Skip to main content

Full text of "Rycerstwo polskie wieków średnich"

See other formats


Google 



This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scannod by Google as part of a projcct 

to make the world's books discoverablc onlinc. 

It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct 

to copyright or whose legał copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books 

are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr. 

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journcy from thc 

publishcr to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial partics, including placing technical rcstrictions on automatcd querying. 
We also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles We designcd Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
person al, non-commercial purposes. 

+ Refrainfrom automated ąuerying Do not send automatcd queries of any sort to Google's system: If you are conducting rcsearch on machinę 
translation, optical character recognition or other areas where access to a laigc amount of text is hclpful, pleasc contact us. We cncourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attributłonTht Goog^s "watermark" you see on each file is essential for in forming peopleabout this project andhelping them lind 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legał WhatCYcr your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legał. Do not assumc that just 
becausc we believc a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and we can'l offcr guidancc on whcthcr any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps rcaders 
discoYcr the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the fuli icxi of this book on the web 

at |http : //books . google . com/| 



Google 



Jest to cyfrowa wersja książki, która przez pokolenia przechowywana była na bibliotecznydi pólkach, zanim została troskliwie zeska^ 

nowana przez Google w ramach projektu światowej bibhoteki sieciowej. 

Prawa autorskie do niej zdążyły już wygasnąć i książka stalą się częścią powszechnego dziedzictwa. Książka należąca do powszechnego 

dziedzictwa to książka nigdy nie objęta prawami autorskimi lub do której prawa te wygasły. Zaliczenie książki do powszechnego 

dziedzictwa zależy od kraju. Książki należące do powszechnego dziedzictwa to nasze wrota do przeszłości. Stanowią nieoceniony 

dorobek historyczny i kulturowy oraz źródło cennej wiedzy. 

Uwagi, notatki i inne zapisy na marginesach, obecne w oryginalnym wolumenie, znajdują się również w tym pliku - przypominając 

długą podróż tej książki od wydawcy do bibhoteki, a wreszcie do Ciebie. 

Zasady uźytkowEinia 

Google szczyci się współpracą z bibliotekami w ramach projektu digitalizacji materiałów będących powszechnym dziedzictwem oraz ich 
upubliczniania. Książki będące takim dziedzictwem stanowią własność publiczną, a my po prostu staramy się je zachować dla przyszłych 
pokoleń. Niemniej jednak, prEice takie są kosztowne. W związku z tym, aby nadal móc dostEu^czać te materiały, podjęliśmy środki, 
takie jak np. ograniczenia techniczne zapobiegające automatyzacji zapytań po to, aby zapobiegać nadużyciom ze strony podmiotów 
komercyjnych. 
Prosimy również o; 

• Wykorzystywanie tych phków jedynie w celach niekomercyjnych 

Google Book Search to usługa przeznaczona dla osób prywatnych, prosimy o korzystanie z tych plików jedynie w nickomcrcyjnycti 
celach prywatnych. 

• Nieautomatyzowanie zapytań 

Prosimy o niewysylanie zautomatyzowanych zapytań jakiegokolwiek rodzaju do systemu Google. W przypadku prowadzenia 
badań nad tlumaczeniEimi maszynowymi, optycznym rozpoznawaniem znaków łub innymi dziedzinami, w których przydatny jest 
dostęp do dużych ilości telfstu, prosimy o kontakt z nami. Zachęcamy do korzystania z materiałów będących powszechnym 
dziedzictwem do takich celów. Możemy być w tym pomocni. 

• Zachowywanie przypisań 

Znak wodny"Googłe w łsażdym pliku jest niezbędny do informowania o tym projekcie i ułatwiania znajdowania dodatkowyeti 
materiałów za pośrednictwem Google Book Search. Prosimy go nie usuwać. 



Hganie prawa 

W ItEiżdym przypadku użytkownik ponosi odpowiedzialność za zgodność swoich działań z prawem. Nie wolno przyjmować, że 
skoro dana łisiążka została uznana za część powszecłmego dziedzictwa w Stanach Zjednoczonych, to dzieło to jest w ten sam 
sposób tralrtowane w innych krajach. Ochrona praw autorskich do danej książki zależy od przepisów poszczególnych lirajów, a 
my nie możemy ręczyć, czy dany sposób użytkowania którejkolwiek książki jest dozwolony. Prosimy nie przyjmować, że dostępność 
jakiejkolwiek książki w Google Book Search oznacza, że można jej użj'wać w dowolny sposób, w każdym miejscu świata. Kary za 
naruszenie praw autorskich mogą być bardzo dotkliwe. 

Informacje o usłudze Google Book Search 

Misją Google jest uporządkowanie światowych zasobów informacji, aby stały się powszechnie dostępne i użyteczne. Google Book 
Search ułatwia czytelnikom znajdowanie książek z całego świata, a autorom i wydawcom dotarcie do nowych czytelników. Cały tekst 
tej książki można przeszukiwać w Internecie pod adresem [http : //books . google . comT] 



WYDAWNICTWO AKADEMII UMIEJĘTNOŚCI W KRAKOWIE 



{YCERSTWO POLSKIE 

WIEKÓW ŚREDNICH 

Dra FRANCISZKA PIEKOSIŃSKIEGO, 



obąjiTiye dwanaśeie pierwszyeh pokoleń ryeerstwa polskiego 
wieków średnieh. 



tunk&ini w tekscla- 




W KRAKOWIE, 

NAKŁADEM AKADEMII UMIEJETNOŚCr. 
SKŁAD GŁÓWNY W KSICGAIUll SPÓŁKI wyDAWMCZE) 



tUlo^tj 




I/- %J 



y\ 



W KRAKOWIE, WDRUKARNI «CZASU» FR. KLUCZYCKIEGO I bP. 

pod sarKfdem Jósefa Łakocińskiegc. 



\^5ak więc przy Boskiej pomocy idzie tom drugi 
Rycerstwa polskiego vviek(')w średnich do rąk pobłażli- 
wych czytelników. 

Czy to już tom ostatni? Może, a może nie. Właści- 
wie przydałyby się bardzo jeszcze clioćby tomy dwa. 
Ale skołatane zdrowie, jakiem rozporządzam, nie do- 
zwala mi czynić przyrzeczeń, których spełnienie nie 
w mojem spoczywa ręku, lecz w ręku Opatrzności. Jeśli 
więc Bóg da życia i zdrowia, nie będę od tego, aby się 
nie zabrać jeszcze do dwóch tomów. Tom trzeci podzie- 
lony będzie na dwie części : pierwsza część obejmie rycer- 
stwo polskie pięciu dalszych pokoleń ,niianó\viCit. iJfśfy- 
nastego, czternastego, piętnastego, szesnastego i siedmna- 
stego i i'edagowaną będzie w ten sposób, jak niniejszy 
tom II -gi, to jest osobami. Druga część natomiast 
obejmie szlachtę czterech ostatnich pokoleń , to jest 
ośmnastego, dziewiętnastego, dwudziestego i dwudzie- 
stego pierwszego, a układ tej części nastąpi rodami 
szczepowemi i rodami pobocznemi, aby wszystkie rody, 
które między sobą związkami krwi są połączone i od 
jednego pradynasty się wywodzą, ugi'upowały się obok 
siebie razem. Czwarty wreszcie tom przedstawiać bę- 
dzie kodeks dyplomatyczny heraldyczny, to jT3st obejmie 
wszystkie dokumenta i zapiski heraldyczne razem. 



~ 6 - 

Do trzeciego tomu pragniemy nadto dołączyć ta- 
bele urzędników średniowiecznych, gdyż takie tabele 
są tym właśnie niezbędnym aparatem, za pomocą któ- 
rego można najłatwiej spożytkować łiistoryę rodów szla- 
checkicłi dla łiistoryi naszej ojczyzny. 

One wskazują, które rody i kiedy piastowały wy- 
sokie urzędy i wywierały wpływ na tok wypadków we- 
wnętrznych, a także i zewnętrznycłi. 

Pragnęlibyśmy także do tomu trzeciego dołączyć 
jakie mapy, choćby niezbyt szczegółowe, aby choć naj- 
ogólniejsze dać wyobrażenie o terytoryalnem rozsiedle- 
niu rodów szlacheckich. Lecz czy nam się ten zamiar, 
wymagający pracy nad nasze siły i możność, uda, prze- 
sądzać z góry nie możemy. 

Dla tomu niniejszego prosimy bardzo o pobłażanie 
w jak najszerszej mierze. 

Jesteśmy przekonani, że takowy nastroszony jest 
mnóstwem usterek i błędów. Przyczyny leżą jak na 
dłoni. Co krok zniewoleni byliśmy zawadzać o etymo- 
logię, na której się nic zgoła nie rozumiemy, w tym 
więc dziale mogliśmy popełnić błędów tyle, ile ziarek 
piasku w morzu. Drugie źródło myłek leży w tem, iż 
właściwie niniejszą pracą naszą łamiemy dopiero pierw- 
sze lody i że żadnego do takowej przygotowanego raa- 
teryahi naukowego opracowanego nie znaleźliśmy. Cóż 
więc dziwnego, że ograniczeni do własnych sił, uczy- 
liśmy się doświadczeniem, zbieranem dopiero podczas 
pisania dzieła niniejszego. Naturalnem tego następ- 
stwem było, żeśmy musieli co chwila zdanie nasze zmie- 
niać, ilekroć nas do tego świeżo nabyte doświadcze- 
nie zniewalało. 



& 



- 7 - 

Spotka się więc nieraz łaskawy czytelnik z teni 
zjawiskiem, że zdanie wypowiedziane w książce wcze- 
śniej, zmienionem zostaje pcSźniej i tak dalej. 

Jako jedyną moją obronę poważam się przytoczyć, 
że praca niniejsza nie rości sobie bynajmniej pretensyi 
uchodzenia za dzieło umiejętnie opracowane i wykoń- 
czone, ale jedynie za szkic pobieżny do dzieła, które 
dopiero z biegiem czasu, gdy naukowe opracowania 
pojedynczych kwestyj przeprowadzone i wszelkie mo- 
gące służyć do dyspozycyi materyały naukowe zebrane 
będą, będzie mogło być wykończonem. 

Nateraz pobłażliwość niech będzie nagrodą za pod- 
jętą pracę. 

Kraków, w gi*udnia 1896. 

Autor. 



\' 



§ 1. Pradynastowie szlachty polskiej wieków średnich. 

Szlachectwo polskie wieków średnich nie z mo- 
narszego wypływa nadania, lecz polega głównie na 
pcTChodzentii po krwi ze szlachetnych przodków i szla- 
chetnego praojca, czyli innemi słowy, że szlachcic pol- 
ski w^ieków średnich nie dla tego był szlachcicem, iżby 
jego przodkowi przez którego z monarchów polskicli 
szlachectw^o było nadane, jakto mylnie mniemają nasi 
heraldycy, Lelewela niewyłączając , lecz dla tego, iż 
jnż jego rodzice, dziadowie i pradziadowie byli szla- 
chetnego pochodzenia, zaś praojciec jego rodu był człon- 
kiem dynastyi książęcej panującej. ^^ 

Godność książęca w Polsce wieków średnich ma ^ 
tak, jak i ii innych Słowian ') zachodnich, pierwotnie 
charakter wojewodziński, to jest, że głównem a raczej 
jedynem powołaniem księcia nie jest zarząd państwem, 
który złożony był w ręku wieców ludowych, ale tylko ; 



O Używam nazwy „Słowian" a nie „Sławian", gdyż mniemam, 
iż takowa jest poprawniej sza. Jakkolwiek bowiem wśród imion dy- 
nastycznych ta grupa jest najliczniejszą, w której źródlosłów „Sław" 
przycliodzi, jak Bolesław, Władysław, Mieczysław i t. p. z czegoby 
snadno przypuszczać można, jfd tenże sam źródłosłów służył także 
do wytworzenia nazwiska „SłaWian", to jednak mniemam, że w na- 
zwisku „Słowian" trzeba szukać przeciwstawienia do nazwiska „Niem- 
ców" i tak jak „Niemiec" oznacza człowieka nie mówiącego językiem 
zrozumiałym czyli niemowę lub niemca, tak Słowianin oznacza czło- 
wieka mówiącego językiem zrozimuałym czyli słowami, i ztąd nazwa 
„Słowianin" jak mniemam, pocłiodzi. 

T. II. 1 



— 2 — 

[nacztjlne dowództwo podczas wyprawy wojennej czyli 

Vvv'ojewództwo. 

Że zaś dziedziczność książęcego tronu opierała się 
tak u nas jak i n innycli Słowian zacliodnicli na za- 
sadzie senioratu, to jest, iż tylko najstarszy syn czyli 
senior dziedziczył ])o ojcu godność wojewodzińską czyli 
godność naczelnego wodza czyli księcia-wojewody, czyli 
stolec książęcy, to młodsi bracia służąc wojskowo pod 
sztandarem naczelnym seniora jako jego towarzysze 
(lacliy), otrzymywali albo osobne wyposażenie w^ zie- 
miach, grodach lub innych żupach, albo też pozo- 
stawiali na dworze monarchy, na jego koszcie i utrzy 
maniu, jakto w Polsce wedle' kroniki Galla jeszcze zs 
czasów Chrobrego miało miejsce. Ci młodsi dynastowi 
to praojcowie szla(*hty polskiej , to pierwszy jej z? 
wiązek. 

Ale jeżeli szlachta polska dynastycznego jest \y< 
chodzenia, to zachodzi pytanie, jąkato dynastya ksi< 
żęca szlachcie tej początek swój dała. Odpowiedź na t< 
oczywiście ta dynastya książęca, która nad Polakaii 
panowała pierwsza, to jest zaraz po pojawieniu s 
władzy ksiażeco-woiewodzińskiei u Słowian zachodni^ 
północnych. 

Otóż pierwszą dynastya książęcą, jaka się u SU 
wian zachodnio-północnych w wiekach średnich zjawi: 
jest dynastya Drągów. Najdawniejszym reprezentantei 
tej dynastyi, o jakim nam źródła historyczne wiadonioe 
podają, jest Drag czyli Dragowit król zapewne Obotr> 
tów, chociaż źródła historyczne mienią go być kr()lei 
Wilców, co zdaje eię być o tyle my lnem, ileże potom 
ków Dragowita, a zwłaszcza syna jego Drążka ni 
Wilców lecz Obotrytów królem spotykamy. Ale ni 
]>yła to jedyna panująca podówczas u Słowian zachód 
nio-północnych dynastya książęca, i owszem źródła hi 
storyczne zgodnie pod r. 786 podają, że oprócz Drago 
wita, króla rzekomo Wilców, stawili się. przed Karoler 
Wielkim także królikowie i dynastowie innych Sło\yiai 



~ 3 - 

Czy przez tych ki'i)likó\v innych Słowian należy rozu- 
mieć dynastów innych Słowian zacliodnio - północnych, 
jak n. p. Wągrów, Połabian i t. d. lub też dynastów 
Słowian południowycli , mianowicie Serbów i Czecliów, 
trudno orzec. W I^ażdym razie slconstatować musimy, 
iż o innych lisiążętach Słowian zacliodnio- północny cli 
prócz członków dynastyi Di*ag()w, źr()dła historyczne 
żadnej dokładniejszej nam nie przechowały wiadomości. 

Pod r. 795 wspominają znidła historyczne Wicana 
króla Obotrytów, który przez Sasów został zabity. 

Z potomków Dragowita czyli Draga występuje 
jeszcze na widowni dziejowej syn jego Drążek w latach 
798,804 i 808, jako król ' Obotrytów ; w roku 817 jednak 
już nie żyje; Dragowit pozostawił jeszcze drugiego, snąć 
młodszego syna Sławomira, który po śmierci Drążka 
i jego starszego syna Godelajba zapewne jako chwilowy 
senior stolec książęcy z \vykluczeniem młodszego syna 
Drążkowego Cedraga w r. 817 sobie przywłaszczył, lecz 
stanąwszy w r. 819 w Akwisgranie przed cesarzem, 
snąć na skutek żałoby Cedraga, został na wygnanie 
skazany, a panowanie nad Obotrytami Cedragowi przy- 
znane. 

Z synów Drążka starszy Godelajb snąć odziedzi-^ 
<JZył po ojcu tron książęcy, wszelako gdy w^ r. 808 przez 
tróla duńskiego do niewoli w zięty i powieszony został, 
młodszy syn Dragowita Sławomir, jak wspomnieliśmy, 
tron książęcy sobie przywłaszczył. Kiedy umarł Cedrag, 
iiie wiadomo. W r. 820 już występuje Ludowdt jako 
książę zachodnich Słowian a pod rokiem 823 wspomi- 
nają źródła o Lubię, królu Wilców, jako już zmarłym, 
który chociaż z braćmi panowaniem się dzielił, przecież 
do niego jako do starszego wiekiem (seniora) zwierzchni: 
J^egiment kraju należał. Po śmierci Luby starszy syn 
jego Miłogast objął w r. 823 stolec książęcy, lecz gdy. 
niniej godnie rządy sprawował, został zrzucony i młod- 
szy Żelidrag księciem wybrany. 



1 



* 



— 4 — 

Pod rokiem 844 spotykamy królem Ob()tryt()\v Ge- 
stom ysła, pod rokiem 862 Tabomysla, wreszcie pod 
r. 955 Nakona, o któryin i Al-Bekri jako o potężniej- 
szym księciu między Słowianami w^spomina, a który 
prawdopodobnie nietylko nad Obotrytami ale i nad nie- 
którymi innymi szczepami Słowian zachodnio-północnych 
panował. Tego Nakona wspominają źródła historyczne 
jeszcze w latach 983 i 1000, to jako księcia Słowian, to 
jako księcia Winulów. 

Bratem Nakona był Stojgniew, również książę 
Obotrytów, którego cesarz Otto w r. 955 ściąć kazał. 

U Hewelan spotykamy pod r. 940 Tugiimira, jako 
księcia, u Wągrów pod r. 967 Żelibora. 

W tymże roku 967 panuje nad Obotrytami Mściw 
czyli Mściwoj, którego jeszcze w latach 983 i 984 na 
stolcu książęcym spotykamy. Natomiast już w r. 983 
występuje obok Mściwa drugi jeszcze książę Obodry- 
tów Mścisław czy też Mieczysław imieniem, syn Biługa, 
który był seniorem a który w r. 1018 przez naród oj- 
czystego stolca książęcego pozbawiony został, dalej 
wreszcie trzeci książę imieniem Szczedryk, kt()ry wy- 
stępuje w latach 983, 1000 i 1028 i raz księciem Sło- 
wian, to znowu księciem Winulów jest zwany. 

Mściw obotrycki pozostawił co najmniej trzecłi 
synów, przynajmniej syn jego Uto (Odo) występujący 
w latach 1028 i 1031 , zwany jest w źnSdłach trzecim 
synem Mściwa, drugim synem był oczywiście Mściwicz^ 
jakto już z samego imienia patronymicznego się oka- 
zuje, który występuje w r. 1000 jako książę Obotrytów% 
a w r. 1002 pod przekręconem imieniem Mistrowoja 
jako książę Winulów. Prawdopodobnie był to najstarszy 
syn Mściwa, skoro dziedziczył imię po ojcu. 

Ostatnim wreszcie synem Mściwoja był prawdo- 
podobnie Mizydrag, zapewne imię przekręcone zamiast 
Mścidrag, występujący w r. 1002 jako książę Winulów, 
w którego imieniu widzimy nietylko powtórzone imię 
ojca Mściw, ale także i imię rodowe Drag. 



— 5 — 

Uto (Odo) trzeci syn Mściwa, o kt()rym źródła 
uw^wią, że był złym cłirześcianinera , zabity został 
wr. 1031 przez jakiegoś zbiega saskiego, pozostawiwszy 
najstarszego syna Gotszalka, którego w r. 1035 książę 
Bernard wziął do niewoli, a dosti^zegłszy w nim czło- 
wieka rycerskiego, zawarł z nim sojusz i wypuścił go 
na wolność. Cudzoziemskie imię Gotszalka stąd poclio- 
dzi, iż matka jego była Dunka rodem. Gotszalk wy- 
puszczony na wolność udał się do Anglii, gdzie prze- 
bywał lat Idlka, mianowicie aż do r. 1042, w którymto 
roku do ojczyzny pow^rócił. I on ożenił się naprzcSd 
z córką króla duńskiego, z której miał syna Henryka, 
po jej śmierci pojął drugą małżonkę, z której miał dru- 
giego syna Butuę. 

Równocześnie z Gotszalkiem występuje w r. 1031 
jeszcze dwóch książąt winulskich, mianowicie Gniew 
i Anadrag, z lvtórycli imię drugiego świadczy, iż tenże 
do dynastyi Drągów należał, a więc prawdopodobnie 
byli to bracia Gotszalka a synowie Utoną czyli Odona. 
Obu tych książąt, których w r. 1031 źródła zowią ksią- 
żętami Winulów, spotykamy w źródłacli jeszcze tylko 
w r. 1040 pod ogólniejszym tytułem książąt Słowian. 
W r. 1040 zjawia się jeszcze jeden książę Słowian 
winulskicli imieniem Racibor, kt()ry w r. 1042 ginie 
wraz z ośmiu synami swymi w bitwie z Duńczykami. 
Tymczasem umiera Gotszalk w r. 1066, a w^net 
zjawia się niejaki Kruk syn Gryna, prawdopodobnie 
szwagier lub zięć Gotszalka i obejmuje osierocony przez 
śmierć Gotszalka stolec książęcy i utrzymuje się na 
nim. wbrew synom gotszalkowym Henryliowi i Butnemu, 
przeciw którym zbuntował się także szwagier Gotszalka 
Plusz w r. 1066. 

Kiedy Kruk umiera, nie podają źródła. O Butuem 
mówią źródła, iż zabitym został w r. 1071, i że po nim 
nastąpił brat jego Henryk, niewspominając nic o Kruku, 
z czegoby wynikało, że Kruk w tym czasie już nie żył. 



— G — 

Henryk był gorliwym krzewicielem chrześcijań- 
stwa, popierał w kraju rozw()j rolnictwa, tępił rozboje, 
W r. 1126 został zabitym, pozostawiając prawdopodobnie 
syna Mściwa, o kt()rym wszelako tylko pod r. 1107 
źródła historyczne wzmiankę czynią. 

U Serbów spotykamy pod r. 806 lo-ólem Miłydu- 
cha, pod r. 826 Tanglona, wreszcie pod r. 839 Zieniy- 
sła, u Hawelan pod r. 940 królem Tugumira, zaś u Bra- 
niborzan w latach 992 i 999 Boliwita, w r. 999 Przy- 
bysława w r. 1126 Meinfryda, w r. 1136 króla Henryka 
Przy by sława, który w r. 1141 umiera, wreszcie w tyrażt^ 
r. 1141 chwilowo Jaksę; jako najwcześniejsi książęta po- 
morscy występują: w r. 1121 Świętobold a w r. 112^ 
Warcisław, zaś jako książę rujski w r. 1114 Duma^ 
z synem. 

Jeszcze źródła historyczne wspominają pod r. lOO 
dwóch celniej szych Sławian Borysa i Niezamysła, ktc 
rzy niewątpliwie byli młodszymi dynastami. 

Rozwiodłem się cokolwiek szerzej o członkach dl 
nastyi Drągów, najstarszej dynastyi Słowian winu 
skich, a to dla tego, iż mam to przekonanie, że dyni 
stya Drągów jest tą dynastyą matką, która wydaJ 
z siebie dynastye książąt pomorskich, rujskich, meklerr 
burskich, a zwłaszcza dynastye książąt panujących na 
Wągrami i Polakami, to jest dynastye Popielidów, o< 
kt()rej znowu dynastyą Piastów jako linia młodsza po 
czątek swój bierze, w skutek czego w młodszych człon 
kacli dynastyi Drągów upatrywać należy praojcóv 
szlachty polskiej a w starszych ich stryjców, czyli dy 
nastów ze szlachtą polską związkami krwi złączonych 

Wszelako i dynastyą Drągów, (^o do której istnie 
nia głębiej nad drugą połowę wieku YHI żadnycli hi 
storycznych ślad()w nie mamy, musiała mieć swoją dy 
nastyę szczepową, od której się wywodziła, a stary Draj 
założyciel tej dynastyi, musiał mieć przecież i ojc 
i dziada i pradziada i innych przodków, którzy by' 



członkami owej nieznanej nam zresztą dynastyi szcze- 
powej czyli djTiastyi matki. 

G^dy nas jednak w tej mierze pewne żrudla liisto- 
rycziie zupełnie bez wszelkiej pomocy pozostawiają, nie 
pozostaje nam nic innego, jak uciec się do żnkiel tak 
zwanych bajecznych i dochodzić, czy przypadkiem w nicli 
ziarnka pi-awdy odkryć nam się nie uda. Ot()ż Bogu- 
chwał w dziejacli swoicli bajecznycli opowiada o ksią- 
żętach Lechitów Leszku II i Leszku III, kt()ryto ostatni 
miał mieć dwudziestu jeden synów, między kt('>rycli 
państwo jego po jego śmierci podzielone zostało, mia- 
nowicie z pienvszej żony Julii, rzekomo siostry Juliu- 
sza Cezai*a, najstarszego syna Pompiliusza czyli Po- 
piela, kt()ry też jako senior po ojcu wiadzę naczelnego 
księcia odziedziczył, zaś z nałożnic dwudziestu jeszcze 
sjTiów, kt<')rych imiona są: Bolesław, ktiiry otrzymał 
Pomorze niższe, Kazimir Kaszuby, Wlodzisław część 
Węgier, położoną pomiędzy Cisą, Dunajem a Morawą, 
Wrocisław Ruję, Odo i Przybysław. Drewinię, Jaksa 
Serbię, Przemysł Zgorzelice (Brandeburg) , Sobiesław 
Daligród, Wyszymir gnid Wyszymirz, Cieszymir część 
Drewinii wreszcie Wisław gnkl Międzyborze; reszta 
zaś synów, jak Barnim, Siemian, Siemowit, Ziemomysł, 
Bogdal, Spitygniew, Spicymir i Zbygniew otrzymali 
prawdopodobnie Pomorze wyższe (Barnim) i grody Bu- 
kowiec, Racibórz, Skwirzyn, Iłów, Rostoki, Ostrów, 
Trzebieszewo, Wołogoszcz, Wieluniec i inne. 

Co w tej rzekomo bajecznej powieści Boguchwała 
może być prawdą i na jakim rdzeniu prawdziwym mo- 
gła powstać owa Bogucliwalowa tradycya?! 

(Jtóż prawdą jest, iż w dziejach Słowian zaodrzań- 
skich wieków średnicli mianowicie Winidciw, był taki 
moment, gdzie r()żne dotąd odrębnie i samodzielnie ży- 
jące plemiona szczepu lechickiego pod grozą nieprzyja- 
ciela w jedne rzec można państwową połączone zostały 
całość. Stało się to około r. G23 za sprawą Samona, 
kupca franliońskiego. Trzydzieści pięć lat miał Samo 



- 8 - 

panować połączonym plemionom Winidów, poczem umarł 
pozostawiając z 12 żon 22 synów. Ze państwo Samona 
się po jego śmierci, która około r. 658 nastąpiła, roz- 
padło, mamy w^ tem dowód, iż już \v ósmym wieku 
spotykamy Lecliitów zaodrzańskicli na liczne plemiona 
rozbitych, i pod rządem znacznej liczby królików zo- 
stających. Cóż więc naturalniejszego, jak przypuścić, 
że synowie Samona państwo po ojcu odziedziczone, po- 
między siebie rozdzielili. 

A jeśli teraz porównamy dzieje Samona z Bogu- 
chwałową tradycyą o Leszku III, toć trudno niedostrzedz, 
że obie te narracye do jednego i tegożsamego faktu 
dziejowego się odnoszą. Samo to Leszek III Boguchwa- 
łów; 22 syn()w Samona to 21 synów Leszka III, kt<)- 
rym po ojcu pojedyncze opola lub grody się dostały. 

Chodziłoby tylko o wytłumaczenie, jakim sposobem 
w tradycyi Boguchwałowej imię Samona przemieniło 
się w imię Leszka ?! 

Co prawda i^iebędąc ani filologiem ani lingwistą, 
nie powinienem się w tę czysto językową kwestyę wda- 
wać, gdyż jej naukowo rozwiązać nie potrafię; niech 
mi jednak wolno będzie rzucić kilka myśli, któreby 
fachowemu lingwiście mogły służyć do wskazania kie- 
runku, w jakim poszukiwania swoje naukowe zwrócić 
powinien. 

Otóż tak, jak Autor Chrobacyi wykazał, że imię 
Piast, służące praojcu panującej u nas kilka wieków 
dynastyi, nie było pierwotnie imieniem wlasnem lecz 
imieniem pospolitem (appellafiimm) ^ tak i ja mam to 
przekonanie najmocniejsze, że i imię Leszek nie było 
zrazu imieniem własnem lecz appellatwum lub quasi 
appellatwum^ i dopiero z biegiem czasu na imię własne 
się przekształciło. 

Leszek mianowicie jest formą zdrobniałą wyrazu 
lech, a lech czy lach oznaczało u Słowian zaodrzańskich 
Polaka. Leszek zatem znaczyłby właściwie tyle, co syn 



— 9 — 

Polaka, a Leszkowie znaczyliby tyle, co synowie lub 
potomkowie Polaków, czyli tyle co Polacy. 

Tylko użycie formy zdrobniałej leszek zamiast 
lech, musi mieć swoje znaczenie ; dlaczegożby PolakiSw 
miano zwać leszkami, kiedy ich można było zwać 
wprost lechami. Otóż jestem dalszego zdania, że imie- 
niem lechów czyli leszków zwano nie całv naród Po- 
laków i nie każdego Polaka w ogóle, ale tylko najcel- 
niejszych reprezentantów narodu, czyli członków dyna- 
styi książęcej, a więc przedew^szystkiem panującego 
! seniora, a potem i młodszych jego braci, młodszych 
dynastów. 

Jeśli tradycya Samona w formie tradycyi Bogu- 
chwałowej związała się z dziejami polskiemi, to nie 
ulega wątpliwości, że to tylko w skutek tego nastąpić 
mogło, iż Polacy, dopóki jeszcze w siedzibach swoicli 
nad Łabą pozostawali, a zatem w wiekach VI, VI] 
i V]II aż do samego początku wieku IX najcelniejsze 
i pierwszorzędne w pośród Słowian lechickicli zajmo- 
wali miejsce, w skutek czego jestem tego zdania, że 
panujący książę senior miał swoją siedzibę, swoją sto- 
I lice w ziemi Polaków, i tym sposobem tradycya książąt 
j panujących u Lechitów zaodrzańskich z dziejami pol- 
j skiemi tak silnie się związała. 

Samo przeto, jako książę Lecliitów zaodrzańskich, 
między którjnni Polacy prym trzymali, uważany był 
oczywiście za łecha, a synowie jego byli już leszkami, 
czyli synami lecha, synami księcia lechickiego, lechom 
panującego. Na tej drodze mogło się zatracić imię Sa- 
mona i być zastąpione zrozumialszem imieniem Leszka. 
Cały ten wywód byłby zgoła zbyteczny, gdyby nie 
t^, że on nam posłużyć może do wyjaśnienia genezy 
dynastyi Popielidów. Wedle tradycyi Bogucliwałowej 
trzech syniiw Leszka III (Samona) otrzymało Drewinię, 
mianowicie Przybysław, Odo i Cieszymir. Cóż to za 
kraj ta Drewinia? Drewinia to Holzacya, to kraj po- 
łożony przy samem uściu Laby do moiza, między Labą, 



lU — 



I 



morzem, Ejdorą i krajem Wagi-uw, ki"aj nief2:dy nie- 
wątpliwie słowiański, wszelako od końca \111 wieloi 
zamieszkały pi-zez saskie plemiona Holzatów, Stiirma- 
riiw i Dytmareiiw, a to jest praojczyzna Polaków, kt()r| 
Polacy u schyłku VIU czy też na samym początku TK,l 
wieku pod naciskiem Sasów i duńsldcłi Normanów naJ 
zawsze poi*zucili, przenosząc się nad Wartę, Noteć 
i Wisłę. 

A jeśłi tak, to owi trzej książęta Przybysław% Odo 
i Cieszymir, najstarsi panujący książęta w Drewinii, 
są też zarazem najstarszymi panującymi książętami 
u Polak()w; a skoro u Polak(>w najstarszą panującą 
dynastyą książęcą jest dynastya Popielidów, to owi 
książęta Przybysław, Odo i Cieszymii- są najstarszymi 
członkami dynastp Popielidów, a ojciec icłi Leszek lH 
czyli Samon jest praojcem dynastyi Popielidów czyli 
pra dynastą. 

Z 21 synów Samona - Leszka III Popiel był naj- 
starszym, był przeto seniorem czyli naczelnym księciem- 
wojewodą. Ale godność senioracka nie wisiała w po- 
wietrzu, musiała ona być do posiadania jakiejś dzielnicy 
przywiązana, w której senior miał swoją stolicę. 

Otóż interesującą może być kwestya, w jakiej dziel- 
nicy miał senior Popiel Samonowicz czyli Leszkowie^ 
swoją siedzibę, tem bardziej, gdy Boguchwał w tej 
kwestyi milczy. Rozwiązanie tej kwestyi nie przedsta- 
wia żadnych zgoła trudności. Skoro bowiem Popiel 
ów^ jest pradynastą czyli założycielem dynastyi Popie- 
lidów, a dynastya Popielid()Vv panuje później u Pola- 
ków, toć nie może ani na cliwilę ulegać wątpliwości, 
że i ów senior Popiel miał swoją siedzibę w kraju Po- 
laków, a zatem w Drewinii czyli Holzacyi. Wynikałoby 
stąd, że w Drewinii było spółcześnie czterech książąt 
panujących, mianowicie Przybysław, Odo i Cieszymu* 
młodsi, i senior Popiel Leszkowicze. 

Teraz dopiero zrozumiałem nam będzie zupełnie 
t/O, co ra<)wi Helmold w swej kronice o wielkiej niegdy 



— 11 — 

Wągrów potędze: ^jAldenbiirg, mówi on, a po słowiań- 
skn Starygród czyli stare miasto, położony jest w ziemi 
Wągrów, w zachodnich stronach morza bałtyckiego 
i stanowi granicę Słowiańszczyzny. Miasto zaś to czj^i 
ziemia zamieszkałą była niegdyś przez najdzielniejszych 
mężów, którzy z powodu położenia kraju swego na 
' czele Słowiańszczyzny, mając za sąsiadów Danów i Sa- 
sów, pierwsi zawsze rozruchy wojenne bądź wszczynali, 
bądź wszczęte odpierali! A takich oni mieli niegdyś 
królików, którzy nietylko nad Obotrytami i Kicynami, 
lecz i nad ludami dalej położonemi panowali" ^). 

Jeżeli z opowieści Helmolda się okazuje, że pań- 
stwo Wągrów było niegdyś większe i potężniejsze, jak 
za jego czasów, i że nawet graniczyło z Danami, to 
z tego wynika, że państwo to rozciągało się dalej na 
Zachód aż ku moi-zu, i obejmowało także zrazu opola 
zajęte następnie przez saskie plemiona Holzat()w, Stur- 
marów i Dytmarsów czyli naszą Drewinię. Jeśli zaś 
było zamieszkałe przez najdzielniejszych męż()W, któ- 
rych już potem nie było, to tymi najdzielniejszymi mę- 
żami byli niewątpliwie Polacy, zamieszkujący Drewinię; 
którzy jakkolwiek ściśle biorąc nie należeli do plemie- 
nia Wągrów, to jednak byli Wagr()w najbliższymi po- 
bratymcami, wraz z nimi należeli do szczepu Obotry- 
t(iw, więc przez Helmolda, który ich już nie znał, gdyż 
ich już podówczas w Drewinii nie było, śmiało za od- 
łam sąsiednich Wagi'ów wziętymi być mogli. 

Jeśli zaś ci rzekomi Wagrowie bądź sami wszelkie 
wojny wszczynali, bądź wszczęte odpierali, to się tem 
tłumaczy, że u Polaków była właśnie siedziba księcia- 
senioi-a Słowian lechickicli. 

Abyśmy jednak tem łatwiej zrozumieć i unaocznić 
sobie mogli zdobyte rezultaty, musimy sobie do nich 
wytworzyć podkład chronologiczny. 



') Helmold lib. F, cap. 12. 



— 12 — 

I tak Bolesław Chrobry, żyjący w pierwszej poło- 
wie XI w. należy do pokolenia VII szlachty polskici 
ojciec jego Mieszek I do pokolenia VI, dziad Ziemi 
mysł do pokolenia V, pradziad I^eszek do pokolenia' 
IV, pra pradziad czyli zapradziad Siemowit do pokolenia 
ni, wreszcie pozapradziad Piast Chwościszkowicz do 
pokolenia II. Ponieważ zaś pokolenie I przybyło z n 
Łaby nad Wartę, przeto Piast Chwościszkowicz w tej; 
wędrówce Polaków nie brał udziału, lecz ojciec jego 
Popiel Chwościszek. 

Zwracamy bowiem uwagę, że wedle kroniki Galla, 
której nic wierzyć nie mamy najmniejszego powodu, 
Piast był synem Choszyszka *) ; że zaś mianem Cho- 
szyszka zwany był wedle tejżesamej kroniki Popiel*),, 
przeto nie ulega żadnej zgoła wątpliwości, że Piast był| 
jednym z synów Popiela Choszyszki. 

Co znaczy przymianek Choszyszko czy też Cho? 
tyszko?! Boguchwał kiY>nikarz bliższy owych czasów,^ 
tak to tłumaczy, iż przymianek ten oznacza małą mio- * 
tełkę (scopula parna) , a wziął się stąd , ponieważ Po- 
piel miał na głowie rzadkie a długie włosy, niby mio? 
tełkę. Jeśli interpretacya Boguchwała wyrazu „choszyr 
szko" jest trafna, to ów wyraz jest widocznie przekręcony; 
taka bowiem miotełka włosów w języku polskim zowie 
się chwostem, Popiel więc nie Choszyszkiem lecz Chwo- 
styszkiem lub Chwosciszkiem musiał się nazywać. Ze 
zaś Chwościszek jest formą zdrobniałą wyrazu Chwo- 
ścisz czyli Chwost, przeto stąd wynika, że Popiel był 
właściwie synem Chwościsza czyli Chwosta, że zat^m 
ojciec Popiela a dziad Piasta zwał się Chwostem czyli 
Chwościszem, i on to a nie Popiel miał rzadkie a dłu- 
gie włosy na głowie, niby miotełkę. 

O ,)De Pazt filio Chosischnois^ brzmi tytuł drugiego rozdziału 
pierwszej księgi kroniki Galla. Monunienta Poloniae historica tom I, 
str. 396. 

*) j^De duce Popelone dieto C^os/sco" brzmi tytuł pierwszego roz- 
działu księgi pierwszej Icroniki Galla. Monumenta I, str. 395. 



— 13 — 

Ze wyraz „chwost" b}'! w starodawnym języku 
polskim źródłosłowem imionotwórczym, dowodzi nazwa 
grodu Zawichost, która niewątpliwie niegdyś brzmiała 
Zawichwost. 

[ Ojciec jednak Piasta, ów Popiel Chwościszek, na- 
leżał już do pokolenia pierwszego szła elity polskiej, 
[^ przypada chronologicznie na sam początek IX wieku, 
I i on to jako senior -wojewoda prowadził zastępy Pola- 
tków z nad Łaby nad Wartę. 

A teraz musimy sobie zrobić taką samą clii^ono- 

logię dynastyi Samona-Leszka III. Ot()ż Samon-Leszek 

lin umiera, jak wspamniałem wyżej, około r. 658, jego 

gjTiowie więc, Popiel, Przybysław, Odo i Cieszymir, 

[którzy jako panujący Polakom w Drewinii bliżej nas 

I ta obchodzą, przypadają na koniec wieku VII. 

Że zaś wyprawa Polaków z nad Łaby nad Wartę 
nastąpiła dopiero albo na samj^m końcu wieku VIII, 
albo na samym początku wieku IX, tak że epokę tej 
wyprawy od chwili panowania owych książąt c(maj- 
mniej trzy do (czterech pokoleń dzielą , przeto wynika 
stąd, że w wyprawie Polaków z nad Łaby nad Wartę 
brali udział już praprawnucy czyli zaprawnucy książąt 
Popiela, Przybyslawa, Odona i Cieszymira, czyli że 
biorący udział w tej wyprawie ojciec Piasta Popiel 
Chwościszkowicz czyli Popiel II był już praprawnukiem 
Popiela Leszkowicza czyli Popiela I, a ojciec tegoż 
Popiela II Chwost czyli Chwościsz prawnukiem Po- 
piela I. 

Skąd się wzięło nazwisko Polaków?! Nazwisko to 
pochodzi niewątpliwie od źródłosłowu „lach", zaś pre- 
fiks „po" oznacza granice; tak więc jak Połabianie 
i Pomorzanie oznaczają naród mieszkający na granicy 
czyli wzdłuż Łaby i morza, tak Polacy oznaczają na- 
f^M mieszkającj' na granicy czyli wzdłuż granic La- 
chów. Co są lachowie, to wyjaśnił Szajnocha. Lach jest 
H^yrazem skandynawskim i oznacza towarzysza ; lacho- 
^vie zatem jestto towarzystwo, oczywiście przedewszyst- 



— u — 

kieiu skandynawskie towarzystwo. Otóż Polacy w pier- 
wotnej swojej ojczyźnie Drewinii mieszkali wzdłuż gra- 
nic lach(')vv skandjTiawśkicli , mianowicie Normanów 
duńskich. Północną bowiem granicę ich ojczyzny, sta- 
nowiła rzeka l^jdora, za którą już mieszkali duńscy 
Normanowie. I w nazwie więc Polaków tkwi ślad po- 
łożenia pierwotnej idi ojczyzny. 

Dla czego Polacy zmuszeni byli opuścić swoją 
pierwotną nadlabską ojczyznę, pytanie to nie przedsta-: 
wia wielkicli trudności. 

Bitni i przedsiębiorczy, jak się to z opowieści Hel- 
molda ponad wszelką wątpliwość okazuje, musieli się 
dać uczuć dotkliwie przedewszystkiem swoim najbliż- 
szym sąsiadom : Sasom i Danom. M(5wi Helmold o Win 
nulach (do kt()rych i Polacy należeli): Omiie hoc h(h 
minum genus ydolatrie cultui deditum^ imgum semperet 
mobile, piraticas exercent€s predas, ex ima parte Dards^ 
ex altera Saxombi(s infestum O- Mając więc jako natu- 
ralne granice morze i dwie rzeki, nie ograniczali się 
do wojen lądowych, o jakich głównie wspomina Hel-r 
mold, lecz oddawali się także piractwu, jakto i później 
Słowianie zachodnio-północni z wielkiem mistrzostwem 
czynili, dając się tym sposobem dotkliwie we znaki 
z jednej strony Danom z drugiej Sasom. 

Musiało się to piractwo Polaków ostatecznie sprzy- 
Icrzyć i Danom i Sasom, ])odali więc sobie dłonie do. 
obrony i tak skutecznie poczęli dokuczać Polakom, że 
im dalszy pobyt icli w prastarej ojczyźnie nad Łabą 
uietylko obmierzł, ale nawet nadal wprost niemożebnym 
się stał. 

Około przeto roku 800 postanowili ostatecznie Po- 
lacy opuścić swą nadlabską ojczyznę i poszul^ać sobie 
gdzieindziej spokojniejszy cli siedzib. Wsiadłszy zatem 
na swoje pirackie statki, podążyli morzem do uścia* 
Odry, stąd Odrą do uścia Warty, a odtąd Wartą wgłąb. 



') Tlelmold lib. I, cap. 2. 



— i:» — 

krajn, zamieszkałegni przez pi>brat\iiu-ó\v swwh LiH*lu- 
t6w nadwiślaiiskieh. i w okolicy dzisiejs7.ogt> Poznania 
wysiedli na ląd, obierając sobie tu iHWiioilzy Pozna- 
niem, Gnieznem a Kruszwicą nową ojczyzno, w kt<u\v- 
to sposiib pti wstał zawiązek przyszleg:o państwa Pol- 
skiego. 

Interesującem może być pytanie, w jakiej sile 
3| przybyli Polacy z nad Łaby do nowej swej ojczyzny 
^ nad Wartę ? 

' Siły te obliczam w piv.ybliżeniu na <ir>,(HH) hulzi 
^^ zdolnych do boju czyli wojów, a opieram to obliczenie 
" na nastepniacYch danych. 

^ Polać V upatrzywszy sobie nad Warfai nowa <»i- 
Iczyznę i postanowiwszy tu się osiedlić, nie rozsitMllili 
jsię zrazu po cal^in zajętym kraju, aby ujarzmieni au- 
f tochtonowie zbuntowawszj^ się, rozproszonych sił hitwo 
nie pokonali, ale założyli na razie trzy vyielki(^ ol)ozo- 
wiska w okolicy Poznania, Gniezna i (rih^cza, ^nlzie toż 
i pierwsze grody sobie pobudowali, i żyli w tych ol)()- 
zowiskach czyli podgrodziach, nałożywszy na mii^jscową 
ludność obowiązek dostarczania sobie żywności, zupi^ł- 
nie taksamo, jalcto czynili skandynawscy WaiH^gowie 
na Rusi. W tydi obozowiskacli czy podgrodzuich prze- 
trwali Polacy przez trzy wieki aż do i)ierwszycli hit 
panowania Bolesława Krzywoustego, z tą jedynie r<>- 
żnicą, iż gdy przy pierwotnem osiedleniu się nie dosic^giK^Ii 
prawdopodobnie Polacy na wschód granic Wisły, to 
później dosiągnąwszy granic Wisły, założyli nad nia^ 
jeszcze jedno obozowisko i gnkl Włodzishiw, i tani 
połowę obozowiska z pod Gdecza przt^nieśli, ni(Mnni(»J 
że już w pierwszem zaraz stuleciu po swojeni osiedb'- 
niu się nad Wartą zaczęli znacznie tak na ])ółnoc, jąk- 
ną południe i na zachód rozszerzać granice swego 
niodego państewka i budować grody na tych gia- 
nicach. 

Otóż Gall umie jeszcze opowiedzicH', jak wielkie 
były te załogi obozowisk czyli podgnniziiiw za czas<>vv 

•2* 



— 18 — 

posług kucliarskich, zwała się odtąd Kucliarami. Ale 
pod grodami, których załogi nieliczne, nie potrzebo wałj' 
tak wielkich posług, rzecz miała się odmiennie. Tam 
osadnicy jednej i tej samej wsi nie potrzebowali 
wszyscy oddawać się tylko jednakowym posługom na 
rzecz załogi grodowej, ale jedni mogli oddawać się 
kucharstwu, inni piekarstwai, inni znowu łagiewnictwu. 
W takicli razacli wieś taka narokowa zatrzymywała 
swoją dawną ojczycową nazwę, jak n. p. wieś Dale- 
chów, jeśli w niej mieszkali i ku chary i pielcary i ła- 
giewnicy grodowi, nie zmieniała nazwy swej ojczyco- 
wej na narocznikową, bo to było z powodu różnego 
rodzaju naroku niemożebnem, lecz zatrzymywała i na- 
dal swoją nazwę ojczycową. 

Otóż pod którymi gTodami dadzą się wykazać 
wsie narokowe z nazwami narokowemi, jak: Kuchary, 
Piekary, Skotniki, Łagiewniki, Szczytniki i t. p. te 
grody miały niew^ątpliwie liczniejsze załogi. 

Takicli grodów, pod któremi dadzą się wykazać 
wsie narokowe, jest tylko 10, mianowicie: Kraków, 
Sandomirz, Płock, Wiślica, Czerwińsk, Lubusz, Kalisz, 
KJruszwica, Łęczyca i Wolborz. Otóż obliczając zna- 
czniejsze załogi przecięciowo na 500 wojów a mniej 
znaczne na 300 wojów, pokaże się, że liczba wojów 
rozłożonych załogami po grodach rubieżowycli i śród- 
ki'ajovvych wyniesie ogółem 20,000, którąto cyfrę do- 
dawszy do cyfry załóg konsystujących w obozowiskach 
pod Poznaniem, Gnieznem, Gieczem i Włodzisławiem, '' 
podanej przez Galla w ilości 16,9000, będziemy mieli 
łączną wysokość siły zbrojnej polskiej za czasów Chro- 
brego w liczbie 36,900 czyli okrągło 37,000 wojów. 

Czy z takiemi samemi siłami Polacy przybyli 
z nad Łaby nad Wartę, czy też siły te wzrosły dwni- 
wiekowym jjrzyrostem i jaki mógł być przypuszczalnie 
ten przyrost, o tem najmniejszego wyobrażenia wjiiwo- 
rzyć sobie nie jesteśmy w stanie. Że jakiś przyrost być 
musiał, to nie ulega najmniejszej w^ątpliwości ; wszakżeż 



— 19 — 

od czasu przybycia Polak(5w z nad Łaby nad Wartę 
do czasów Chrobrego zmarło kolejno sześć pokoleń, 
które przjrrostem zastąpione być musiały. Gdy jednak 
nie mamy żadnych zgoła danych, na którycli mogli- 
byśmy oprzeć domniemany przyrost, gdy przypuścić 
należy, że w życiu obozowem waininki populacyi są 
nadzwyczaj trudne, przeto z owej wykazanej na czasy 
I Chrobrego liczby wojów 37,000 przyjmuję 35,000 wojów, 
! jako tę siłę, z jaką prawdopodobnie Polacy z nad 
Łaby nad Wartę w końcu VIII czy też na samym po- 
czątku IX wieku przybyli. 

Wyprawę tę z nad Łaby nad Wartę odbywali 
Polacy zorganizowani wojskowo na wzór sąsiednicli 
Sasów w pułki po 1000 ludzi, każdy pułk pod wodzą 
" swego osobnego pułkownika (księcia-wojewody), a pod 
naczelnem dowództwem księcia-seniora panującej dy- 
nastyi Popielidów, Popiela II Chwościszka. Było tycli 
pułkowników zatem 35 a wi^az z naczelnjTn wodzem 
Popielem II Chwościszkiem 36, a byli to sami dyna- 
stowie, potomkowie wzmiankowanych przez nas wyżej 
czterech książąt panującycli niegdyś w Drewinii: Po- 
piela I, Przybysława, Odona i Cieszymira Leszkowi- 
czów czyli Samonowiczów, czyli że owych 36 pułko- 
wników - wojewodów należeli przedewszystkiem do 
czterech rodów dynastycznych: Popielowiczów, Przy- 
bysławiczów, Odoniczów i Cieszymii'owiczów. 

„Przedewszyskiem" powtarzam, i kładę na- 
cisk na ten wyraz, gdyż nie ulega najmniejszej wątpli- 
wości, iż obok dynastów polskich brali udział w tej 
wypra\\de w cliarakterze pułkowników- woje wodo w także 
rodowici Skandynawowie, z dynastami polskimi wę- 
złami pokrewieństwa związani, co w owych wiekacli 
nie •rzadko się zdarzało, a którzy do wszelkich awan- 
turniczych wypraw zawsze byli gotowi. W imionacli 
pi^adynastów szlachty polskiej dochowało się, jak to 
niżej wykażę, kilka imion, zdradzających ponad wszelką 
wątpliwość skandynawskie pochodzenie. 

2* 



— IG — 

Bolesława Chrobrego, mianowicie w Poznaniu li 
pancerników (loricati) a 4000 szczytowników (cUpea^ 
w Gnieźnie 1500 pancerników a 5000 szczytownikÓ! 
w Włodzisławiu 800 pancerników a 2000 Szczytnikom 
wreszcie w Gdeczu (dziś Giecz) 300 pancemikóii 
a 2000 szczythików, razem przeto 16900 wojów. i 

Nie były to jednak jeszcze wszystkie siły woj-i 
skowe Chrobrego. Wiadomo przecież, że Chrobry po*^ 
budował liczne grody na rubieżach rzeczypospolitej^. 
musiał je przeto załogami poopatrywać. Załogi te nia- 
potrzebowały być zbyt wielkie, takie aby zdołały star 
wić jakiś czas czoło nieprzyjacielowi, zanim król mając, 
tak, wielkie siły skoncentrowane razem, nie zdds- 
nadbiedz z potrzebną odsieczą. Jakkolwiek wię załogi 
te w grodach rubieżnych nie potrzebowały być zbyfc 
wielkie, przecież jakieś być musiały koniecznie, ca" 
zresztą i Gall najwyraźniej stwierdza, (de aliis ver(k 
cmitatibus et castellis et nohis longtis et infinitiis labor 
est enarrare et vobis Jorsitan fastidiosum fuerit hoc 
audire). Ponieważ jednak musimy wiedzieć koniecznie^ . 
jakie były ogólne siły wojskowe Clirobrego, aby stąd 
módz wyciągnąć wniosek o siłach Polaków przybyłych, 
z nad Łaby nad Wartę, przeto musimy sobie zrobić, 
przegląd owycli rubieżnycli grodów Chrobrego. Grody 
te leżałj^ przeważnie wzdłuż biegu rzek Dunajca, Wi- 
sły, Noteci a po części i Odry. Są zaś niemi: Czchów^ 
Sądecz, Wojnicz i Biecz ^); nad Wisłą grody : Korczyn, 
Połaniec , Sandomirz , Zawicliost , Sieciechów, Czersk, 
Wyszogród, Bydgoszcz, Płock, Włodzisław '*) i Dobrzyń; 
nad Notecią: Nakło, Uście, Czarnków, Wieleń, Drżeń 
i Santok, nad Odrą wreszcie Kościerzyn, Lubusz, Kro- 
sno i Świebodzin^). Razem tych grodów jest 25. 



') Wprawdzie Biecz nie leży nad Dunajcem, należy jednak 
swem położeniem do systemu grodów dunajeckich. 

O Który się tu nie liczy, jako już wzięty poprzód w rachubę. 

') Świebodzin nie leży wprawdzie nad Odrą, położeniem swo- 
|em jednak należy do systemu grodów nadodrzańskich. 



- 17 — 

Oprócz atoli tych grodów rubieżnych istniał już 
ta czasów Chrobrego pewien poczet grod()w śródkra- 
jowych, które niegdyś były również grodami rubieżne- 
mi, lecz w miarę rozprzestrzeniania się granic państwa 
polskiego, z grodów rubieżnycli stały się grodami śród- 
krajowemi. WjTiotowanie tych wszystkich grodów wy- 
magałoby zbyt wielkiego nakładu pracy, jakiby nie 
zostawał z wartością rezultatu dla niniejszego dzieła 
osiągnąć się mogącego: ograniczę się przeto tylko do 
wynotowania ważniejszych i tak: Kraków, Wiślica, 
Zamów, Kalisz, Kruszwica, Łęczyca, Wolborz, Między- 
rzecz, Zbąszyń, Starogród, Brześć, Inowrocław, Prze- 
ciecz, Warta, Wieluń, Ruda, Książ, Konin, Rawa, Ro- 
goźno, Przemęt, Krzywin, Rosprza, Biechów, Spicymirz, 
Kowal, Gostyń, Raciąż, Wrocław, Racibórz, Opole, 
Głogów, Niemcy- i t. d. Byłoby zatem razem grodów 
tak rubieżnych jak i śródkrajowych conajmniej około 60. 

Niewszystkie jednak te grody miały jednakowo 
liczne załogi; w niektórych załogi były liczniejsze, 
w innych mniej liczne. Skaz()wką w tym kierunku są 
wsie narokowe, to jest te w pobliżu gr()d()w położone 
wsie, których osadnicy obowiązani byli pełnić na rzecz 
załóg grodowych wskazane sobie posługi, jak piekary, 
kuchary, sokolniki, łagiewniki, Szczytniki i t. p. 

Wprawdzie pod każdym grodem bez wyjątku mu- 
siały być pierwotnie wsie narokowe, albowiem każdy 
gród posiadał załogę, dla której obsługa obmyślaną 
i ustanowioną być musiała , ale tam, gdzie były zna- 
czniejsze załogi po grodach, tam całe wsie przezna- 
czone były do świadczenia jednego tylko rodzaju posług, 
tak n. p. cała wieś trudniła się kucharstwem, inna pie- 
karstwem, inna łagiewnictwem, a w takich razach wsie 
te zmieniały swe nazwy ojczycowe na nazwy narokowe. 
I tak jeśli wieś Dalechów przeznaczoną została do od- 
bywania posług łagiewniczych na rzecz grodu, to od- 
tąd przestała się nazywać Dalechowem a zwała się 
nadal Łagiewnikami, wieś Czarnocin przeznaczona do 

o* 



— 22 — 

którzy wśród obozowisk swoich pułków drewni 
gródki budowali i wedle swych imion im nazwy 
dawali. I z tego przeto źródła zdołamy wydobyć ki 
imion pradynastów wojewodów. 

W pierwszym tomie niniejszego dzieła, w szc 
gólności w § 10 dokonałem już częściowo o tyle 
pracy, iż na zasadzie poszukiwań heraldycznych zd< 
łem odszukać 28 takich rodów szczepowych, które u 
wając jako herbu takich znaków i-unicznych, jaŁ 
używali jako znak(5w stanniczych pierwotni pułkowni 
wojewodowie, niewątpliwie do potomków ty cli pul 
wników-wojewodów zaliczeni być powinni, a nadto c 
rody, których proklamacye wzięte z imion skandyn; 
skich, niezbicie wskazują, że pochodzą one od t 
Skandynawców, którzy w wyprawie Polaków z i 
Łaby nad Wartę czynny udział brali. 

Razem przeto mielibyśmy wiadomość o 30 pn 
dach czyli rodach szczepowych szlachty polskiej i 
dniowiecznej i o ich naczelnikach czyli pradynast^ 
którzy w ten sposób formowaliby pierwsze pokok 
szlachty polskiej średniowiecznej. 

Otóż z proklamacyj imionowych owych 30 pn 
dów szlachty polskiej szczepowych dają się wydo 
następujące imiona pradynastów szlachty polskiej z p 
wszego pokolenia, mianowicie: 

1. Bies^ 2. Bogor, 

3. Brzoza^ Ł Czewój, 

5. Kościech, 6. Kozliróg^ 

7. Lewart^ 8. Mądrosteky 

9. Nagod, 10. Odynek^ 

11. Okuń^ 12. Olaw^ 

13. OrZj 14. Pornłosty 

15. Popiela 16. Skarby 

17. Starykoń^ 18. Świerka 



— 23 — 

19. Waga, 20. Wysz, 

21. Zawór, 

Piętnastu zatem jeszcze praclynast()W imion nam 
brak. Zwróćmy się więc do dragiego źródła, mianowi- 
cie do nazw najstarszych grodów. 

Najstarszemi grodami są: Gniezno, Poznań, Gdecz, 
Kostrzyn, Biechów i Kruszwica, następnie Bydgoszcz, 
Włocławek, Przedecz i Spicymirz. 

Z nazw tych grodów Gniezno i Kiniszwica pocho- 
dzą od appellatywów, Poznań wskazuje jako założyciela 
swego Poznana, Gdecz Giedkę, Kostrzyn Kosterę, Bie- 
chów Biecha, Bydgoszcz Bydgosta, Włocławek Włodzi- 
sława, Przedecz Przedka (może zdrobniałe od imienia 
Przedbor lub Przedsław lub Przedwoj), Spicymirz wresz- 
cie Spicymira. 

Gdyby się zatem pokazało, że grody Włocławek, 
Przedecz i Spicymirz zawdzięczają swe powstanie jesz- 
cze pułkownikom - wojewodom z pierwszego pokolenia, 
to jest, iż pochodzą jeszcze z pierwszej połowy IX wieku, 
to jest z czasów panowania Popiela Cliwościszka , na- 
tenczas przybyłoby nam z owych nazw grod()w jeszcze 
dalszych 8 imion pradynastów szlachty polskiej z pierw- 
szego pokolenia, mianowicie: 

22. Poznań, 23. Giedko, 
24. Kostera, 25. Biech, 
26. Włodzisław, 27. Przedek, 
28. Spicymir, 29. Bydgosi, 

tak, żeby nam już tylko siedm jeszcze do zupełnego 
skompletowania pierwszego pokolenia szlachty polskiej 
brakowało. Odszukanie tych siedmiu imion z choćby 
już tylko z pewnem podobieństwem do pi*awdy, nie jest 
możebnem. 

Z proklamacyj średniowiecznych imionowych, o kt()- 
rych nie można napewno powiedzieć, czy przedsta- 
wiają imiona pradynastów pierwszego czy (haigiego 



— 24 — 

pokolenia, a zatem które i do pierwszego pokolenia 
odniesione być mogą, uderzają przedewszystkiem sta- 
rożytnem swem brzmieniem proklamacye a względnie 
imiona w proklamacyacli takie jak: Pomian, Boduła 
czy Godula, Bor (Borek i Borowa), Borzym, Cielę (Cio- 
łek i Cielątkowa). Działocli (Działosza), Gózd (Gozdowa), 
Grzymała, Jeleń, Korcza (Korczak i Korczyn gród), 
Niesob, Momot, Odrobąd (Odrowąż), Psczoła (Wczele), 
Piła (Pilawa), Powała, Wrona (Wamia, Warniawa), 
Sokół (Sokola), Strzała, Swieboda i inne. 

Gdyby chodziło o wydobycie z tego szeregu tych 
imion, które swym charakterem starożytnym najbar- 
dziej się odznaczają, aby nimi uzupełnić ow^ych braku- 
jących siedmiu pradynastów szlachty polskiej z pierw- 
szego pokolenia, dałbym pierwszeństwo następującym 
imionom : 

30. Pomian. 31. Powała^ 

32. Jeleń, 33. Niesob^ 

34. Odrobad, 35. Stcieboda, 
36. Wrona. 

Gdy jednak za powyższemi imionami nic więcej 
nie przemawia, krom ich starożytnego wyglądu, staro- 
żytny wygląd zaś jest zbyt złudnym probierzem, ileże 
imię o stai'ożytnym wyglądzie i kilka wdeków^ mogło 
być w użyciu, przeto wstrzfmujemy się od zaliczenia 
owych siedmiu imion w poczet pradynastów szlachty 
])olskiej pierwszego pokolenia, i zostawiamy je narazie 
jako wątpliwe do rozpatrzenia się w nich później. 



drugiem pokoleniem szlachty polskiej pojawiają 
się poraź pierwszy pomiędzy szlachtą polską dynasto- 
wie młodsi czyli linie młodsze, które w tem swój po- 
czątek biorą, że u Słowian lechickich dziedziczenie wła- 
dzy książęcej czyli wojewodzińskiej wraz ze znakiem 
stanniczym ojcowskim odbywało się z zachowaniem za- 



— 25 — 

ady senioratu. Tylko najstarszy syn, senior, dziedziczył 
tannicę ojcowską czyli naczelne dowództwo podczas 
yprawy wojennej, młodsi zaś bracia szli na wyprawę 
ojenną jako towarzysze seniora pod jego stannicą, 
jeśli otrzymali jakie dowództwa podkomendne i po- 
ebowali używać w tym celu własnej stannicy, tedy 
mowali sobie swój własny osobny znak stanniczy 
ten sposób, iż znak stanniczy ojcowski, przypadły 
liorowi, odmieniali przez takie dodatki lub uszczer- 
nia, które jednak nie zacierały w zupełności cliara- 
ni ojcowskiej stannicy i dawały możność poznania, 
jakiej szczepowej stannicy ta nowoutworzona stan- 
a poboczna pochodzi. 

Zasadnicza odmiana stannicy ojcowskiej w tern 
egała, iż młodsi dynastowie musieli ze znaku stan- 
zego ojcowskiego wjTzucać runę tyr (^), gdyż ta 
o symbol boga wojny, była znamieniem naczelnego 
dza-wojewody, więc tylko przez seniora używaną być 
gła; w skutek tego w znakach stanniczych linij 
3dszycli ze znakiem ^ nie spotykamy się nigdy. 

Dla tak utworzonej nowej stannicy formowano 
v^nocześnie nowe hasło czyli nową proklamacyę, bez 
Inego względu na proklamacyę senioracką, ale wedle 
hsamych norm, to jest, że pierwotnie imię dowódzcy 
jskowego służyło za proklamacyę. 

Owym 36 prawodzom-wojewodom z pierwszego po- 
enia służył bez wyjątku senioracki cliarakter, każdy 
ich uważany był za seniora, za wojewodę, chociażby 
niędzy nimi, jakto z pozostały cli po nich znaków 
nniczych się niewątpliwie okazuje, byli obok braci 
rszych także bracia młodsi. 

Formowanie się linij młodszych już w trzeciem 
:oleniu zaczyna być dwojakie. W drugiem pokoleniu 
tylko linie: jedna senioracką, inne Unie młodsze; 
już w trzeciem pokoleniu rzecz się o tyle zmienia, 
i w linii seniorackiej zaczynają się formować linie 
>dsze, których sfera uprawnienia jest odmienna od 



— 2G — 

sfery uprawnienia zwyczajnych linii młodszych. Pol 
mek bowiem linii seniorackiej , acz młodszy, bliższy 
był i)rzecież dostąpienia godności seniora, \w razie b( 
potomnej śmierci seniora, jak potomek zwyczajnej li 
młodszej, na ktiirego spaść mogła godność seniora ( 
])iero wtedy, gdyby wszyscy potomkowie linii senioi 
ckiej bezpotomnie wygaśli. 

W skutek tej różnicy w sferze uprawnienia mł( 
szych p()tomk()w linii seniorackiej a zwyczajnych li 
młod8z>'ch, było też i formowanie znak(5w stanniczj 
u tycli dwócli kategoryj młodszego potomstw^a odmień 

Potomkowie seniora czyli linii seniorackiej m: 
prawo w swym znaku stanniczym nowo - utw^orzon; 
zatrzymać runę tyr (4^) na znak swego pochodzenia 
linii seniorackiej, czego potomkom młodszych linij zv 
czajnych żadną miarą wolno nie było. 

Teraz przejdziemy z kolej i do badań nad wy< 
byciem na jaw imion pradynastów szlachty polsŁ 
linij młodszy cli czyli drugiego pokolenia, przyczem n 
simy już tu zaznaczyć, iż chociaż drugie pokole 
szlaclity polskiej średniowiecznej przypada na 1; 
833—866, to jednak clironologia pradynastów tego d 
giego pokolenia nie jest pewną, a to z tego powo 
ponieważ z tej epoki nie posiadamy żadnych zg 
źr()deł liistorycznycli, nie możemy przeto skonstatow 
czy praojciec linii młodszej był synem seniora, czy 
dopiero wnukiem lub prawnukiem lub nawet dalsz 
potomkiem. Rozpatrzmy tę kwestyę na przykład: 
Zawór był pradynastą rodu szczepowego polskiego czt 
nastego, należał przeto do pierwszego pokolenia szlać 
poskiej. Jako linie młodsze tego rodu szczepowego \ 
stępują rody Szreniawów, Drużynów Zachorów i Wę 
ków, wskazujące jako praojc(ńv tych rodów młodszy 
Szrenią, Drugę, Zachora i Wężyka. Otóż nie da się ża( 
miarą sprawdzić kwestya, czy Szreń, Druga, Zachor i ^ 
żyk byli synami Zawora, czy też dopiero wnukami < 
nawet dopiero późniejszymi potomkami; i również 



— 27 — 

da się sprawdzić , czy Szreń , Druga , Zachor i Wężyk 
byli między sobą braćmi rodzonymi, czy też w innym 
stopniu byli ze sobą spokrewnieni; być bowiem łatwo 
może, że Druga, Zachor i Wężyk, których znak stanni- 
^*^y się jako odmiana Szreniawy przedstawia, byli sy- 
nami Szrenią a wnukami Zawora. 

Mimo więc, iż zachodzą tak poważne wątpliwości, 
ja niemając żadnego sposobu do rozstrzygnienia tako- 
wych, muszę wszystkich praojców linij młodszych za- 
liczyć do drugiego pokolenia szlachty polskiej bez 
względu na to, choćby niekt()rzy z nicłi dopiero do 
późniejszych pokoleń należeli. 

Muszę jeszcze i drugą popełnić niedokładność, 
a mianowicie, iż do tego drugiego pokolenia szlachty 
polskiej zaliczę tych wszystkich praojców rodów szla- 
checkich, które przyjąwszy herby zachodnio-europejskie 
i zatraciwszy swe prastare znaki stannicze runiczne, 
nie dozwalają możności rozstrzygnienia, czy należą do 
linij seniorackich , więc ich praojcowie do pierwszego 
pokolenia przeniesieni być winni, czy też dopiero do 
linij młodszych. Jak n. p. lierb Momot (róg jeleni), 
mimo iż nazwisko a raczej przezwisko Momot jest nie- 
zwykle starożytne, przecież gdy ród Momotów zarzu- 
ciwszy swą runiczną stannicę przybrał sobie za herb 
r<)g jelenia czy łosia, dziś żadną miarą sprawdzić się 
nie da, czy ród Momotów był rodem seniorackim lub 
też rodem młodszym, więc w obec tej wątpliwości za- 
hczyiny starego Momota do pokolenia dopiero dragiego 
szlaclity polskiej, choć może zupełnie błędnie. Skutki 
tej możebnej myłki musi ród Momotów sam sobie przy- 
pisać, że goniąc za nowinkami, zarzucił prastarą sza- 
nowną stannicę (fjcowską runiczną i w ten sposób zmy- 
lił ślad swego pochodzenia. 

Do tej kategoryi wreszcie czyli do drugiego poko- 
lenia szlachty polskiej, bo gdzie indziej nie mogę, za- 
liczyć muszę i tych wszystkich dynast()w, kt()rych imiona 
znane nam są z nazwisk grod()w p()źniej powstałych. 



— 28 — 

jak: Wojbor, Wrocław, Racibor i wielu innych. T^ 
grody mogły powstać najpóźniej za Bolesława Chro- 
brego, ale mogły powstać i wcześniej , w każdym ra- 
zie nie można prz}7)uścić, iżby one wszystkie powstał>" 
równocześnie wjednem pokoleniu, a zwłaszcza w poko- 
leniu drugiem (834—866) , i owszem z całą pewnością 
można prz>T)uścić, że powstawały różnemi czasy i w ró- 
żnycli pokoleniach; a jednak, gdy nie mam żadnych 
zgoła skazówek do ocenienia, w jakim czasie który 
z tych gTodów powstał i do którego pokolenia zało- 
życieli tych grodów poszczególnie zaliczyć mi wypada, 
zaliczam ich wszystkicli narazie do drugiego pokolenia. 

Tym sposobem szereg dynastów zaliczonycli tym- 
czasowo do drugiego pokolenia, będzie przedstawiał 
wielu dynastów i takich, którzy dopiero do późniejszych 
* pokoleń należą, lecz których chronologia nie da się 
bliżej oznaczyć. 

Przystępujemy więc naprzód do wydobycia imion 
dynastów młodszych z proklamacyj herbowych. Za- 
czniemy oczywiście od najcelniejszego rodu, mianowicie 
od dynastyi Popielidów. 

Trudność poszukiwań w tym kierunku byłaby 
niezmierna i nie do przezwyciężenia, gdyby nam nie 
przychodziły w pomoc te dwa wskazane przez nas wy- 
żej, niezmiernej doniosłości fakta: 

1) że młodsi dynastowie formowali sobie swoje 
osobne znaki stannicze przez odmienianie znaku stan- 
niczego seniorackiego, w skutek czego pomiędzy zna- 
kiem stanniczym seniora a znakami stanniczemi młod- 
szycli dynastów istnieje figuralne pola*ewieństwo. Ze 
zaś znaki stannicze stały się z biegiem czasu lierbami 
szlachty polskiej, tedy wystarczy tylko zestawić razem 
te lierby, które wspólne pochodzenie od jednego pierwo- 
typu wykazują, aby mieć skazówkę, które rody her- 
bowe szlacheckie od wspólnego rodu szczepowego po- 
chodzą. Ta wskazówka jest niezawodna i jest jedyna 



— 29 — 

na tę prastarą, epokę istnienia szlachty polskiej, do 
której żadnych pisanych lub w ogóle jakichkolwilskbądź 
innych źródeł genealogicznych nie posiadamy; 

2) że najstarsze proklamacye herbowe brane były 
tylko po imionach ówczesnych naczelników czyli pra- 
ojców rodów czyli pradynastów. Na tej więc drodze, 
na di^odze badania próklamacyj imionowym dochodzimy 
do poznania imion praojców rodów, niegdy żyjących, 
o których istnieniu żadne się nam zgoła wiadomości 
w innych źródłaeh historycznych nie przechowały. 

Otóż gdy i co do genealogii Popielidów żadne bar- 
dziej szczegółowe daty się nam nie przechowały, la*om 
nader szczupłych i niezawsze wiarogodnych wiadomości, 
zawartych w naszych najstarszych kronikach, to nie 
pozostaje nam nic innego, jak na wskazanych pow^yżej 
dwóch drogach, mianowicie na drodze badania znaków 
stanniczych, od znaku stanniczego Popielowiczów po- 
czątek swój wywodzących, i na drodze badania połą- 
czonych z temi znakami próklamacyj imion owych do- 
chodzić bliższych szczegółów genealogicznych djnastyi 
Popielowiczów. 

Ale któż nam jest wstanie wskazać, jak wyglą- 
dała stannica Popielidów, skoro z epoki panowania tej 
dynastyi żaden zgoła nam się pomnik nie przechował, 
krom ziemi, a i ten jest wątpliwy, skoro Popiel pano- 
wał jeszcze tylko w Wielkopolsce, a zdaniem kolegi 
Rostafińskiego Wielkopolska przedstawiała wielkie 
zwierciadło wody. 

Jak atoli napozór trudnem i niemal, niepodobnem 
do rozwiązania zdawaćby się mogło pytanie, jak wy- 
glądał znak stanniczy dynastyi Popielidów, tak w rze- 
czywistości przy zastosowaniu pewników, które poprzód 
przedstawiliśmy, jest ono niezwykle łatwe do rozwią- 
zania, a cały przebieg dochodzenia jest bardzo zajmu- 
jący i pouczający. 

Otóż wiemy z Galla, że Piast był synem Popiela 
(II) Chwościszka, był zatem członkiem dynastyi Popie- 



— 3»» — 

lidów, że zaś najstarszjTii s\"neni P«»piela (11) Chwo— 
ściszka i p<>żniejsz\Tii księciem panującym był Popieli 
(III), przeto Piast był synem Popiela Chwościszk^ 
młodsz\Tn. Jeśli zaś bvł svnem młodszym, tedv musiał 
stannicę ojcowską odmienić, gdyż niezmienioną stannicę 
ojcowską «>dziedziczył senior Popiel CIII}. Odmiana 
zaś stannicy ojcowskiej cz>'li seniorackiej na stannicę 
młodszą musiała, jakto wspomnieliśmy wyżej, nastąpić 
przedewszystkiem przez wATzucenie ze znaku ojcow- 
skiego runy tyr (^^j , jako sjTubolu godności wojewo- 
dzińskiej, seniorowi przedewszystkiem właściwego. 

Otóż gdvbvśmv znali znak stanniczy d>Tiastyi Pia- 
stów, to wystarczyłoby zupełnie dodać do niego tylko 
nmę tyr (^), a jużbyśmy mieli zi'estj-tuowany znak 
stanniczy senioracki, czyli znak stanniczy dynastyi Po- 
pielidów. 

Ale czy znamy znak stanniczy dynastyi Piastów? 
Pozornie brzmi odpowiedź, że nie! Ale to tylko po- 
zornie: Piastowie bowiem wymarli u nas w Małopol- 
sce dopiero w wieku XIV, a na Mazowszu nawet aż 
dopiero w wieku XVI, a więc głęboko już w epoce lii- 
storycznei, z którei nam sie tvsiace źnkieł liiston'cznydi 
dochowało, czyż więc można przypuścić, iżby nam się 
w tych zasobnych źródłach nie docliował żaden ślad 
O tak ważnym szczególe, jak znak stanniczy dynastyi 
panującej! Coprawda, jest jeden bardzo utrudniający 
szkopuł, a to mianowicie ten , iż Piastowie na samym 
początku Xin wieku zarzucili swój j)i-astary znak stan- 
niczy runiczny, a natomiast wszyscy zgodnie przyjęli 
jako znak stanniczy orła jednogłowego, herb na modlę 
heroldyi zacliodnio-em^opejskiej ufonnowany. To wcze- 
sne zarzucenie znaku stanniczego runicznego przez Pia- 
stów jest przyczyną, że nam o tym starym znaku stan- 
niczym runicznym dynastyi piastowskiej tak stosunkowo 
szczupłe tylko przechowały się skazówki; gdyby nie 
to, to na każdej pieczęci książąt z dynastyi Piastów, 
a jest tych pieczęci z okładem kilkadziesiąt, widniałby 



— 31 — 

dw stary znak stanniczy runiczny Piastciw, zamiast orła 
jednogłowego, jakto w rzeczywistości ma miejsce. 

Ot(')ż, jak wyglądał znak prastary stanniczy ru- 
niczny Piastów, do tego mamy dwie tylko skaz()wki, 
jedna dotyczy Henryka Brodatego, druga Przemjsła 
krdla; trzecia dotyczyłaby Bolesława Wysokiego i Ijy- 
laby najdawniejszą, lecz niestety nie jest autentyczną. 
Otóż Henryk Brodaty, książę wrocławski, na pie- 
! częci swojej książęcej, która niewątpliwie z samego ]X)- 
zątku Xin wieku pochodzi, na tarczy, którą się zasła- 
nia, nie ma jeszcze orła jednogłowego, lecz znak wyo- 
brażający półksiężyc barkiem na dół, różkami do g^iry 
zwróconym I^ośrodku półksiężyca krzyż. Tjni sposobem 
poznalibyśmy znak stanniczy, jakiego używał niewąt- 
, pliwy Piastowicz, Henryk Brodaty. 
( Że zaś to jest rzeczywiście znak stanniczy ksią- 

żęcy a nie prosty ornament tarczy, jakie w Xni i X1T 
wieku na tarczacłi książęcych nie są wcale rządkiem 
zjawiskiem, dowodem tego stanowczym następujące fakta: 

1) że tegożsamego znaku używa Henryk Bi*odaty 
jako monogramu na dwóch egzemplarzach oryginalnycli 
przywileju swego, wydanego w r. 1208 dla klasztoru 
trzebnickiego *) , które tutaj w podobiźnie dołączamy 
(Obacz str. 32); 

2) że tenżesam znak widnieje tak na tarczy jak 
i na proporcu na pieczęci księcia Bolesława Wysokiego^), 
kfaSrato pieczęć jest wprawdzie falsyfikatem, wszelako 
podrobienie jej pochodzi z samego początku Xni wieku 
i w żadnym razie nie jest późniejsze nad r. 1220. Cho- 
ciaż więc ta pieczęć nie może stanowić dowodu, że ta- 
kich znaków stanniczych używał już i ojciec Henryka 
Brodatego, Bolesław Wysoki, to jednak stanowi dowód, 
że w chwiii podi*obienia tej pieczęci, to jest na początku 



^) Gninliagen: Regesten N. 127. 

^) Schultz: Die Schlesischen Siegel bis 1250, Breslau 1871, 
tab. I, N. 2. 



XIII wieku widniały takie znaki na proporcach i tar- 
(V-acli książąt szląskich, a więc w pienvszym rzędzio 
księcia Henryka Brodatego; 

3) że odtąd na [»iersiach orltiw szląskich widnieje 
ten znak zrazu w swym dostojnym czyli nienaruszonym 
kształcie, później z opuszczeniem krzyża, i że (»w pół- 
księżyc jest pierwowzorem owej pi-zewiązki na skrzy- 
dłach orliiw jednogłowych , kt<>ra po wsze czasy tak 
polskiego a zwłaszcza piastowskiego, jak i 
orła charakteryzuje. 




Drugi taki znak stanniczy piastowski widnieje na 
pieczęci majestatowej ki'óla Przemyśla. Na pieczęci tej 
mianowicie, a w szczególności na tronie monarszym 
leży hełm królewski ozdobiony bogatym pióropuszem, 
a na nim umieszczony jest klejnot , wyobrażający pół- 
księżyc barkiem do gciry obrócony, a pod półksiężycem 
widnieje sześciopromieuna gwiazda: 

Mielibyśmy w tj-m klejnocie króla Prze- 
^^^^ mysła drugi znak stanniczy dynastyi pia- 
r 31C 1 stowskiej. 

A teraz nasuwają się dwie kwestye do 
rozwiązania, mianowicie : 



«) że ^«ipci xakk ^ssaże HtoiTrk RTv»dairr iak i kri^ 
rzćiDrsł byli t* miot ^ikwyim VistSti»micss^^ -dla va«h^ 

hy ktiirr X tr^i 'dwiici znaki i«^, i <'7v i^r -.ickI*' kl*Hrr 
nich jest trm |tierv^i4a33rm ntakidm ^^auinicirm^ ^TIk 
ego ożw^ pM-wseT raiłiirr<iel t«3 i3ma5sr\-i ^m% 
ast Chwc.scisEk<>wkx] 

Na ote te pytania znajdzies)}' i^pi^wiedz w |>i>« 
iwionyeh pnxex nas wyżej u^>iyach, miaiHnvioie <\> 
różnier makitw stannkzrcl) Hennrka BrL«ilal^ec>« 
króla Przemyśla, w tej t^«yi, że znak stanniozy oj- 
wski dziedziezvl trlko senior w formie on^-iłryYi dtv 
»jiiej czyli niezmienionej, zas mknlsi bracia zn;)k fen 
oiieniae musielL Otóż skoro Henr\'k Bnxlar\' tnl in« 
go syna Bolesława Krzywoustego p^H^lunlzi a knU 
zemysł od inne^ro, toć oczywiście każdv z nich mn- 
1 odmienny znak stanniczy po swoich prziHlk;ioh 
riedziezyć. Zróbmy próbę prawdziwości te42^> twior- 
3nia. 

Henryk Brodaty był seniorem czyli najstarszym 
lem Bolesława Wysokiego, jego przeto znak stanni- 
r jest odziedziczony po Bolesławie Wysokim w for- 
e dostojnej czyli niezmienionej. Bolesław Wysoki zaś 
ł seniorem czyli najstai-szym synem Władysława U, 
:o znak stanniczy przeto był znakiem Władysława U, 
56 Władysław II był seniorem czyli najstai-szym sy- 
B Bolesława Krzywoustego, przeto odziedzi(*zyl znak 
nniczy po Bolesławie Krzywoustym w jego dostojnej 
Al niezmienionej formie, czyli innemi słowy, żo ten 
ik stanniczy, jakiego używa Henryk Brodaty j(\st 
zmienionym znakiem stanniczy m Bolesława Krzy- 
ustego. 

Czy rzeczywiście nic niezmienionym? Tak i nie, 

iteryalnie, to jest co do ogólnego wyglądu swego 

ik ten nie mógł uledz zmianie, ale fonnalnio nniHial 

zastosować do mody. Henryk Brodaty nosi w Hwym 

iku stanniczym półksiężyca, półksiężyc jest już lier- 

Tom IL 8 



— 34 — 

bem na modłę zachodnio-europejską uformowanjTii, c^^ 
się mogło stać najwcześniej za czasów Heniyka Bro — 
datego, ale za czasów Bolesława Krzywoustego u nas? 
znanem jeszcze nie było. W znaku stanniczym Bole- 
sława Ki*zywoustego półksiężyc bezwarunkowo jeszcze 
figurować nie mógł. 

Postawiliśmy poprzednio twierdzenie, że najstarsze 
znaki stannicze pradjuastów szlachty polskiej były z run 
skandynawskich formowane, a więc i dynastya piastow- 
ska musiała mieć piei^wotnie znak stanniczy runiczny; 
wiemy też z nieskończenie licznych przykładów, że 
kiedy z herbami zachodnio- europejskiemi zaczęły za- 
glądać do Polski zwyczaje heroldji zachodniej a z niemi 
i moda blazonowania herbów, poczęto niezrozumiałym 
już zgoła podówczas znakom runicznym nadawać kształt)' 
przedmiotów podobnych a znanycli, aby je módz wy- 
blazonować czyli opisać. Ta faza przeobrażania się pra- 
starych znaków runicznych w herby zachodnio-europej- 
skie, zowie się ulierbieniem. 

Otóż skoro znak stanniczy Henryka Brodatego nie 
przedstawia runy skandynawskiej w swej czystej for- 
mie, jak ona wyglądała za czasów Piasta Chwościszko- 
wdcza, jeno już półksiężyc, który w znakach uherbio- 
nych zastępuje zawsze łukowate znamię runiczne, przeto 
znak stanniczy Henryka Brodatego jest już znakiem 
uherbionym, a że to uherbienie nie mogło nastąpić 
u nas wcześniej, jak najwcześniej z początkiem XIII 
wieku, przeto widoczna, że Bolesław Krzywousty znaku 
stanniczego w tak uherbionym kształcie używać nie 
mógł, więc ażeby odtworzyć pierwotny kształt tego 
znaku, trzeba uherbione znamię runiczne przywrócić do 
swego pierwotnego kształtu. 

Znak stanniczy Bolesława Krzywoustego mógł za- 
tem wyglądać tylko tak w i w tej formie odzie- 
dziczony został przez jego ^'^ najstarszego syna 
Władysława U, jako se- 1 I / niora. Ale młodsi 
synowie Krzywoustego: ^1^ Bolesław Kędzierza- 



— 35 — 

uy, Mieszek Stary, Henryk sandomirski i Kazimirz 
Sprawiedliwy musieli już ten znak odmieniać. W jaki 
sposób dokonywały się te odmiany, tego heraldyka 
polska dostarcza nam nieskończoną liczbę przykładów. 
[ I tak najstarszy z młodszych Bolesław Kędzierzawy 
[ zmienił znak stanniczy ojcowski w sposób najprostszy, 
: 11 herbów polskich z runicznycli tematów formowanych, 
\ dość pospolicie używany, to jest, że go wywrócił, na co 
runy zezwalają. Znak więc stanniczy Bolesława Kędzie- 
i7a\vego musiał wyglądać tak : ^— ^^ młodszy z kolei 
syn Bolesława Krzywoustego f I | Mieszek Stary 
! musiał dokonać znowu dalszej Jm odmiany, doko- 
I nał jej znowu w formie naj- ^ prostszej, to jest, 
! że krzyż czteroramienny przemienił na krzyż sześcio- 
\ ramienny. Znak więc Mieszka Starego musiał wyglą- 
! dać tak : ^^f^^ Oi6i jeśli ten znak uherbimy, będzie- 
my mieć ^I^N znak stanniczy czyli klejnot hełmu 
królaPrze- ^T\ mysła, który jest właśnie potom- 
kiem czyli -I praprawnukiem Mieszka Starego. 

Próba więc wytłumaczenia różnicy znaków stan- 
niczych Henryka Brodatego a króla Przemyśla na pod- 
stawie naszych teoryj pi*zeprowadzona , zdała świetnie 
egzamin. 

Ale to dopiero doszliśmy do znaku stanniczego 
Bolesława Krzywoustego wstecz ; tymczasem zachodzi 
poważne pytanie, czy tegożsamego znaku stanniczego, 
jakiego używał Bolesław Krzywousty, używał już i pra- 
ojciec dynastyi piastowskiej Piast Chwościszkowicz. 
Genealogia Piastów przy zastosowaniu metody retro- 
spektywnej, powinna na to pytanie odpowiedzieć. 

Otóż Bolesław Krzywousty nie był najstarszym 
synem Włodzisława Hermana, był nim Zbygniew, on 
przeto odziedziczył znak stanniczy ojcowski, a Bolesław 
Kjzywousty musiał go odmienić. Odmiana ta nastąpiła 
prawdopodobnie w formie najprostszej , to jest przez 
wywTÓcenie ojcowskiego znaku, czyli że znak stanniczy 



— 36 — 

Zbygniewa a względnie Włodzisława Hermana musiał 
wyglądać tak: ^m^^ Ale i Włodzisław Herman 
nie był najstar- f I | szyni synem Kazimirza Mnicha, 
był nim bowiem mJLm Bolesław Śmiały. Bolesław 
Śmiały przeto ^ odziedziczył znak stanniczy oj- 
cowski w jego dostojnej czyli nienaruszonej formie, 
zaś Włodzisław Herman musiał go odmienić. Odmiana 
Włodzisława Hermana musiała znowu praw^dopodobnie 
być dokonaną w najprostszej formie, to jest przez prze- 
wrócenie znaku stanniczego, czylł że znak stanniczy 
Bolesława Śmiałego a względnie tegoż ojca Kazimirza 
Mnicha wyglądał tak: • I znowu Kazimirz 
Mnich nie był najstar- ^"ł^ szym synem Mieszka 
n, był nim bowiem \ I y Bolesław Mieszkowicz, 
który też rzeczywiście, ^1^ acz nader krótko berło 
książęce po ojcu dzierżył , i oczywiście po nim stannicę 
w formie dostojnej odziedziczył. Gdy jednak tenże 
wkrótce umarł bezpotomnie, tak że go nawet kronika- 
rze nasi w poczet książąt polskich nie zaliczają, gdy ; 
w skutek jego bezpotomnej śmierci stannica Mieszka II 
byłą bez pana, wypada przypuścić z wszelkiem pra- 
wdopodobieństwem , że Kazimirz Mnich dziedzicząc po 
bezpotomnie zgasłym Bolesławie Mieszko wiczu godność 
senioracką, używał także pozostałej po ojcu stannicy 
seniorackiej jako swej własnej, czyli że Kazimirz Mnich 
używał tej samej stannicy, jakiej używał ojciec jego 
Mieszek II Bolesławowicz. 

Ale Mieszek H Bolesławowicz znowu nie jest naj- 
starszym synem Bolesława Chrobrego, był nim bowiem 
Bezprym^), który też Mieszkowi II przez czas jakiś 
stolec ojcowski spornym czynił. Znowu więc nie Mie- 
szek II, ale Bezprym odziedziczył znak stanniczy po 

') Patrz co do tych wszystkich genealogij nieoszacowane dzieło 
kolegi Balzera, pod tytułem : Genealogia Piastów, Kraków 1895, które 
Akademia Umiejętności odznaczyła złotym medalem z fundacyi ś. p. 
Probusa Barczewskiego, a które rzetelnie kilka nawet takich medałi 
jest warte. 



Ii 



— 37 — 

Bolesławie Chrobrym a Mieszek II musiał go odmienić. 
Odmiana ta nastąpiła, jak już tylekroć wspomniałem, 
w sposób najprostszy, a zatem przez wywrócenie znaku 
stenniczego ojcowskiego. Bezprym przeto a względnie 
Bolesław Chrobry używali prawdopodobnie znaku stan- 
niczego w formie takiej: ^m^^ Ze zaś Bolesław 
Chrobry był najstarszym f I \ ^ pozostałych po 
Mieszku I synów, czyli ^Jfm seniorem, zaś Mie- 
szek I był najstarszym ^ synem Ziemomysła, 
Zieraomysł jeśli nie jedynym to najstarszym synem 
Leszka, Leszek jeśli nie jedynym to najstarszym synem 
Siemowita, Siemowit wreszcie prawdopodobnie jedynym 
a w każdym razie najstarszym synem Piasta Chwoś- 
ciszkowicza, przeto stannica, jakiej używał Bolesław 
Clirobry, była zarazem stannicą praojca dynasty i pia- 
stowskiej, Piasta Chwościszkowicza. 

Lecz czy rzeczywiście stannicą, jakiej używał 
Piast Chwościsjskowicz, była zupełnie taką samą, jakiej 
p()źniej uży^yał Bolesław Chrobry? nie! w dwóch kie- 
runkach była Ona odmienną: 

1) a naprzód nie należy zapominać, że Piast Chwoś- 
ciszkowicz był jeszcze poganinem, krzyż przeto w jego 
stannicy nie mógł się jeszcze żadną miarą znajdować 
i mógł się tam dostać dopiero za Mieszka I po przy- 
jęciu chrześciaństwa ; 

2) na stannicy Piasta Chwościszkowicza widniała 
runa skandynawska w swej czystej nienadwerężimej for- 
mie, wyglądała przeto tak: w tymczasem w stan- 
nicy Chrobrego brak gór- I nej połowy laski ru- 
nicznej, która ubyła di'o- ^^^N gą iiszczerbienia. 
Wiemy już, że kiedy po- / 1 I częto znaki stannicze 
Ddłamywać od drzewców i i)rzenosić na proporce, czy- 
niono to najczęściej w niewłaściwem miejscu, albowiem 
nie znano już podówczas znaczenia run; wskutek tego 
niewłaściwego odłamy wania uszczerbiano runę, a to 
zazwyczaj w ten sposób, że runa traciła dolną połowę 



— 38 — 

swej laski runicznej. Działo się to prawdopodobnie 
w XI lub nawet może w X wieku. 

Ale że znak stanniczy Chrobrego ma ułamaną 
górną połowę laski, przeto uszczerbienie to musiało na- 
stąpić wówczas, kiedy znak t^en przedstawiał runę wy- 
wróconą, a więc albo za panowania Mieszka II albo 
dopiero za panowania Bolesława Krzywoustego. 

Znale zaś stanniczy Piasta Chościszkowicza wy- 
glądał rzeczywiście tak: w Ale jeśli tak wy- 
glądał znak stanniczy I Piasta Cłiwościszkie- 
wicza, to już z samego ^^N tego znaku jest wi- 
doczne , że Piast nie był /li seniorem, lecz młod- 
szym dynastą, gdyż w jego znaku stanniczym brako- 
wało runy t^r ('^), która po wsze czasy była znamie- 
niem stannicy seniorackiej. 

Jeśli zaś, jak to wiemy, Piast był synem młodszym 
Popiela Chwościszka, czyli należał do dynastyi Popie- 
lowiczów, to jeśli do jego znaku stanniczego dodamy 
senioracką runę 't^r ( '^ ) i zwiążemy te dwie runy 
w sposób runom właściwy, tedy uzyskamy znak senio- 
racki czyli stannicę dynastyi Popielidów. Wedle tego 
stannica Popielidów musiała wyglądać tak: 
jest też w polskiej heraldyce kilka herbów, 
które od tegożsamego znaku stanniczego po- 
chodzą, mianowicie herb Ogcmów czyli Po- 
wałów, herb Niesiobiów czyli Krzywosądów i herb Odro- 
wążów ; rody przeto używające tych herbów, to szczerzy 
Popielowicze. 

A teraz z koleji musimy się zastanowić nad kwe- 
styą, jak się właściwie nazywał stary Piast Chwościsz- 
kowicz. Jak bowiem mój stary a doświadczony przy- 
jaciel, Autor Chrobacyi w rozprawie pod tytułem: 
„O Piaście i o piaście" niedawno ponad wszelką wątpli- 
wość wykazał, wyraz „piast" nie był imieniem własnera, 
lecz nazwą urzędu, że zatem ojciec Siemowita nie na- 
zywał się Piastem lecz był rzeczywiście piastem czyli 




— 39 — 

piastunem młodych książąt (pedagogns ducis iuvenis) 
na dworze starego Popiela. A jeśli tak, to ze względu, 
że wszystkie nasze kroniki starego Piasta tylko Pia- 
stem nazywają, jeśli Piast nie jest imieniem, to my 
właściwie imienia starego Piasta zgoła nie znamy. 

Czy rzeczywiście wcale nie znamy ? formalnie tak 
jest niewątpliwie! W rzeczywistości zaś jest wszelkie 
prawdopodobieństwo, że ono nam jest znane, lecz że 
o tern sami nie wiemy. Ale jaką drogą dociec, jak to 
imię starego Piasta Chwościszkowicza brzmiało?! Sprawa 
w rzeczywistości nie jest tak trudna. 

Ani wątpić, że między rodami szlachty polskiej 
średniowiecznej znajdują się i takie rody, które sw()j 
początek od dynastyi Piastów wywodzą. Jakkolwiek 
bowiem nie jest nam dotychczas znany żaden taki czło- 
nek dynastyi piastowskiej, któryby jakiemukolwiek ro- 
dowi szlacheckiemu polskiemu dał początek, to jednak 
nie należy spuszczać z oka, że nam najdawniejsza ge- 
nealogia Piastów zgoła nie jest znaną. Czyż można 
bowiem przypuścić, iżby w dobie bałwochwalczej, kiedy 
książęta miewali po kilka a nawet po kilkanaście żon, 
i kiedy w skutek tego i liczba dzieci dochodziła do 
nieznanej dziś wysokości, syn Piasta Siemowit miał 
tylko jednego syna Leszka, Leszek jednego tylko syna 
Ziemomysła, Ziemomysł wreszcie jednego syna Mieszka I; 
ani podobieństwo przypuszczać podobnego zjawiska, 
a jednak kronikarze zgodnie tę rzecz tak przedstawiają. 

Dlaczego? rzecz prosta! Knmikarzy i tradycyę 
historyczną obcliodził tylko senior jako dziedzic ksią- 
żęcego stolca; młodsi dynastowie, jako osoby bez żad- 
nego znaczenia, nie obchodzili ich wcale, więc zanoto- 
wali tylko imiona książąt - seniorów, a o młodszych 
dynastach zachowali zupełne milczenie. 

Jestem więc zdania, że tak Siemowit, jak i l^eszek 
i Ziemomysł każdy z nich miał co najmniej po kilku, 
jeśli nie po kilkunastu syn()w, którzy różnym rodom 
szlachty polskiej średniowiecznej początek dali. Wielka 



— 40 — 

liczba herbów szlachty polskiej, które od znaku stan- 
niczego piastowskiego początek swój biorą, dowodzi tego 
ponad wszelką wątpliwość. 

A jeśli tak jest, to jeśli, jak zwyż wspomnieliśmy, 
każdy ród szlachecki miał obok swego znaku stanni- 
czego, także osobną sobie właściwą proklamacyę, a te 
proklamacye brane były po praojcach rodów, to niepo- 
dobna, aby w którym z rodów szlacheckich polskich 
średniowieczn)xh, tych zwłaszcza, które od dynastyi pia- 
stowskiej początek swój biorą, nie dochowało się w; pro- 
k 1 a m a c y i imię praojca tejże dynastyi, starego Pia- 
sta Chwościszkowicza. 

Aby odnaleść tę proklamacyę trzeba przedew^szyst- 
kiem: 

1) rozpatrzyć się szczegółowo w herbach szlachty 
polskiej średniowiecznych, aby wynaleźć te, które nie- 
wątpliwie od runy stanniczej piastowskiej początek swój 
biorą. W tych poszukiwaniach należy uwzględnić, że 
w żadnym herbie nie może się znaleść iTina stannicza 
piastowska w swej czystej prastarej formie, lecz w kształ- 
cie noszącym znamiona dwóch faz przeobrażenia, mia- 
nowicie uszczerbienia i uherbienia. Te więc herb.y, które 
od znaku stanniczego piastowskiego początek swój biorą, 
mogłyby przedstawiać : 

a) podkowę barkiem do góry obróconą, pod nią 
krzyż, 

h) półksiężyc barkiem do góry obrócony, pod nim 
krzyż, 

c) połupierścień barkiem do góry zwrócony, pod 
nim krzyż, 

d) trąbę myśliwską barkiem do góry zwróconą, 
pod nią krzyż, 

e) zawiasę czyli ucho kotelne barkiem do góry 
zwrócone, z krzyżem pod spodem, wreszcie 

f) skrzyżłuk barkiem do góry zwrócony ; 

2) należy się rozpatrzyć w imionach w dynastyi 
Piastów pospolicie używanych, gdyż oczywiście wedle 



— 41 — 

zwyczaju u rodów szlachty polskiej w wiekach średnicli 
pospolicie praktykowanego, i stary Piast musiał uży- 
wać jednego z tych imion, jakie później w dynastyi 
piastowskiej są w pospolitem użyciu, zaczem i w owej 
proklamacyi imionowej, której szukamy, powinno się 
znaleść takie imię, jakie w dynastyi Piastów jest w po- 
spolitem użyciu. 

Otóż zaczynamy od punktu drugiego. 

W dynastyi Piastów pospolicie uży wanemi i tylko 
tej dynastyi właściwemi a u innych rodów szlaclieckich 
polskich nigdy nieuży wanemi są imiona: Bolesław, 
Wlodzisław czyli Włodelc, Mieczj^^sław czyli Mieszek, 
Kazimir, Leszek i Przemysł czyli Przemek. Z tych 
imion najpospolitszem i najbardziej lubianem w dyna- 
styi piastowskiej jest imię Bolesław, z któremto imie- 
niem spotykamy tak monarchów polskicli, jakoteż ksią- 
żąt wielko- i małopolskich, mazowdeckicli i szląskicli 
przeszło dwudziestu. Jednego więc z powyższycli imion 
musiał używać także Piast Cliw^ościszkowicz, a naj- 
prawdopodobniej imienia Bolesław. 

Co do pierwszego punktu, to najstaranniejszy prze- 
gląd lierbów szlachty polskiej średniowiecznej wyka- 
zuje, iż w heraldyce polskiej średniowiecznej jest tylko 
jeden herb podobnego kształtu, a mianowicie wyobraża 
on podkowę barkiem do góry obróconą, pod nią krzyż. 

Herbu tego używa u nas w wiekac^h średnich Ja- 
kusz z Łukowicy sędzia surrogat sądecki na pieczęci 
swej z r. 1378') z tą jednak różnicą, iż pod podkową 
miasto krzyża kładzie miecz, co w heraldyce średnio- 
wiecznej jest dość pospolitem zjawiskiem, dalej Pietrasz 
z Jankowie sędzia grodzld krakowski, na pieczęci z r. 
1400, przechowanej w arcliiwum Cysters()w w Szczy- 
rzycu, z tą atoli odmianą, iż miasto podkowy kładzie 
uclio kotelne, wreszcie Paweł biskup laodycejski, su- 
ffagan krakowski, na pieczęci z r. 146G, przecliowanej 



*) Kodeks Małopolski N. 342. 



— 42 — 

* 

W archiwum kapituły katedralnej krakowskiej, w po- 
prawnym kształcie. 

Herbu tef>o ani zapiski sądowe ani Długosz 
w swych klejnotach osobno nie podaje, proklamacya 
przeto takowego narazie nie jest nam znaną. Skrzętne 
jednak poszukiwania w pomnikach średniowiecznych 
dozwolą nam zapewne odszukania tej próklamacyi. 

Otóż biblioteka kórnicka posiada w swych cen- 
nych zbiorach rękopis z XV wieku, obujmujący Insi- 
gnia seu Clenodia Długosza, a będący prawdopodobnie 
autografem samego Długosza. W rękopisie tym łaciń- 
skim znajduje się krótki opis kilkudziesięciu celniej- 
szych herbów szlachty polskiej, oczywiście spółcześnie 
rękopisowi a więc prawdopodobnie około połowy XV 
wieku używanych, a co ważniejsza, że przy ośmiu her- 
bach domieszczone są rysunki odnośnych herbów, od- 
ręcznie piórkiem robione. Otóż pomiędzy temi rysowa- 
nemi piórkiem herbami znajduje się także rysunek 
herbu Jastrzębiec, ale zupełnie odmienny od tego, jaki 
i na pieczęciach średniowiecznych i u heraldyków na- 
szych późniejszych spotykamy, a różnica w tern polega, 
iż gdy u zwyczajnego Jastrzębca podkowa jest barkiem 
na dół a ocelami do góry wywrócona, to ów Długo- 
szów rysunek wyobraża ten herb odwrotnie, to jest 
podkowę barkiem do góry a ocelami na dół zwróconą, 
pod nią krzyż. /TN Herb w tej formie jest wpra- 
wdzie znany na- \Ty szym późniejszym heraldykom, 
lecz nie nazywa się Jastrzębcem ale Tępą pod- 

kową; a jestto ten sam herb właśnie, którego jako 
najbardziej zbliżonego kształtem do kształtu stannicy 
piastowskiej, jak powyż, próklamacyi poszukujemy. 

Pokazywałoby się z tego, że herb ten jeszcze za 
czasów Długosza uważano także poniekąd za Jastrzębca, 
z czegoby już koniecznie wynikało, że oba te herby 
mają wspólne pochodzenie. Czy to możebne? oczywiś- 
cie! I nasz herb bowiem i Jastrzębiec nie są niczem 
innem, jak uherbionemi runami, z tą tylko różnicą, 



— 43 - 

że podczas gdy Jastrzębiec pochodzi od niny skandy 
nawskiej inadr 1 ¥ f <^ łukowałem znamieniu, to 
nasz herb po- V I V chodzi natomiast od runy yr 
r()\vnież o łu- 1 w kowatem znamie- 

niu ; gdy jednak 1 I nmy mogą być 

kładzione wprost lub prze- ^^^\ wrócone , a w he-- 
raldyce polskiej średnio* 111 wiecznej wywra- 
canie herbów, zwłaszcza z tematów runicznych poclio- 
dzących, należy do dość pospolitych zjawisk, przeto nasz 
herb może uchodzić za wywr()conego Jastrzębca, a Ja- 
strzębiec może uchodzić za herb nasz jeno wywrócony. 

Tylko temu się musimy jak najsilniej oponować, 
jakoby nasz herb mógł się nazywać niwnież Jastrzę- 
biec. Z natury rzeczy bowiem wynika, że jak każdy 
znak herbowy odmienny, przeznaczony na osobną cho- 
i^ągiew czyli stannicę, musi mieć też swoje osobne liasło 
czyli osobną proklamacyę, tak też i proklamacya do 
jednego tylko znaku chorągiewnego odnosić się może. 
Jeśli przeto mamy dwa odmienne znaki, mianowicie: 
7TX • ^T\ *^ musiały być pierwotnie i dwie 
y^Ty \\) odrębne proklamacye, jedną był Ja- 
^"'^ strzębiec a dnigiej właśnie musimy po- 

szukać. Kładę nacisk na wyraz pierwotnie, co tak 
rozumiem, że w wiekach średnich każdy świeżo po- 
wstały znak odmienny stanniczy musiał otrzymać 
zaraz także swą odmienną proklamacye. P()źniej zda- 
rzało się, że jeden herb przychodził do dwóch lub wię- 
cej proklamacyj. Działo się to na dwojakiej drodze, 
mianowicie : 

1) wspomniałem powyżej, że proklamacye pier- 
wotne brane były po imionach praojc()w rodu czyli 
pułkowników -wojewodów; proklamacye te z natury 
rzeczy nie mogły być zrazu stałe i wieczne. Jeśli bo- 
wiem głowa rodu zmarła, a pozostały senior innego 
jak ojciec używał imienia, to i proklamacya imionowa 
wzięta z imienia zmarłej głowy rodu, przemieniała się 
w^ proklamacye wziętą z imienia nowego senioi*a. Otóż 



— 44 — 

nieraz długo jeszcze utrzymywała się pamięć wyszłej 
'M użycia proklamacyi starszej. Dosadny przykład tego 
mamy na proklamacyacli Dragowie i Sasowie, które 
się jeszcze do czasów Długosza w pamięci dochowały, 
chociaż i Drag i Sas jeszcze w drugiej połowie XIV 
wieku pomarli. Ponieważ jednak zmiana proklamacyi 
mogła wprowadzić \w wojsku bałamuctwo i zamiesza- 
nie, przeto starano się wszelkiemi sposobami temu 
y.apobiedz. Najłatwiejszym sposobem zapobieżenia takiej 
zmianie było, nadanie najstarszemu synowi tego sa- 
mego imienia, jakie nosił ojciec ; w takim razie śmierć 
ojca i następstwo seniora nie pociągałoby zmiany pro- 
klamacyi za sobą. Ale i to zdarzało się nieraz, że naj- 
starszy syn umarł przed ojcem, w skutek czego młodszy 
syn, noszący inne imię, wstępował w prawa seniora. 
Aby i w takim wypadku proklamacyi nie zmieniać, 
wymyślono sposób opatrzenia proklamacyi ojcowskiej 
końcówką patronimiczną ic lub icz, ne znak, że to już 
nie ojciec lecz jego potomek. Zwał się n. p. głowa 
rodu Rawa a miał po nim nastąpić syn Groworek, to 
iiamiast zmieniać proklamacyę Rawa na Goworkowa, 
^^mieniono ją tylko na Rawicz i było dobrze, gdyż 
Goworek jako syn Rawy był rzeczywiście Rawiczem. 
W XII wieku rycerstwo - szlachta otrzymało upo- 
sażenie ziemią i zaczęło sobie w nadanych dobrach za- 
kładać gniazda rodowe. Z powodu znacznego rozradza- 
nia się szlachty zaczęły się jedne i te same imiona 
w różnych rodach powtarzać, co groziło wprowadze- 
niem wielkiego zamieszania w obozie, gdyby kilka 
proklam od jednego i tegożsamego imienia wziętych, 
było jednakowych. Aby temu bałamuctwu zapobiedz, 
poczęto brać nowe proklamacyę wedle nazw gniazd 
rodowych. Otóż nieraz bardzo długo pozostawały w^ pa- 
mięci obok nowych wytworzonych proklamacyj topo- 
graficznych, także dawne imionowe, wyszłe z użycia, 
a nieraz nawet te stare proklamacyę nie dały się no- 
wym wcale wyprzeć i utrzymywały się w użyciu. Tak 



I 



— 45 — 

n. p. ród Radwanitów używał pierwotnie proklamacyi 
imionowej Radwan, zmienił ją na topograficzną Wierz-^ 
bowa, ale mimoto utrzymywała się w swej mocy da- 
wniejsza proklamacya Radwan, a nawet prawdopo- 
dobnie jeszcze dawniejsza od Radwana Kaja. Tak ród 
Trabów używał pierwotnie imionowej proklamacyi 
Trąba, później zmienił takową na topograficzną Brze- 
zina, mimoto utrzymała się dawniejsza proklamacya 
Trąby i nie ustąpiła miejsca Brzezinie, i t. p. 

2) drugą drogą formowania się kilku proklamacyj 
przy jednym znaku stanniczym była rekonsolidacya. 
Pierwotnie każdy młodszy dynasta forwał sobie swoj% 
osobną stannicę z osobną proklamacya. Gdy jednak 
w skutek rozradzania się szlachty zaczęto dzielid 
majątki na coraz drobniejsze działy, ubożejąca szlacłita. 
nie była w stanie utrzymać nieraz swej osobnej cłio- 
rągwi i łączyła się napowrót z chorągwią bądź szcze- 
pową seniora, bądź innego potężniejszego brata. Taka 
rekonsolidacya pociągała za sobą zaniechanie osobnego- 
znaku stanniczego i powrót pod stary znak stanniczy 
szczepowy czyli senioracki, proklamacyę jednak własną, 
zachowywano, a to dla tego, że tak zrekonsolidowani 
członkowie zachowywali mimoto w obozie swoje od- 
rębne miejsce, więc się też i osobną proklamacya zwo- 
ływali. 

Najbardziej interesującym przykładem takiej re- 
konsolidacyi jest herb Jastrzębiec, który wedle źródeł 
średniowiecznych miał mieć jeszcze sześć innych pro- 
klamacyj, mianowicie: Boleścic, Kaniowa, Ludbrza, 
Nagóra, Łazęka i Zarasy. Otóż gdy, jak już wyżej 
wspomniałem, żadna stannica nie mogła mieć więcej 
proklamacyj, jak jedne, zaś każda proklamacya odpo- 
wiadała pierwotnie osobnej stannicy, przeto mamy tu 
u Jastrzębca oczywiście z rekonsolidacya do czynienia : 
Jastrząb, Bolesta, Kania, Ludbor, Nagor, Łazęka i Za- 
ras byli oczywiście rodzonymi braćmi, którzy po śmier- 
ci ojca utworzyli sobie siedm odrębnych stannic z ty- 




— 46 - 

luz odrębnemi znakami stanniczemi i proklamacyami. 
Ody jednak następnie w skutek ubożenia potomkom 
owycli braci trudno było utrzymać własnych cłiorągwi, 
przyłączyli się napowrót do stannicy snąć najpotężniej- 
szego z nicli rodu potomków Jastrzębia czyli Jastrzęb- 
ców zarzucając swoje odmienne stannice, gdyż odtąd 
już pod wspólną stannicą Jastrzębców na wyprawę 
wojenną iść będą mieli, a zatrzymali sobie tylko swoje 
proklamacye, jako ślad osobnego pochodzenia rodo- 
wego. 

Jeśli przeto każdy znak stanniczy ma pierwotnie 
swoją osobną jedną proklamacye, a każda proklamacj^a 
reprezentuje osobny znak stanniczy, to nie może być, 
iżby proklamacya Jastrzębiec reprezentowała dwa znaki: 
•Z I V . 7 1 T ^Iti skoro są dwa znaki, to musiały być 
\H]^ \j[y i dwie proklamacye ; a skoro znak 

znSsł się z proklamacya Jastrzę- 
biec, to znak /^TN musiał mieć inną prokla- 
macye, którą \Ty koniecznie odszukać musimy. 

U Jastrzębca o tę drugą proklamacye nietrudno, 
raczej jest kłopot z mnogością proklamacyj, skoro ich 
Jastrzębiec, jak co dopiero przytoczyliśmy, aż siedm 
osobnych liczy. Otóż z tych siedmiu proklamacyj Ja- 
strzębca oprócz samej preklamacyi Jastrzębiec, która 
jest najpospolitszą, bardzo pospolitą jest jeszcze pro- 
klamacya Bolesta. Ród Bolestów na Mazow^szu jest 
w^ wiekach średnich bardzo rozrodzony. W r. 1408 
otrzjanuje on od księcia Siemowita osobny przywilej 
dla siebie: w przywileju tym jest blisko 50 rodzin wy- 
szczególnionych, które do tego rodu szczepowego na- 
leżą. 

Mamy przeto dwa znaki stannicze i do nich dwie 
proklamacye : Jastrzębiec i Bolesta. Jeśli więc Jastrzę- 
biec zrósł się ze znakiem "ZT^ ^ proklamacya Bole- 
sta będzie się oczywiście od- vTy ri^sić do znaku: /^T\ 
Czy tak ? niewątpliwie ! Na dowód tego po- yTTy 

służy nam pieczęść Bartłomieja, sędziego pło- 



— Eł- 
ckiego z r. 1363 O? na której to pieczęci jest właśnie 
przedstawiony Jastrzębiec w tej formie, jak go kładzie 
rękopis Długosza, to jest, że podkowa barkiem do 
góry obrócona, nakrywa krzyż. W otoku pieczęci wi- 
dnieje napis: s. Bartliolomei Bole. Ów sędzia płocki 
Bartłomiej zwał się przeto Bolestą, należał więc do 
rodu Bolestów czyli Boleściców, a lierb przez niego na 
pieczęci użyty, jest herbem Boleścic. 

Cóż znaczy proldamacya Boleścic czyli Bolesta? 
Jestto zdrobniała forma imienia Bolesław, kt()re jal^ 
już wiemy, w dobie piastowskiej tylko w dynastyi Pia- 
stów jest używane. Ow Bolesta przeto, od którego pro- 
klamacya tejże nazwy pochodzi, był niewątpliwie człon- 
kiem dynastyi Piastów i to praojcem tej dynastyi, 
gdy zaś praojcem dynastyi Piast()w jest Chwości- 
szkowicz, piast czyli piastun (pedagogus ducis tu- 
mnis) na dworze Popiela Chwościszka i syn tegoż Po- 
piela, którego imię nam nie jest znane, przeto Bolesta 
czyli Bolesław jest imię właśnie tegoż Chwościszko- 
wicza piasta. Że zaś i herb Bolesta tak doskonale ze 
znakiem stanniczym piewotnym dynastyi Piastów się 
scliodzi, przeto rzecz tę należy uważać za zupełnie 
udowodnioną. 

Bolesław przeto czyli Bolesta zwał się najstarszy 
-młodszych członków dynastyi Popielidów; a tak jak 
dynastya Piastów jest najcelniejszym z młodszycli ro- 
dów czyli drugiego pokolenia szlaclity polskiej wieków 
średnich, tak ów Bolesta powinien po Popielu (III), 
najstarszym synie Popiela (II) Cliwościszka czyli se- 
niorze, w szeregu dynastów drugiego pokolenia naj- 
celniejsze zajmować miejsce. 

Rozpatrując powyżej proldamacye herbu Jastrzę- 
biec przyszKśmy do przekonania, że równocześnie żyło 
siedmiu braci rodzonycli, mianowicie Bolesta, Jastrząb, 



') Kodeks dyplomatyczny księstwa mazowieckiego, str. 77 
Nr. 83. 



— 48 — 

Kania, Ludbor, Nagor, Łazęka i Zaras; jeśli to są ro- 
dzeni bracia między sobą, natenc^zas są to wszystko 
młodsi synowie starego Popiela (II) Chwościszka, do 
których gdy dodamy najstarszego syna Popiela (IH), 
ostatniego panującego księcia tej dynastyi, okaże się, 
że stary Popiel (II) Chwościszek miał synów ośmiu. 

Ci ośmiu synowie Popiela (II) Chwościszka to 
najcelniejszy zastęp drugiego pokolenia dynastów szla- 
chty polskiej wieków średnicli, kładziemy ich tu więc 
jako początek drugiego pokolenia: 

37. Popiel (II) Chwościszkowicz^ 

38. Bolesta-Piast 

39. Jastrząb^ 40. Kania, 
41. Ludbor, 42. Nagor, 
43. Łazęka, 44. Zaras. 

Jakkolwiek badania te dostarczyły nam tak cen- 
nego a tak obfitego materyału do genealogii ostatnich 
pokoleń dynastyi Popielidów, to jednak nie jestto je- 
szcze wszystko, co z heraldyki polskiej średniowiecznej 
do genealogii dynastyi Popielidów, wydobyć można. 

Badania nasze dotychczasowe zajmowały się tylko 
linią młodszą dynastyi Popielidów, to jest linią Pia- 
stów, i temi herbami, które widocznie ze znaku stan- 
niczego Piastów początek swój biorą. Znaku seniora- 
ckiego Popielidów nie tykaliśmy jeszcze wcale. Tym- 
czasem heraldyka polska średniowieczna wykazuje 
i takich kilka herbów, które wprost ze stannicy senio- 
rackiej Popielid()w początek swój biorą. 

Przypominam, iż badaniami poprzedniemi do- 
szliśmy do rezultatu, że pierwotna stannica Popielidów 
wyglądała tak: ^g. Otóż są trzy herby pomiędzy 
herbami szła- .^1 V chty polskiej średniowiecznej, 
które ponad ^^^\ wszelką wątpliwość od tego 
znaku seniora- i 1 1 ckiego Popielidów pochodzą. 



— 49 — 

Najbardziej zbliżonym jest herb, którego prokla- 

macya jest Ogonowie albo Powałowie i wygląda tak: 

^^ Jestto więc zupełnie stannica Popielidów, ale 

^^T\^ taka, która już przeszła fazę uszczerbienia, 

^^ przy której utraciła dolną połowę laski runi- 

/ \ cznej. 

Drugim z koleji jest lierb, którego proklamacya 
jest Odrowąż, a l^tóry wygląda tak: j^ Jestto je- 
szcze stannica Popielidów, ale taka, ./|V kt()ra już 
przeszła dwie fazy przeobrażenia, ^^^^ mianowi- 
cie fazę uszczerbienia, przy której \ / utraciła 
dolną połowę laski runicznej, i fazę ulierbie- 

nia, przy której łukowate znamię runiczne przemieniło 
się w zawiasę. 

Trzecim wreszcie lierbem jest łierb, którego pro- 
klamacya brzmi zwyczajnie Niesobia a także Krzywo- 
sąd, i wygląda tak: ^ Jestto również jeszcze 
stannica Popielidów, ./|\, ^1^ taka, która tak jak 
poprzednia, przebyła ^|i^ dwie fazy przeobrażenia, 
mianowicie fazę u- ff|>) szczerbienia, przy której 
uti'aciła dolną po- łowę laski runicznej, i fa- 

zę uherbienia, przy której łukowate kreski znamienne 
przemieniły się w ogon orli. 

Te trzy łierby przeto najniewątpliwiej w stannicy 
senioracldej Popielidów początek swój biorą. 

Jakto wytłumaczyć. Możebności są dwie: albo 
Popiel (III) pozostawił trzecłi synów: Powałę, Odro- 
bąda i Niesoba, którzy jako potomkowie seniora mieli 
prawo w znakacłi swoich stanniczych zachować runę 
t^r ('t^), ale w takim razie cóż poczniemy z Gallem, 
który mówi: ^^et de regno Pampil cum sobole radicitus 
extirpauU^^ z czegoby wynikało, że Popiel (III) zginął 
wraz z całem swojem potomstwem; chyba żebyśmy 
ową ekstyrpacyę de regno tłumaczyli sobie wygnaniem 
z kraju, jak też rzeczywiście było, gdyż Popiel (III) 
pozbawiony książęcego stolca, nie został bynajmniej 

Tom II. 4 



— 50 — 

pozbawiony życia, ale tylko z kraju wygoniony; albo 
też tak sobie tłumaczyć, że owi dynastowie Powała, 
Odrobąd i Niesob należą do dziadowskich lub pradzia- 
dowskicli linij Popiela (III), ale chociaż przeciw takie- 
mu przypuszczeniu nicbjan nie miał stanowczego do 
zarzucenia, to jednak sprzeciwiałoby się ono mojemu 
silnio zakorzenionemu przekonaniu, że instytucya zna- 
ków stanniczych runicznych i ich podział na seniora- 
ckie i młodsze, nie sięga epoki dawniejszej nad koniec 
VIII lub sam początek 'IX wieku, lecz jest w całości 
dopiero w ytworem organizującej się wyprawy Polaków 
z nad Łaby nad Wartę. 

Wobec tego przyjmuję, że Popiel (III) miał trzech 
synów. Powałę, Odrobąda i Niesoba, którzy dali po- 
czątek trzem rodom szlacheckim polskim * średniowie- 
cznym Ogończyk(>w, Odrowążów i'Niesobiów. Ci prą- 
dy nasto wie atoli należą w^ takim razie dopiero do 
pokolenia trzeciego (867—900), a jeśli ich już tutaj 
kładę, to tylko dla tego, że do trzeciego i dalszych po- 
koleń nie będę miał żadnych prawie innych materya- 
ł()W, i że do niniejszej grupy muszę zatem wprowa- 
dzać wszystkich tych dynastów, których z pokoleń 
drugiego, trzeciego, czwartego, piątego i szóstego, po- 
kolenia wydobyć mi się uda. 

Wstawiam więc tutaj owych ti'zecli dynastów: 

45. Poimła, 46. Odrobąd, 

Al, Niesob, 

Ale i na tem jeszcze nie koniec genealogii djTia- 
styi Popielidów. Jak nam wiadomo, pierwotny znak 
stanniczy tej dynastyi składa się z dwóch run skan- 
dynawskich związanych, mianowicie runy ^r i t^r. 

. Runa ^r jest rodową runą dynastyi 

I .^^\. Popielidów, runa tj^r tyllco symbolem 
^^^ I godności seniorackiej czyli wojewo- 
I 1^ \ I dzińskiej. 



— 51 — 







Otóż każda z tycli dwóch run może być pisana 
wedle prawideł runicznych dwojakim kształtem, to jest 
może mieć la*e- 
sld znamienne 
proste lub też 
łukowato wy- 
gięte, kt(5ryto odmienny sposób rysowania run ich alfa- 
betycznego znaczenia w niczem nie zmienia czyli jest 
wogóle bez znaczenia. 

Mamy \vięc do oddania ty cli dwócli run cztery 
znald, a formując z tycli czterech znakó\v runy złożone, 
otrzymujemy cztery osobne kombinacye: 

któreto wszystkie 
znaki jedno i toż- 
samo mają zna- 
czenie, a gdy w 
nich jedna i taż- 
sama nma :^'r, w j runa rodowa, djTia- 

styi Popielidów I | w^łaściwa , jest nmą 

zasadniczą, ^^^ ^I^ przeto wszystkie ro- 
dy, u których ^ 1 V 1 I i się znajdą stannice 
z tycli czterech znaków formowane, pochodzą niew^ąt- 
pliwie od członków dynastyi Popielidów. 

Otóż rozpatrując się w herbach szlachty polskiej 
średniowiecznej, dostrzegamy następujące herby \vy- 
wodzące się od owych czterech znaków mianowicie: 
herb Kościesza, którego proklamacya imio- 
_ _ nowa w^skazuje jako pradjTiastę Kościecha, 
1) ^11^ którego r()d nazwaliśmy rodem szczepowym 
szlacheckim polskim dwudziestym trzecim; 



herb Ogończyk, o którym już w^yżej mówi- 
liśmy, a który stanowił stannice senioracką 
Popielidów ; 



Am m A 





4* 





- 52 — 

a raczej herb ^ f Czewoja, którego 
proklamacya ^^^ imionowa wskazuje 
jako prądy na- 1 stę Czewoja, którego 
ród nazwali- ę^\ śmy rodem szczepo- 
wym szlache- -■ ^ ckim polskim dwu- 
dziestym czwartym. 

Kościecha przeto i Czewoja trzeba uważać conaj- 
nmiej jako stryjecznych braci Popiela (III) i Bolesty 
Chwościszkowiczów. 

Ze znaku ^^ żadnego herbu polskiego wy- 
śledzić nam się -M^ dotąd nie udało, miejmy na- 
dzieję, iż on J^ się jeszcze w heraldyce ru- 
skiej odnajdzie. 

Jakkolwiek nie ulega żadnej wątpliwości, że wszy- 
stkie 36 pierwotnych rodów szczepowych szlachty 
polskiej od czterech tylko praojców pochodzą, miano- 
wicie od Popiela (I), Przybysława, Odona i Cieszymira 
Leszkowiczów czyli Samonowiczów, że zatem właści- 
wie tylko z czterema rodami szczepowemi mielibyś- 
my do czynienia, to jednak, gdy ze znaków stanniczych 
owych 36 rodów pokrewieństwo tych rodów i przyna- 
leżność ich do wspólnego praojca, jak się to nam przy 
dynastyi Popielów świetnie udało, wyprowadzić się nie 
da, musimy porzucić wszelkie usiłowania w tym kie- 
runku i badać proklamacyc idąc porządkiem abecadło- 
wym. A więc: 

Alabanda, proklamacya pono od wyrazu niemie- 
ckiego Halsband pochodząca, jest wyrazem cudzoziem- 
skim i trudno przypuścić, iżby w wojsku polskiem 
kiedykolwiek używaną była. Herb wyobraża koniową 
szyję w półksiężycu, jest więc na modłę zachodnio-eu- 
ropejską foimowany; jaki zaś był znak runiczny u tego 
rodu przed herbem używany, nie jest nam wiadomo. Gdy 
zresztą i proklamacya nie dostarcza nam imienia pra- 
ojca tego rodu, jest proklamacya ta dla naszych badań 
genealogicznych obojętną. 



— 53 - 

Amadejowa pochodzi od imienia Amadej czy Ha- 
madej, który dopiero w pierwszych latach panowania 
króla Kazimirza W. z Węgier do Polski przybył. Na- 
leży więc dopiero do wieku XIV. 

AwdanieCy proklamacya ta pochodzi od imienia 
Św. Awdentego, nie może być zatem starszą nad epokę 
przyjęcia chrześcijaństwa przez Polaków i do czasów 
pogaństwa odniesioną być nie może. 

Barkala, wskazuje imię Barkał, które jest imie- 
niem praojca tego rodu. Gdy jednak w^^giąd tego herbu 
nie jest nam zgoła znany, nie możemy orzec, czy ów 
Barkał należy do pokolenia pierwszego czy do później- 
szych. W każdym razie należy on do poczetu dawniej- 
szego rycerstwa polskiego średniowiecznego. 

Belcz jest proklamacya pochodzącą od imienia 
własnego Belek albo Bełt. Rysunek jednak herbu tą 
proklamacya reprezentowanego jest nam zgoła nieznany, 
więe tylko owego Belka czy też Bełta, jako praojca 
rodu w poczet dawniejszego rycerstwa polskiego śre- 
dniowiecznego bez bliższego oznaczenia wprowadzamy. 

Biała jest proklamacya wziętą od imienia praojca 
rodu, którjTn był Biały. Herb przedstawia stanowczo 
herb linij młodszych, ów więc Biały jest jednym z dy- 
nastów należących do pokolenia drugiego szlachty pol- 
skiej średniowiecznej. 

Białąga jest proklamacya imionowa, wskazująca 
praojca rodu imieniem Białąg. Gdy proklamacya ta 
służy herbowi Drużyna, zaś herb ten jest herbem linii 
młodszej, przeto i owego Białąga musimy zaliczyć po- 
między dynastów drugiego pokolenia. 

Biberstajn jest proklamacya widocznie cudzoziem- 
skiego a w szczególności niemieckiego pochodzenia, 
nie jest prawdopodobnie dawniejszą nad wiek XIII 
i do doby Popielidów odniesioną być nie może. 

Bieleje, jest proklamacya imionowa i wskazuje 
imię Bielej, jako imię praojca rodu. Herb atoli do tej 
proklamacyi przywiązany, nie jest nam znany, więc 



— 54 — 

tylko owego pradynastę Bieleją w poczet dawniejszego 
rycerstwa polskiego średniowiecznego bez bliższego 
oznaczenia zaliczamy. 

Bielina jest polską proldamacyą dla lierbu Ala- 
banda. Ponieważ proklamacya Alabanda jest wziętą 
z herbn, a zatem nie mogła powstać wcześniej jak na 
schyłku XTTT lub na początku XIV wieku, przeto pro- 
klamacya Bielina jest prastarą tego rodu proklamacya, 
sięga oczywiście czasów, kiedy ród ten jeszcze runi- 
cznej stannicy używał, i wskazuje na praojca tegoż 
rodu, który się znowu Białym nazywał. Jak wyglądała 
ta runiczna stannica rodu Bielinów, nie wiemy na 
pewne. Jest wprawdzie w heraldyce polskiej średnio- 
wiecznej znany inny herb z takąż samą proldamacyą 
Bielina, który wyobraża podkowę barkiem na dół 
zwróconą, w niej strzała przel^rzyżowana ostrzem do 
góry. Herb ten jest niewątpliwie uherbioną runą, być 
więc może, iż to jest ten runiczny znak stanniczy, któ- 
rego ród Bielinów z prawieku używał, zanim przyjął 
herb koniową szyję w półksiężycu. 

Gdyby tak rzeczywiście było, w takim razie ów 
Biały, praojciec rodu Bielinów, należałby do rodu 
szczepowego szlacheckiego polskiego siódmego, do linii 
senior ackiej i mógłby być synem Mądrostka praojca 
tegoż rodu, a zatem należałby do pokolenia drugiego 
pradynastów szlachty polskiej. 

Bienia, jest proldamacyą imionowa, wskazująca 
praojca rodu imieniem Bień czyli Benedykt. Imię to 
cłirześcijańskie wskazuje, że proklamacya ta do doby 
Popielidów żadną miarą odniesioną być nie może. 

Biesowie, jest proklamacya imionowa i wskazuje 
praojca rodu imieniem Bies. Herb Kornic, który tą 
proklamacya jest reprezentowany, zostaje w najściślej- 
szym związku z herbami Bogoria i Mądrostki i wy- 
gląda tak, jak gdyby Bies był rodzonym bratem Bo- 
gora i Mądrostka. Został też on już jako pradynasta 



— 55 — 

rodu szlacheckiego szczepowego ósmego w poczet pra- 
dynastów pierwszego pokolenia wliczony. 

BlinOy jest proklamacya, kt<5rej etymologicznego 
znaczenia wyjaśnić nie jestem w stanie. Może być, ze 
ona pochodzi od imienia osobowego Blin; zastanawia 
wszelako końcówka rodzaju nijakiego, podczas gdy 
wszystkie proklamacye mają zazwyczaj końcówkę żeń- 
ską. Herb tą proklamacya reprezentowany, ]iie jest 
znany. 

Błożyna, jest proklamacya imionową i wskazuje 
praojca rodu imieniem Błogi. Był to prawdopodobnie 
brat Choi'ąbała i jeden z pradynastów rodu szczepo- 
wego Starzów, więc już nawet do drugiego pokolenia 
rycerstwa polskiego wieków średnich zaliczony być 
może. 

Bogoria, jest proklamacya imionową rodu szcze- 
powego szlacheckiego szóstego, którego praojciec Bogor 
został już pomiędzy pradynastów pierwszego pokolenia 
szlachty średniowiecznej polskiej zaliczony. 

Bojcza, proklamacya imionową, wskazuje imię 
praojca rodu Bojek; z herbu sądząc ród Bojczów na- 
leży do linij młodszych, więc tego Bojka w poczet pra- 
dynastów drugiego pokolenia zaliczamy. 

Bolce, proklamacya imionową, wskazuje imię pra- 
ojca rodu Bolek; wedle herbu ród Bolców należy do 
linij młodszych; musuny więc tego Bolka zaliczyć 
w poczet pradjoiastów drugiego pokolenia. 

Bolesta^ Boleszczyc, o tej proklamacyi mówiłem 
już szeroko powyż przy dynastyi Popielidów, tu ją już 
więc pomijam. 

Bończa, jest proklamacya imionową i wskazuje 
imię praojca rodu Boniek, co może być formą zdro- 
bniałą albo od imienia Bonisław albo Bonifacy. Gdy 
herb tą proklamacya reprezentowany (głoworożec) jest 
już herbem na modłę zachodnio-europejską formowanym, 
zaś stary runiczny znak stanniczy tego rodu nie jest 
nam znany i nie możemy ocenić, czy ród Bończów do 



— 56 — 

linij seniorackich czy do młodszych należy, przeto 
owego Bonka zaliczamy tylko po krotce w poczet ry- 
cerstwa polskiego średniowiecznego, bez bliższego ozna- 
czenia pokolenia. 

Borek, jest proklamacya łmionowa i wskazuje 
imię praojca rodu, o którym, do jakiegoby pokolenia 
należał, nic bliższego powiedzieć się nie da, gdyż herb 
ową pro]vlamacyą reprezentowany należy do herbów 
właściwych, a dawniejszy znak stanniczy runiczny tego 
rodu nie jest nam znany. Czy ten Borek, jest synem 
tego Bora, o którym zaraz niżej mówić będziemy, nie 
wiemy. 

Borowa, proklamacya imionowa, wskazująca imię 
13raojca rodu Bor, kt()ryto ród po lierbie sądząc należał 
do linij młodszych, więc go do drugiego pokolenia ry- 
cerstwa polskiego wiek()w średnich zaliczamy. 

Borysowie, proklamacya imionowa, wskazująca* 
imię praojca rodu Borys, o którym z lierbu nic bliż — 
szego wywnioskować się nie da. 

Borzyma, jest proklamacya imionowa, która wska — 
żuje imię głowy rodu Borzym, a która gdy przestawiap— 
lierb właściwy, nie da się z lierbu tego żaden wniosekr: 
wyciągnąć, do jakiego pokolenia ów Borzj^n należał. 

Bożawola, jest proklamacya, której etymologicznie 
wytłumaczyć nie jestem wstanie, więc ją pominąć mu- 
szę. Będzie to prawdopodobnie proklamacya imionowa. 
Gdyby tak rzeczywiście było, natenczas ten Bożawola 
należałaby do praojców linii seniorackiej rodu szcze- 
powego szlacheckiego polskiego Biesów i do trzeciego 
pokolenia rycerstwa polskiego wiek()w średnich. 

Bożezdarz, jest proklamacya pochodząca dopiero 
z XV wieku, więc do badań z doby Popielidów przy- 
dać się nie może. 

Bredpuchowie, proklamacya bez herbu, która wi- 
docznie pochodzi od imienia czy też przezwiska Bred- 
pucli, ale kt()i'ego dziwnego brzmienia ja etymologicznie 
wytłumaczyć nie umiem. 



— 57 — 

Brochwicz, jest proklamacya, której jiiź końc()vvka 
pałronimiczna sama wskazuje, że jest imionową i po- 
chodzi od imienia praojca rodu Brocliwa, o kt()rym nic 
bliższego powiedzieć nie umiem, do jakiegoby poko- 
lenia należał. 

Broda, jest proklamacya imionową i zay^iei^a 
w sobie imię praojca rodu, który to riSd z kształtu herbu 
sądząc, do linij młodszych należał, więc i tego praojca 
Brodę w poczet drugiego pokolenia szlachty polskiej 
średniowiecznej zaliczamy. 
I Bróg, czyli Brożyna jest proldamacya herbu, któ- 

I ly się inaczej Leszczyc lub Wyszowie nazywa i przed- 
stawia rzeczywiście bróg, tak iż możnaby przypuścić, 
że bróg nie jest proklamacya a tylko nazwą herbu. 
We jest wszelako wykluczoną możność, iż Bróg było 
przezwiskiem pradynasty tego rodu i że to przezwisko 
Hiaśnie było powodem przyjęcia broga jako herbu, 
jHkichto przykładów heraldyka polska średniowieczna 
^vięcej wykazuje. W takim razie ów Bróg należałby 
JHko praojciec linii młodszej do drugiego pokolenia ry- 
^^rstwa polskiego wieków średnich. 

Bronie, jest proklamacya imionową i wskazuje 
I^raojca rodu imieniem Brona, któryto ród z herbu 
sądząc, należy do linij młodszych rodu szczepowego 
szlacheckiego Koźliclirogów, więc owego Bronę do 
'tTzeciego pokolenia rycerstwa polskiego wieków śre- 
dnich zaliczyć wypada. 

Brudne misy, i tej proklamacyi etymologicznie 
\vytłumaczyć nie umiem. 

Brzezina, proklamacya, o ktca^ej niepodobna sta- 
nowczo powiedzieć, czy jest proklamacya imionową 
czy też topograficzną. Wsi z nazwą Brzezina jest 
wprawdzie sporo, ale gdyby praojciec rodu zwał się 
Brzoza, to proklamacya od tego imienia uformowana 
także nie mogłaby brzmieć inaczej, jak Brzezina. Z po- 
wodu więc nierozwiązalnej wątpliwości pomijam tu tę 
proklamacyę. 



— 58 — 

Brzuska, proklamacya imionowa, wskazuje Brzó- 
zkę syna Brzozy, praojca rodu szlacheckiego polskiego 
Brzusków, który się jako linia młodsza rodu szczepo- 
wego szlacheckiego polskiego Brzozów przedstawia. 
Ów Brzuska należeć może do di*ugiego pokolenia. 

Budziszyn, proklamacya imionowa, wskazująca 
praojca rodu imieniem Budzichę. Gdy proklamacya ta 
przedstawia herb właściwy, nie da się oznaczyć, do 
którego pokolenia ów Budzicha należał, więc go tylko 
ogólnikowo w poczet rycerstwa polskiego średniowie- 
cznego z doby Popielidów zaliczamy. 

W związku widocznym z tą proklamacya jest prokla- 
macya Budzisz, która jest imionowa i wskazuje pra- 
ojca rodu imieniem Budzich, o którym nic bliższego 
powiedzieć nie umiemy, krom że z imienia sądząc, 
musiał być najbliższym krewnym co dopiero wspo- 
mnianego Budzicliy, bodaj czy nie rodzonym bratem. 

Bujny, jest proklamacya imionowa, wskazująca 
praojca rodu imieniem Bujny. Z lierbu samego (Ślepo- 
wron), chociaż takowy niewątpliwie z tematu nmi- 
cznego pochodzi, nie da się mimoto stanowczo ozna- 
czyć, czy to jest herb linii seniorackiej, czy też linii 
młodszej. Ślepo wron bowiem na krzyżu widoczny może 
być albo późniejszym dodatkiem spowodowanym tein, 
że jeden z seniorów tego rodu nosił przezwisko Ślepo- 
wrona, a w takim razie byłbyto znale stanniczy linii 
młodszej, albo jest on uherbieniem znamienia runy 
tj^r, a w takim razie byłabyto stannica senioracka. 
W każdym razie ów praojciec Bujny należy do poczetu 
rycerstwa polskiego średniowiecznego z doby Popie- 
lidów. 

Bybel, proklamacya, której etymologicznie wyja- 
śnić nie umiem, a która reprezentuje herb linii 
młodszej. 

Bychawa , proklamacya imionowa, wskazująca 
głowę rodu imieniem Bych. Gdy herb tą proklamacya 
reprezentowany nie jest nam znany, wpisujemy więc 



— 59 — 

tego Bycha tylko ogólnikowo bez zaznaczenia pokole- 
nia w poczet rycerstwa polskiego średniowiecznego, 
z doby Popielidów. 

Bylina (I), proklamacya imionowa, wskazująca głowę 
rodu tegoż imienia. Gdy herb ten pochodzi niewątpli- 
wie od herbu Cze woj a i to z linii seniorackiej, przeto 
ów Bylina wygląda jako potomek rodu szczepowego 
dwudziestego czwartego z linii seniorackiej i mógłby 
co najwcześniej należeć dopiero do pokolenia trzeciego 
szlachty polskiej średniowiecznej, a zatem już do epoki 
piastowskiej. 

Byliny, proldamacya imionowa wskazująca praojca 
rodu tegoż samego imienia, co i poprzedni. Bylina (II). 
Z kształtu herbu sądząc był to pradynasta jednej 
z linij młodszych, należy przeto do drugiego pokolenia 
Bzura, jest prawdopodobnie przekręcona nazwa 
zamiast Mzura, gdyż Mzurów i Mzurowa leżą w woje- 
wództwie krakowskiem w tych mniej więcej okolicach, 
gdzie w wiekach średnich leżały posiadłości Lisów- 
Jlzurów. 

Calina, proklamacya imionowa, wskazująca pra- 
ojca rodu imieniem Cały. Herb tą proklamacya repre- 
zentowany nie jest nam wcale znany, więc tego Całego 
tylko ogólnikowo, bez bliższego oznaczenia pokolenia, 
w poczet rycerstwa polskiego średniowiecznego wsta- 
wiamy. 

Celbasz, druga proklamacya herbu Rogala, której 
etymologicznego znaczenia nie jestem w stanie wy- 
jaśnić. 

Celma, proklamacya nieznanego herbu, której ety- 
mologicznej wartości również nie jestem w stanie wy- 
jaśnić. Prawdopodobnie byłoto może jakieś przezwisko, 
może Cel. 

Chabe, proklamacya herbu Wukry wskazująca 
praojca rodu imieniem Chab, od którego prawdopodo- 
bnie i proklamacya Habicz pochodzi. Po herbie sądząc 



— 60 — 

byłby on praojcem jednej z linij seniorackich rod 
szczepowegco Biesów. 

Chlewiotka , proklamacya imionowa nieznanegcr 
herbu, wskazująca praojca rodu imieniem Chlewiotek - 
którego dla braku wszelkich wskazówek ogólnikowo tylkcr: 
w poczet rycerstwa polskiego wieków średnich wpro- 
wadzamy. W każdym razie zdrobniała forma imienia. 
Chlewiotek dowodzi, iż był to syn Chlewiota, więc 
i tego Chlewiota w poczet rycerstwa polskiego zaliczyć 
należy. 

Chmara, proklamacya imionowa herbu Wukry, 
wskazuje prawdopodobnie przezwisko praojca tego 
rodu. Herb sam pocliodzi od herbu Biesów i to od linii 
saniorackiej. Ów Chmara przeto był członkiem rodu 
szczepowego szlaclieclciego ósmego i to linii seniorackiej, 
m()gł przeto należeć co najwcześniej dopiero do pokolenia 
trzeciego rycerstwa polskiego średniowiecznego. 

Chmieliki, proklamacya imionowa lierbu Kotwicz, 
wskazująca praojca rodu, imieniem Clmiielik, o któ- 
rym z herbu nic więcej nie da się powiedzieć, jak że 
należał wogóle do rycerstwa polskiego średniowieczne- 
go. W każdym razie nazwisko Chmielik wskazuje, iż 
<m był synem Chmielą, więc i tego Chmielą w poczet 
rycerstwa polskiego wieków średnich wprowadzić 
należy. 

Cholewa, proklamacya imionowa, wskazująca pra- 
ojca rodu imieniem Cholewę, kt()ry wedle herbu są- 
dząc należał do linii młodszej, a zatem do drugiego 
pokolenia. 

Chomąto, proklamacya imionowa, wskazująca pra- 
ojca rodu przezwiskiem Chomąto. Herb znany jest tylko 
z bardzo niedokładnego opisu, z kt()rego nic bliższego 
o pokoleniu tego Chomąta dowiedzieć się nie można. 
Wstawiamy go więc tylko ogcilnikowo w poczet ry- 
cerstwa polskiego wiek()w średnich. 

Chorąb ała, ]n-()kla ma cy a imionowa , wskazująca 
praojca rodu imieniem Chorąbał. Z lierbu sądząc ów 



— 61 — 

Chorąbał należał do rodu szczepowego szlacheckiego 
dwudziestego drugiego i to do linii seniorackiej, m(5gł 
być więc już nawet członkiem trzeciego pokolenia 
szlacłity polskiej średniowiecznej. 

CiecierZy proklamacya iraionowa, może pienvotna 
herbu Gierałt, wskazująca praojca rodu imieniem Cie- 
cierz czy Ciecier. Herb Gierałt jest odmianą herbu 
linii młodszej, ów Ciecierz był przeto prawdopodobnie 
członkiem pokolenia trzeciego. 

Cielątkowa, proklamacya imionowa wskazująca 
głowę rodu imieniem Cielątko. Herb wskazuje pocho- 
dzenie od linii młodszej, tego Cielątkę przeto musimy 
zaliczyć w poczet trzeciego pokolenia szlachty polskiej 
średniowiecznej . 

Ciołek, proklamacya imionowa w^skazująca głowę 
rodu tego imienia. Herb jednak na wzór zachodnio- 
europejski uformowany, uniemożebnia ocenienie, do 
jakiego pokolenia ów Ciołek należał. Tylko powino- 
wactwo proklamacyi Ciołek z proklamacya Cielątkowa 
świadczy, że wspólny obu tych dynastów przodek zwał 
3ię praw^dopodobnie Cielę. Pierwszy jego potomek zwał 
się Ciołkiem, a kiedy już ta proklamacya Ciołek w woj- 
sku istniała, drugiego potomka, który także powinien 
się był nazywać Ciołkiem, dla uchylenia balamuctwa 
z identycznemi proklamacyami, zwano Cielątkiem. Otóż 
jeśli to moje przypuszczenie jest trafne, natenczas herb 
Cielątkowa, który przedstawia odmianę uherbionego 
znaku stanniczego runicznego, wyjaśniłby nam, jakiego 
znaku stanniczego używał stary Cielę. Znakiem tym 
była runa: l ¥ f Cielę przeto był już praojcem 
iinii riiłod- V I V szej, a zatem potomkiem pokole- 
nia dini- I giego, podczas kiedy jego syno- 
wie Ciołek L i Cielątko dopiero do trzeciego po- 
le olenia należeć mogą. 

Konic waszyja, tak się nazywa także herb Bielina* 
Czy to jest proklamacya, czy tylko nazwa herbu, 
trudno rozstrzygnąć. Herb Bielina przedstawia bowiem 



~ 62 — 

i*zeczyvviście koniową szyję. Nie jest wszakże wyklu- 
czona możność, iż praojciec tego rodu zwał się Koniową 
szyją, i że to było pobudką do przyjęcia pot^m konio- 
wej szj-ji jako herbu. Na Szląsku w wieku Xin żyje 
dwcicli rycerzy imieniem Strzeżywoj i Stafan Kobyle- 
glowy a w herbie swym noszą rzeczywiście kobyle 
głowy czyli, co na jedno wyjdzie, koniowe szyje. 

Kosy, jest proklamacya inna herbu Bybel, i wska- 
zuje głowę rodu imienieniem Kosa. Herb Bybel na- 
leży do herbów linij młodszych, więc i owego Kosę 
dopiero do drugiego pokolenia szlachty polskiej śre- 
dniowiecznej zaliczyć należy. 

Cwaliny, proklamacya imionowa, wskazująca pra- 
ojca rodu imieniem Cwała. Herb, zwany także Pniejnią, 
jest prawdopodobnie uherbionjTii znakiem stanniczym 
runicznym, i przedstawia się jako herb linii starszej 
rodu szczepowego szlacheckiego polskiego pierwszego. 
Owego Cwałę zatem do trzeciego pokolenia szlachty- 
polskiej średniowiecznej zaliczyć nam wj^pada. 

Ćwieki, proklamacya imionowa wskazująca pra- 
ojca rodu imieniem Ćwiek, o którjm herb (figura he- 
raldyczna) nic bliższego powiedzieć nie umie. Zaliczamy 
więc tego Ćwieka tylko ogólnie, bez bliższego wska- 
zania pokolenia, w poczet rycerstwa polskiego wieków 
średnich. 

Czabory, proklamacya imionowa herbu Rogala, 
wskazująca praojca rodu imieniem Czabor. Gdy herb 
Rogala jest uherbionym znakiem stanniczym runicznjTn 
linii młodszej, przeto i ów Czabor nie może należeć, 
jak tylko do drugiego pokolenia rycerstwa polskiego 
średniowiecznego. 

Czaczkowie, proklamacya imionowa, wskazująca 
głowę rodu imieniem Czaczek. Herb nie jest znany, 
więc o tym praojcu nic bliższego dowiedzieć się nie 
•można. Tyle tylko jest pewTia, że on jest synem Cza- 
cza, że zatem do jakiego pokolenia zaliczymy Czaczka, 



— 63 — 

to do poprzedniego pokolenia zaliczyć trzeba koniecznie 
ojca jego Czacza. 

Czasza, proklamacya imionowa wskazująca pra- 
ojca rodu tegoż imienia. Gdy herb żadnych nam co 
do pokolenia tego Czaszy nie podaje wskazówek, prze- 
to go tylko ogólnikowo w poczet rycerstwa polskiego 
średniowiecznego zaliczyć możemy. 

Czelechy, proklamacya imionowa wskazująca pra- 
ojca rodu imieniem Czelech lub Cielech. Herb wska- 
zuje uherbiony znak stanniczy runiczny linii młodszej, 
więc owego Cielecha do drugiego pokolenia rycerstwa 
polskiego średniowiecznego zaliczyć należy. Ani wąt- 
pić, iż ten Cielech należy do tego samego rodu młod-. 
szego, do którego należą Ciołek i Cielątko, a najdo- 
sadniej za tem przemawia identyczność run stanniczycli. 
Znak bowiem stanniczy Cielecha pochodzi od runy 

Tzaś znak stanniczy Cielątka od runy 
a to są runy identyczne, tyllvO ró- 
żnym sposobem pisane. 

Czelele, proklamacya imionowa, wskazująca głowę 
rodu imieniem Czelel czy też Cielel lub Cielej. Herb 
nie nastręcza żadnych bliższych wskazówek do ozna- 
czenia pochodzenia tego pradynastj% tylko imię wska- 
zuje ponad wszelką wątpliwość, że on wraz z Ciołkiem, 
Cielątkiem i Cielechem do jednego rodu szczepowego 
Cielęció w należy. 

Czelepała, proklamacya imionowa wskazująca pra- 
ojca rodu imieniem Czelepał czyli Cielepał. Herb wska- 
zuje tę samą runę uherbioną, od której także lierb 
Cielechy pochodzi, więc i ów Cielepał jest członkiem 
prarodu Cielęciów. 

Czeluść, proklamacya imionowa herbu, który się 
inaczej także Zawotoł nazywa, i wslcazuje praojca ro- 
du imieniem Czelust. ]\Iogłaby zacliodzić wątpliwość, 
czy w}Taz czeluść nie jest tylko nazwą lierbu, ale 




— 64 — 

herb ów przedstawiający dwa kły, a między niemi krzyż 
zaćwieczony, nie ma z czeluścią żadnego związku; 
z drugiej zaś strony spotkałem się w księgacłi sądu 
wyższego prawa magdeburskiego na zamku la^akow- 
skim z nazwiskiem Czelustka, które dowodzi ponad 
wszelką wątpliwość, że istniało w wiekach średnich 
także imię Czelust. Herb Zawotoł przedstawia się jako 
ulierbiony znak runiczny linii młodszej, więc też i owe- 
go Czelusta do drugiego pokolenia rycerstwa polskiego 
średniowiecznego zaliczyć należy. 

Czewoja, jest proklamacya imionowa, wskazująca 
głowę rodu imieniem Czewój, który też jest rzeczywi- 
ście praojcem rodu szczepowego szlaclieckiego polskie- 
go dwudziestego czwartego i jako taki już poprzednio 
w poczet pradynastów pierwszego pokolenia rycerstwa 
polskiego średniowiecznego zaliczony został. 

Czyrmeńscy, proklamacya nazwiskowa, pochodząca' 
od nazwiska rodzinnego Czyrmeńskich, nie może być 
dawniejszą nad wiek XIV lub XV, gdyż dopiero w tych 
wiekach poczęły się formować imiona rodzinne tego 
kształtu. 

Dąbrowa, proklamacya prawdopodobnie topogra- 
ficzna (liczne są nader wsie tej nazwy w dawnej 
rzeczypospolitej), chociaż nie jest bynajmniej wyklu- 
czona możność, iż praojciec tego rodu zwał się Dąbr. 
Od takiego imienia proklamacya nie mogłaby brzmieć 
inaczej, jak również Dąbrowa. AVobec zachodzącej wąt- 
pliwości, pomijamy na razie tę proklamacyę. 

Dembno, proklamacya niewątpliwie topogra;flczna, 
pochodząca od wsi tej nazwy, prawdopodobnie jednej 
z tych, które leżą w województwie sandomirskiem, 
w któremto województwie leżało także niegdy gniazdo 
małopolskich Awdańców, których ród Dębno jest Imią 
poboczną. 

Denav, proklamacya, której etymologicznego zna- 
czenia wyjaśnić nie umiem. 



— 65 — 

Dobruszka, proklamacya imionowa wskazująca 
praojca rodu imieniem Dobmszek. Herb tą proklama- 
cya reprezentowany, bardzo zresztą bałamutnie opisany, 
nie daje żadnego wyjaśnienia, do jakiego pokolenia ów 
Dobmszek mógłby należeć. Tyle tylko pewna, że ten 
Dobruszek miał ojca, któremu na imię było oczywiście 
Dobrucli lub Dobruclia, i że do jakiego pokolenia za- 
liczymy Dobruszka, to do poprzedniego zaliczyć nm- 
simy starego Dobrucha. 

Doliwa, jest proklamacya imionowa i w^skazuje 
praojca rodu imieniem Dola. Herb tą proklamacya re- 
prezentowany, jest herbem na modłę hei^aldyki zacho- 
dnio-europejskiej uformowanym, żadnego przeto wyja- 
śnienia o pokoleniu, do jakiego ów Dola należał, dać 
nie jest w stanie. Zaliczamy go więc tylko ogólnikowo 
w poczet rycerstwa polskiego wieków średnich. 

Dołęga, jest proklamacya imionowa i wskazuje 
praojca rodu tegoż imienia. Herb tą proklamacya re- 
prezentowany, przedstawia znak stanniczy runiczny se- 
nioracki uherbiony i może być odniesiony równie do- 
brze do rodu szczepowego szlacheckiego pierwszego 
jak i siódmego; strzała bowiem jest ostrzem na dół 
obrócona, znak stanniczy Dołęgów przeto może się 
przedstawiać jako znak stanniczy w drodze odmiany 
wywróconj'', a w takim razie praojciec tego rodu Do- 
łęga byłby potomkiem linii seniorackiej rodu szczepo- 
wego Mądrostków i mógłby należeć już nawet do trze- 
ciego pokolenia. 

Domasławicz, proklamacya imionowa, wskazująca 
praojca rodu imieniem Domasław. Herb tą proklama- 
cya reprezentowany, nie jest znany, więc owego Doma- 
sława tylko ogólnie w poczet rycerstwa polskiego śre- 
dniowiecznego zaliczyć możemy, bez bliższego określenia 
pokolenia. 

Dowała, jeśli nie jest prostą mylką zamiast Po- 
wała (Ogończyk, czego swprawdzić nie można, gdyż 
raz tylko jest wzmiankowana w zapisce sądowej z r. 

Tom II. O 



— 66 — 

1433 bez opisania herbu), jest proklamacyą imionową, 
wskazującą praojca rodu imieniem Dował, o którego 
pokoleniu nic bliższego powiedzieć nie możemy. 

Dragowie, jest proklamacyą imionowa, wskazująca 
praojca rodu imieniem Drag, który gdy żył dopiero 
w XIV wieku, więc do prastarego rycerstwa polskiego 
z doby Popielidów i Piastów zaliczonym być nie może. 

Drogomir, jest drugą proklamacyą imionowa herbu 
Borzymy, i wskazuje praojca rodu Drogomira, o któ- 
rym, do któregoby pokolenia należał, nic bliżej powie- 
dzieć nie jesteśmy w stanie. Zaliczamy więc tylko 
ogólnikowo tego Drogomira w poczet rycerstwa pol- 
skiego wieków średnich. 

Drogosław, jest proklamacyą imionowa i wska- 
zuje praojca rodu imieniem Drogosław. Z wizerunku 
herbu sądząc, jest to członek rodu szczepowego pier- 
wszego linii seniorackiej, a więc członek dynasty! Po- 
pielidów. Być może, iż to jest tylko inna proklamacyą 
rodu Powałów (Ogończyków) ; może to być jednak do- 
piero członek trzeciego pokolenia szlachty polskiej 
średniowiecznej . 

Drya, prdklamacya, której etymologicznego zna- 
czenia wyjaśnić nie umiem. Być może, iż to jest nazwa 
herbu, gdyż herb ten wyobraża w pasie ukośnym bia- 
łym trzy czarne kamienie, które w zapiskach sądo- 
wych średniowiecznych dryjami są zwane. Być jednak 
może, iż Drjja jest imię praojca rodu, zaczem przema- 
wiałoby bardzo używanie tej proklamacyi w patroni- 
micznej formie Dryjczyk. 

Dulicz, proklamacyą imionowa druga herbu Ra- 
tułd, wskazująca praojca rodu imieniem Dułę. Herb 
Ratułd jest uherbionym znakiem stanniczym runicznym 
linii młodszej, ów Duła przeto co najwcześniej do dru- 
giego pokolenia może należeć. 

Drużyna, proklamacyą imionowa wskazująca pra- 
ojca rodu imieniem Druga. Gdy herb Diniżyna jest 
uherbionym znakiem stanniczym runiczn}Tn linii młod- 



— 67 — 

szej, przeto i ów Druga dopiero do drugiego pokolenia 
rycerstwa polskiego średniowiecznego może należeć. 

Drzewica, jest najprawdopodobniej proklamacyą 
topograficzną, pochodzącą od miejscowości tejże nazwy, 
położonej w powiecie opoczyńskim. Herb tą proklama- 
cyą reprezentowany jest uherbionym znakiem stanni- 
czym runicznym linii młodszej. 

Działosza, jest proklamacyą imionowa i wskazuje 
praojca rodu imieniem Działoch. Herb tą proklamacyą 
reprezentowany jest uherbionym znakiem stanniczym 
runicznym linii młodszej, więc też i tego Działocha 
w poczet drugiego pokolenia rycerstwa polskiego śre- 
dniowiecznego zaliczyć musimy. 

Edile, proklamacyą herbu Wukry, której etymolo- 
gicznego znaczenia określić nie jestem w możności. 

Fajerhak, jest zdaje się niemiecką nazwą herbu 
samego, gdyż herb ten przedstawia w rzeczywistości 
osękę. 

Frangebark, jest oczywiście nazwiskiem tej rodzi- 
dziny cudzoziemskiej, która tego herbu, zresztą zgoła 
nieznanego używała. 

Grąski, jest proklamacyą imionowa wskazująca 
praojca rodu imieniem Gąska, o którym nic bliżej po- 
wiedzieć nie umiemy, gdy i sam herb tą proklamacyą 
reprezentowany, nie jest nam znany, chyba żeby to był 
herb Paparona. Tyle pewno, że ów Gąska, jakto jego 
zdrobniałe imię wskazuje, był synem Gęsi, więc i tego 
Gęsia w poczet rycerstwa polskiego wieków średnich 
wprowadzić należy. 

Grero, zapewne nazwa tej rodziny cudzoziemskiej, 
która tego herbu używała, a któryto herb się jako 
figura heraldyczna przedstawia. 

Gierałt, jest proklamacyą imionowa i wskazuje 
praojca rodu imieniem Gerałt czyli właściwie Gerard. 
Gdy herb jest uherbionym znakiem stanniczym linii 
młodszej, przeto i tego Gierałta do drugiego ])okolenia 
rycerstwa polskiego średniowiecznego zaliczyćby nale- 



5* 



— 68 — 

żało, gdyby nie to, że imię Gerard, od którego nazwa 
GJerałt pochodzi, jest imieniem chrześciańskiem, więc 
ów Gierałt co najwcześniej do szóttego pokolenia zali- 
czonym być może. 

Glaubicz, jest proklamacya prawdopodobnie imio- 
nowa, wskazująca praojca rodu imieniem Glaub lub 
Glauba, o którym nic zgoła bliższego powiedzieć nie 
jesteśmy w stanie. 

Glezyn, proklamacya imionowa wskazująca pra- 
ojca rodu imioniem Gleza, o którym również nic bliż- 
szego powiedzieć nie jesteśmy w stanie, krom, iż pra- 
wdopodobnie należy do linii młodszej rodu szczepowego 
Nagodów albo Koźliclirogów, a więc do drugiego po- 
kolenia. 

Gołobok czy też Hołobok lub Ołobok, proklama- 
cya imionowa, wskazująca praojca rodu imieniem Go- 
łobok lub Ołobok, o kt(>rym także nic bliższego powie- 
dzieć nie jesteśmy w możności. 

Głoworożec nie jest zdaje się proklamacya, lecz 
jedynie nazwą przedmiotu lierbu Bończa, który rzeczy- 
wiście głoworożca przedstawia. 

Goduła, jest proklamacya imionowa i wskazuje 
praojca rodu tegoż imienia, o którym nic bliższego po- 
wiedzieć nie umiemy. Czasami proklamacya ta pisana 
jest Boduła, rozumiem jednak, że poprawniej sze brzmie- 
nie jest Godula, gdyż tego imienia znacliodzimy w XIII 
wieku sędziego naczelnego na dworze Bolesława Wsty- 
dliwego. 

Godziemba proklamacya imionowa, wskazująca 
praojca rodu imieniem Godziąb lub Godziemba. Gdy 
herb tą proklamacya reprezentowany, jest uherbionym 
znakiem stanniczym runicznym linii młodszej, przeto 
tego Godziemba do drugiego pokolenia rycerstwa pol- 
skiego średniowiecznego zaliczyć należy. 

Golian proklamacya oczywiście imionowa, wska- 
zująca i)raojca rodu tegoż imienia, o którym, gdy herb 



- 69 — 

tą proklamacyą reprezentowany, nam zgoła znany nie 
jest, nic też bliższego powiedzieć nie umiemy. 

Gozdowa jest proklamacyą imionowa, wskazująca 
praojca rodu imieniem Gozda, o którym nic więcej 
powiedzieć nie umiemy, jak, że należy do rycerstwa 
polskiego średniowiecznego. 

Grabią jest proklamacyą imionowa, wskazująca 
praojca rodu tegoż imienia, o którym również nic bliż- 
szego powiedzieć nie umiemy, chyba że herb Grabie 
powstał prawdopodobnie z herbu Radwan, który znowu 
nie może być dawniejszym nad wiek XII, więc i ów 
Grabią nie może być nad ten wiek wcześniejszym. Do 
pradjTiastów przeto nie należy. 

Groty prawdopodobnie tylko nazwa herbu a nie 
proklamacyą, gdyż herb ten w rzeczywistości trzy gro- 
ty przedstawia. 

Grotowie proklamacyą osobowa, wskazująca pra- 
ojca rodu imieniem Grota. Zważj^wszy, że imię Grot 
jest właściwe rodowi Rawiczów, domniemanie jest 
bliskiem, iż ród Grotów jest poboczną odnogą rodu 
RawicztSw. Ze zaś ród Rawiczów dopiero na początku 
Xn wieku z Czech do Polski przybył, przeto i ów 
Grot założyciel rodu Grotów dawniejszym nad wiek 
Xn być nie może. 

Gryf jest prawdopodobnie tylko nazwą herbu, 
którego proklamacyą jest Swieboda, ileże lierb ten 
rzeczywiście gryfa przedstawia: aczkolwiek nie jest 
wykluczoną możność, że któryś z pradynastów tego 
rodu Gryfem się nazywał i to dało później powód do 
przyjęcia gryfa za herb. W takim razie ów Gryf nale- 
żałby do trzeciego pokolenia, sądząc po stannicy. 

Gryzima czy też Gryżyna jest proklamacyą imio- 
nowa i wskazuje praojca rodu imieniem Gryża, o któ- 
rjTn, do jakiegoby pokolenia należał, nic bliższego po- 
wiedzieć nie jesteśmy w stanie. 

Grzymała jest proklamacyą imionowa i wskazuje 
praojca rodu imieniem Grzymał czyli Grzymisław, 



— 70 — 

o którym, do jakiegoby pokolenia należał, nic bliższego 
powiedzieć nie umiemy. 

Habicz jest proklamacya imionowa, wskazująca 
praojca rodu imieniem Hab, o którym nic więcej po- 
wiedzieć nie jesteśmy w stanie. Być może, że ten Hab 
zostaje w związku z Chabem, którego już jako praojca 
rodu Chabów-Wukrów poznaliśmy. 

Hehn jest nazwa herbu ale nie proklamacya, gdyż 
herb ten rzeczywiście hełm przedstawia. 

Herburt lub Herbortowa jest proklamacya imio- 
nowa, wskazująca praojca rodu imieniem Herburta, 
o którym tyle tylko możemy powiedzieć, że Herbord 
fulsztyński jeszcze w r. 1288 jest ziemianinem szląskim, 
a Ekryk fulsztyński nawet jeszcze w r. 1296, że wsku- 
tek tego rodu szlachecki Herburtów fulsztyńskich nie 
jest prawdopodobnie starszy w Polsce nad koniec XIII 
lub nawet początek XIV wieku. 

Janina jest proklamacya imionowa, wskazująca 
praojca ród imieniem Jana, o którego pokoleniu nic 
bliższego powiedzieć nie umiemy, krom, iż gdy imię 
Jana jest zgrubiałą formą imienia Jan, imię Jan zaś 
jest chrześcijańskiem, przeto ów Jana nie mógł żadną 
miarą żyć w dobie pogańskiej Popielidów, lecz pocho- 
dzi już z doby Piastowskiej i to dopiero z tej epoki, 
kiedy imiona chrześcijańskie zaczęły sobie zjednywać 
prawo obywatelstwa u szlachty polskiej i rugować 
zwolna prastare imiona z doby pogańskiej. 

Jasiona, proklamacya imionowa, wskazująca pra- 
ojca rodu imieniem Jasion, o którym tyle tylko powie- 
dzieć możemy, iż gdy herb tą proklamacya reprezento- 
wany jest uherbionym znakiem stanniczym runicznym 
linii młodszej, przeto i tego Jasiona do drugiego poko- 
lenia rycerstwa polskiego średniowiecznego zaliczyć 
należy. 

Jastrzębiec jest proklamacya imionowa, wskazu- 
jąca praojca rodu imieniem Jastrząb, który się jako 
brat rodzony Bolesty-Piasta przedstawia, więc już po- 



— 71 — 

przednio w poczet pradynastów pienvszego pokolenia 
zaliczonym został. 

Jednorożec jest nazwa przedmiotu herbu Bończa, 
który rzeczywiście jednorożca przedstawia. 

Jeleń proklamacya imionowa, wskazująca praojca 
rodu t^goż imienia, o którym do któregoby pokolenia 
należał, nic bliżej powiedzieć nie jesteśmy w stanie. 

Jelenie rogi jest raczej nazwą herbu samego, 
który rzeczywiście dwa jelenie rogi przedstawia, jak 
proklamacya, więc się ją tu pomija. 

Jelita jest prawdopodobnie proklamacya imionowa 
i wskazuje praojca rodu imieniem Jelito, którego już 
w poczet pradynastów pierwszego pokolenia zaliczyliśmy. 

Wedle Długosza miałaby proklamacya Jelita po- 
wstać dopiero po bitwie pod Płowcami, a to wskutek 
tego, iż w tej bitwie Flory an Szary jeden z, członków 
tego rodu, tak dalece w brzuch pokłuty został, iż mu 
jelita wychodziły; oczywiście z tem pokłuciem brzucha 
zostawały w przyczynowym związku trzy włócznie, 
przedstawione w herbie Jelita. Tymczasem te trzy włó- 
cznie w herbie Jelita widoczne są już na pieczęci To- 
misława Mokrkskiego kasztelana sądeckiego z r. 1316, 
a zatem na lat kilkanaście przed bitwą pod Płowcami, 
zaś przezwisko Jelito nosi już Piotr kasztelan sando- 
mirski w r. 1317. Opowieść przeto Długosza o Florianie 
Szarym i powstaniu proklamacyi Jelita oczywiście 
zmyśloną się być przedstawia. 

Jeziora czyli Jezierza jest proklamacya imionowa 
i wskazuje praojca rodu, którego imię było Jezior lub 
Jezioro, a o którym nic więcej co do jego pokolenia 
powiedzieć nie jesteśmy w stanie, herb bowiem po- 
wyższą proklamacya reprezentowany, jest zagadkowy, 
wyobraża on mianowicie krzyż a na nim kruka (za- 
pewne ślepowrona). Otóż może być bardzo łatwo, iż 
to jest uherbiony znak stanniczy runiczny, a w takim 
razie nasuwałoby się pytanie, którego rozwiązać nie 
jesteśmy w stanie, czy kiiik na krzyżu jest prostym 



— 72 — 

dodatkiem, spowodowanym potrzebą uformowania od- 
miany, w którymto razie herb Jeziora należałby do 
herbów linij młodszych, czy też powstał przez nher- 
bienie kresek znamiennych runy t;^-a w takiej odmianie: 
^^^ « a w takim razie należałby do herbów se- 

I /n niorackich, a ów Jezioro byłby człon- 
I I kiem linii seniorackiej rodu szczepo- 

I ^ wego trzeciego. Czy tak, czy owak, w 

A każdym razie Jezioro należy do drugie- 

go pokolenia rycerstwa polskiego średniowiecznego. 

Juńczyk, jest proklamacyą imionową i wskazuje 
praojca rodu imieniem Juńcza, który wedle herbu są- 
dząc, przedstawia się jako praojciec gałęzi seniorackiej 
rodu szczepowego Mziu^ów, zatem do trzeciego poko- 
lenia należy. 

Junosza jest proklamacyą imionową i wskazuje 
praojca rodu imieniem Junosz, o którego pochodzeniu, 
mianowicie, do jakiegoby polcolenia należał, nic bliż- 
szego powiedzieć nie umiemy. 

Kaja jest proklamacyą imionową i wskazuje pra- 
ojca imieniem Kaj lub Kaja. Gdy ta proklamacyą służy 
herbowi Radwan, zaś herb Radwan powstał prawdo- 
podobnie z monogramu Piotra Włosta, a więc nie 
wcześniej jak w XII wieku, przeto i ów Kaj czy Kaja 
nad wiek XII dawniejszym być nie może, nie należy 
przeto do pradynastów szlacht}' polskiej. 

Ramiona jest proklamacyą imionową i wskazuje 
praojca rodu imieniem Kamień, o którym nic bliższe- 
go powiedzieć nie umiemy. Być może, iż Kamiona jest 
przekręconą nazwą Kaniowy, proklamacyi Jasti'zębca. 
Długosz bowiem w swoich Clenodiacli pomiędzy pro- 
klamacyami, które służą Jastrzębcowi, wymienia Ka- 
mionę a opuszcza zupełnie (niewątpliwą zresztą) Ka- 
niowę. 

Talvieinu przypuszczeniu atoli prostego przekrę- 
cania proklamacyi Kaniowej na Kamionę stałby na 
przeszkodzie fakt, że proklamacyą Kamiona przy- 



— 73 — 

chodzi aż w dziesięciu zapiskach sądowych z końca 
XIV i początku XV wieku. Istnienia więc osobnej 
proklamacyi Kamiona obok Kaniowa zdaje się nie 
ulegać wątpliwości. Jaki atoli herb ta proklamacya 
reprezentuje, nie jest wiadomem. 

Eanioway proklamacya imionowa wskazująca pra- 
ojca rodu imieniem Kania, który się jako gałąź młod- 
szej linii rodu szczepowego Popielidów przedstawia, 
zatem do drugiego pokolenia należy. 

£ara jest proklamacya imionowa i wskazuje pra- 
ojca rodu szczepowego Aksaków imieniem Kara, któ- 
ry w skutek tego w poczet pradynastów rycerstwa pol- 
skiego wieków średnicłi, czyli w poczet pierwszego 
pokolenia zaliczonym być winien. 

Karby są prawdopodobnie nazwą samegoż herbu 
Korczak, którego trzy belki czyli pasy poprzeczne 
można jako karby uważać, a nie proklamacya. 

Kebłowscy jest oczywiście nazwisko rodziny, która 
tego zresztą nam zupełnie nieznanego herbu używała. 
Być jednak może, że członkowie tego rodu zwoływali 
się w obozie za tą nazwą, jako własną proklamacya. 
W każdym razie, gdy tego rodzaju nazwiska rodowe 
u nas dopiero w XIV wieku formować się poczynają, 
to i ta proklamacya dawniejszą nad wiek XIV być 
nie może. 

Eiczka jest proklamacya imionowa, wskazującą 
praojca rodu tego imienia. Gdy proklamacya ta służy 
lierbowi Kietliczów, zaś ród Kietliczów jest u nas ro- 
dem cudzoziemskim, gdy zresztą i proklamacya Kiczka 
odnosi się do Stanisław^a Rajskiego, i Walentego Ski- 
deńskiego, szlachty szląskiej, przeto ją tu pomijamy. 

Eierdeja jest proklamacya imionowa, wskazująca 
praojca rodu imieniem Kierdej, który był szlaclicicem 
ruskim a żył prawdopodobnie w drugiej połowie XIV 
wieku, więc nas tu nie obchodzi. 

Kietlicz, prawdopodobnie nie pi-oklamacya lecz 
nazwa rodu cudzoziemskiego, (może od Kettel, łaiicu- 



— 74 — 

szek, który Kietlicze w herbie noszą), który zapewne 
u schyłku XII lub na początku Xin wieku ze Szląska 
do Polski przybył. Praojciec przeto tego rodu do sta- 
rodawnego rycerstwa polskiego wieków średnich nie 
należy wcale. 

Kita, jest prawdopodobnie nazwą herbu a nie pro- 
klamacyą, gdyż herb tein mianem nazywany, przedsta- 
wia rzeczywiście kitę pierza w ręce zbrojnej. 

Kliza, jest proklamacya imionowa, wskazująca 
praojca rodu imieniem Kliz, o którym nic pewniej- 
szego powiedzieć się nie da, gdyż herb tą pi-oklamacyą 
reprezentowany, włócznia, do żadnych wyjaśnień po- 
wodu nie daje. 

Eocina, jest proklamacya imionowa herbu Grabie- - 
i wskazywałaby na praojca rodu tego, imieniem Kota. ^ 
Gdy jednak na najstarszej pieczęci z tym herbem z r. \ 
1345 napis otokowy wspomina Jerzego z Kociny (Geor- , 
gius de Coceina), przeto owa Kocina była oczywiście 
wsią, prawdopodobnie niegdy w księstwie oświecimskiem 
położoną, dziś już nieistniejącą, a ową proklamacyę 
należy uważać za topograficzną a nie imionowa. 

Kokoty, proklamacya imionowa, wskazująca pra- 
ojca rodu imieniem Kokot, o kt()rego genealogii nic 
bliższego powiedzieć nie potrafimy, jak że oczywiście 
należał do rycerstwa polskiego wieków średnich, gdy 
i herb tą proklamacya reprezentowany, nie jest nam 
zgoła znany. Być może, iż to jest proklamacya rodu 
Tadrów (de Der), którzy rzeczywiście kokota w szczy- 
cie noszą, w którymto razie praojciec rodu tego imie- 
niem Kokot, dawszy powód do proklamacyi tego imie- 
nia, byłby też powodem, iż następnie ród ten kokota 
za herb sobie przyjął. 

Kolumna jest oczywiście nazwą herbu samego, 
który się także Rochem nazywa, a nie proklamacya. 

Kołda jest proklamacya unionową, wskazującą pra- 
ojca rodu imieniem Kołd lub Kołda, o którym nic 
bliższego co do jego genealogii powiedzieć nie umie- 



— 75 — 

my, krom że należał do rycerstwa polskiego wieków 
średnich. 

Eołmasz jest proklamacyą imionową, wskazującą 
praojca rodu imieniem Kołmach, który wedle herbu 
sądząc, był potomkiem linii seniorackiej rodu szczepo- 
wego szlacheckiego polskiego dwudziestego czwartego 
i mógł być wnukiem pradynasty tego rodu szczepo- 
wego Strzegonia, a zatem mógł należeć do III poko- 
lenia rycerstwa polskiego wieków średnich. 

EomaT; proklamacyą imionową, wskazująca pra- 
ojca rodu tegoż imienia, o którego genealogii nic bliż- 
sz€fgo powiedzieć nie jesteśmy w stanie, gdy nam pra- 
stary znak stanniczy runiczny tego rodu znany 
■ nie jest. 

Eonopkiy proklamacyą imionową, wskazująca pra- 
ojca rodu imieniem Konopka, o którego genealogii 
również nic bliższego powiedzieć nie jesteśmy w stanie. 
Kopacz 9 także Topacz, proklamacyą imionową, 
wskazująca praojca rodu tegoż imienia, do którego 
pierwotnej genealogii również żadnych zgoła nie posia- 
damy wskazówek. 

Eopasina albo Kopaszyna, proklamacyą imionową, 
wskazujg,ca praojca rodu imieniem Kopacha, o którym 
wedle herbu ową proklamacyą reprezentowanego, są- 
dząc, stwierdzić możemy, iż należał do linii młodszej 
rodu szczepowego Ogińców '), a zatem do drugiego po- 
kolenia rycerstwa polskiego średniowiecznego zaliczo- 
nym być winien. Być może, że proklamacyą Kopacha 
pozostaje w genetycznym związku z codopiero przyto- 
czoną wyżej proklamacyą Kopaczem, i że tak Kopacz 
jak i Kopacha są członkami jednego i tegożsamego 
rodu a może nawet rodzonymi między sobą braćmi, 
w takun razie lierb Kopaszyna byłby uherbionym pra- 
starym znakiem stanniczym rodu Kopaczów. 



*) Zobacz o tym rodzie niżej pod pierwszem pokoleniem ry- 
cerstwa polskiego wieków średnich. 



— 76 — 

Korab, jest proklamacyą imionową praojca rodtt 
tegoż imienia, o którego genealogii nic więcej powi^ 
dzieć się nie da nad to, iż należał do rycerstwa pol- 
skiego średniowiecznego. 

Eorzbog jest proklamacyą imionową cudzoziem- 
skiej (szląskiej) rodziny Knrzbachów, która do prastarej 
rdzennej szlachty polskiej nie należy. 

Korczak, proklamacyą imionową wskazująca pra- 
ojca rodu imieniem Korczę. Jest wszelkie prawdopodo- 
bieństwie, że od tego samego pradynasty Korczy po- 
chodzi także małopolski gi-ód Korczyn, nad Wisłą 
położony. W takim razie ów Korcza należałby do pierw- 
szego zastępu komesów grodowych czyli kasztelanów, 
przez Bolesława Chrobrego ustanowionych. 

Gdybyśmy jednak byli zmuszeni przypuścić, że 
Korczyn nie jest grodem, któryby dopiero za Bolesława 
Clirobrego powstał, chociaż zatem przypuszczeniem po- 
łożenie Korczyna w przedłużeniu linii oł^ronnej Dunajca, 
przez Chrobrego ustanowionej, bardzo pi^zemawia, lecz 
że już istniał przed Chrobrym, to i tak owego Korczę 
nie moglibyśmy zaliczać do pierwszych pokoleń rycer- 
stwa polskiego średniowiecznego, gdyż podówczas gra- 
nice młodej monarcliii piastowskiej nie mogły jeszcze 
sięgać po Korczyn, i mogło się to stać najwcześniej 
dopiero za czasów Ziemomysla (pokolenie V, 934—966), 
który granice państwa w trójnasób rozszerzył. Owego 
Korczy przeto do wcześniejszych pokoleń od pokolenia 
V w żadnjm razie zaliczać nie można. 

Inaczej jednak rzecz się przedstawia jeśli przy- 
])uścimy, że praojciec rodu Korczalców Korcza a zało- 
życiel grodu Korczyna są dwie różne osoby; w takim 
razie nic nie będzie stać na przeszkodzie, aby starego 
Korczę (I) zaliczyć w poczet pradynastów rycerstwa 
polskiego wielvów średnich pierwszycli pokoleń. 

Kornic, jest proklamacyą imionową i wskazuje 
praojca rodu imieniem Kornik. Herb tą proklamacyą 
reprezentowany, przedstawia się jako ulierbiony znak 



— 77 — 

I 

jtanniczy runiczny rodu szczepowego szlacheckiego pol- 
skiego Biesów, linii seniorackiej , a ów Komik mógł 
być jednym z synów lub wnuków Biesa, praojca rodu 
^ tego, przez głowę najstarszego syna czyli seniora i na- 
leżeć do trzeciego pokolenia rycerstwa polskiego wie- 
ków średnicli. 

Muszę jednak zwrócić uwagę już tu na wątpliwość, 
jaka się przeciw powyższemu przypuszczeniu budzi. 
Herb Kornic czyli Biesowie wyobraża, mówiąc językiem 
heraldycznym, dwa półbocheńce połączone krzyżem, u któ- 
regoto krzyża atoli górnego ramienia czyli przewiercia 
brak. Kjzyż ten, którego boczne ramiona zakończone są 
owemi dwoma połubocheńcami, stoji na trzech stopniach. 
Owe trzy stopnie, to trzy belki węgierskie, dodane Bie- 
som dla udostojnienia herbu przez króla Ludwika, więc 
pochodzą dopiero z dinigiej połowy XIV wieku, a tylko 
ów krzyż bez jednego przewiercia, zakończony dwoma 
połubocheńcami, jest uherbionym pierwotnym znakiem 
stanniczym runicznym Biesów. Owo utrącone przewier- 
cie krzyża wskazuje, że dla Komiców formowaną była 
odmiana stannicy w chwili, kiedy już krzyż w tej stan- 
nicy istniał i że tę odmianę uf olinowano w ten sposób, 
że jedno przewiercie krzyża odtrącono. Gdy jednak 
krzyż do stannicy Biesów nie mógł się dostać wcześniej 
jak po przyjęciu chrześcijaństwa, to jest najwcześniej 
w pokoleniu szóstem, to w skutek tegoby i owego Kor- 
nika dopiero do szóstego pokolenia rycerstwa polskiego 
wieków średnich zaliczyć należało. Jest atoli możebnem 
i prawdopodobnem, że charakterystyczną odmianą Kor- 
nica od Biesów nie jest brak przewiercia krzyża, lecz 
położenie bokiem znaku stanniczego, a w takim razie 
Komik mógłby należeć już do trzeciego pokolenia ry- 
cerstwa polskiego wieków średnich. 

Eorsa.k9 jest proklamacyą imionową, wskazującą 
praojca rodu tegoż imienia, o którym nic więcej powie- 
izieć nie umiem, jak że prawdopodobnie należał do 
rycerstwa polskiego wieków średnich, lecz tylko prawdo- 



— 78 — 

IKKiobnie, gdyż żadne średniowieczne źródło polskie 
proklamacji tej nam nie podaje. 

Eościesza^ jest proklamacyą imionową, wskazującą 
praojca rodu imieniem Kościech , o którym jako pra- |i 
d\Tiaście rodu szczepowego polskiego dwudziestego trze- 
ciego mciwiło się już wyżej, w tomie pierwszym ni- 
niejszego dzieła (str. 204), w skutek czego też już w po- 
czet pradynastów pierwszego pokolenia zaliczony zoi^ 

Kot morski nie jest prawdopodobnie proklamacyą, 
lecz właściwie tylko nazwą herbu, który rzeczywiście 
kota rzekomo morskiego przedstawia ; proklamacyą zaś 
mógłby być tylko o tyle, o ile w heraldyce polskiej 
średniowiecznej proklamacye imionowe są niemal w re- 
gule (o ile to możebne), powodem do przyjmowania her- 
bów, tym proklamacyom odpowiadających. 

Kotwica, jest znowu nazwą herbu a nie proklama- 
cyą. Uwaga zamieszczona przy poprzednim herbie i tii 
się stosuje; nie jest bowiem wykluczoną możność, iż 
praojciec rodu tego rzeczy\Wście Kotwicą się naz)^ał. 
Gdy jednak herb ten ma swoją prawidłową imionową 
proklamacye Radzie, przeto prawdopodobnem jest, że 
kotwica nie jest proklamacyą, lecz nazwą herbu. 

Kotwicz jest proklamacyą imionową, wskazującą 
praojca rodu imieniem Kotew, o którego genealogii nic 
bliższego powiedzieć nie imiiemy, gdy herb tą prokla- 
macyą reprezentowany, jako figura heraldyczna się 
przedstawia. 

Kowinia także Skowina, proklamacj^a imionową 
wskazująca praojca rodu tegoż imienia, który gdy herb 
tą proklamacyą reprezentowany, jako uherbiony znak 
stanniczy runiczny linii młodszej się przedstawia, do 
pokolenia drugiego rycerstwa polskiego średniowiecz- 
nego zaliczonym być winien. 

Koziegłowy, jakkolwiek na pozór przedstawiałyby 
się jako nazwa herbu, gdy herb ten, także Zerwikaptu- 
rem zwany, rzeczywiście trzy kozie głowy przedstawia, 
l)rzecież prawdopodobniejszem jest, iż to jest prokla- 



— 79 — 

cya imionowa, wskazująca praojca rodu imieniem 
ziagłowa, o którym nic bliższego powiedzieć nie 
:eśmy w możności. 

Eoźlerogi jest proklamacya imionowa, wskazująca 
lojca rodu imieniem Koźliróg, którego już w tomie 
rw^szym niniejszej pracy (str. 202) i w tomie niniej- 
ni w poczet pradynastów pierwszego pokolenia ry- 
stwa polskiego wieków średnich zaliczyliśmy. 

Krakwice proklamacya imionowa, wskazująca pra- 
a rodu imieniem Krakiew lub Krakwa, co do któ- 
;o genealogii nic bliższego podać nie jesteśmy w stanie. 

Kroje, zdają się być nazwą herbu a nie prokla- 
cyą, ileże herb ten rzeczywiście trzy kroje w szczycie 
kazuje. 

Kromno; o tej proklamacyi a zwłaszcza o jej ety- 
logicznej wartości nic zgoła bliższego pewiedzieć nie 
liem. Herb tem mianem zwany, przedstawia się jako 
ura heraldyczna, Kj*omno zatem będzie zapewne na- 
isko jakiegoś cudzoziemskiego rodu. 

Erzywasnia i Erzywasnicz są prawdopodobnie nie 
)klamacye lecz nazwy przedmiotu herbu, któiy rze- 
^wiście krzywaśnię czyli krzywy kij czyli kulę (Szre- 
bwa, Drużyna) przedstawia. Wszelako patronimiczna 
ma wyrazu Krzywaśnicz nakazywałaby przypuszczać, 
Krzy waśnią zwał się praojciec rodu, i że jego imię 
) wodowało przyjęcie krzy waśni za lierb. 

Erzywda jest proklamacya imionowa, wskazującą 
lojca rodu tegoż imienia, który wedle herbu, tą pro- 
imacyą reprezentowanego, sądząc, należał do jednej 
tnij młodszych rodu szczepowego szlacheckiego pol- 
iego Popielidów lub Strzegoniów lub też Czewojów, 
jc go do trzeciego pokolenia rycerstwa polskiego 
idniowiecznego zaliczyć wypada. 

Erzywosąd jest proklamacya imionowa, wskazu- 
ą praojca rodu tegoż imienia, który był członkiem 
lu szczepowego szlacheckiego polskiego pierwszego, 
rli Popielidów, linii seniorackiej , mógł więc już na- 



— 80 — 

leżeć, prawdopodobnie jako brat Niesoba, syna Popiek 
(111), do pokolenia trzeciego rycerstNva polskiego śre- 
dniowiecznego; tam go też kładziemy. 

Kucza jest pn>klamacyą imionową, wskazującą 
praojca ixkIu imieniem Kncz, który należy do młodszej 
linii rodn szczepowego Bogorow lub Mądrostków, któ- 
i^ato linii niłinlsza formowała ród Cielęciów. Kucz przeto, 
który może być r<>dzon\Tn bratem Ciołka i Cielątka, 
należy prawdopodobnie dopiero do trzeciego pokolenia 
rycei^stwa polskiego średniowiecznego. 

Eudbrza i Eudbrzyn, są przekręcone nazwy pro- 
klamacyi Ludbraa czyli Ludborza, o której niżej. 

Kur biały jest oczywiście nazwą herbu , lecz nie 
proklamacyą i może się odnosi do herbu Kokoty. 

Euszaba, jest proklamacyą imionową i wskazuje 
praojca rodu tegoż imienia, o którego genealogii nic 
bliższego powiedzieć nie umiemy, jak tylko, że wedle 
herbu sądząc, ktiuy się jako uherbiona runa przedsta- 
wia, należał on do praojców jednej z młodszych Unij 
rodu szczepowego Stai^zów, więc do diugiego pokolenia 
zaliczonym być winien. 

Larysza jest widocznie proklamacyą cudzoziem- 
skiego, możo włoskiego pochodzenia ; pierwszy bowiem, 
który ten herb przyniósł do Polski, był podskarbi kró- 
lewski zwany ]\Iedvolańskim lub Modulańskim, któreto 
nazwisko się wreszcie na Madalińskiego przemieniło. 
Otóż już samo nazwisko ^Medyolańskiego dowodzi, iż 
mamy z Włochem do czynienia. Proklamacyą ta nie 
jest w Polsce starszą nad kokiec XIV wieku. 

Łaska jest proklamacyą imionową i wskazuje na 
praojca rodu tegoż imienia. Wpr<xwdzie fakt, że herb 
tą proklamacyą reprezentowany, wyobraża bróg o czte- 
rech laskach, czyli wprost cztery laski, mógłby nasu- 
wać domysł, że w nazwisku Laska lub Laski mamy 
nie z proklamacyą lecz tylko z nazwą przedmiotu herbu 
do czynienia ; wszelako patronimiczny kształt tej prokla- 
macyi Leszczyc, najpospoliciej na oznaczenie tego herbu 



— 81 — 

używany, dowodzi, że Laska jest imieniem osobowem. 
Ten Laska jest prawdopodobnie pradynastą linii młod- 
szej rodu szczepowego szlacheckiego polskiego Wyszów, 
więc go do drugiego pokolenia rycerstwa polskiego 
średniowiecznego zaliczyć należy. 

Lądy, proklamacya prawdopodobnie topograficzna, 
o której nic więcej powiedzieć nie umiemy, gdyż i sam 
herb tą prokłamacyą reprezentowany, nie jest dotych- 
czas znany. 

Łeblowie, proklamacya wzięta widocznie z nazwiska 
jakiegoś cudzoziemskiego, zapewne niemieckiego szla- 
checkiego rodu, do Polski w XV wieku przesiedlonego. 

Łekno zdaje się być nazwą herbu a nie prokla- 
macya, gdyż herb przedstawia rzeczywiście dwie białe 
łeknie. 

Łeliwa proklamacya imionowa wskazująca praojca 
rodu imieniem Lela. Zważywszy jednak, iż ród Leli- 
witów jest poboczną gałęzią rodu Lubomlitów, od któ- 
rego się dopiero albo na schyłku XIII lub na początku 
XIV wieku oderwał, przeto ów Lela nie mógł żyć 
kiedyindziej, jak również albo na scliyłku XIII albo na 
początku XIV wieku; nie należy on przeto do prady- 
nastów szlachty polsliiej. 

Łeśniów jest proldamacya imionowa, wskazująca 
praojca rodu imieniem Lesień, o którego genealogii nic 
bliższego powiedzieć nie umiem, gdy nawet lierb tą 
proldamacya reprezentowany, nie jest zgoła znany. 

Łewart proklamacya imionowa, wskazująca pra- 
ojca rodu imieniem Lawarda, Skandynawca, który był 
pradynastą osobnego rodu szczepowego szlacłieckiego 
polskiego, więc jako taki już do pradynastów pierw- 
szego pokolenia rycerstwa polskiego średniowiecznego 
zaliczony został. 

Łichtinwalde, proklamacya w^zięta widocznie z na- 
zwiska jakiegoś obcokrajowego, snąć niemieckiego, do 
Polski przesiedlonego rodu, którego herb nie jest dotąd 
znany. 

Tom n. Q 



— 82 — 

Lisowie, proklamacya imionowa wskazująca pra- 
ojca rodu iniieiiiem Lis. Będzieto zapewTie po herbie 
sądząc bi*at rodzony Orzą, pradynasty rodu szczepowego 
szlaclieckiego polskiego ti'zeciego, więc go dodatkowo 
do pierwszego pokolenia rycerstwa polskiego średnio- 
wiecznego zaliczyć należy. 

Luba albo Lubicz jest proklamacya iniionową, 
wskazującą praojca rodu tegoż imienia. Gdy herb tą 
proklamacya reprezentowany, przedstawia się jako linia 
młodsza rodu szczepowego szlacheckiego polskiego Po- 
pii4id()w, przeto tego Lube winniśmy zaliczyć w po- 
czet trzeciego pokolenia rycerstwa polskiego wieków 
średnich. 

Łubcza, jest proklamacj^ą imionowa, wskazującą 
praojca rodu imieniem Lubek. Jakkolwiek herb repre- 
zentowany tą proklamacya przedstawiałby się właściwie 
jako uherbiony znak stanniczy runiczny linii młodszej 
rodu szczepowego Mądrostków, Smiarów lub Biesów, 
to jednak imię Lubek dowodzi ponad wszelką wątpli- 
wość, że mamy tu z sjTiem wzmiankowanego codopiero 
Luby do czynienia i że przy formowaniu odmiany stan- 
nicy rodowej dla tego Łubka wywrócono znak staiini- 
czy, w skutek czego pozornie się wydaje, jakoby herb 
Lubcza od zgoła innej runy pocliodził jak herb Lubicz, 
gdy t}'mczasem oba te lierby w rzeczywistości od jed- 
nej i tejsamej runy się wywodzą. Jako syn Luby na- 
leży Lubek już do czwartego pokolenia rycerstwa pol- 
skiego wiek()W średnich. 

Lubiewa lub Lubiewo jest proklamacya imionowa, 
wskazującą praojca rodu imieniem Lubij. Gdy herb 
Trzaska, kt()ry ])owyższą proklamacya jest reprezento- 
wany, nie jest w pierwotypie niczem innem jak wy- 
wróconym lierbem Lubą, przeto i tego Lubija nie mo- 
żemy w myśl codopiero wyżej przytoczonej uwagi uwa- 
żać, jak tylko za nabliższego ])otomka pradynasty Luby 
i zaliczyć go do czwartego pokolenia rycerstwa polskiego 
wieków średnich. 



I 



— 83 — 

Łubowla albo Lubomia, jest wedle wszelkiego 
prawdopodobieństwa proklamacyą topograficzną i bie- 
rze swój początek od miejscowości tej nazwy, na Spiżu 
położonej. 

Łudbrza proklamacyą imionowa wskazująca pra- 
ojca rodu imieniem Ludbora, który się jako brat ro- 
dzony Bolesty-Piasta a jako jeden z młodszych synów 
Popiela Chwościszka przedstawia i w skutek tego już 
w poczet drugiego pokolenia rycerstwa polskiego wie- 
ków średnich zaliczony został. 

Łabędź m<5głby śmiało uchodzić za nazwę herbu, 
ileże herb ten rzeczywiście łabędzia w szczycie przed- 
stawia. Zważywszy atoli, iż łabędź jako herb nie może 
być dawniejszy, jak wiek XIV, zaś ród Łabędzio w innej 
proklamacyi prócz Łabędź i topograficznej Skrzynno 
nie ma, a jednak musiał mieć i imionowa proklamacyę, 
która Tl rodu tej znakomitości, co ród Łabędziów, w za- 
pomnienie iść nie mogła, przeto jest wszelkie prawdo- 
podobieństwo, że Łabędź jest właśnie tą prastarą rodu 
tego imionowa proklamacyą i że wskazuje pradynastę 
rodu tego imieniem Łabędzia, który mógł być dziadem 
naszego znanego Piotrka Włosta. Ten więc Łabędź 
mógłby w takim razie należeć co najwcześniej do ósmego 
pokolenia rycerstwa polskiego średniowiecznego. 

Łabszowa, Łapszowa czyli Ławszowa, jest prokla- 
macyą imionowa i wskazuje praojca rodu imieniem 
Łapsza czy też Ławsza, o którym sądzę, iż żył dopiero 
w wieku XIV, więc w poczet jjrastarej szlaclity pol- 
skiej zaliczonym być nie może. 

Łada, jest proklamacyą imionowa, wskazującą pra- 
ojca rodu tegoż imienia. Herb reprezentowany tą pro- 
klamacyą, przedstawia się jako senioracka (?) odmiana 
znaku stanniczego rodu szczepowego pierwszego; óW 
Łada przeto należał prawdopodobnie do trzeciego po- 
kolenia rycerstwa polskiego wieków średnich. 

Łagoda, jest proklamacyą imionowa i wskazuje 
praojca rodu imieniem Łagod. Wprawdzie jest to herb 



rodu Wierzynków, który dopiero w XIV wieku z Nie- 
miec przybył do Polski, wobec czego wypadałoby owego* 
Łagoda również co najwcześniej położyć na wiek XIV; 
zważywszy atoli, iż Wierzynek był obcym szlachcicem, 
zaś obcoki^ajowa szlachta nie mogła w Polsce wieków 
średnich uzyskać szlachectwa polskiego innym sposo- 
bem, jak tylko drogą adoptacyi do którego z istnieją- 
cych już starodawnych rodów szlacheckich polskich, 
którejto drogi i Wierzynek, jeśli jako szlachcic polski 
występuje, omijać nie mógł, zważywszy, iż znak stan- 
niczy (herb) z proklamacyą w ścisłem zawsze zostaje 
połączeniu , przeto owego Łagoda uważać należy jako 
pradynastę tego właśnie starodawnego rodu szlache- 
ckiego polskiego, który Wierzy nka do rodu swego 
adoptował. Za takiem przypuszczeniem przemawia jesz- 
cze i ten dalszy fakt, że herb Wierzynkow^a ma oprócz 
proklamacyi Łagoda jeszcze inną proklamacyę, miano- 
wicie Połańcze, która jak niżej wykazanem będzie, nie 
może być późniejszą nad epokę panowania Bolesława 
Chrobrego, istniała zatem już na 3 wieki przed przy- 
byciem Wierzynka do Polski. Musimy więc i owego 
Łagoda zaliczyć w poczet lycerstwa polskiego średnio- 



wiecznego. 



Łazęki, jest proklamacyą imionowa, wskazująca 
praojca rodu imieniem Łazęka, o którym już poprzednio 
dowiedzieliśmy się, iż był prawdopodobnie bratem ro- 
dzonym Bolesty - Piasta a jednym z synów młodszyeh 
Popiela (II) Cliwościszka i którego w skutek tego już 
do drugiego pokolenia rycerstwa polskiego średniowie- 
cznego zaliczyliśmy. 

Łębno^ proklamacyą imionowa, wskazująca praojca 
rodu tegoż imienia, o którego genealogii nic bliższego 
powiedzieć nie jesteśmy w stanie. 

Łodzią, jest proklamacyą imionowa, wskazującą 
praojca rodu tegoż imienia. Wprawdzie możnaby przy- 
l)uszczać , iż to jest tylko nazwa herbu , gdyż herb tą 
])roklamacyą reprezentowany, rzeczywiście łódź w szczy- 



— 85 — 

cie nosi ; zważywszy atoli, iż herb ten żadnej innej pro- 
klamacyi nie ma, a jest rzeczą niemożebną, iżby który- 
kolwiek z rodów szlacheckich średniowiecznych polskich 
nie miał swej proklamacyi, przeto musimy ową nazwę 
Łodzią uważać jako proklamacyę i widzieć w niej imię 
praojca rodu. 

Łzawią 9 jest przez Paprockiego przeki'ęcona pro- 
klamacya Czawia czyli Czewoja, którą zna jeszcze her- 
barzyk Ambrożka. 

Męda, proklamacya imionowa, wskazująca praojca 
rodu tegoż imienia, o którego genealogii nic zresztą 
więcej powiedzieć nie umiemy. 

Mądrostki , proklamacya imionowa , wskazująca 
praojca rodu imieniem Mądrostek, o którym wiemy, iż 
f był pradynastą rodu szczepowego szlacheckiego pol- 
skiego siódmego i jako taki już w poczet pierwszego 
': pokolenia rycerstwa polskiego wieków średnich zali- 
czony został. 

Merawy, proklamacya, której etymologicznej war^ 
tości rozpoznać nie umiemy. 

Mieszaniec, herb ten miał być nadany przez Ka- 
yimiiv.a Wielkiego synom jego z niepi^awego łoża Nie- 
mirze i Pełce, więc się do prastarego rycerstwa pol- 
skiego wieków średnich nie odnosi. 

Milan, proklamacya imionowa, wskazująca praojca 
rodu tegoż imienia, o którego genealogii nic bliższego 
powiedzieć nie umiemy, prócz, że on był prawdopodo- 
bnie rodzonym bratem Ślepo wrona, więc do trzeciego 
pokolenia należy. 

Modzele, proklamacya imionowa, wskazująca pra- 
ojca rodu imieniem Modzel, który, gdy herb tą prokla- 
macya reprezentowany, przedstawia się jako iiherbiony 
znak stanniczy runiczny linii młodszej, więc go do dru- 
giego pokolenia rycerstwa polskiego średniowiecznego 
zaliczyć należy. 

Momot, jest proklamacya imionowa, wskazująca pra- 
ojca rodu tegoż imienia, o którego genealogii nic więcej 



— 86 — 

powiedzieć nie umiemy, ki'om że należał do rycerstwa 
polskiego wieków średnich. 

Mora Inb Morowa , jest proklamacyą imionową, 
wskazującą praojca rodu imieniem Mor, po którym też 
jego potomkowie głowę murzyna za herb sobie przy- 
jęli, a o którego genealogii nic więcej powiedzieć nie 
umiem, krom że oczywiście należał do rycerstwa pol- 
skiego wieków średnich. 

Moście, jest proklamacyą imionową, wskazującą 
]3raojca rodu imieniem Mosta. Herb tą proklamacyą 
reprezentowany, przedstawia uherbioną odmianę znaku 
stanniczogo rodu szczepowego dwudziestego czwai-tego, 
Imii seniorackiej. Ów Most przeto może należeć do trze- 
ciego pokolenia rycerstwa polskiego średniowiecznego. 

Moszczenica, jest widocznie proklamacyą topogra- | 
liczną, wziętą po jednej z licznych miejscowości tejże 
nazwy, której położenia bliżej określić nie umiemy, gdy 
i herb tą i)roklamacyą reprezentowany, nie jest nam 
znany. 

Moskawa czy też Mozgawa, jest proklamacyą imio- 
nową, wskazującą praojca rodu imieniem Mózg, o któ- 
rego genealogii nic bliższego powiedzieć nie umiemy. 

Mota, jest proklamacyą, której etymologicznej war- 
teści ocenić nie jesteśmy w stanie. Pravvdopodobnie 
będzie to proklamacyą imionową, wskazująca praojca 
rodu imieniem ]Mot, o kt()rego genealogii liic zgoła po- 
wiedzieć nie umiemy, gdy i herb sam tą proklamacyą 
reprezentowany, nie jest nam dotychczas znany. 

Mzura (mylnie jMurza lub Bzura), jest proklama- 
cyą imionową, wskazującą praojca rodu tegoż imie- 
nia. Gdy ta proklamacyą jest jedną z kilku, służących 
herbowi Lis, uherbionemu znakowi stanniczemu runi- 
cznemu (linii seniorackiej) rodu szczepowego polskiego 
trzeciego, którego praojcem był Orz, przeto ów JNIziu^a 
byl praw^dopodobnie rodzonym tegoż Orzą bratem, więc 
w poczet pierwszego pokolenia rycerstwa polskiego wie- 
ków średnich zaliczonym być winien. 



— 87 — 

Muskata, jest przezwisko biskupa krakowskiejco 
rodem Szłązaka, który pochodzi z końca XIII wieku, 
więc w poczet starodawnej szlachty polskiej średnio- 
wiecznej zaliczony być nie może. 

Nabra albo Nabram, proklamacya, której etymolo- 
gicznego znaczenia rozpoznać nie jesteśmy w stanie. Herb 
tą proklamacyą reprezentowany ma jeszcze inną pro- 
klamacyę Waldorff, któraby cudzoziemskie pochodzenie 
tego herbu wskazywała, ale i inną jeszcze proklamacyę 
Stańczowie, która znowu za polskiem przemawia po- 
chodzeniem. 

Nagod, proklamacyą imionowa, wskazująca praojca 
rodu tegoż imienia, w którym już wyżej poznaliśmy 
pradynastę rodu szczepowego szlacheckiego polskiego 
ośmnastego, i już go w skutek tego do pierwszego pokole- 
nia rycerstwa polskiego wieków średnich zaliczyliśmy. 

Nagóra, jest proklamacyą imionowa, wskazującą 
praojca rodu imieniem Nagor, o którym już wiemy, iż 
był młodszym bratem Bolesty-Piasta a jednym z młod- 
szych synów Popiela (II) Cliwościszka , więc jako taki 
w poczet pradynastów szlachty polskiej drugiego poko- 
lenia już zaliczony został. 

Nałęcz y proklamacyą topograficzna, biorąca swą 
nazwę od jeziora tegoż imienia, położonego niegdy 
w Wielkopolsce, które atoli dziś nie jest już znane. 

Napiwowie, proklamacyą imionowa, wskazująca 
praojca rodu imieniem Napiwo lub Napiwon, o którym 
nic więcej powiedzieć nie umiemy, jak to, iż należał do 
rycerstwa polskiego wieków średnich. 

Naptycz, proklamacyą imionowa, wskazująca pra- 
ojca rodu imieniem Napta, o którego genealogii również 
nic bliższego powiedzieć nie umiemy, gdy i herb tą prokla- 
macyą reprezentowany, nie jest nam dotychczas znany. 

Naworotnik, proklamacyą imionowa, wskazująca 
praojca rodu tegoż imienia. Pochodzenie tej proklama- 
cyi jest laiskie, więc i ów praojciec rodu raczej do 
szlachty ruskiej, jak do polskiej zaliczonym byćby po- 



— 88 — 

winien. Tylko gdy szlachta ruska wszystkie swe herby 
wraz z proklamacyami ma od szlachty polskiej, więc 
i owa proklamacya w Polsce swe źródło i początek 
mieć musiała. W takim atoli wypadku ów praojcieć 
musiał sie zwać Nawrotnikiem. 

Niałek albo Niaiko, proklamacya dodawana zwy- 
czajnie do herbu Jeleń czyli Opole, jest proklamacya 
topograficzną i pochodzi od miejscownści Niałek, poło- 
żonej w powiecie babimosckim. To dodawanie nazwy 
topogi-aficznej Niałko do proklamacyi Jeleń w tem ma 
swą przyczjTię, iż oprócz rodu wielkopolskiego Jelenie- 
Niałko istniał nadto ród małopolski Jeleniów - Opole, 
oti)ż dla odróżnienia tych dwóch rodów, które jednako- 
wej proklamacyi imionowej Jeleń używały, dodawano 
jeszcze drugą proklamacyę topograficzną. Ta potrzeba 
rozróżnienia tych dwóch rodów w dwóch osobnych dziel- 
nicach zamieszkałych, świadczy dowodnie, iż proklama- 
cyę te powstały w czasie, kiedy obie te dzielnice pod 
wspólnem berłem zostawały a oba rody we wspólnym 
obozie się gromadziły, co oczywiście w każdym razie 
przed podziałem kraju po śmierci Krzywoustego dziać 
się musiało. 

Nieczuja, proklamacya imionowa, wskazująca pra- 
ojca rodu imieniem Niecziij, o którym po kształcie 
herbu sądząc, możemy powiedzieć, iż należał do młod- 
szych potomków rodu szczepowego szlacheckiego pol- 
skiego szóstego, zatem go do drugiego pokolenia ry- 
cerstwa polskiego wieków średnich zaliczyć winniśmy. 

Niesobia, proklamacya imionowa, wskazująca pra- 
ojca rodu imieniem Niesob, o którym już wiemy, iż 
należał do linii seniorackiej rodu szczepowego szlache- 
ckiego polskiego pierwszego, w skutek czego już do 
pierwszego pokolenia rycerstwa polskiego wieków śre- 
dnich zaliczony został. 

Niezgoda, proklamacya imionowa, wskazująca pra- 
ojca rodu tegoż imienia, ktciryto ród przedstawia się 
jako gałąź linii seniorackiej rodu szczepowego Mądrost- 



— 89 — 

k(>\v; ÓW Niezgoda przeto do trzeciego pokolenia rycer- 
stwa polskiego wieków średnich zaliczonjTn być winien. 

Ninkebarkowie, jest oczywiście nazwą rodu jakie- 
goś obcego pochodzenia, którego herb nam nawet po 
dziśdzień nie jest znany. 

Nowina 9 jest proklamacyą iraionową, wskazującą 
praojca rodu tegoż imienia, o którym sądząc z herbu 
tą proklamacyą reprezentowanego, powiedzieć możemy, 
iż należał do młodszego potomstwa rodu szczepowego 
szlacheckiego polskiego siódmego albo ósmego, więc 
go do drugiego pokolenia rycerstwa polskiego średnio- 
wiecznego zaliczyć należy. 

Odrowąż. Co do tej proklamacyi zachodzi trudna 
do rozwiązania wątpliwość, czy to jest proklamacyą 
imionowa czy topogi*aflczna. Tyle jest pewna, że nazwa 
Odrowąż pochodzi od imienia osobowego Odrobąd, a gdy 
i wieś Odrowąż już od prawieku jest w posiadaniu rodu 
Odrowążów, więc czy proklamacyę tę weźmiemy za 
imionowa czy za topograficzną, czy Odrobąda będziemy 
uważać za pułkownika-wojewodę czy za założyciela wsi 
Odrowąż, zawsze się pokaże, że ten Odrobąd był jednym 
z najstarszych członków rodu Odrowążów i do tegoż 
rodu należał. Zważywszy jednak, iż imię Odrobąd jest 
rycerskiem a nie gminnem, iż rycerstwo dopiero w XII 
wieku dobrami uposażone zostało i w tym dopiero wieku 
gniazda rodowe o nazwiskach branych z imion praoj- 
ców rodu zakładać sobie poczęło, w skutek czego i wieś 
Odrowąż dopiero w wieku XII powstaćby mogła, tym- 
czasem mimo, iż nam genealogia Odrowążów z XII 
wieku dostatecznie jest znaną, takiego członka (Odro- 
bąda) ani w tym rodzie ani w ogóle pomiędzy rycer- 
stwem polskiem wieku XII nie spotykamy wcale, to 
ze względu, że Odrowąż jest już w posiadaniu starego 
Pi-andoty, który żyje na schyłku XI i początku XII 
wieku, więc jego założenie głębiej wstecz cofnąć należy, 
ze względu dalej, że przed XII wiekiem miejscowości 
tylko w takim razie przybierają nazwy po imionach 



— 90 — 

rycerskich, jeśli to są grody przez tychże rycerzy bu- 
dowane, nasuwałoby się pr/j^puszczenie , iż niegdyś za 
panowania pierwszych Piastów, kiedy gi'anice monar- 
chii Piastowskiej zwolna się rozszerzały a Piastowie 
granice te grodami utwierdzali, był Odrowąż chwilowo 
grodem rubieżnym przez Odrobąda założonym. Za ta- 
kiem przypuszczeniem przemawia silnie fakt, z doku- 
mentów mogilskich znany, że stary Prandota wykony- 
wał za życia swego, to jest u schyłku XI i na początku 
XII wieku, a zatem w chwili, kiedy o jurysdykcyi pa- 
trymonialnej szlachty nad poddanymi jeszcze ani mowy 
być nie mogło, w dobrach, swycli patryomonialnych 
sądownictwo najwyższe nad swymi poddanymi, to jest 
ius aque et baculi, co się tylko w ten sposób wytłuma- 
czyć da, że stary Prandota nie jako dziedzic posiadło- 
ści ziemskiej, lecz jako właściciel grodu (komes gro- 
dowy, kasztelan) tę jurysdykcyę wykonywał. Gdy herb 
Odrowąż wykazuje znak senioracki rodu szczepowego 
szlacheckiego polskiego, przeto tego Odrobąda zaliczy- 
liśmy w poczet pokolenia trzeciego rycerstwa polskiego 
średniowiecznego. 

Ogon, Ogonowie, jest proklamacya imionowa i wska- 
zuje praojca rodu imieniem Ogon. Gdy zaś herb tą pro- 
klamacya reorezentowany, przedstawia się jako uher- 
biony znak stanniczy runiczny rodu szczepowego szlar 
checkiego pierwszego, przeto tego Ogona uważamy za 
seniora czyli najstarszego syna Popiela III i onegoż 
do trzeciego pokolenia rycerstwa polskiego wieków 
średnich zaliczamy. 

Ocele, jest proklamacya imionowa i wskazuje pra- 
ojca rodu, którego imię było Occl, a który z herbu są- 
dząc, należał do pradynastów młodszej linii rodu szcze- 
powego szlacheckiego polskiego czternastego, więc do 
drugiego pokolenia rycerstwa polskiego wieków śred- 
nich zaliczonym być winien. 

Odrza, jest proklamacya imionowa i wskazuje pra- 
ojca rodu imieniem Odra, o którego genealogii nic bliż- 



— 91 — 

szego powiedzieć nie umiemy, gdyż herb teiro r«»du •!«• 
żadnych wniosków genealojricznycli jMjWfidii nie daje. 

Odyniec, proklamacya imionowa. wskazuje prai jć-a 
rodu imieniem Od\Tika (s>Tia Ckivna). kT4'irv bv} lira- 
dynastą rodu szczepowep^o szlachei-kieiro ]Hilskie:r«i i'ia- 
tego, więc do pierwszego pokolenia rycerstwa lNll^kieg«> 
wieków średnich należał. 

Ogniwo zdaje się być tylko nazwą herbu, kt*»rfi:«» 
proklamacya jest Lubomia lub Lulx»wla. ileże lier1.» ten 
rzecz\'wiście ooiiiwo w szczycie ma nosić : nie iest w<ze- 
lako wykluczona możność, że (Jgniwi » jest pr^»klaniac}ą 
imionową i dawniejszą od to]x»gi-aiicznej pr«łklaniaryi 
Lubowła i że Ogniwem zwał się praujciec teir** r«KJii, 
którego imię spowodowało jMiźniej przemianę znaku 
stanniczego iiinicznego w ogniwo. 

Oksza^ jest proklamacya wziętą z przekręcrmej ła- 
cińskiej nazwy topora = a-^ciu: o pi^aojcu r^nlu teiro 
przeto żadnego nam nie jest w stanie dać wyjaśnienia. 

Okunie, jest proklamacya imionową i wskazuje 
praojca rodu imieniem Okuń, kt<»rego już poznaliśmy 
jako pi-adynastę rodu szczepowego polskiego dwudzie- 
stego pierwszego i w skutek tego juźeśmy go w jMjczet 
pierwszego pokolenia rycei*stwa polskiego średniowie- 
cznego zaliczyli. 

Oława, jest proklamacya imionową i wskazuje pra- 
ojca rodu imieniem Oław, o którym już wiemy, iż był 
Skandjuawcem i pradynastą rodu szczepowego szla- 
checkiego polskiego ti-zydziestego drugiego, więc już 
z tego tytułu w poczet pokolenia pienvszego rycerstwa 
polskiego średniowiecznego zaliczony został. 

Opola lub Opala jest widocznie proklamacya to- 
pogi'aficzną i pochodzi od jednej z kilku miejscowości, 
noszących nazwę Opole, której dla braku wszelkich 
wskazówek narazie oznaczyć nie umiemy. 

Opole jest również proklamacya topograficzną rodu 
Jeleniów czarnycłi i z tego samego źródła co i poprzed- 
nia proklamacya pocłiodzi. 



— 92 - 

Orla jest proklamacyą imionową i wskazuje pra- 
ojca rodu, którego imię było Orzeł, a o którego gene- 
alogii nic bliższego z herbu wydobyć nie możemy, krom 
że należał do rycerstwa polskiego wieków średnich. 

Orz jest proklamacyą imionową i wskazuje praojca 
rodu tegoż imienia, o którym już wiemy, iż jest pra- 
dynastą rodu szczepowego polskiego trzeciego, więc też 
jako taki w poczet pradynastów pierwszego pokolenia 
rycerstwa polskiego średniowiecznego zaliczony został 

Ośla głowa zdaje się nie być proklamacyą, lecz 
tylko nazwą herbu Połukozic, który rzeczywiście oślą 
głowę w szczycie nosi. Nie jest atoli wykluczona mo- 
żność, iż Ośla głowa było przezwiskiem praojca rodu 
i dało następnie powód do przyjęcia oślej głowy jako 
herbu do szczytu. 

Osmoróg zdawałby się również nie proklamacyą 
a nazwą herbu, który rzeczywiście krzyż z rozdartemi 
ramionami a więc o ośmiu rogach przedstawia. Zwa- 
żywszy jednak, iż herb Osmoróg czyli Gierałt nie przed- 
stawia właściwie krzyża ośmioramiennego, lecz raczej 
ośm sprychów koła wozowego, od którego dzwona od- 
jęto, i ma wspólne pochodzenie z herbem Ossoryą, przed- 
stawiającym koło z 8 spr}'chami lecz bez jednego tylko 
dzwona, o czem w chwili tworzenia herbu Giei^ałt do- 
skonale wiedziano, przeto Osmoróg, zwany także cza- 
sem Rogami, jest w rzeczywistości proklamacyą imio- 
nową i wskazuje praojca rodu tegoż imienia, którego 
w skutek tego w poczet rycerstwa polskiego wieków 
średnicli wprowadzamy. 

Ossorya jest proklamacyą imionową i wskazuje 
praojca rodu imieniem Ozór, o którym tyle tylko po- 
wiedzieć możemy, iż był pradynastą linii młodszej 
rodu szczepowego szlacheckiego polskiego dwudziestego 
pierwszego lub dwudziestego drugiego, w skutek; czego 
do drugiego ]}okolenia rycerstwa polskiego średniowie- 
cznego zaliczonym być winien. 



— 93 — 

Ostoja, proklamacya imionowa, wskazująca praojca 
rodu tegoż imienia, o którym na zasadzie herbu, tąż 
proklamacya reprezentowanego, powiedzieć możemy, iż 
był członkiem linii seniorackiej rodu szczepowego szla- 
checkiego polskiego dwudziestego czwartego, więc na- 
leżał już do trzeciego pokolenia rycerstwa polskiego 
średniowiecznego. 

Ostrzew nie jest proklamacya, lecz nazwą herbu 
Nieczuja, który rzeczywiście suchy ostrzew w szczy- 
cie nosi. 

Owada jest proklamacya imionowa, wskazującą 
praojca rodu Owad, który wedle herbu sądząc przed- 
stawia się jako członek linii młodszej rodu szczepowego 
szlacheckiego polskiego pierwszego, i co najwcześniej 
do trzeciego pokolenia zaliczonym być winien. 

Faluka jest proklamacya topograficzną wziętą od 
nazwy ziemi Pałuki, położonej w Wielkopolsce na pół- 
noc nad Notecią. 

Faprzyca nie jest proldamacyą, lecz nazwą części 
herbu Kuczaba. 

Fawęza jest wpi^awdzie proklamacya imionowa, 
wskazującą praojca rodu tegoż imienia. Gdy jednak 
proklamacya ta służy herbowi Herburt, który nie wcze- 
śniej nad koniec XIII lub początek XIV wieku do 
polski ze Szląska przybył, przeto tego Pawęzę w poczet 
pradynastów rycerstwa polskiego wieków średnich zali- 
czyć nie można, chyba, gdyby się pokazało, że szlachtę 
szląską nie uważano u nas w wiekach średnicli jako 
szlachtę rodzimą polską, lecz jako szlachtę cudzoziem- 
ską, w takim bowiem razie ród Herburtów przybywający 
ze Szląska do Polsld, musiałby się postarać o adoptacyę 
do którego z prastarych rodów szlacheckicli polskich 
a natenczas ród Pawęzów mógłby być owym rodem pra- 
starym szlacheckim polskim, który Herburtów fulsztyfi- 
skich do swego rodu i herbu adoptował. 

Fczelicz, odmienna proldamacyą herbu Wczele lub 
Wsczele, jest proklamacya imionowa i wskazuje pra- 



— 94: — 

ojca rodu imieniem Pczoła^), o którego genealogii nic 
zresztą bliższego powiedzieć nie umiemy, krom że w ogóle 
należał do rycerstwa polskiego wieków średnich. 

Piasczna jest proklamacya imionowa herbu zwa- 
nego zazwyczaj Bojcza albo Modzele, i wskazuje pra- 
ojca rodu, imieniem Piasek, prawdopodobnie brata ro- 
dzonego Bojka i jModzeli, który w poczet drugiego 
]>okolenia rycei*stwa polskiego wieków średnich zali- 
czonym być w^inien. 

Pielgrzymy, proklamacya imionowa, wskazująca 
jjraojca rodu imieniem PielgrzjTn, o którego genea- 
logii na zasadzie herbu nic bliższego powiedzieć się 
nie da. 

Pierzchała , proklamacya imionowa wskazująca 
praojca rodu tegoż imienia, o którjTn na zasadzie kształtu 
herbu, który się jako uherbiony znak stanniczy runiczny 
przedstawia, tyle tylko powiedzieć można, iż należał 
do potomków młodszej linii rodu szczepowego szlache- 
ckiego pierwszego, a zatem co najwcześniej do trzeciego 
]iokolenia rycerstwa polskiego średniow-iecznego zali- 
czonym byćby mógł. 

Piękostki, proklamacya imionowa, wskazująca pra- 
ojca rodu imieniem Piękostek, o kt(')rym, do jakiegoby 
poliolenia należał, nic bliższego powiedzieć się nie da, 
gdy i sam lierb tą proklamacya reprezentowany, nie 
jest znany. Tyle tylko jest pewnem, że ów Piękostek 
jest, sądząc po imieniu jego, synem Piękosta; do ja- 
kiegokolwiek zatem pokolenia zaliczymy Piękostka, to 
zawsze do poprzedniego pokolenia będziemy musieli za- 
liczyć jego ojca Piękosta. 

Piestnik albo Pleśnik, proklamacya imionow^a, 
wskazująca praojca rodu tegoż imienia, o którym tyle 
tylko powiedzieć możemy, że gdy lierb tą proldamacyą 
reprezentowany, przedstawia się jako odmiana herbu 



O .Testto zdanie Autora Chrobacyi Dr Tadeusza Wojciechów-. 
.skiego, mnie w drodze przyjacielskiej uprzejmości objawione. 



— 95 — 

Pniejnia, przjrpuszczenie jest bliskie, że proklaniaeya 
ta bi^zmieć winna właściwie Pnieśnik. 

Pilawa jest proklamacyą imionową, wskazującą 
praojca rodu imieniem Piła, który sądząc z daw- 
niejszego kształtu herbu tą proklamacyą reprezentowa- 
nego, opisanego w jednej zapisce sądowej z r. 1387, na- 
leżałby do potomków linii seniorackiej rodu szczepowego 
szlaclieckiego polskiego trzeciego a zatem co najwcze- 
śniej do pokolenia trzeciego. 

Płomień, jest proklamacyą imionową, wskazującą 
praojca rodu tegoż imienia, o którym, do jalciegoby 
pokolenia należał, nic bliżej na zasadzie lierbu powie- 
dzieć nie jesteśmy w stanie. To imię praojca prawdo- 
podobnie dało powód, że przj'- przyjmowaniu lierbów 
na modłę zachodnio-europejską formowanych, potomko- 
wie tego rodu przyjęli sobie za herb głowę lwa pło- 
mieniami ziejącą. 

Pniejnia, proklamacyą imionową, wskazująca pra- 
ojca rodu tegoż imienia, który sądząc po lierbie, należał 
prawdopodobnie do starszego pokolenia rodu szczepo- 
wego szlacheckiego polskiego pierwszego, a zatem do- 
piero do trzeciego pokolenia rycerstwa polskiego wie- 
ków średnich zaliczony być może. 

Pobędzie jest proklamacyą imionową, wskazującą 
praojca rodu imieniem Pobąd, o lvtórym, do jakiegoby 
pokolenia rycerstwa polskiego wieków średnich należał, 
nic bliższego powiedzieć się nie da. 

Pobóg jest proklamacyą imionową, wskazującą pra- 
ojca rodu tegoż imienia, który po lierbie sądząc, nale- 
żał do potomków linii młodszej rodu szczepowego szla- 
checkiego polskiego pierwszego, a zatem do trzeciego 
pokolenia zaliczonjTii być winien. 

Podrzeczewscy jest oczywiście jakieś nazwisko ro- 
dzinne, które nie może być starsze nad wiek XIV. Herb 
tej rodziny nie jest zgoła znany. 

Pogonią, proklamacyą nadawana przez pierwszych 
pięciu Jagielonów nowo utworzonemu herbowi, zwa- 



— 96 — 

nemu przez późniejszych heraldyków naszych Pogonią 
polską. 

Pokora, proklamacya imionowa, wskazująca pra- 
ojca rodu tegoż imienia, który to ród przedstawia się 
jako gałąź poboczna linii młodszej rodu szczepowego 
pierwszego; ów praojciec przeto do trzeciego pokolenia 
zaliczonym być winien. 

Police, proklamacya imionowa, wskazująca praojca 
rodu imieniem Pol, o którym nic bliższego powiedzieć 
się nie da, gdy nawet lierb tą proklamacya reprezento- 
wany, nie jest znany. 

Polańcze, jest proklamacya imionową, wskazująq 
praojca rodu imieniem Połanek, o którego genealogii 
nic bliższego powiedzieć nie można, albowiem herb 
Wierzynkowa, inaczej Łagoda, tą proklamacya repre- 
zentowany, przedstawia się jako figura hei-aldyczna 
Od tego Polanka pochodzi prawdopodobnie także nazwa 
małopolskiego grodu Połaniec, w obec czego ów Poła- 
nek żyłby dopiero za czasów Bolesława Chrobrego, 
a zatem należałby dopiero do siódmego pokolenia ry- 
cerstwa polskiego średniowiecznego. Że zaś imię zdrob- 
niałe Połanek dowodzi, iż takowy był synem Polana, 
przeto r()wnocześnie trzeba tego starego Polana zaliczyć 
dt) pokolenia szóstego rycerstwa polskiego średniowiecz- 
nego. 

Połukoza, proklamacya imionową, wskazująca pra- 
ojca rodu tegoż imienia, o którym nic więcej powie- 
dzieć nie jesteśmy w stanie, jak że należał do rycerstwa 
polskiego wieków średnich. 

Pomian, proklamacya imionową, wskazująca pra- 
ojca rodu tegoż imienia, o którym również nic więcej 
powiedzieć nie umiemy, jak że należał do rycei^stwa 
polskiego wieków średnich. 

Pomłość, proklamacya imionową, wskazująca pra- 
ojca rodu imieniem Pomłosta, który należał do młod- 
szego pokolenia rodu szczepowego szlacheckiego pol- 
skiego szesnastego, a więc onego do drugiego pokolenia 



— 97 — 

rjTerstwa polskiego średniowiecznego zaliczyć win- 
niśmy. 

Poraj jest proklamacya imionowa, wskazująca pra- 
ojca tegoż rodu Poraja,' brata św. Wojcieclia, dynastę 
czeskiego, który za czasów Bolesława Chrobrego do 
Polski przybył, zatem do siódmego pokolenia rycerstwa 
polskiego wieków średnich zaliczonym być winien. 

Pomba (właściwie Poręba), jest proklamacya to- 
pograficzna, wzięta po wsi tejże nazwy, któi*a gdzieby 
leżała, i któraby z licznych wsi tej nazwy była , ozna- 
czyć nie nmiemy. Tej proklamacyi używa herb Koi)a- 
szyna. 

Poronią, proklamacya imionowa wskazująca pra- 
ojca rodu tegoż imienia, o którym nic bliższego powie- 
dzieć nie mniemy, gdyż herb tą proklamacya reprezen- 
towany, przedstawia się jako herb na modłę zachodnio- 
europejską ufonnowany. 

Poświsty jest proklamacya imionowa i wskazuje 
praojca rodu tegoż imienia, który gdy należy do potom- 
ków linii młodszej rodu szczepowego szlacheckiego ])()1- 
skiego dwudziestego pierwszego lub dwudziestego dru- 
giego, zatem dopiero do trzeciego pokolenia rycerstwa 
polskiego średniowiecznego zaliczonym być może. 

Poturgi, proklamacya imionowa, wskazująca pi'a- 
ojca rodu imieniem Poturga, o którego genealogii nic 
bliższego powiedzieć nie umiemy, gdy i herb tą pro- 
klamacya reprezentowany, nie jest nam dotąd znany. 
Powaby, proklamacya imionowa, wskazująca pra- 
ojca rodu imieniem Powab, o którym nic bliższego x>o- 
wiedzieć nie jesteśmy w stanie, gdy herb tą proklamacya 
reprezentowany, przedstawia się jako herb zachodnio- 
europejski. 

Powała, proklamacya imionowa, wskazująca pra- 
ojca rodu imieniem Powala, którego po herbie sądząc, 
za jednego z synów Popiela (III) Chwościszkowicza 
uważać musimy, w obec czego takowy należałby do- 

Tom II. 7 



— 98 — 

l)ier() do pokolenia trzeciego rycerstwa polskiego wic 
ko w średnich. 

Prawda, Prawdzie, proklamacja imionowa wsi 
żująca praojca rodu imieniem Prawda , o którym 
więcej powiedzieć się nie da , jak że należał , do ryc 
stw« polskiego wdeków średnich. 

Proporzec jest nazwą herbu a nie proklamacji 
herb Przerowa bowiem inaczej także Proporcem zwanyj 
nosi rzeczywiście proporzec w szczycie. 

Protwicz, proklamacya prawdopodobnie imionowaj] 
jak tego sufiks patronimiczny dowodzi, której jednak] 
etymologicznej wartości oznaczyć nie umiem. 

Prus, Prusak, proklamacya imionowa Wacławovvi| 
Petryczynowi w r. 1455 przez króla Kazimirza Jagiel- 
lończyka nadana. 

Przeginia, proklamacya topograficzna od wsi tej 
nazwy, położonej w ziemi krakowskiej. 

Przerowa, proklamacya topograficzna, wzięta od 
miejscowości tej nazwy, której dzisiejszego położenia 
oznaczyć nie jestem w możności. 

Przosna, proklamacya topogi*aficzna , pochodząca 
prawdopodobnie od wsi Przosny w Wielkopolsce , pow. 
chodzieskim, lub od ^vsi nad rzeką tejże nazwy w po- 
wiecie wieluńskim położonej. 

Przyjaciel, proklamacya imionowa, w^skazująca pra- 
ojca rodu, który wedle herbu sądząc, mógł należeć do 
linii seiiiorackiej rodu szczepowego szlacheckiego pol- 
skiego dwudziestego pierwszego, a zatem do drugiego 
pokolenia rjcerstwa polskiego wieków^ średnich zali- 
czonym być winien. 

Psienniki, proklamacya imionowa, \Yskazująca pra- 
ojca rodu imieniem Psiennik, który ze względu, iż pro- 
klamacya ta służy herbowi Korczak, mógł być bratem 
rodzonym Korczy, jednego z pradynastów rodu szcze- 
]K)wego Wag(nv lub Brzozów, a zatem nawet i do 
pier\\'szego pokolenia rycerstwa polskiego wieków śred- 
nich mógł należeć. 



— 99 — 

Fuchała, proklamacya iraionowa, wskazująca pra- 
ojca rodu tegoż imienia, Jitóry po herbie sądząc, należał 
do członków linii młodszej rodu szczepowego szlache- 
ckiego polskiego pierwszego, a zatem do trzeciego po- 
kolenia rycerstwa polskiego wieków średnich zaliczo- 
nym być powinien. 

Radwan, proklamacya imionowa, wskazująca pra- 
ojca rodu tegoż imienia, o którym, ze względu że herb 
Rad\van wytworzył się conajwcześniej dopiero w XIT 
wieku z monogramu Piotrka Włosta, nie mógłby nale- 
żeć do pokolenia wcześniejszego, jak do jedynastego 
lub dwunastego rycerstwa polskiego wieków średnich. 

Radzie, proklamacya imionowa, wskazująca pra- 
ojca rodu imieniem Rada , o którym tyle tylko powie- 
dzieć możemy, iż należał do linii młodszej rodu szcze- 
powego polskiego siódmego lub ósmego, a zatem co 
najwcześniej do drugiego lub trzeciego pokolenia zali- 
czonym byćby mógł. 

Rak, jest proklamacya imionowa, wsikazującą pra- 
ojca rodu tegoż imienia, aczkolwiek nie jest wykluczoną 
możność, iż jestto nie proklamacya lecz tylko nazwa 
herbu , gdy herb Wamia , który się także Rakami zo- 
wie, rzeczywiście w szczycie raka nosi. O tym prady^ 
naście nic bliższego powiedzieć nie jesteśmy w stanie. 

Rakwicz, proklamacya imionowa, wskazująca pra- 
ojca rodu imieniem Rakwa, któiy musiał pozostawać 
w najbliższem pokrewieństwie z przytoczonym codopiero 
powyżej Rakiem, a o kt<)rym tyle tylko powiedzieć 
możemy, iż on po herbie sądząc, który ta proklamacya 
reprezentuje, należał do potomstwa młodszego rodu 
szczepowego szlacheckiego polskiego dwudziestego dru- 
giego, więc go do drugiego pokolenia rycerstwa pol- 
skiego wieków średnich zaliczyć należy. 

Ramult, proklamacya imionowa, w^skazująca pra- 
ojca rodu szlacheckiego Ramultów, o którym nic bliż-- 
szego powiedzieć nie jestem w stanie. 

7' 



— 100 — I 



Ratułdy proklamacya iniionowa, wskaziijęea pra- 
ojca rodu tegoż imienia, o którym tyle tylko mofcę po- 
wiedzieć, iż należał do potomków linii młodszej rodu 
sy.czepowego szlacheckiego polskiego Starzów i że co 
najwcześniej dopiero do ti'zeciego pokolenia rycerstwa 
polskiego wiek(5w średnich mógłby być zaliczón)Tn. 

Rawa^ Rawicz, proklamacya imionowa, wskazująca 
praojca rodu imieniem Rawa, któiy ze względów, że 
ród Rawiczów czyli Werszowców dopiero za Bolesława 
Krzywoustego z Czech do Polski przybył, nie może na- 
leżeć do wcześniejszego jak do dziesiątego pokolenia 
rycerstwa polskiego wieków średnich. 

Raga, proklamacya imionowa, wskazująca praojca 
rodu tegoż imienia, o kt()rym tyle iylko powiedzieć 
możemy, iż po herbie sądząc, jaki ta proklamacya re- 
prezentuje, ów Raga był członkiem linii młodszej rodu 
szczepowego szlacheckiego polskiego szóstego, a zatem 
do drugiego pokolenia zaliczonym być może. 

Reszyca jest proklamacya cudzoziemska, do Polski 
snąć ze Szląska wniesiona, o której etymologicznem 
znaczeniu nic bliższego powiedzieć nie jestem w stanie. 

Roch, proklamacya imionowa, wskazująca praojca 
rodif tegoż imienia, która ze względu, iż jest w^ziętą 
prawdopodobnie od imienia świętego chrześciańskiego, 
dawniejszą nad chrześciaństwo w Polsce być nie może. 

Rogala, proklamacya imionowa, wskazująca pra- 
ojca rodu imieniem Rogal, o którym tyle tylko powie- 
dzieć możemy, iż należał do potomków linii młodszej 
rodu szczepowego szlacheckiego polskiego siódmego lub 
ósmego, zatem do drugiego pokolenia rycerstwa pol- 
skiego wieków średnich zaliczonym być może. 

Rogi nie jest proklamacya pierwotną, lecz wytwo- 
rzoną dopiero później z proklamacyi Osmorogi. 

Rokemberk , proklamacya utworzona widocznie 
z nazwiska jakiegoś cudzoziemskiego, oczywiście nie- 
mieckiego, do Polski przesiedlonego rodu. 



— 101 — 

Rola, proklamacya imionowa, wskazująca praojca 
rodu tegoż imienia, o którym zgoła nic bliższego po- 
wiedzieć nie jesteśmy w stanie. 

Romany, proklamacya imionowa, wskazująca pra- 
ojca rodu imieniem Roman , o któiym tyle tylko po- 
wiedzieć możemy, iż należy do młodszego potomstwa 
rodu szczepowego szlacłieckiego dwudziestego szóstego ; 
wszelako clirześciański charakter tegoż imienia wska- 
zuje, iż proklamacya ta nie może być dawniejszą , jak 
samo cłirześciaństwo u nas. 

Róża, nie jest proklamacya lecz tylko nazwą herbu, 
gdyż herb Poraj, do którego także nazwa Róży się od- 
nosi, istotnie różę w szczycie nosi. 

Równia, jest proklamacya, której etymologicznej 
wartości ocenić nie umiemy, a która zdaje się być tylko 
przekręconą proklamacya Kownia, gdyż przedstawia 
tenżesam herb, jeno w nieco odmiennej formie. 

Rozmiar, proklamacya imionowa, wskazująca pra- 
ojca rodu tegoż imienia, który się jako linia młodsza 
rodu szczepowego Brzozów lub Wagów czyli Korczów 
przedstawia. Należy do drugiego pokolenia. 

Rozprza jest oczywiście proklamacya topograficzną, 
pochodzącą widocznie od grodu tegoż imienia, położo- 
nego w ziemi sieradzkiej. 

Rubiesz, proklamacya imionowa, wskazująca pra- 
ojca rodu imieniem Rubiech, któryto ród przedstawia 
się jako gałąź linii seniorackiej rodu szczepow^ego Ko- 
ściechów; ów Rubiech przeto do trzeciego pokolenia 
lycerstwa polsl^iego wieków średnich zaliczonym być 
winien. Dodać tu winienem, iż widoczne w tym herbie 
trzy wręby, na których herb Kościesza stoi, są udostoj- 
nieniem herbu, dokonanem przez króla Ludwika w dru- 
giej połowie XIV w4eku. 

Ruczaba nie jest samodzielną proklamacya, lecz 
widocznie przekręceniem proklamacyi Kuczaba. 

Saława jest proklamacya imionowa i wskazuje 
praojca rodu imieniem Sała; proklamacya ta atoli jest 



— 102 — 

prawdopodobnie ruskiego pochodzenia a ów Sała do 
rycerstwa polskiego wieków średnich nie należy. 

Samson jest proklaniacyą imionową i wskazuje 
praojca rodu tegoż imienia, o którym po herbie sądząc, 
tyle tylko powiedzieć możemy, iż należał do młodszego 
pokolenia rodu szczepowego szlacheckiego pierwszego, 
więc go do drugiego pokolenia rycerstwa polskiego 
wieków średnich zaliczyć należy. 

Sasowie jest proklamacyą unionową, wskazującą 
praojca rodu imieniem Sas, który żył notorycznie w^ dru- 
giej połowie XIV wieku, i był z pochodzenia Węgi-em, 
więc do rycerstwa polskiego z doby pierwotnej nie 
należy. 

Siekierz, proklamacyą imionową, wskazująca pra- 
ojca rodu imieniem Siekiera, któryto ród przedstawia 
się jako gałąź poboczna linii seniorackiej rodu Koście- 
chów; ów Siekiera przeto do trzeciego pokolenia ry- 
cerstwa polskiego wieków średnich zaliczonym być 
winien. 

Siestrzeniec , proklamacyą imionową, wskazująca 
praojca rodu tegoż imienia, któryto ród przedstawia się 
jako gałąź boczna linii seniorackiej rodu szczepowego 
Popielidów ; ów" Siestrzeniec przeto należy do pokolenia 
trzeciego rycerstwa polskiego wieków średnich. 

Skowina jest tylko odmiana proklamacyi Ko wina 
albo Kowinia. 

Skrzydło nie jest proklamacyą a tylko nazwą 
przedmiotu herbu Kopacz, który rzeczywiście skrzydło 
ptacze w szczj^^cie nosi. 

Skrzynno jest proklamacyą topogTaficzną i pocho- 
dzi od miejscowości tejże nazwy, położonej w powiecie 
opoczyńskim. 

Sleporód albo Śnieporód, proklamacyą imionową 
wskazująca praojca rodu szlacheckiego szczepowego 
polskiego dwudziestego piątego, który też już z tego 
tytułu w poczet pradynastów szlachty polskiej pier- 
wszego pokolenia zaliczony został. 



— 103 — 

Ślepowroii; proklamacya imionowa , wskazująca 
praojca rodu tegoż imienia, o którym tyłe tylko po- 
^riedzieć możemy, iż należał prawdopodobnie do po- 
tomków linii seniorackiej rodu szczepowego szlache- 
ckiego polskiego pierwszego, więc go w poczet trze- 
ciego pokolenia rycerstwa polskiego wieków średnich 
zaliczyć wypada. 

Ślizien, jest proklamacyą imionowa, wskazującą 
praojca rodu tegoż imienia, który był prawdopodobnie 
z pochodzenia Rusinem, więc do rycerstwa polskiego 
prastarego nie należy. 

Sławęcin, proklamacyą imionowa wskazująca pra- 
ojca rodu imieniem Sławęta, o którym tyle tylko po- 
wiedzieć możemy, iż z herbu sądząc, należał do młodszeiCo 
pokolenia rodu szczepowego szlacheckiego polskiego 
pierwszego, więc go w poczet trzeciego pokolenia ry- 
cerstwa polskiego wieków średnich zaliczyć wypada. 

Słodziej, proklamacyą imionowa, wskazująca pra- 
ojca rodu tegoż imienia, o którym po herbie tą pro- 
klamacyą reprezentowanym, sądząc, powiedzieć możemy, 
iż należał do potomków linii seniorackiej rodu szcze- 
powego szlacheckiego polskiego pierwszego, więc go 
w poczet trzeciego pokolenia rycerstwa polskiego wie- 
ków średnich zaliczyć należy. 

Słońce, może nie jest proklamacyą lecz tylko na- 
zwą herbu, który rzeczywiście słońce w szczycie nosi; 
gdy atoli żadna inna proklamacyą tego herbu się nie 
dochowała, należy przypuścić, że jednak Słońce jest 
proklamacyą imionowa, wskazującą praojca rodu tegoż 
imienia, który po herbie sądząc, należał do potomków 
młodszej linii rodu szczepow^ego szlacheckiego polskie- 
go dwudziestego pierwszego lub dwudziestego drugiego, 
więc go w poczet drugiego pokolenia rycerstwa pol- 
skiego wieków średnich zaliczyć należy. 

Słubica jest proklamacyą imionowa i wskazuje 
praojca rodu tegoż imienia, o którym na zasadzie her- 
bu tą proklamacyą reprezentowanego, powiedzieć mo- 



— 104 — 

żerny, iż należał do potomków młodszej linii ro3^i 
szczepowego szlacheckiego polskiego trzeciego, więc ^o 
w poczet trzeciego pokolenia rycerstwa polskiego wi©-" 
k(5w średnich zaliczyć należy. 

Śmiara jest pi'oklamacyą imionową i wskazuje je- 
dnego z praojców rodu szczepowego szlacheckiego polskie- 
go siódmego, więc go w poczet pierwszego pokolenia ry- 
cerstwa polskiego wieków średnich zaliczyć wypada. 

Smora, proklamacya imionową, wskazująca pra- 
ojca rodu tegoż imienia, a którjTU, do jakicgoby poko- 
lenia należał, nic bliższego powiedzieć nie jesteśmy 
w stanie, ki*om że był prawdopodobnie bratem rodzo- 
nym wspomnianego już wyżej pradynasty Gozda, więc 
go tylko og()lnikowo w poczet rycerstwa polskiego 
wieków średnich, bez bliższego oznaczenia genealogii 
zaliczamy. 

Sokola, proklamacya imionową, wskazująca pra- 
ojca rodu imieniem Sokół, o którym do jakiegoby po- 
kolenia należał, nic bliższego powiedzieć nie umiemy, 
jak tylko, że należał do rycerstwa polskiego wieków 
średnich. 

Stańczowie, proklamacya imionową , wskazująca 
praojca rodu imieniem Stańcz, o którym nic bliższego 
powiedzieć nie jesteśmy \v stanie. 

Staroma, proklamacya imionową, wskazująca pra- 
ojca rodu tegoż imienia, o kt(5rym nic bliższego po- 
wiedzieć nie umiemy, gdyż i herb tą proklamacya re- 
prezentowany, nie jest nam podziśdzień znany. 

Starykoń, proklamacya imionową wskazująca pra- 
ojca rodu tegoż imienia, o którym wiemy, iż był pra- 
dynastą rodu szczepowego szlacheckiego polskiego 
dwudziestego drugiego i już jako taki w poczet pra- 
dynastów pierwszego pokolenia rycerstwa polskiego 
wieków średnich zaliczony został. 

Starzą, jest proklamacya imionową, biorącą swój 
])oczątek od codopiero powyż przytoczonego pradynasty 
Starego konia. 



— 105 — 

Stembark jest proklamacyą iinionową cudzoziem- 
skiego pochodzenia i z prastarą szlachtą polską wae- 
fców średnich w żadnym nie zostaje stosunku. 

Strącz, jest proklamacyą imionową wskazującą 
praojca rodu imieniem Strąka, o którego genealogii 
nic zgoła dokładniejszego powiedzieć nie umiemy. 

Strzałowie, proklamacyą imionową wskazująca pra- 
ojca rodu imieniem Strzała, co do którego genealogii 
nic bliższego powiedzieć się nie da. 

Zdaje się że ród Strzałów jest indentyczny z pó- 
źniejszym rodem Zadorów. Paprocki bowiem (Herby 715) 
przytacza dokument z r. 1421, w l^tórym Zbigniew 
z Brzmią (Lanckoroński), marszałek królestwa pol- 
skiego, występuje imieniem braci swojej szlachty 
Strzałów w sporze z Konradem Białym księciem na 
Koźlu. 

Przemawia za tem w wysokim stopniu nagrobek 
Felicyi żony Mikołaja z Brzezia (Lanckorońskiego) z r. 
1457 w kościele św. Katarzyny w Krakowie, na któ- 
rym nie herb Zadora jest przedstawiony, lecz strzała. 

Strzegomia, a wedle Okolskiego popra\yniej Strze- 
gonia, jest proklamacyą imionową i wskazuje prady- 
nastę rodu szczepowego szlacheckiego polskiego dwu- 
dziestego czwartego, który nazwaliśmy rodem Czewojów, 
a który właściwiej rodem Strzegoniów zwać należy. 
Ten Strzegoń należy przeto do pradynastów szlacht j^ 
polskiej pierwszego pokolenia. 

Strzemieńy proklamacyą imionową wskazująca 
priaojca rodu tegoż imienia. Możnaby przypuszczać, iż 
jest to tylko nazwa herbu a nie proklamacyą, ileże 
herb ten rzeczywiście w szczycie strzemię nosi, wsze- 
lako gdy widzimy w heraldyce polskiej średniowie- 
cznej to zjawisko, że zgodność przedmiotu łierbu z pro- 
klamacyą stąd pochodzi, iż gdy weszło w modę przyj- 
mowanie herbów na modłę zachodnio - europejską 
formowanych, to prokiamacya była zawsze (o ile to oczy- 
wiście było możebnem) wskazówką, jaki przedmiot za 



— 106 — 

herb ma być wzięty, przeto i w niniejszjTn wypadku 
wolimy przyjąć, iż Strzemień jest imieniem praojca 

■ 

rodu a nie nazwą herbu tylko. 

Strzempacz, jest proklamacyą imionową, wskazu- 
jącą praojca rodu tegoż imienia, o którym tyle tylko 
powiedzieć mogę, iż był prawdopodobnie bratem ro- 
dzonym Orzą praojca rodu szczepowego szlacheckiego 
polskiego trzeciego, a zatem jeszcze do pierwszego po- 
kolenia dodatkowo zaliczonym być winien. 

Stumberk, proklamacyą widocznie cudzoziemska, 
niemająca ze średniowiecznem rycerstwem polskiem 
żadnego związku. 

Suchekownaty; proklamacyą pi-awdopodobnie topo- 
graficzna, pochodząca od miejscowości tej nazwy, która 
dzisiaj zdaje się już nie istnieje, a której niegdysiej- 
szego położenia oznaczyć nie umiemy. 

Sudkowicz, (raczej Sądkowicz), proklamacyą imio- 
nową, wskazująca praojca rodu imieniem Sadek, od 
którego prawdopodobnie pochodzi także małopolski 
gi'ód Sącz czyli Sądecz. W takim razie ów Sadek 
przypadałby na czasy Bolesława Chi*obrego i należałby 
do siódmego pokolenia rycerstwa polskiego wieków 
średnich. Gdy jednak imię Sadek zdrobniałe dowodzi, 
że noszący je rycerz był synem Sąda, przeto tegoż 
Sąda wstawić trzeba w pokolenie starsze czyli szóste. 

Sulima, jest proklamacyą imionową i wskazuje 
praojca rodu imieniem Suła, o którym, do jakiegoby 
pokolenia należał, nic bliższego powiedzieć nie umiemy. 

Suława, jest zdaje się tylko przekręconą prolda- 
macyą zamiast Żuława, więc ją pod tąż ostatnią roz- 
bierać będziemy. 

Świeboda , proklamacyą imionową , wskazująca 
praojca rodu tegoż imienia, o którym tyle tylko po- 
wiedzieć możemy, iż należał do potomków linii młod- 
szej rodu szczepowego szlacheckiego polskiego pier- 
wszego, zatem do drugiego pokolenia rycerstwa 
polskiego wieków średnich zaliczonym być winien. 



— 107 -- 

Swieńczyc, jest proklamacj^ą imionową wskazującą 
praojca rodu imieniem Swięca czyli Swiętosław, o któ- 
Tym tyle tylko powiedzieć możemy, że należał do linii 
młodszej rodu szczepowego szlacheckiego polskiego 
teciego i był prawdopodobnie rodzonym bratem Boj- 
ka i Modzela, więc go do drugiego pokolenia rycerstwa 
polskiego wieków średnich zaliczyć należy. 

Świerczek lub Ćwierczek jest proklamacyą imio- 
nową i wskazuje pradynastę rodu tegoż imienia, o któ- 
rym już wiemy, iż był synem Świerka czy też ćwierka, 
pradjTiasty rodu szczepowego szlacheckiego polskiego 
czw^artego, więc go w poczet drugiego pokolenia ry- 
cerstwa polskiego wieków średnich zaliczyć należy. 

Święcin jest proklamacyą osobową i wskazuje 
praojca rodu imieniem Swięca, o którym tyle tylko 
powiedzieć umiemy, iż był członkiem linii młodszej 
rodu szczepowego szlacheckiego polskiego pierwszego 
a prawdopodobnie bratem rodzonym Sławęty i w po- 
czet trzeciego pokolenia rycerstwa polskiego wieków 
średnich zaliczonym być winien. Pozornie możnaby 
przypuszczać, iż mamy tu do czynienia z tym samym 
Święcą, o którym co dopiero wyżej pod proklamacyą 
Swieńczyc mówiliśmy; rozmaitość jednak herbów, temi 
dwiema proklamacyami reprezentowanych, wyklucza 
stanowczo takie przypuszczenie. 

Świnka, jest proklamacyą imionową, wskazująca 
praojca rodu tegoż imienia, o którego genealogii nic 
bliższego powiedzieć nie umiemy. 

Synkot, proklamacyą imionową, wskazująca pra- 
ojca rodu tegoż imienia, o którego genealogii również 
nic bliższego powiedzieć nie jesteśmy w stanie. 

Syrokomla, proklamacyą topograficzna, pochodząca 
od wsi tej nazwy, prawdopodobnie w powiecie kozie- 
nieckim położonej. 

Szachownica, nie jest proklamacyą lecz nazwą 
przedmiotu herbu Wczele, który rzeczywiście szacho- 
wnicę w szczycie nosi. 



— 108 — 

Szarża jest proklamacyą imionową, wskazującą 
praojca rodu imieniem Szary, któiy się jako potomek 
młodszej linii rodu szczepowego szlacheckiego polskie- 
go dwudziestego pierwszego lub d\vudziestego drugie- 
go przedstawia i był prawdopodobnie rodzonjin bra- 
tem Ozora, więc co najwcześniej do drugiego pokolenia 
rycerstwa polskiego wieków średnich zaliczonym być 
winien. 

Szaszor, jest proklamacyą imionową, wskazująca 
praojca rodu tegoż imienia, o którega genealogii nic 
bliższego powiedzieć nie umiem, krom że był prawdo- 
podobnie rodzonym bratem Orła wyżej wzmiankowa- 
nego i należał do rycerstwa polskiego wieków średnich. 

Szeliga, jest proklamacyą imionową, wskazującą 
praojca rodu tegoż imienia, o Idiórym tyle tylko mo- 
żemy powiedzieć, iż należał do potomstwa młodszej 
linii rodu szczepowego szlaclieckiego polskiego siód- 
mego albo ósmego, więc go do drugiego pokolenia ry- 
cerstwa polskiego wielvów średnich zaliczyć należy. 

Szreniawa jest proklamacyą imionową i wska- 
zuje praojca rodu, którego imię Szreń, a który należał 
do potomstwa młodszej linii rodu szczepowego szla- 
checkiego polskiego czternastego, więc go do drugiego 
polcolenia rycerstwa polskiego zaliczyć wypada. 

Taczała jest proklamacyą imionową, wskazującą 
praojca rodu tegoż imienia, o którym nic bliższego 
powiedzieć nie umiem, krom, że należał do rycerstwa 
polskiego wieków średnich, i był prawdopodobnie bra- 
tem rodzonym Z()rawia, o którym niżej. 

Tader jest proklamacyą nazwiskowa powstała 
z nazwiska de Der. 

Tarnawa jest prawdopodobnie proklamacyą topo- 
graficzną i pochodzi od jednej z licznych miejscowości 
tej nazwy, kt()rej położenia atoli oznaczyć nie umiem; 
aczkolwiek nie jest bynajmniej wylduczoną możność, 
iż Tarnawa jest proldamacyą imionową po praojcu 
rodu, imieniem Tarn. 



1 



— loy — 

Tekela proklamacya widocznie węgierskiego po- 
chodzenia, która się już pojawia w r. 1416, musiała 
więc zapewne z królem Ludwikiem przyjść do Polski. 

Topacz jest zmyloną proklamacya zamiast Kopacz. 

Topór, je§t proklamacya imionówą, wskazującą 
praojca rodu tegoż imienia. Wprawdzie pokusa wielka 
zbiera uważać raczej nazwę Topór za nazwę samego herbu, 
jak za proklamacyę, gdyż herb ten rzeczywiście topór 
w szczycie nosi; wszelako gdy ród ten już w przywi- 
leju króla Kazimirza Wielkiego z r. 1366 zowie się 
r.rzędownie Toporami, (Bipenni)^ toć nie może ulegać 
najmniejszej wątpliwości, iż Topór to nie nazwa herbu 
a proklamacya. 

Rozdział rodu szczepowego szlacheckiego .polskie- 
go dwudziestego drugiego na dwie linie, mianowicie 
senioracką Starych koni czyli Zaprzańców i młodszą 
Toporów czyli Starzów dokonany został zdaje się 
u schyłku XIII wieku. Gdy atoli w dobrze nam zresztą 
znanej genealogii Starych koni i Starzów żadnego 
członka rodu imieniem Top()r nie spotykamy, jest 
wszelkie prawdopodobieństwo, iż Topór było przymian- 
kiem tego młodszego członka rodu, który dał początek 
rodowi Toporów-Starzów. 

Trach jest proklamacya oczywiście cudzoziem- 
skiego pochodzenia i pochodzi od niemieckiego wyrazu 
Drache (smok); jakoż herb ten rzeczywiście smoka 
w szczycie nosi. 

Trąba jest proklamacya imionówą, wskazującą pra- 
ojca rodu tegoż imienia, o kt(jrego genealogii nic bliż- 
szego powiedzieć nie jesteśmy w stanie. 

Trzaska jest proklamacya imionówą, wskazującą 
praojca rodu tegoż imienia, o którym tyle tylko po- 
wiedzieć możemy, iż należał do potomków młodszej 
linii rodu szczepowego szlacheckiego polskiego sió- 
dmego lub ósmego, więc go do trzeciego pokolenia ry- 
cerstwa polskiego wieków średnich zaliczyć wypada. 



— 110 — 

Trzywdar, proklamacya imionowa, wskazująca pra^'' 
ojca rodu tegoż imienia. Herb Traywdar jest pi-awdo^— 
podobnie tylko odmianą herbu Brodzie, owego Trzj^— 
wdara przeto co najwcześniej do trzeciego pokolenia 
rycerstwa polskiego wieków średnich zaliczyć należy. 

Twardost jest proklamacya imionowa, wskazującą 
praojca rodu tegoż imienia, o którym nic bliższego po- 
wiedzieć nie możemy. 

Turzyna, proklamacya imionowa, w^skazująca pra- 
ojca rodu imieniem Tura, który się przedstawia jako 
pradynasta linni młodszej rodu szczepowego polskiego 
trzeciego, więc go pomiędzy potomków drugiego poko- 
lenia rycerstwa polskiego wieków średnich zaliczyć 
należy. 

Uchry jest przekręcona proklamacya Wukry czyli 
Chmara. 

Ulina jest proklamacya imionowa, wskazującą 
praojca rodu imieniem Uła, który był potomkiem młod- 
szej linii rodu szlacheckiego szczepowego polskiego 
pierwszego, i mógł należeć co najwcześniej do trzeciego, 
a może dopiero aż do czwartego pokolenia rycerstwa 
polskiego wieków średnich. 

Wadwicz jest proklamacya imionowa, wskazująca 
I)raojca rodu imieniem Wadew lub AA"adwa, o którego 
genealogii nic bliższego powiedzieć nie umiem, krom, 
że oczywiście należał do rycerstwa polskiego wieków 
średnich. 

Waldorf jest oczywiście niemieckiego pochodzenia 
proklamacya herbu Nabram i z rdzennera rycerstwem 
polskiem wieków średnich żadnego nie ma związku. 

Warnia, jest proklamacya imionowa i wskazuje 
praojca -rodu imieniem Wronę w dyalekcie połabskim, 
przez co zarazem pochodzenie tego pradynasty nazna- 
cza. Wobec tego mamy ochotę zaliczyć tego Wronę 
w poczet tych pułkowników-wojewodów, którzy zastępy 
Polaków z nad Łaby nad Wartę przeprowadzili, czyli 






— 111 — 

do piei^wszego pokolenia rycerstwa polskiego wieków 
średnich. 

Wczele albo Wsczele, jest zdaniem Autora Cliro- 
bacyi przekręcona proklamacya Pczele czyli Pczoła, 
o której już wyżej mówiłem. 

Wesoła, jest proklamacya imionowa, zdradzająca 
praojca rodu imieniem Wesoły, o którym nic bliższego 
powiedzieć nie jesteśmy w stanie. 

Wężyk, jest proklamacya imionowa, wskazująca 
praojca rodu tegoż imienia, który należał do potomków 
linii młodszej rodu szczepowego szlacheckiego polskiego 
czternastego, zaczem go do trzeciego pokolenia rycer- 
stw^a polskiego wieków średnich zaliczyć należy. Zwa- 
żywszy jednak, iż zdrobniała fonna imienia Wężyk 
wskazuje, iż on był synem Węża, przeto tegoż Węża 
starego do pokolenia poprzedniego czyli drugiego zali- 
czyć wypada. 

Wieniawa, jest proklamacya imionowa i w^skazuje 
praojca rodu imieniem Wień, o którego genealogii nic 
bliższego powiedzieć nie umiem, krom, iż gdyby się 
pokazało, że imię Wień pochodzi od imienia Więcesław 
czyli Wacław, w takim razie ów Wień nie mógłby nale- 
żeć do żadnego z najstarszych pokoleń rycerstwa pol- 
skiego z doby Popielidów, lecz dopiero do którego 
z późniejszych z doby piastowskiej. 

Wieruszowa, jest proklamacya imionowa, w^skazu- 
jącą praojca rodu imieniem Wierusz, o którego genea- 
logii nic bliższego powiedzieć się nie da. 

Wierzynkowa, jest proklamacya imionowa, wska- 
zującą praojca rodu imieniem Wierzynka, o którym 
wiadomo, iż dopiero za czasów ki^óla Kazimirza Wiel- 
kiego przybył do Polski, zatem do pradynastów szlachty 
polskiej nie należy. 

Wilcze kosy, jest częścią proklamacya imionowa, 
częścią nazwą herbu. Herb bowiem tą proklamacya re- 
prezentowany przedstawiać ma rzeczywiście wilcze kosy 
czyli \vilcze sidła, nazwisko „wilcze" atoli pochodzi nie 



— 112 — 

od zwyczajnego wilka, lecz od komesa Franciszka z Wil- 
czyc, szlachcica szląskiego, który na swojej, pieczęci 
z r. 1287 tego herbu po raz pierwszy użył. Nazwa wsi 
Wilczyce świadczy dowodnie , iż ona przez Wilka za- 
łożoną została, Wilk przeto jest pradynastą tego rodu 
szlacheckiego. 

Wagi, jest proklamacyą imionową i wskazuje pra- 
ojca rodu imieniem Waga, którego już jako pradynastę 
rodu szczepowego szlacheckiego polskiego dziesiątego 
poznaliśmy i już w poczet pierwszego pokolenia rycer- 
stwa polskiego wieków średnich zaliczyliśmy. 

Walny, jest proklamacyą imionową, wskazującą 
praojca rodu tegoż imienia, o którym nie podobna nam 
sprawdzić, czy jest identycznym z Lawardem pradyna- 
stą rodu szczepowego szlachecldego polskiego trzydzie- 
stego trzeciego, czy też jego synem. Uważając to drugie 
przypuszczenie jako bardziej prawdopodobne, zaliczamy 
go do pokolenia drugiego rycerstwa polskiego wieków 
średnich. 

Wałdawa, proklamacyą imionową, wskazująca pra- 
ojca rodu imieniem Wałd, o którego genealogii nic 
bliższego powiedzieć nie umiemy. 

Watta, jest proklamacyą imionową, wskazującą 
praojcu rodu tegoż imienia, o którego genealogii to 
tylko powiedzieć możemy, iż ze znaku stanniczego ru- 
nicznego Wattom służącego, praojciec ich, brat zdaje 
się rodzony Samsona, należał do młodszej linii rodii 
szczepowego szlacheckiego polskiego, więc go do dru- 
giego pokolenia rycerstwa polskiego średniowiecznego 
zaliczyć należy. 

Wągrody albo Zwągrody, jest widocznie prokla- 
macyą topograficzna, pochodząca od nazwy miejscowej 
Wągroda, o której, gd zięby leżała, wyjaśnić nie umiemy. 

Welmesz proklamacyą, której znaczenia etymolo- 
gicznego określić nie jesteśmy w stanie. 



— 113 — 

"^erzbna, pi^oklamacya topogi^aliczna, pocliodząca 
od miejscowości tej nazwy (Wilrben), położonej na Szlą- 
sku w rejencyi opolskiej. 

Wierzbowa y proklamacya imionowa, wskazująca 
praojca rodu imieniem Wierzb lub Wierzba, o którym, 
gdy go prawdopodobnie za brata Radwana uważać na- 
leży, tyle tylko powiedzieć możemy, iż nie może być 
dawniejszym nad drugą połowę XII wieku. 

Wiza, proklamacya, której etymologicznej wartości 
oznaczyć nie jesteśmy w stanie. 

Wojnia, proklamacya imionowa, wskazująca pra- 
ojca rodu imieniem Wojna. Będzie to prawdopodobnie 
ten sam dynasta, od którego syna Wojnika pochodzi 
gród małopolski Wojnicz. W takim razie ()w Wojna 
należałby do szóstego pokolenia rycerstwa i)olskiego 
wieków średnich. 

Wolłła, proklamacya ruska utworzona przez kr()hi 
Władysława Jagiellończyka w r. 143G. 

Wołowscy, proklamacya nazwiskowa nieznanego 
zresztą herbu, która nie może być dawniejszą nad 
wiek XIV. 

Wręby, zdają się być nazwą przedmiotu herbu Kor- 
czak a nie proklamacya, ileże herb Korczak z(hinieni 
heraldyków rzeczj^wiście trzy wręby w szczycie nosi. 

Wyszkota, proklamacya imionowa , wskazująca 
pmojca rodu imieniem Wyszkot, o którego genealogii 
nic bliższego nie jesteśmy w stanie powiedzieć. 

Zabawa także Zdziebawa, proklamacya imionowa, 
wskazująca praojca rodu tegoż imienia, o którego ge- 
nealogii nic bliższego powiedzieć nie jesteśmy w stanie; 
może to być jednak także proklamacya topograiiczna 
pochodząca od miejscowości tej nazwy, ktiirej położenia 
bliżej oznaczyć nie umiemy. 

Zachorz, Zachorza lub Zachorze, proklamacya imio- 
nowa, wskazująca praojca rodu, imieniem Zachor, któiy 
się przedstawia jako brat rodzony Wężyka, a zatem 

Tom II. 8 



— 114 — 

prawdopodobnie do trzeciejco pokolenia rycerstwa pol- 
skiego wiek()w średnich należeć będzie. 

Zadora, proklaniacya imionowa, wskazująca pra- 
ojca rodu imieniem Zador, o którego genealogii nic 
bliższego powiedzieć nie umiem. 

Zagroba lub Zagłoba, proklamacya imionowa, wska- 
zująca praojca rodu tegoż imienia, który o ile sądzie 
można z herbu, tą proklamacya reprezentowanego, na- 
leżał do potomków młodszej linii rodu szczepowego 
szlacheckiego pierwszego, wdęc go do pokolenia trze- 
ciego rycerstwa polskiego wieków średnicłi zaliczyć 
należy. 

Zaprzaniec, proklamacya imionow^a, w^skazująca 
praojca rodu tegoż imienia, który ze względu, że roz- 
dział prarodu Starzów na dwie linie Starych koni czyli 
Zaprzańc()w i Toporów nastąpił prawdopodobnie dopiero 
na schyłku XIII lub na początku XIV wieku, mógł 
należeć do piętnastego lub nawet szesnastego pokolenia 
rycerstwa polskiego wieków średnich. 

Zaremba, jest proklamacya imionowa i wskazuje 
praojca rodu tegoż imienia, o którego genealogii nic 
bliższego powiedzieć nie umiemy, krom że najstarszy 
znany przodek rodu tego Herkenbold, występujący 
w Wielkopolsce olvoło połowy XIII wieku, nosi tak 
jeszcze cudzoziemslde imię, iż pojawienie się tego rodu 
w Polsce co najwcześniej do pierwszej połowy XIII 
wieku odnieść koniecznie wypada. 

Zaras albo Zarasy, jest proklamacya imionowa, 
wskazująca praojca rodu tegoż imienia, o którym już 
wiemy, iż należy do braci rodzonych Bolesty- Piasta, 
w skutek czego do drugiego pokolenia rycerstwa pol- 
skiego wieków średnich zaliczyć go wypada. 

Zarosie, jest proklamacya imionowa i wskazuje 
praojca rodu tegoż imienia, który wedle herbu sądząc, 
należy do potomstwa młodszej linii rodu szczepowego 
szlacheckiego polskiego dwudziestego pierwszego albo 
dw^udziestego drugiego, a więc co najwcześniej do trze- 



115 



lego pokolenia rycerstwa polskiego wieków średnich 
Uiczonym byc może. 

Zaworze, jest proklamacyą imionową, wskazującą 
raojca rodu imieniem Zawór, którego już poznaliśmy 
iko pradynastę rodu szczepowego szlaclieckiego pol- 
kiego czternastego i w skutek tego zaliczyliśmy go 
IŻ .do pierwszego pokolenia rycerstwa polskiego wie- 
ów średnich. 

Zawotoły proklamacyą imionową, wskazująca pra- 
jca rodu tegoż imienia, który się przedstawia jako 
rat Czelusta a jako potomek młodszej linii rodu szcze- 
owego szlacheckiego polskiego dwudziestego szóstego, 
^ięc też onego do drugiego pokolenia rycerstwa pol- 
kiego wieków średnich zaliczamy. 

Zbiejunty, a poprawniej Sobiejuchy, wskazuje pra- 
jea rodu imieniem Sobiejuchę, o którym nic bliższego 
owiedzieć nie jesteśmy w stanie, gdy i herb tą prokla- 
lacyą reprezentowany, nie jest nam dotychczas znany- 

Zdarzbóg, jest proklamacyą Pogoni polskiej, w^y- 
kYorzona zdaje się dopiero w XVI \vieku. 

Zerwikaptur, proklamacyą imionową, wskazująca 
i^aojca rodu tegoż imienia, o którego genealogii nic 
liższego powiedzieć nie jesteśmy w stanie. 

Zgraja, proklamacyą imionową, wskazująca pra- 
jca rodu tegoż imienia, o którym również nic więcej 
owiedzieć nie umiemy. 

Złotogoleńczyk , proklamacyą imionową, wskazu- 
\ca praojca rodu imieniem Złotygoleń, który był pra- 
.^dopodobnie rodzonym bratem Nowiny, więc do dru- 
iego pokolenia rycerstwa polskiego wieków średnic! i 
ależj\ Chociaż może to być także i. nazwa herbu, 
dyż herb ten rzeczywiście złoty goleń przedstawia. 

Zyrzawa, proklamacyą, której etymologicznej war- 
)ści ocenić nie jesteśmy w stanie. 

Żóraw, proklamacyą imionową, wskazująca ]U'a- 
jea rodu tegoż imienia, o którym nic zgolą więcej nie 
riemy. 

8* 



— 116 — 

Żuława, proklamacya imionowa, wskazująca i>ra- 
ojca rodu imieniem Żuł, o którym nic powiedzieć nie 
mniemy. 

Zwągrody, jest tążsamą proklamacya, co Wągrody. 

Tym sposobem dobiegliśmy do kresu analizy pro- 
klamacyj herbowych. Rezultat osiągnięty jest w krót- 
kości taki, że na blisko 400 proklamacji jest tylko 
zaledwo 18 proklamacyj topograficznych, reszta są samo 
proklamacye imionowe. Jako proklamacye topograficzne 
przedstawiają się: Brzezina, Drzewica, Kocina, Lubowla, 
Moszczenica, Nałęcz, Pałuka, Poręba, Przeginia, Prze- 
rowa, Przosna, Rozprza, Skrzynno, Suchekownaty, Sy- 
rokomla, Tarnawa, Wągrody, Wierzbno. 

Z tego rezultatu widzimy, jak dalece błędnem jest 
zapatrywanie prof. Małeckiego, który w szacownem 
swem dziele „Studya heraldyczne" Lwów, Warszawa- 
1890, tom I, str. 34, rozpatrując różne zapatrywaniar 
uczonych heraldyków polskich na charakter proklama- 
cyj, mówi: 

„W samo jądro rzeczy trafiają zdaniem mojem 
tylko te kategorye zawołań, którym i Zakrzewski i Pie- 
kosiński przyznają pochodzenie topograficzne. Tylko że 
to należało rozciągnąć na wszystkie nasze nazwy ro- 
dowe i na wszystkie proklamacye i nie wywodzić ich 
ani od wód, rzek, jezior i t. d. w sensie hr. Mieroszew- 
skiego, ani od imion indy widualnycłi osób, jak to przy- 
puszczał już i Kuropatnicki , a po nim Stadnicki. Na- 
leżało je wywodzić bezpośrednio od miejsc, od wsi, od 
dóbr posiadanych, słowem od nazwisk najdawniejszych 
w kraju osad". 

TjTiiczasem, skoro, jak wykazaliśmy, proklamacye 
topograficzne tali mizerny tylko procent ogółu prokla- 
macyj herbowych polslcicli średniowiecznych stanowią, 
można z całym spokojem postawić twierdzenie, że pro- 
klamacye nasze herbowe noszą w regule imionowy 
charakter na sobie, zaś proldamacye topograficzne sta- 



— 117 — 

wią pomiędzy niemi rzadki, ba nawet bardzo rzadki 
ko wj-jątek. Gdyż i o tych proklamacyacli, któreśmy 
wyż jako topogi'aficzne wydzielili, nie da się o wszyst- 
jh z całą pewnością powiedzieć, że są stanowczo to- 
ci'aficzne a nie imionowe. Tylko takie proklamacye, 
;: Pałuki (właściwie Pałęgi), Nałęcz, Przeginia i Wą- 
>dy, kt(5re już w nazwach swych noszą na sobie to- 
craficzny charakter i w epoce, kiedy ducli języka 
t jeszcze dobrze narodowi znany, jako przezwiska 
Ib żadną miarą użyte być nie mogłj', takie tylko 
ytarzam proklamacye mogą być bezwarunkowo za 
ogi^aficzne uznane. Ale o proklamacyacli takich jak 
p. Brzezina lub Wierzbno, nie da się ostatecznie 
pewnością oznaczyć, czy one są topograficzne czy też 
Łonowe i czy nie pochodzą od praojców rodów imieniem 
50za lub Wierzba. 

Co prawda, nie da się zaprzeczyć, że instynkt pro- 
ora Małeckiego, który się spodziewał w proklama- 
ich polskich średniowiecznych znaleść wielką liczbę 
)klamacyj topograficznych , był bardzo trafnj^ ; i ja 
Lzu spodziewałem się znaleść daleko większy procent 
)klamacyj topograficznych, niż to rezultat okazał, 
okolwiek bowiem zagłębi się w badania stosunków 
szych XII stólecia i spostrzeże, jak każdy niemal 
ący podówczas rycerz zakłada sobie swoje gniazdo 
lowe, dając mu nazwę po swojem imieniu, jak Pran- 
3in, Piotrków, Wojsław, Magnuszów, Czewojewo, 
iwirzewo, Kromołów i t. p. ten będzie się snadno 
>dziew^ał, iż ci rycerze tę samą modę wprowadzą 
)ćby już tylko dla wygody, i do proklamacj j herbo- 
ch, przemieniając je z niewygodnych imionowych na 
godne topogi*aficzne. Imionowe proklamacye były 
kviem rzeczywiście niewygodne, gS^ ulegały tylekroć 
ianie, ileki^oć umierała głowa rodu a miejsce jej zaj- 
•wał senior, noszący inne, jak zmarła głowa rodu 
ię. Przy proklamacyach topograficznych zmiany takie 
»liodziły bez porównania rzedziej, gdyż gniazda ro- 



— 118 — 

dowe nieraz i kilka wieków nieprzerwanie w posiadaniu | 
jednego i tegożsamego rodu zostawały. 

Mimo tych naszych przypuszczeń rezultat analizy 
wykazał ponad wszelką wątpliwość, że proklamacje 
topograficzne rzeczywiście tylko do wyjątków należą. 

Cokolwiekbądź jest, muszę już tu ostrzedz łaska- 
wych czytelników, iż w powyższej analizie naszych pro- 
klaraacyj herbowych średniowiecznych dopuściłem się 
błędów, i to nie jednego ani dwóch, ale jak przypusz- 
czam, niestety dość wielu. Dadzą się te błędy podzielić 
na następujące grupy: 

Pierwszą grupę stanowią te błędy, które w mojej 
nieznajomości prawideł etymologicznych i lingwistycz- 
nych źródło swe mają. Nie jestem bowiem zawodowym 
filologiem, lecz prawnikiem, a filologia i lingwistyka 
są dla mnie przedmiotami zupftłnie obcemi; a jedaak 
tak często jestem zmuszony w pracy mojej niniejszej 
o nie zawadzać. 

Wprawdzie udawałem się wielokrotnie w wątpli- 
wych dla mnie wypadkach po radę i wyjaśnienie do 
moich kolegów i przyjaciół, fachowych lingwistów ; po- 
kazało się jednak, że oni miewali często nawet w ta- 
kich wypadkach wątpliwości, w jakich ja żadnej wąt- 
pliwości nie miałem. Pochodziło to stąd, iż każda reguła 
ma wyjątki, i że nie zawsze można mieć pewność, czy 
się z regułą, czy z wyjątkiem ma do czynienia. Wobec 
czego można się nawet wtedy omylić, gdy się regułę 
zna doskonale, jeśli się ją bezwiednie stosuje do takiego 
właśnie wypadku, który jest wyjątkowo wyjątkiem. 

W obec takich wątpliwości moich uczonych przy- 
jaciół, nie pozostawało mi nic innego do uczynienia, 
aby się od wszelkich błędów uchronić, jak całą niniej- 
szą pracę wrzucić do kosza i czekać, aż lingwistyka 
postąpi tak daleko, iż owe wątpliwości przestaną być 
wątpliwościami. 

Ale i tu nasunęła się znowu nowa wątpliwość, czy 
ja będę jeszcze podówczas banował na tym świecie, 



— 119 — 

gdy owe wątpliwości uchylone zostaną, i kwestya, co 
dla nauki pożyteczniejsze, czy ogłosić badania naukowe, 
choćby w nich tu i owdzie znalazł się błąd, czy icli nie 
ogłaszać wcale. W obec tak stawiającej się kwestyi 
nie byłem ostatecznie ani chwili w wątpliwości. Żaden 
z uczonych nie uzyskał jeszcze patentu na nieomylność, 
dlaczegóżbym ja miał o taki patent pretendować. W po- 
stępie naukowym rezultaty wszelkich naukowych badań 
są tylko szczeblem, po którym inni badacze wycliodzą 
wyżej. A więc mimo niebezpieczeństwa popełnienia 
licznycli myłek, postanowiłem pracy niniejszej nie rzu- 
cać do kosza, lecz ogłosić ją drukiem. Niecli facliowi 
filologowie robią nad nią swoje spostrzeżenia, niech po- 
prawiają błędy. 

Drugą grupę myłek stanowią te, które pochodzą 
z niedość trafnego rozgatunkowania proklamacyj na 
imionowe i topogi'aficzne. N. j). proklamacya „Borowa" 
może być równie poprawnie wzięta za proklamacyę to- 
pograficzną, jest bowiem mnóstwo miejscowości tej 
nazwy, jak i za imionową, istnieje bowiem imię „Bor" 
w języku polsldm średniowiecznym, a to zarówno do- 
brze jako imię dostojne (lycerskie) , jak n. p. Sambor, 
Przedbor, Dalebor, Bory sław i t. p. jako też jako imię 
gminne. Tożsamo da się powiedzieć o takich prokla- 
macyach, jak Brzezina, Tarnawa, Dąbrowa, które mogą 
być nazwami wsi a także proklamacyami imionowemi, 
pochodzącemi od imion praojców rodu: Brzozy, Tama, 
Dąbra i t. d. Tu już nawet zdolny lingwista wątpliwości 
rozsti'zygnąć nie potrafi. 

Trzecią grupę myłek mogą stanowić myłki powstałe 
z oceniania charakteru proldamacyj, jeśli icli kilka do 
jednego herbu jest przywiązanych. 

Pierwotnie każdy lierb jako wojslcowa stannica 
mógł mieć tylko jedno liasło czyli zawołanie. Tymcza- 
sem już dość wcześnie w wiekach średnich spotykamy 
się z tem zjawiskiem, iż do jednego lierbu jest po kilka 
proklamacyj przywiązywanycli. Otóż to zjawisko można 



— 120 — 

W dwojaki sposiib zupełnie poprawnie wyjaśnić, miano- 
wicie, iż to się stało drogą sukcesył lub drogą rekon- 
solidacyi. 

Proklamacye imionowe zmieniały się, ilekroć- w sku- 
tek śmierci głowy rodu zmieniło się imię seniora. Do- 
póki żył stary Drag, członkowie jego rodu zwoł}'Avali 
się i)roklamacyą „Dragowie" ; gdy jednak umarł stary 
Drag a seniorem rodu stał się najstarszy syn Jula Sas, 
członkowie rodu poczęli się zwoływać prołdamacyą 
„Sasowie". Te dwie więc proklamacj^e Dragowie i Są- 
sowie, 'to proklamacye ojca i syna. 

Inną drogą gi-omadzenia się kilku proklamacyj 
przy jednym lierbie, jest rekonsolidacya. N. p. było dwócłi 
braci Niesob i Krzy wosąd : starszy Niesob jako senior 
odziedziczył stannicę ojcowską, młodszy Krzywosąd od- 
mienił ją dla siebie, obaj zaś utworzyli dwa osobne rody 
poboczne, które cljodziły na wyprawę wojenną pod oso- 
Ijnemi stannicami. Z czasem r()d Krzywosądów zubożał 
i nie był w stanie utrzymać swej własnej osobnej cho- 
rągwi, zarzucił więc swoją stannicę i przyłączył się do 
seniorackiej stannicy Niesobów, zatrzymując tylko sw^oją 
osobną proklamacye, gdyż mimo rekonsolidacyi człon- 
kowie rodu Krzywosądów trzymali się w obozie razem. 
W ten sposób powstała przy lierbie Niesobia druga 
proklamacya nazwana Krzywosądem. Otóż gdy się trafi 
Icilka proldamacyj przy jednym lierbie średniowiecznym, 
gdzież jest ten probierz, za którymby rozpoznać można, 
czy się ma z sukcessyą czy rekonsolidacya do czynie- 
nia. A jednak fałszywy wybór musi sprowadzić błąd: 
przy sukcesyi dwie imionowe proklamacye w^skażą nam 
ojca i syna, kt()rych przeto do odrębnych pokoleń za- 
liczyć będzie trzeba ; przy rekonsolidacyi będziemy mieć 
do czynienia z imionami rodzonych braci, którzy w sku- 
tek tego do jednego i tegożsamego pokolenia należeć 
będą. 

Ja w takich wypadkach zawsze jestem raczej za 
rekonsolidacya jak za sukcesyą, wychodząc z tego pun- 



— 121 — 

ktu widzenia, że skoro przy którym herbie wspomnia- 
nych jest kilka proklamacyj, to znaczy, że te wszystkie 
proklamacye są jeszcze w użyciu i w pamięci, a to 
tylko przy rekonsolidacyi miało miejsce. Przy sukcesyi 
proklamacya imionowa ojca wychodziła zaraz z użycia, 
jak tylko weszła w użycie proldamacya imionowa syna. 
Proklamacye wyszła z użycia, jako bez znaczenia, za- 
pominano i nie wspominano więcej, a jeśli przy ĘpdyAe 
Dragów-Sasów dochowała się i stara proklamacya, wy- 
szła z użycia, to jestto jedyny fakt wyjątkowy, jaki 
zna heraldyka nasza średniowieczna, a który tem się 
tłumaczy, że ród Dragów-Sasów był rodem cudzoziem-^ 
skim, świeżo bo dopiero w drugiej połowie XIV wieku 
z Węgier do Polski przybyłym, wszyscy więc jeszcze 
dobrze pamiętali, iż to był ród Drągów, chociaż tym- 
czasem proklamacye tę na proklamacye Sasów prze- 
mienił. 

Czwarta grupa my lek może powstać z niedość tra- 
fnego rozpoznania herbu. Jak wiadomo prastare znaki 
stannicze runiczne dochowały nam się tylko bardzo wy- 
jątkowo w swej pierwotnej czystości, zazwyczaj uległy 
one ulierbieniu. Otóż rozpoznawając z herbu, jak mógł 
wyglądać pierwotny znak stanniczy w swym runicznym 
kształcie, o pomyłkę nietrudno. Spostrzegamy bowiem 
w herbach różne dodatki dowolnie do pierwotnego znaku 
stanniczego w celu wytworzenia potrzebnycli odmian 
dodawane, dla których w starym znaku stanniczym ru- 
nicznym tematu nie było. Najpospolitszym takim do- 
datkiem beztematowym są gwiazdy; zdaje się jednak, 
że czasem nawet dodawano i strzały i ptaki. Otóż nie- 
raz zacliodzi wątpliwość w ocenieniu, czy się ma do 
czynienia z beztematowym dodatkiem czy też z tema- 
tem runicznym uherbionym, a błąd w tym kierunl^u 
popełniony może być bardzo doniosłym, gdyż może de- 
cydować o tem, czy ród jakiś należy do linii seniora- 
ckiej czy też do linii młodszej rodu szczepowego. Weźmy 



122 

n. p. herb Ladę, wygląda on tak: JKJU^ czylf^ ^^ 
przedstawia podkowę barkiem do I JL I góryzw:^ 



eona, na barku ki-zyż, po bokach dwie || jl strzały^ 
jedna zwyczajna, draga strzała- ^ | V /| ^ widelec^' 

Otóż rozchodzi się o zdecydowanie, czy te dwi^ 
strzały lxK*zne, lub przynajmniej jedna z nich jest be:^' 
tematowym dodatkiem, czy też poishodzi z tematu runicz- 
nego uherbionego. W pierwsz\'m razie pratypem ranicz- 
nym lierbu Łada byłby znak taki y a ród Ładzi- 
ców należałby do gałęzi bocznych ^ł^ linii młodszej 
rodu szczepowego szlacheckiego pol- ^1^ skiego pierw- 
szego; w drugim itizie, gdyby owef I 1 strzały po bo- 
kach podkowy umieszczone, były reminiscen- 
cyą runy tjfra, w takim i'azie pratyp runiczny herbu 
Łada wyglądałby tak: ^|^ a ród Ładziców nale- 
żałby do gałęzi pobocz- -/|^ n<^j Ihiii seniorackiej 
rodu szczepowego Po- ^^^\ pielidów. 

Podobnie rzecz się 1 1 I ma z ślepym gawTonem 
czy krukiem w łierbacłi Ślepo wron i Jezierza; jeżeli kruk 
na krzyżu jest dodatkiem beztematowj-m, to w takim razie 
r()d Jezierzów będzie linią młodszą rodu szczepowego 
trzeciego, jeśli zaś ów kruk jest ułierbionem znamieniem 
runy tyra w ten sposób położonego: ^w taldm ra- 
zie ród Jeziei^zów jest poboczną ga- -^T^ łęzią linii se- 
niorackiej tegoż rodu. Tu błędy I mimo naj- 
większej pilności nie są do uni- I knienia. 

Zwłaszcza przy ulierbieniu przy- bierają nie- 

raz runy kształty, ktiirycłiby się nawet najbujniejsza 
fantazya nie domyśliła. Komużby n. p. przyszło na myśl, 
patrząc na lierb Godziembę, wyobrażający trzy sośnie 
czyli sosnę o trzech wiechach: i A ^ że ma do czynie- 
nia z uherbioną runą, która WB^ ma taki kształt: 
A gdyby się nawet do- >p niyślił, gdzież jest 
pewność, że ten domysł ^jr\ j^st trafny. 

Tak n. p. mamy trzy ^ ' ^ lierby pochodzące 
niewątpliwie od znaku stanniczego seniorackiego 






— 1-23 — 

T?^^\?ielidó\v jk. mianowicie herb Powałów: 
^^>-l) Odro- y^^ wążów: 
Wreszcie ^^^ herb Nieso- 
biów: J 1 I Różnica mię- 
dzy temł trzema herbami 
polega jedynie w sposobie 
uherbienia znaku stanniczego runicznego, mia- 
nowicie, że kreski znamienne łukowate runy 
y przemieniły się w herbie Powałów 
w połii- I pierścień, w herbie Odrowążów w za- 

wiasę, ^^^\ wreszcie w herbie Niesobiów w ogon 
orli. 1 1 I Ale uherbienie znaku stanni- 

ezego runicznego nie jest starsze w żadnym razie nad 
wiek XIV, tymczasem rody Ogonów, Niesobiów i Odro- 
wążów istniały już na kilka wieków przedtem, i uży- 
wały swych odmiennycli stannic runicznych; zacho- 
dziłaby więc kwestya wynalezienia, w czem polegała 
różnica stannic tych trzech rodów za czasów icli ru- 
nicznego wyglądu?! 

Otóż bardzo staranne badanie sposobu ulierbiania 
znaków runicznych wykazało to niezwykle interesujące 
zjawisko, że przy formowaniu odmian ze znaków stan- 
niczych runicznych przedsiębrano samodzielne zmiany 
znamion nmicznych bez względu na samą laskę ru- 
niczną. To zjawisko jest dlatego nadzw^yczaj interesu- 
jące, iż jest światu runicznemu skandynawskiemu zgoła 
nieznane, i stanowi właściwość futhorku runicznego 
do Polski przeszczepionego. U Skandynawów znamię 
runiczne dzieli zawsze losy laski runicznej i tylko z nią 
razem może zmieniać swoje położenie; aby znamię 
wywrócić, trzeba laskę runiczną czyli całą runę wy- 
wrócić; przedsiębranie jakichkolwiek operacyj osobno 
z samem znamieniem jest okrom przy wiązaniu run 
zgoła światu skandynawskiemu nieznane. U nas ina- 
czej, u nas pod naciskiem konieczności formowania 
licznych odmian ze znaków runicznych, bardzo zresztą 



— 124 — 

pojedjmczych, które w skutek tego liczniejszych korJ^' 
binaeyj nie dopuszczają, dopuszczano się różnych op^' 
i-acyj ze samemi tylko znamionami runicznemi heZ 
względu na laskę niniezną. Działo się to oczywiścte 
wtedy, gdy tradycya znaczenia run i ich istoty już się 
była zupełnie zatarła. 

Otói co do tego zjawiska dostrzegamy w herbach 
przedstawiających uherbione stannice runiczne, iż znaki 
znamienne samodzielnie wywracano, w całości lub czę- 
ściowo, iż icli położenie pionowe lub ukośne zmieniano 
na poziome, wreszcie że je łamano na połowy lub części. 
Ciekawy przykład w tej mierze daje nam herb 
Siekierz, który wygląda tak: J^ jest to w rze- 
czywistości nic innego, jak -^1^ tylko odmiana 
herbu Kościeszy, który wy- nJ-i^ gląda tak: 
a z kt()rego w ten spos()b ufor- f I V nio- 
wano nową odmianę, iż dolne "LJ kre- 
ski znamienne z ukośnego kierunku przemie- 
niono na poziomy a nadto każdą z nich zła- 
mano i złamane kolano wywinięto do góry. 

Innego interesującego przykładu dostarcza nam 
])ieczęć jakiegoś nieznanego szlachcica litewskiego 
z r. 1679, pocliodząca ze zbiorów ś. p. Wacława 
Kulikowskiego. Wyobraża ona herb takim kształtem 
Jestto wywrócona starsza forma herbu Nałęcz 
jakiej mojem domniemaniem uży- 
wał i)rzed rekonsolidacyą ród Ostro- 
róg!) w, ale ze złamanemi i zagię- 
tem i znamionami. Podobnych zjawisk możnaby 
jeszcze wic(\\] z heraldyki polskiej wynotować, ale jako 
])rzy kłady 1)0 wyższe dwa wystarczą. Otóż w myśl tych 
l)rzykladów zastanawiając się nad stannicą Popielów: 
czyli w formie uszczerbionej: w jaki 

sp()S()b możnaby z niej for- ^^V mować 
takie odmiany, któreby mo- II gły być 
wzięte za runiczne pierwo- f^ A typy 
stainiic rodowych Ogończy- ków. 







— 125 — 

Y^owążów i Niesobiów, przychodzimy do przekonania, 
^^ stannica Ogończyków przedstawiała właściwie stan- 
^icę Popielidów u szczerbioną , ale zresztą w nienaru- 
szonym czyli dostojnym kształcie, w skutek czego 
W rodzie Ogonów czyli Powałów należy dopatrywać się 
linii seniorackiej Popielidów wprost, czyli najautentycz- 
niejszycli Popielidów. 

Dla rodu Odrowążów zmieniono stannicę w ten 
sposób, iż łukowate znaki znamienne biegnące pio- 
nowo, ułożono poziomo, y|^ z czego się w drodze 
ułierbienia uformowała -^1 V zawiasa lub jak pó- 
źniejsi łieraldycy chcą, ^^^^^ wąsy, wreszcie dla 
rodu Niesobiów odmie- niono stanicę tę 

w ten sposób, iż nietylko kreski znamienne ułożono 
pionowo, ale je nadto wywrócono, i że tego dokonano 
na znaku stanniczym przed jego uszczerbieniem ; w sku- 
tek czego stannica runiczna dla Niesobiów wyglądała 
pierwotnie tak: yj^ z czego w drodze uherbienia 
sformowano o- -/^ I X gon orli. Otóż przy dochodze- 
niu z herbu no- \JLr szącego na sobie charakter 
zachodnio - eu- | ropejski , jak mógł wyglądać 
pierwotyp jego runiczny, o myłkę nie trudno. Jeśli 
jednak ja , który w skutek długoletnich studyów nad 
tym przedmiotem nabyłem już pewnego doświadczenia, 
omylić się, jak sam przyznaję, mogę, gdyż mam tego 
niezbite dowody w tem, iż podczas pracy niniejszej co 
chwila zmieniam dawniejsze zapatrywania moje w sku- 
tek coraz to nowycli poprawniejszych pomysłów, to 
któż właściwie jest w możności objawić w tym przed- 
miocie zdanie nieomylne ? ! ' 

Wychodząc z założenia, iż każda proklamacya re- 
prezentowała pierwotnie osobny znak stanniczy, któ- 
rychto znaków wiele przy rekonsolidacyi bezpowrotnie 
zginęło, obudzą się ciekawość i zbiera ochota zresty- 
tuowania sobie kształtów tych zaginionych znaków 
stanniczych. 




— 1-26 — 

Czasom ta rzecz jest bardzo łatwa, jak n. p. u stan- 
nicy Popielidow, której gdy mi były znane trzy kom- 
binacjye : 

jk. Popielidow, m^ Kośeieszów% tudzież 

^I^ Strzego- '^l^ niów, a clio- 
I dziło o wy- yK nalezienie 

^^^^ czwartej X^l V dla Kosciery, 

fil założyciela wielkopolskiego grodu 
Kościerzyna, który z imienia Kościera sądząc, zostawał 
z Kościeclią niewątpliwie w błiskiem pokrewieństwie, 
to można było tę czwartą stannicę z wiellcą łatwością 
wykombinować, gdyż runy, z jakicli się składa stannica 
Popielidow 1 JL ^'p, dozwalają tylko czterech kombi- 
nacyj, a skoro trzy są znane, to czwartej odgadnąć nie- 
trudno, jest nią stannica, która wygląda tak: 
Niekiedy jednak wyszukiwanie taldej 
zaginionej stannicy przedstawia nieprzezwy- 
ciężone trudności, jak n. p. w dynastyi Pia- 
st()w. Widzieliśmy poprzednio, że Popiel (II) 
Cłiwościszek miał ośmiu synów: Popiela (III) Chwo- 
źciszkowicza (4^) , Bolestę - Piasta Chwościszkowicza 
(X) , niemniej Jastrzębia, Kanię, Ludbora, Na góra, Ła- 
zękę i Zarasa Cliwościszkowicz()w, z którj'ch tylko Po- 
piel (111) jako senior miał prawo zatrzymać stannicę 
ojcowską: jk. reszta siedmiu syn()w musiała sobie 

potbrmo- JL^ ^vać siedm osobnych stannic jedynie 
tylko z te- j 1 \ matu runy rodowej: f Otóż ta 
runa sama jedna żadną miarą siedmiu /4v stannic 
czyli kombinacyj osobnych dostarczyć -■ 1 V nie jest 
w stani(\ 

Pierwszą kombinacyą jest oczywiście runa ta 
sama w swym niezmienionym kształcie: t jak jej u- 
żywał najstai'szy syn z młodszych JL^ synów Bo- 
lesta (Piast) Chwościszkowicz ; druga j1\ kombina- 






— 127 — 

cya mogła mieć kreski znamienne poziomo ułożone: 
trzecia mogła mieć te kreski znamienne wy- 
wrócone: f czwarta wreszcie niogln 
mieć te I kreski znamienne w polo- 
wie zła- \^_A^y mane i wywn^cone: 
Ina tern koniec, dal- £ szych trzech 
kombinacji wymyśleć niepodobna, jeśli zwa- 
żmy, że się to działo jeszcze w pogaństwie, 
kiedy ki"zvże, które tak bardzo ułatwiają 
później wszelkie kombinacye odmian, nie były jeszcze 
znane i użj-wane. Cóż tu poradzić, może jeszcze ihilsze 
I studva zwłaszcza nad heraldyka ruska czynione, zazna- 
jomią nas z innemi dotąd nam nieznanemi s|)osobami 
odmian znaków stanniczych runi(*znycli. ]Miejmy na- 
dzieję i bądźmy ciei^pliwi ; na zasadzie obeenie znanego 
I niaterj^ału wykombinowanie nowydi form odmian nie 
' jest możebnem. 

Otóż przy restytuowaniu na domysł tych zaginio- 
nych i nieznanych nam zupełnie form odmian, mogeż 
^ieć pewność, że się nie mylę? przenigdy, raezej mogę 
^ieć pewność, że się tu lub owdzie omylę. 1 to znowu 
J^st już ostatnia grupa omyłek, jalvie mi się narazić 
^^* pamięci nasuwają. 

Wyspowiadawszy się w ten sposób zu])i^łuit* szcze- 
^^e z grzecliów mojej pracy i oświadczając stanowczo, 
-^em żadnego umyślnie nie zataił i żadnego więet\j na- 
^'azie sobie nie przypominam, ufny zatem, że mi pobła- 
żliwy czytelnik udzieli rozgrzeszenia, ostrzinlz wszakżt^ 
Jnuszę jako autor uczciwy, żo na tyełi grzediacli by- 
Tiajmniej nie koniec i że i nadal w ten sam si>()S()l) 
gi*zeszj^ć nie omieszkam, ile razy się do tego nadarzy 
dobra sposobność. Wszakżeż ja napi^awdę pierwsza? do- 
piero łamię lody w tym przedmiocie, cm)Ż więc dziwnego, 
jeśli dłuto, acz dobrze kierowane, w obec oi)onioś(*i 
materyału ześliźnie się bokiem i wywrze skutek w nie- 
właściwem miejscu. 



— 128 — 

Analiza proklamacyj herbowych średniowiecznych 
wykazała nam ponad wszelką wątpliwość, że wydob}^)' 
przez nasz przy końcu poprzedniego tomu i ustalony 
szereg dwudziestu ośmiu rodów szczepowych szlache- 
ckich polskich, posiadających pi^astare stannice runiczne 
seniorackie, nie jest ani kompletny ani dość poprawny. 
Nie smucimy się tem bynajmniej, że sobie sami błędy 
wytknąć musimy: melius sero^ quam nunąuam; lepiej 
spostrzedz i poprawić się na czasie, jak innych w błąd 
wprowadzać. Ot(>ż analiza proklamacyj wykazuje da- 
leko większą liczbę rod()w szczepowych, posiadających 
stannice runiczne seniorackie, a nadto dozwala spi^osto- 
wać imiona pradynast<)w niokt<)rych rodów, praez nas 
w tomie pierwszym nienależycie podane. 

Reasumując więc rezultaty wydobyte z proklama- 
cyj herbowych średniowiecznych, podajemy najprzM 
poczet pradynast()w rycerstwa polskiego wieków śred- 
nich czyli pierwszego pokolenia, od którego wszystka 
rdzenna szlachta polska początek swój bierze. Przy 
każdym z tych pradynastów podajemy wizerunek znaku 
stanniczego runicznego, jakiego ten pradynasta wedle 
mego zdania, na starannych badaniach opartego, używał 
a to w dwojakiej fonnie: pierwotnej czyli pogańskiej 
i uświęconej czyli chrześciańskiej. 

Następnie podaję szereg drugiego pokolenia ry- 
cerstwa polskiego wieków średnich a potem szereg 
trzeciego pokolenia; wreszcie szereg praojców rodów 
szladieckich polskich, o których dojść mi się nie udało, 
do kti)rego każdy z nich pokolenia należy, lecz o któ- 
rych przypuszczam, że wszyscy, krom chyba nieznacz- 
nych wyjątki) w, do jednego z trzech pierwszych poko- 
leń należą. 



— 129 - 




§ 2. Pierwsze pokolenie czyli pradynastowie rycerstwa 
polskiego wieków średnich, 8oi — 833. 

1. Popiel (III) Chwościszkowicz , najstarszy syn 
^W Popiela (II) Cliwościszka, senior i pra- 

JT I V ^< dynasta rodu szczepowego szląche- 
^J^ ^ł? ckiego polskiego Popielidów M, ostatni 
/j\ /T\ panujący książę z tej dynastyi. ^ 
***'■**' 2. N. N., nieznany z imienia pra- 

dynasta rodu szczepowego polskiego szlacheckiego, ktcS- 

rego znak stanniczy obok zamie- 
szczamy, a który to znak senioracki nie 
dochował się w żadnym z hierbów 
szlacheckich polskich średniowie- 
cznych i o istnieniu jego wnosimy 
tylko z herbcSw linij młodszy(».h, jak Pielesz, Giejgztor, 
Niemirycz, ŁiOpot, Kamoniaka i innych, wychodząc 
z tego założenia, że jak skoro istnieją linie młodsze, 
to musiała istnieć koniecznie i linia senioracka: żaden 
bowiem ród szczepowy szlachecki polski bez linii se- 
niorackiej pomyśleć się nie da. Aby ród ten z powodu 
nieznajomości imienia jego pradynasty, nie pozostawić 
bezimiennie, proponujemy nadanie mu nazwiska wedle 
jednej z proklamacyj linij młodszych ; że zaś prokla- 
macya Niemirycz ma najwięcej starożytny charakter, 
przeto proponujemy dla tego rodu szczepowego nazwę 
rodu Niemii"ów; Niemirycz bowiem oznacza syna Nie- 
miry; jeśli więc syn należy do linii młodszej, to ojciec 
mógł być pradynastą linii starszej. 



') Popiel (m) nie był właściwie pradynastą rodu Popielidów 
w ogóle, był nim któryś z jego przodków, zapewne Poi)iel (I) Le- 
szkowicz czyli Samonowicz, najstarszy syn Leszka III, ale w Polsce 
(nad Wartą) był dopiero Popiel (I II) założycielem dynastyi Po- 
pielidów. 



Tom II. 



— 130 - 









3. Orz, pradynasta rodu szczepo- 
wego szlacheckiego polskiego, którj P^''^'" 
się także Lisami, Mzurami i Strzempd^ 
czarni zowie. 

4. Lis, pradynasta rodu szczepO' 
wego szlacheckiego polskiego, który się 
rodem Lisów -Mzurów-Orzów i Str/em- 
paczów nazywa. 

5. Strzempacz, jeden z pradynastów 
rodu szczepowego polskiego, który się 
rodem Lisów - Mzm*ów - Orzów i Strzem- 
paczów nazywa. 



6. Mzura, jeden z pradynastów 
rodu szczepowego polskiego, który 
1^1 ^"'4"^ ^^? rodem Lisów - Mzurów - Orzów 

^^w I i Strzempaczów nazywa. 

1 A Ze względu, że wedle naszej te- 

oryi każda stannioa może mieć pierwotnie tylko jedno 
liasło czyli i)r()klamacyę, a każda proklamacya musiała 
iiiitić pierwotnie swoją osobną stannicę, tedy jeśli przy 
lodzie Lis<nv spotykamy się aż z czterema proklama- 
cjami: Lis, Mzura, Orz i Strzempacz, tedy w myśl 
powyższej teoryi należy przypuścić, iż to byli czterej 
rodzeni bracia, puJkownicy-wojewodowie, przybyli z nad 
Łaby nad Wartę na j)oczątku IX wieku, a każdy z nich 
miał swą osobną stannicę i był pradynasta osobnego 
i-odu szczepowego polskiego; że jednak gdy w skutek 
rozradzania się i ubożenia szlachty trudno było tym 
rodom pojedynczym utrzymać swoje osobne rodowe 
chorągwie, połączyły się to rody zapewne może w XIV 
wieku uapowr()t ])od stannicę wspólną najpotężniejszego 
z nich seniora rodu Lisów i zarzuciły swoje odrębne 
stannicę, zachowując tylko swoje proklamacye, gdyż 
w obozie i nadal jako bliżsi krewni razem stawali (re- 




— 131 - 

konsolidacya). Ponieważ z pierwotnych czterech stannic 
dochowała się nam tylko jedna Lisów a inne zaginęły 
bezpowrotnie, przeto wedle znanych nam reguł, jak się 
znaki stannicze runiczne i ich odmiany tworzyły, od- 
tworzyłem z dochowanego tematu cztery pierwotne stan- 
nice, przyczem ostrzegam, że przydzielenie pojedynczycli 
stannic pojedynczym rodom szczepowym jest zupełnie 
dowolne i w tej mierze mylić się mogę. TyUco znak 
Lisa jest pewny, gdyż tak się wywrócony najczęściej 
na najstarszych pomnikach (pieczęciach) przedstawia, 
i nazwa Strzempacz może pochodzić od wystrzępionej 
strzały czyli strzały- widelca. 

7. Świerk lub Ćwierk, pradynasta rodu szczepo- 
wego szlacheckiego polsltiego, ojciec 
Swierczka czyli Cwierc?jka, praojca 
linii młodszej. I ten znak szczepowy 
nie docliował się w żadnym herbie 
szlachty polskiej średniowiecznej, i tyl- 
ko po młodszej linii Świerczków domyślamy się tego 
seniorackiego znaku. 

8. Odynek czyli Odyniec, syn Odyna, pradynasta 

nrodu szczepowego szlacheckiego pol- 
skiego Odyńców, kt()rego imię skan- 
dynawskie świadczy, iż był normandz- 
kiego pochodzenia. 

9. Bogor, pradynasta rodu szcze- 
powego szlacheckiego polskiego Bo- 
gorów. 





10. Mądrostek, pradynasta rodu szczepowego 

^|. ^j^ szlacheckiego polskiego Mądrostk()w, 

^/|\. - ^fy - Był to oczywiście syn Mądrosta, który- 

\ I / \ 1*/^ *^ Mądrost atoli z nad Łaby do Pol- 

VJ^ ^T^ ^^^ ^^^ pi^^^-ybył, może już i nie żył 

JL 1 podówczas. 

9* 



— 132 — 





11. Smiara, prawdopodobnie brat rodzony Mądro- 

■ 

stka, jeden z pT»r 
dynastów rodtt 
szczepowego pol- 
skiego Mądrostr 
lub 1, 1 ków - Smiarów. 

Znak stanniczy tego rodu formujemy na domysł, gdyi 
się w żadnym z herbów polskich średniowiecznych nie 
dochował, i tylko herby Kierznowskich , Brzozowskich 
i Domaradzkich nakazują wnosić, że istniała taka od- 
miana herbu Mądrostki. 
^1^ ^1^ 12. Bies, pradynasta rodu szcze- 

^ I *^ taL P^^^^^S^ szlacheckiego polskiego Kor- 
1 I F \ 1^/ niców - Biesów, prawdopodobnie brat 
vl^ ^1^ rodzony Kornika. 

13. Brzoza, pradynasta rodu szczepowego szla- 
checkiego polskiego Brzozów, oj- 
ciec Brzózki praojca linii młod- 
szej. Ponieważ runa skandynaw- 
ska, która znakowi stanniczemii 
tego rodu za temat służy, na- 
zywa się bjarkan, a wyraz ten pochodzi od źródłosłowii 
birk, kt()ry po skandynawsku oznacza brzozę, przeto 
jest wszelkie prawdopodobieństwo, że ów Brzoza był 
rodowitym Skandynawcem i zwał się pierwotnie Birk 
hib Bjarkan. 

^^^ ^^ 14. Waga, pradynasta rodu 

j I V /|i szczepowego szlacheckiego pol- 



\« 




^ 



skiego Wagów. 




yK 




15. Skarb, pradynasta rodu szcze- 
powego szlacheckiego polskiego Skar- 
b()w, ojciec Skarbka, praojca rodu 
Skarbków- A wdańców. 



16. W. N., nieznan 

p,i$ii^ 

ten rodem Pucia 



16. N. N., nieznany z imienia pradynasta rodu 

szlacheckiego polskiego, któ- 
regoto rodu istnienie zasadza- 
my na istnieniu znaku senio- 
rackiego, którego odmianą jest 
herb Puciatów. Ztąd też i ród 
ten rodem Puciatów tymczasowo zwać będziemy. 

17. Wysz, pradynasta rodu szcze- 
powego szlacheckiego polskiego Wy- 
szów, którego istnienia domyślamy się 
ze znaku stanniczego linii młodszej, wi- 
docznego w herbie Brogów-Leszczyców. 
18. Bor, pradynasta rodu szczepowego szlache- 
jk. jk. ckiego polskiego Borowów, ojciec Borka, 

X^l\^ -* k^ praojca rodu szlacheckiego polskiego 
l\ |V Borków. 

I > I I Znak stanniczy tego rodu szczepowe- 
1 1 go nie dochował się w żadnym herbie 

szlachty polskiej średniowiecznej, lecz gdy herb Borowa 
przedstawia w szczycie hak, a liak jest uherbioną rtmą 
logr, która bez tyra się jako stannica linii młodszej 
przedstawia, przeto dodawszy do runy lógr runę t;^r, 
będziemy mieć znak stanniczy senioracki, powyż przed- 
stawiony. 

jk^ j^ 19. Zawór, pradynasta rodu szcze- 

j^ V ^^1^ powego szlacheckiego polskiego Zawo- 
jo /I rów, którego stannicy nie znamy z ry- 
I » I ^ sunku, lecz tylko z opisu zamieszczonego 
1 Iw zapisce sądowej z końca XIV wieku. 

tjk. 20. N. N., niewiadomy z imienia pra- 

j^OjSl dynasta rodu szczepowego szlacheckiego 
^^^ polskiego, którego znak stanniczy obok 
^^r zamieszczamy, a o którego istnieniu cią- 
^^1^ gniemy domniemanie z herbu jednego 
szlachcica litewskiego z r. 1679, /v/V który się jako 
odmiana herbu linii młodszej ^V przedstawia. 



Ponieważ po rodzie tym w 



heraldyce pol- 



134 — 



skiej wieków średnich żaden ślad nie pozostał, zaś runa' 
będąca tematem jego stannicy jest zupełnie identyczną 
z runą będącą tematem rodu Nałęczów-Pomłostów, tak, 
że oba te rody szczepowe od rodzonycłi braci pocho- 
dzić muszą, przeto zupełne zaginienie owego znaku 
stanniczego tem jedynie logicznie wytłumaczyć można, 
iź oba te rody połączyły się następnie w drodze rekon- 
solidacyi pod wspólną stannicą Nałęczów-Pomłostó\y, tak 
że potomków niniejszego rodu i icłi nazwisk pomiędzy 
rodami używającemi herbu Nałęcz szukać winniśmy. Otóż 
pomiędzy tymi rodami używającymi herbu Nałęcz, nazwi- 
sko Ostroróg ma najwięcej wyglądu na prastarą prokla- 
macyę rodową, a gdy ta nazwa może pochodzić od ostrych 
rogów runy y^ w przeciwstawieniu do łagodnego 
kształtu tej- \y żesamej runy ^-^ użytej jako 
stannicy .^\. przez Nałęr \) czów-Pomło- 
stów, przeto domyślam się, że -^x Ostroróg był 
pradynastą naszego rodu szczepowego, i że tento ród 
szczepowy połączywszy się następnie w drodze rekon- 
solidacyi z rodem Nałęczów-Pomłostów pod tegoż stan- 
nicą, zachowuł nam w swem imieniu prastarą prokla- 
macyę zanikłego rodu. Ten więc ród szczepowy zwać 
będziemy rodem Ostrorogów. 

21. Pomłost, pradynastą rodu szczepowego szla- 
JL checkiego polskiego Nałęczów - Pomło- 

^1 V stów ; znak ten szczepowy nie dochował 
/T\ się w żadnym herbie szlachty polskiej 
V|y średniowiecznej, a o jego istnieniu świad- 

,j£lS^ czy herb rodu szlacheckiego ruskiego 
Nowosieleckich. 

22, 23. Aksak, praojciec rodu szczepowego szla- 
checkiego polskiego Aksaków. 
Ale Aksak nie jest stanowczo 
polskiem imieniem, lecz jestto 
podobno wyraz tatarski, który 
oznacza chromonogiego. Nato- 
miast ma herb Aksak jeszcze dwie inne, niewątpliwie 







kOO 



polskie proklamacye : Kara i Obrona, które atoli w ża- 
dnym pomniku średniowiecznym wspomniane nie są, co 
się tern tłumaczy, iż zubożała szlachta małopolska już 
około połowy XIV wieku podążyła na świeżo zdobytą 
Euś, gdy tymczasem najwcześniejsze zapiski sądowe, 
Jctdre nam o herbacli polskich średniowiecznych wia- 
domość podają, pochodzą dopiero ze schyłku XIV wieku, 
a zatem z chwili, kiedy rody Karów i Obrono w nie istniały 
już więcej w Małopolsce, lecz żyły przesiedlone na Busi. 
Albo więc pradynasta tego rodu zwał się Chromy, 
którąto proklamacye i nazwę następnie na Rusi w ze- 
tknięciu z Tatarami przetatarszczono na x\ksak, albo 
też pradynastami rodu tego byli Kara i Obrona, któ- 
rych odrębne zrazu rody, skonsolidowały się następnie 
w ród jeden i na Rusi przyjęły inną proklamacye Aksak. 
Ja jestem tego ostatniego zdania, ale w takim razie 
musiały być jako dla dwóch rodów dwie osobne stan- 
nice, z których tylko jedna się w herbie Aksaków 
dochowała, druga zaś musiała być jej odmianą, któ- 

mA rychto odmian gdy mogło być dwie, 
^1 V podaję obie w nadziei, że może herby 
szlachty ruskiej tę wątpliwość wyja- 
śnią, do której rozstrzygnienia ja żad- 
nego zgoła nie posiadam materyału. 
24. Nagod, pradynasta rodu szczepowego szlache- 

tyiL ckiego polskiego Nagodziców, którego 
■\i znak senioracki w żadnym z herbów 
Aj/' szlachty polskiej średniowiecznych się 
jt nie dochował i tylko z herbu linii młod- 
jf 1 V szej o jego niegdy istnieniu wiadomość 
bierzemy. 

Co do tej proklamacyi Nagody zachodzi poważna 
wątpliwość , do jakiego herbu ona się odnosi. Mamy 
wprawdzie aż siedm zapisek sądowych z lat 1408, 1416, 
1417, 1428, 1431, 1433 i 1468, w których proklamacya 
Nagody użytą jest na oznaczenie herbu Jelita, za czem 
i my się też oświadczamy, ale w jednej zapisce sądo- 



mm 




— 136 — 

wfj z r. 1433 wziętą jest ta proklamacya na oznaczenie 
herbu Jastrzębiec-. Długosz herb Wilcze kosy zowie 
Nagorlami* a Okolski i pijźniejsi heraldycy herb Prosa 
trzeciego. 

25. Jelita, prad\'nasta rodu szczepowego szlacfae- 

/T\ ^f\ ^•kiegłi i-Milskiego, kttirego znak seniora- 

i I I J< ^^^ r«jwnież w żadnym z herbów szlachty 

X|^ "\|^ polskiej wieków średnich się nie docho- 

JL jL waK i tylko z herbu linii młodszej Je- 

^1 V y^i\. litów o jego istnieniu niegdy wiadomość 

czerpiemy. 

'26. Koźliróg, prad\Tiasta rodu szczepowego szla- 
checkiego polsldego Koźlichrog<)w, 
którego znak senioracki ró\Miież w 
żadnym z łierbów szlacht}* polskiej 
vvieki»w średnich sie nam nie doeho- 
wal, a o ktiJrego istnieniu tylko z herbu 
linii młodszej Godziembów wiadomość czerpiemy. 

Co do stannic 24, 25 i 26 mamy trzy proklama- 
cye: Nagody, Kożlerogi i Jelita; te trzy pi^oklamacye 
rozdzielam miedzy te trzv stannice, chociaż bvć może, 
iż istniały tylko dwie stannice Nagodów i Koźłichro- 
gów (NX. 2-i i 26) a stannica senioracka N. 25 nie 
istniahi wcale, zaś proklamacya Jelita odnosi się tylko 
do i^raojca linii młodszej rodu X. 24 Nagodziców. 

27. Okim, pradynasta rodu szczepowego szlache- 
ckiego polskiego, którego stan- 
nica senioracka przechowała się 
najpoprawniej w herbie Marci- 
szewiiza, Łosiatyńskich, Okuniów 
i Wecławowiczów. 

28. Starykoń, pradynasta rodu szczepowego szla- 
checkiego polskiego Starzów. 
Najstarszy znak senioracki tego 
rodu przechował się na denarku 
Sieciecha, palatyna Władysława 
Hermana z końca XI wieku. 





137 






Eońciech, pradynasta rodu szczepowego szla- 
checkiego polskiego Kościeszów. Roz- 
glądając się w znaku stanniezyni tego 
rodu i po równy w ująć go ze znakiem 
stanniezyni Popielid<'>\v, pokazuje się, 
że oba te znaki są pod względem 
ruhologicznym zupełnie identyczne, oba bowiem przed- 
stawiają jedne i tężsamą runę skandynawską Jr, jeno 
w dwa różno sposoby pisaną: w T ^' runą ty- 

rem związaną. Wynikałoby z 1 Jf^ tego, że 
r(jd Kościechiiw i Popielów od /In. J 1 \ wspólnego 
niegdy praojca pochodzą; a że runa Kościechów jest 
starsza zaś Popielidów młodsza formą, przeto wynika- 
łoby ztąd, że ród Kościecliów był niegdyś senioi-ackim, 
a ród- Popielów młodszą gałęzią tegoż rodu seniora- 
ckiego^.a gdy Popielów na stolcu książęcym widzimy, 
to wynikałoby z tego, że linia senioi^acka Kościechów 
została na rzecz młodszej linii Popielów stolca książę- 
cego pozbawioną, co u Słowian zaodrzańskich dość czę- 
stem było zjawiskiem. 

Strzegoń, pradynasta rodu szczepowego szla- 
checkiego polskiego. Wprawdzie istnie- 
je na Szląsku gród Strzegom (Strie- 
gau), a dziedzice tegoż grodu kome- 
sowie Gniewomir i Imbram używają 
, takiego prawie znaku stanniczego na 
swoich pieczęciach, jaki obok rysujemy, z czegoby 
można wnioskować., 
że ów Strzegoń pra- 
dynasta rodu był za^ 
razem założycielem [t 
grodu Strzegomia; to j \ 
zważywszy, iż polo- \(f 
żenię grodu Sti-zego- 
mia, wskazuje, iż on 
ani w piei*wszem ani w drugiem lub trzeciom, lecz do- 
piero w jednem z późniejszycłi pokoleń mcigł być za- 



du, btrzegoc 




— 138 — 

łożony, znak stanniczy runiczny zaś tego rodu przed- 
stawia takie znawstwo run, jakie tylko w pierwszem 
a co najwięcej w drugiem pokoleniu istnieć mogło, 
w późniejszych zaś pokoleniach znawstwo run ginie 
zupehiie, przeto nie ulega wątpliwości, że pradynasta 
rodu, który formował znak stanniczy, a założyciel grodu 
Strzegomia były dwie odrębne osoby, conajmniej kilku 
pokoleniami od siebie odległe; chyba gdyby się poka- 
zało, że proklamacya Strzegomia nie jest imionową lecz 
topograficzną, co do czego możliwość nie jest wyklu- 
czoną. Po stannicy sądząc, Strzegoń mógł być bratem 
rodzonym Popiela, Kościecha, Czewoja i Kościery. 
1 I 1 f 31. Czewoj, pradynasta rodu szcze- 
^Y"^ ^p powego szlacheckiego polskiego Cze- 
1 5t wojów, który się jako bliski krewny 

/" "\ f^ "\ a może brat rodzony Popiela, Koście- 
1 11 1 cha i Strzegonia przedstawia. 

32. N. N. (prawdopodobnie Śleporód), pradynasta 
. . rodu szczepowego szlacheckiego 

^\ ^^\^ polskiego, kt<5rego znak stanniczy 

A \ \< A *T^ K senioracki tu obok przedstawiam, 

I ' I I ' I a którego ślad istnienia przecho- 

1111 wał się w herbie rodu litewskiego 

Sleporodów. Zważywszy, że Litwa brała swe herby od 

Polaków wraz z proklamacyami, jak tego akt unii łioro- 

delskiej z r. 1413 dowodzi, imię Śleporód zaś wygląda 

bardzo na prastare polskie przezwisko, przeto jestem 

zdania, że Śleporód było imieniem pradynasty tego rodu, 

który w skutek tego rodem Sleporodów zwać będziemy. 

33. N. N., niewiadomego nazwiska pradynasta 
^-^ ^_^ rodu szczepowego szlacheckiego 
fTl /^|\ polskiego, którego znak stanniczy 

^ I ^ ^ ^ł^ ^ obok domieszczamy, a którego 
I ' I 1^1 ri^^Sd.y istnienia z herbów Gliń- 
1 1 -1 A skicli i Ogińskich się domyślamy. 

Herbu Ogińskich proklamacya jest Oginiec, a Oginiec 



— 139 - 

może reprezentować wybornie pradynastę rodu tego, 
który w skutek tego rodem Ogińców zwać będziemy. 

34. N. N., niewiadomego nazwiska pradynasta 

. rodu szczepowego szlacheckiego 

,^v y^ polskiego, o ktcirego istnieniu 

J { I K . jĄ T^ ^ ^ herbu Wołotkowiczów (u Ko- 

rlr^ |Tx1 jałowicza) oraz z jednego herbu 

r ^ r N zamieszczonego na tarczy czter%)- 

polowej kniaziów Ł^ukomskich wiadomość czerpieujy. 

Gdy proklaińacya stara tego herbu zupełnie zaginęła, 

zwać będziemy ród ten szczepowy tymczasowo rodem 

Wołotkowiczów. 

35. N. N., niewiadomego nazwiska (prawdopodob- 
nie Wojna I), pradynasta rodu 
szczepowego szlacheckiego pol- 
skiego, o którego istnieniu czer- 
piemy wiadomość z herbu Jasie- 
nieckich Wojnów (Niesiecki IV, 

454). Że zaś nazwisko Wojna przedstawia się jako do- 
skonała prastara proklamacya, przeto ród ten szczepowy 
rodem Wojnów zwać będziemy. 

36. Łeward (Walny), pradynasta rodu szczepo- 
wego szlacheckiego polskiego Lewartów- Walnych, Skan- 
dynawiec, którego prastara stannica runiczna nie jest 
nam znana. 

37. Oław, pradynasta rodu szczepowego szlache- 
ckiego polskiego Olawów, rodowity Skandynawiec, któ- 
rego prastara stannica nmiczna nie jest nam również 
znana. 

38. Wrona (Rak), pradynasta rodu szczepowego 
szlacheckiego polskiego Warniów-Rak()w, którego na- 
zwa Warnia (tyleż co Wronia) zdradza połabski dya- 
lekt, a którego prastara stannica runiczna nie jest nam 
również znana. 

59. Poznań, pradynasta. szlachty polskiej, założy- 
ciel wielkopolskiego grodu Poznania, a który prawdo- 






— 140 — 

podobnie do stryjcdw dynastyi Popielidów należał. Jego 
prastara stannlca runiczna nie jest nam znana. 

40. Giedko, pradynasta szlachty polskiej, założy- 
ciel wielkopolskiego grodu Gdecza czyli Giecza. Stan- 
nlca jego senioracka nie jest nam znana. 

41. Kostera (I), pradynasta szlachty polskiej, za- 
łożyciel wielkopolskiego grodu Kostrzyn. I jego pra- 
stara stannica runiczna nie jest nam znana, tylko po- 
winowactwo jego imienia z imieniem Kościecha naka- 
zywałoby się domyślać pokrewieństwa, a co za tern 
idzie, także przynależności do wspólnego szczepu z tymże 
Kościechem. 

Popr()bujmy zrobić poszukiwania za tą nieznaną 
stannica Kostery (I) , może nam sję odnaleźć ją po- 
wiedzie. 

Za wskazówkę do poszukiwań posłuży nam wi- 
doczne powinowactwo imienia Kostery z imieniem Ko- 
ściecha, które też i blizkie pokrewieństwo tych dwóch 
pradynastów wskazywać się zdaje. Stannica przeto Ko- 
ściecha powinna nas naprowadzić na ślad, jak wyglą- 
dała stannica jego blizkiego krewniaka Kostery. Otóż 
stannica Kościecha znaną nam jest doskonale i wyglą- 
dała tak: stannica Kostery przeto powinnaby 
być formą ^^V swą bardzo do niej zbliżona i z tych 
samych I motjwów ninicznych uformowana. 
Rozglą- ^IV dając się pomiędzy stannicami pra- 
dynastów rycerstwa polskiego z pierwszego 
pokolenia, znajdujemy jako pokrewne stannicy Koście- 
cha następujące trzy stannice, mianowicie stannicę rodu 
szczepowego Popielid()w: jk. stannicę rodu szcze- 






powego Strzegoniów: -^1^ wreszcie stannicę ro- 
du szczepowego ^|\ ^^^\ Czewojów: 
któreto wszyst- I J 1 t kie trzy 
stannice z tych ^^\ samych motywów 

runicznych / I ^ (>K ^ "t^ ^ Y) '^^ 

wzi<gte. Otóż co w tych trzeci) odmianach stan- 
nicy starego Kościecha już na pierwszy rzut oka ude- 




— 141 - 

rza, to to, że między niemi brak najbardziej pokrewnej 
i najbliższej odmiany, która powinna wyglądać tak: 
której dotychczas] w żadnym herbie szlache- 
^^\. ckim ani polskim ani ruskim odnaleść mi się 
1 nie udało, a która wedle dotąd znanych mi pra- 
y|V wideł formowania się odmian stannic runicznycli 
średniowiecznych musiała powstać pierwej, za- 
nim powstały stannice Popielidów, Strzegoniów i Cze- 
wojów, które są znacznie młodsze. Cóż w obec tego 
naturalniejszego jak przypuścić, iż owa nieodszukana 
dotąd w herbacłi polskich średniowiecznycli stannica, 
najbardziej pokrewna stannicy Kościecha, jest właśnie 
nieznaną nam stannica najbliższego snąć krewnego te- 
goż Kościecha, Kostery. 

W ten jednak sposób pomnożyłaby się liczba puł- 
kowników-wojewodów czyli pradynast(5w rycerstwa pol- 
skiego wieków średnich jeszcze o jednego i wzrosłaby 
liczba prarodów do trzydziestu siedmiu. 

42. Włodzisław, pradynasta szlachty polskiej, za- 
łożyciel grodu Włodzisławia na Kujawach. Wprawdzie 
imię Włodzisław jest właściwe tylko dynastyi Piastów 
w wiekach średnich, w obec czego wypadałoby tego 
Włodzisława zaliczyć do dynastyi piastowskiej a zatem 
co najwcześniej dopiero do trzeciego pokolenia; gdy 
jednak dynastya Piastów jest tylko odłamem dynastyi 
Popielidów, nie jest wykluczoną możność, że dynastya 
Piastów używane przez siebie tak często imiona Bole- 
sław, Włodzisław, Mieczysław i inne właśnie po dyna- 
styi Popielidów odziedziczyła. 

Mamy przeto imiona 42 pradynastów szlachty pol- 
skiej z pierwszego pokolenia; gdy atoli potrzebujemy 
ich tylko 36, przeto mamy ich sześciu za dużo, co jest 
silniejszą przestrogą popełnionego błędu, niż gdybyśmy 
ich mieli za mało. Gdyby ich bowiem brakło, mogli- 
byśmy to położyć wygodnie na karb wymarcia bezpo- 
tonmego niektórych rodów, ale jeśli ich mamy za wielu, 
tedy popełniliśmy błąd niewątpliwie. Błąd ten może 



— 142 — 

leżeć albo w tern, żeśmy siły zbrojne Polaków przyby- 
łych z nad Łaby nad Wartę o 6 tysięcy za nisl^o po- 
dali, albo żeśmy sześciu dynast()w niepotrzebnie w po- 
czet pradynastów wprowadzili. W obu kiemnl^acli błąd 
mógł być łatwo popełniony: przy obliczeniu sił Cliro- 
brejco może za małe cyfry przyjęliśmy jako wysokość 
załóg konsystującycli po grodach, mianowicie na grody 
znaczniejsze po 500, a na mniejsze po 300 wojów ; gdy- 
byśmy te załogi tylko o 100 wojów na każdym grodzie 
podnieśli, jużbyśmy dostali brakujących 6000 wojów. 

Co do pradynastów, to zwracam uwagę, że zna- 
ków stanniczych runiczny ('h wynaleźliśmy tylko 37, to 
jest właśnie tyle tylko, ile ich koniecznie potrzeba, więc 
tu nie ma myłki, a w takim razie wystarcza przypuścić, 
że dla owych 6 pradynastów, dla których znaków stan- 
niczych runicznych nie znamy, znaki mieszczą się już 
w znanych 37 znakacli, czego sprawdzić nie możemy, 
a myłka sama z siebie odpadnie. A gdybyśmy się 
mimoto omylili, to myłka ta w ten sposób się tłumaczy. 

Wychodziliśmy z tego założenia, że pierwotnie 
każdy znak stanniczy może mieć tylko jedne prokla- 
ma(*Ą'ę, a każda proklamacya nuisiała pierwotnie repre- 
zentować osobny znak stanniczy. Jeśli mimoto zna- 
leźliśmy przy którym herbie kilka proklamacyj, jak 
np. Lis-Mzura-Orz-Strzempacz, tośmy przypuszczali, że 
pierwotnie każda z tych proklamacyj reprezentowała 
osobny znak stanniczy czyli osobny ród i dopiero kiedy 
z biegiem czasu te osobne rody się zrekonsolidowały 
pod jedne wspólną chorągiew najsilniejszego z nich, 
ten jeden znak stanniczy się utrzymał, inne zaś zarzu- 
cono, a tylko zatrzymano proklainacye ; tym sposobem 
owa proklamacya: Lis-Mzura- Orz - Strzempacz znaczy- 
łaby, iż było pierwotnie czterech braci, z których 
jednemu było I^is, drugiemu Mzura, trzeciemu Orz, 
czwartemu Strzempacz i ci wytworzyli cztery osobne 
znaki stannicze i cztery osobne rody, które się na- 
stępnie po kilku wiekach pod wspólną chorągiew naj- 



— 148 - 

potężniejszego z nich rodu Lisów zrekonsolidowały. 
Tym sposobem przypuszczałem czterech pradynastów 
jednego późniejszego połączonego rodu szlacheckiego 
polskiego wieków średnich. Tak argumentując i postę- 
pując, postępowałem zupełnie poprawnie. 

Ale jak każda reguła ma wyjątki, wskutek czego 
żadna reguła do wszystkich wypadków zastosowaną 
być nie może, tak i owa teorya o tłumaczeniu kilku 
proldamacyj przy jednym herbie, ma bardzo doniosły 
wyjątek. 

Podaje go ród Dragów-Sasów; mający jeden herb 
a dwie proldanąacye. Wedle powyższej teoryi wypada- 
łoby, że Drag i Sas byli braćmi rodzonymi i pradyna- 
stami rodu; tymczasem jest to nieprawdą: Drag był 
ojcem, Sas był synem, z czego wynika, że dopóki żył 
stary Drag, ród używał proklamacyi Dragowie, wziętej 
z imienia seniora- wojewody ; gdy umarł Drag, pozosta- 
wiwszy syna Julę Sasa, zmieniono proklamacyę na Sa- 
sowie. Równocześnie więc obie te proklamacyę nie były 
w użyciu nigdy, tylko późniejsza weszła w użycie do- 
piero wtedy, gdy wcześniejsza z użycia wyszła. 

Otóż przyjmując w każdym wypadku, ilekroć kilka 
proklamacyj około jednego herbu się skupia, iż mamy 
do czynienia z rekonsolidacyą rodów, możemy się cza- 
sem omylić, jeżeli owe proklamacyę nie będą oznaczać 
rekonsolidacyi rodów, lecz sukcesyę, czyli następstwo 
syna po ojcu. 

Mniemam atoli, że takie wypadki zdarzać się mogą 
niesłychanie rzadko ; proklamacyę bowiem wyszłe z uży- 
cia szły zupełnie w zapomnienie; jeśli więc o kilku pro- 
klamacyach są wzmianki, to dowód, że te wszystkie 
proklamacyę są jeszcze w użyciu, a to tylko przy re- 
konsolidacyi mogło mieć miejsce. 

Otóż na 350 przeszło proklamacyj szlacheckich 
polskich wieków średnich ten jeden raz tylko (u Sa- 
sów-Dragów) spotykamy się z faktem, że stoją obok 
siebie dwie proklamacyę, różniące się czasem, jedna 



— 144 — 

wyszła z użycia, a druga będąca jeszcze w użyciu, co 
się tem tłumaczy, iż to były rzeczy świeże, odbywające 
się dopien) w drufciej połowie XIV wieloi, a zatem bę- 
dące jeszcze w pamięci wszystldcłi, Irtórzy się tem in- 
teresowali, ileże n»d Dragów-Sas<>w był rodem cudzo- 
ziemskim, świeżo przez IcnUa Łud\«ika z Węgier na 
Ruś przesiedlonym. Ale w zapisicach sądowych stara 
proklamacya wyszła z użycia, nie mogła się nigdy po- 
jawić; nikt się przecież nie powoływał na żadną inną 
proklamacyę, jak na tę, kfairej używał i tylko w dzie- 
łach Długosza mogła się zaplątać tu lub owdzie z tra- 
dycyi rodzinnej jaka proklamacya wyszła z użycia. 



§ 3. Drugie pokolenie szlacłity polskiej wiekó^v średnich, 

834—866. 

Tu zwracamy uwagę, że podczas gdy w pierwszem 
pokoleniu rycerstwa polskiego średniowiecznego mie- 
liśmy tylko z samymi saniorami czyli pradynastami 
i*o(l(')W szczepowycli do czynienia, a o żadnycli liniach 
bf)cznycli nie mogło hyc* jeszcze mowy, gdyż navyet 
z rodzonycli braci tak starszy jak i młodszy w pierw- 
szem pokoleniu ])iastowali zar()wno godność pułkowni- 
k(Av-vyoj(*wod<)W, więc im zar<)wno służyła wojewodziń- 
ska stannica, to vy drugiem pokoleniu zacz}Tiają się 
rody szczepowe dzielić na linie i gałęzie, mianowicie 
każdy yM vvytvyarza jedne (tylko) linię senioracką 
i jedne lul> kilka łinij młodszych, w miarę czy ma 
(Ky()cli lub więcej synóyy. Te zaś obie linie zaczynają 
się dzielić na pojedyncze gałęzie, w ten atoli sposób, 
że linia młodsza może już vy drugiem pokoleniu wy- 
tvyarzać bo(!zne gałęzie, podczas gdy linia senioracką 
(Io[)i(iro w trzecicMU pokoleniu gałęzie boczne wytwarzać 
nioż(*. lVzyi)ati'zmy się temu procederowi na przykła- 
dzie. Pradynasta rodu szczepowego szlacheckiego pol- 
skiego A ma pięciu synów: B, C, D, B i F, to jeden 



— Ud - 

z nich tylko, ińianowicie najstarszy B może być senio- 
rem i zakłada linię senioracką; reszta C, D, E i F sta- 
nowią linie młodsze, a każdy z nich bierze sobie osobną 
młodszą stannicę i staje się praojcem osobnego rodu; 
tym więc sposobem już w drugiem pokoleniu obok 
jednej linii seniorackiej wytwarza się cztery linie młod- 
sze czyli cztery osobne gałęzie linii młodszej, podczas 
gdy w linii seniorackiej w tem pokoleniu żadna po- 
boczna gałąź wytworzyć się nie może, gdyż w jednym 
rodzie jeden tylko równocześnie senior być może a wię- 
cej nie. Dopiero synowie seniora a zatem już trzecie 
pokolenie mogą wytworzyć osobne gałęzie boczne se- 
niorackie. Jeśli bowiem senior B miał czterech synów: 
a, b, c i d, to znowu tylko najstarszy z nich a odziedziczył 
seniorat i stannicę senioracl^ą; młodsi natomiast jego sy- 
nowie b, c i d nie weszli bynajmniej w poczet dynastów 
linij młodszych, lecz uformowali dla siebie osobne boczne 
gałęzie linii seniorackiej, formując swoje osobne stan- 
nicę w ten sposób, iż odmieniali tylko stannicę ojcow- 
ską, lecz z niej runy seniorackiej t^ra (^) nie wyrzu- 
cali wcale, ale ją zatrzymywali na dowód swego 
seniorackiego pochodzenia. Między bowiem młodszymi 
potomkami linii seniorackiej a potomkami linij młod- 
szych w ogóle istniała w sferze uprawnienia ta stanow- 
cza różnica, iż oni byli bliżsi dostąpienia godności se- 
niorackiej, w razie bezpotomnego zejścia seniora, podczas 
gdy członkowie linij młodszycli musieli czekać, dopóki 
wszyscy młodsi członkowie linii seniorackiej bezpotom- 
nie nie wymrą. 

W drugiem pokoleniu znane nam są tylko imiona 
praojców rodów młodszych, gdyż oni tworząc sobie nowe 
stannicę, tworzyli zarazem nowe proklamacyo, brano 
po swoich imionach ; nie są nam natomiast znane imiona 
seniorów drugiego pokolenia, gdyż ci wraz z stannictą 
ojcowską dziedziczyli zarazem i ojcowską proklamacyę 
i tym sposobem nie mieli możności podania swycli imion 
do potomności. 

Tom n. 10 



— 146 — 

Podajemy tu więc tylko szereg praojców młodszyt?i 
linij, a to w tym samym porządku, jak podaliśmy pra- 
dynastów rodów szczepowycli w pierwszem pokoleniu: 
I a) młodsi dynastowie rodu szczepowego 

I szlacheckiego polskiego Popielidów: 
X 43. Bolesta (Piast), założyciel dynastyi 

^T^V piastowskiej, najstarszy z młodszych synów 
I 1 1 Popiela (II) Chwościszka, praojciec rodu szla- 
checkiego polskiego Boleściców, bocznej gałęzi linii młod- 
szej rodu szczepowego Popielidów, która się później 
z rodem szlacheckim polskim Jastrzębców w drodze 
rekonsolidacyi połączyła ; 

44. Jastrząb, trzeci z kolei syn Popiela (II) Chwo- 
ściszka, praojciec rodu szlacłieckiego polsldego Ja- 
strzębców ; 

45. Kania, czwarty z kolei syn Popiela (II) Chwo- 
ściszka, praojciec rodu szlacheckiego polskiego Kanio- 
w()w, który się następnie z rodem szlacheckim polskim 
Jastrzębców w drodze rekonsolidacyi połączył; 

46. Ludbor, piąty syn Popiela (II) Chwościszka, 
praojciec rodu szlacheckiego polskiego Ludbrzów, który 
się później z rodem szlacheckun Jastrzębców w drodze 
rekonsolidacyi połączył ; 

47. Nagor, szósty syn Popiela (II) Chwościszka, 
praojciec rodu szlacheckiego polskiego Nagorów, który 
się również następnie z rodem szlacheckim Jastrzębców 
w drodze rekonsolidacyi połączył; 

48. Łazęka; siódmy syn Popiela (II) Chwościszka, 
praojciec rodu szlacheckiego polskiego Łazęków, który 
się także później z rodem szlacheckim Jastrzębców w dro- 
dze rekonsolidacyi połączył; wreszcie 

49. Zaras, ósmy i najmłodszy syn Popiela (II) 
Chwościszka , praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
Zarasów, który się również z rodem szlacheckim Ja- 
strzębców \y drodze rekonsolidacyi połączył (?). 




— 147 - 

6) młodszy dynasta rodu szczepowego 
polskiego Niemii*ów: 



50. Borys, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
Borysów. 

T c) młodsi dynastowie rodu szczepowego pol- 

|. I skiego Orzów-Lis()w-Mzur()w-Str/empacz()w : 

r 

51. Bojek, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
Bojczów ; 

52. Modzel, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
Modzelów ; 

53. Piasek, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
Piaszcznów ; wreszcie 

54. Święcą (I) (izy Świętosław, praojciec rodu szla- 
checkiego polskiego Świeńczyców. 

Md) młodszy dynasta rodu szczepowego 
szlacheckiego polskiego Świerków: 

55. Świerczek lub Ćwierczek, praojciec rodu szla- 
checkiego polskiego Świerczków. 

Ye) młodsi dynastowie rodu szczepowego 
■~~""*~"^ 

56. Cielę, praojciec (nieznanego) rodu szlaclie- 
ckiego polskiego Cielęciów, ojciec Ciołka i Cielątka; 

57. Cielech, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
Cielechów czy też Czelechów; 

58. Cielepał, praojciec rodu szlaclieckiego pol- 
skiego Cielepałów czy Czelepałów; 

59. Nieczuj, praojciec rodu szlaclieckiego polskiego 
Nieczujów; wreszcie 

10^ 



60. Raga, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
Rągów. 

Yf) młodsi dynastowie rodów szczepowycH i 

61. Biały, praojciec rodu szlacheckiego polskiegc:^ 
Bialów ; 

62. Działoch, praojciec rodu szlacheckiego pol-- 
skiego Dzialoszów; 

63. Nowina, praojciec rodu szlaclieckiego polskiega 
Nowinów-Złotogoleńczyków. 

64. Rogal, praojciec rodu szlacheckiego polskiegp 
Rogalów ; 

65. Szeliga, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
Szeligów. 

66. Cząber, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
Czaborów-Rogalów ; 

■ g) młodszy dynasta rodu szczepowego 

\ yy / polskiego Brzozów: 

67. Brzóska czy Brzuska, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Brzusków. 

Mh) młodszy dynasta rodu szczepowego 
polskiego Skarbów: 

68. Skarbek, praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Skarbków-Awdańców. 

i) młodsi dynastowie rodu szczepowego polskiego 
Wyszów : 

. 69. Bróg, praojciec rodu szlacheckiego 

pNs^>^ polskiego Brogów, później z Leszczycami 
I >^>w I w drodze rekonsolidacyi połączonego; 
K^ ^ 70. Łaska, praojciec rodu szlacheckiego 
1 1 polskiego Leszczyców. 




— 149 — 

k) młodszy dynasta rodu szczepowego szla- 
checkiego polskiego Borów: 



71. Borek, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
Borkdw. 

1) młodsi dynastowie rodu szczepowego szła- 



c\ 



chockiego polskiego Zaworów: 



72. Białąg, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
Białągów, później z rodem Drużynciw połączonego; 

73. Bylina (II), praojciec rodu szlaclieckiego i)ol- 
skiego Bylinów; 

74. Druga, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
Drużynów ; 

75. Krzywaśny, praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Krzywaśniów (Szreniaw()w, Drużynów); 

76. Ocel, praojciec rodu szlacheckiego polskiiigo 
Ocelów, później z rodem Szreniawów połączonego; 

77. Szreń, praojciec rodu szłaclieckiego polskiego 
Szreniawów ; 

78. Wąż, ojciec Wężyka, praojca rodu szlache- 
ckiego polsldego Wężyków. 

^ y ^ w y ^ m) młodsi dynastowie r()d<)w 
\ l^r V I y szczepowycli szlacłieckicli ]H)1- 

79. Bolek, praojciec rodu szlaclieckiego polskiego 
Bolców ; 

80. Gleza, praojciec rodu szlacłieckiego polskiego 
Glezynów ; 

81. Godziąb, praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Grodziembów. 



źlichrog()W : 




— 150 — 

w) młr>dsi dynastowie rodów szczepowy(3li 
szlacheckich polskich Okuniów i Starzów: 



82. Broda, praojciec rodu szlacheckiego polskieg"0 
Brodziców ; 

83. Jasion, pi-aojciec rodu szlacheckiego polskieg"< 
Jasieńczyków ; 

84. Kowina czy Skowina, praojciec rodu szlacht 
ckiego polskiego Kowinów; 

85. Kuczaba, praojciec rodu szlacheckiego po 
skiego Kuczabów-Paprzyców ; 

86. Ogniwo, praojciec rodu szlacheckiego polskieg"^^ 
Lubowlitów-Ogniwów ; 

87. Ozór, praojciec rodu szlacheckiego polskieg"^ 
Ossoryów-Szarzów ; 

88. Przyjaciel, praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Bnidnychinis-Przyjacielów ; 

89. Rakiew, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
Kuczabów-Rakwiczów ; 

90. Słońce, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
Słońców ; 

91-a. Szary, praojciec rodu szlacheckiego polskie- 
go Ossoryów Szarzów; 

91-b. Duła, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
Duliczów. 

Do którego ci wyżi?j pod 82-91 wyszczególnieni 
młodsi dynastowie rodu szczepowego, należą, czy do 
Okuniów czy do Starzów, nie podobna stanowczo 
orzec ; stannice bowiem tych dwóch rodów szczepowych 
r<)żnią się właśnie tylko kształtem runy tyr, która 
w stannicacli linij młodszycli nie mogła być zatrzy- 
maną. Domniemanie atoli z pewnem prawdobieństwem 
jest za rodem Starz(')w, który w wiekach średnich jako 
jeden z najpotężniejszych rodów małopolskich wystę- 
puje, mógł więc wydać z siebie z biegiem czasu kilka 



— 151 — 

linij bocznych młodszych, podczas gdy r(}d szczepowy 
Okuniów wcześnie się na Ruś a względnie na Litwę 
przeniósł i w koronie po sobie prawie żadnego śladu 
nie zostawił. 

/! N o) młodsi dynastowie rodu szczepowego 
*^ [ I ^ szlacheckiego polskiego Ogińców : 

92. Cholewa, praojciec rodu szlacheckiego polskie- 
go Cholewów ; 

93. Czelusty praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
Czelustów-Ża wotołó w ; 

94. Kopacha, praojciec rodu szlacheckiego polskie- 
go Kopasinów czy też Kopaszynów ; 

95. Zawotoł, praojciec rodu szlacłieckiego pol- 
skiego Zawotołów-Czelustów ; 

p) młodsi dynastowie innych rodów: 

96. Walny jeden z praojców rodu szczepowego 
polskiego Lewartów- Walnych, który mógłby być po- 
czytanym nawet za pradynastę osobnego rodu szczepo- 
wego i zaliczony do pierwszego pokolenia rycerstwa 
polskiego wieków średnich (jako prawdopodobnie brat 
rodzony Lawarda), gdyby nam jego prastara stannica 
była znaną. 

97. Rak, jeden z praojców rodu szczepowego polskie- 
go Warniawitów-Raków, do którego również stosuje się 
uwaga, jaką co dopiero o Walnym powiedzieliśmy. 

§ 4. Trzecie pokolenie rycerstwa polskiego wieków 

średnich, 867 — goo. 

Wspomniałem już wyżej, że w trzeciem pokoleniu 
rycerstwa polskiego wieków średnich zaczynają się 
zjawiać obok pobocznych linij młodszych, także po raz 
pierwszy poboczne gałęzie linij seniorackich. Trudność 
w rozklasylikowaiiiu jest nieraz bardzo wielka i często 
wprost niepodobna oznaczyć, czy jakiś młodszy dyna- 



— 152 — 

sta do dnigiego czy do trzeciego pokolenia należy- 
W niniejszym tomie nie będziemy się szczegółowo na- 
bawiać uzasadnieniem, dlaczego tego lub owego dynastę 
do tego lub owego pokolenia zaliczamy; odpowiedzą 
na to pytanie genealogie herbów, jakie w tomie dal' 
szym niniejszej publikacyi zamieszczone zostaną. 

^j^ 98. Cwała, praojciec rodu szlacheckiegro 

.xlv. polskiego Cwalinów-Pniejniów, który się jakio 
^^^ gałąź lini seniorackiej rodu szczepowego szl^-' 
J 1 \ cłieckiego polskiego Popielidów przedstawi; 
jk. 99. Drogosław, praojciec rodu szlache< 

\/|\. kiego polskiego Drogosławiczów, który si^ 
t również jako gałąź linii seniorackiej ro4 ^ 
^^\ szczepowego Popielidów przedstawia; 

100-a. Juńcza, praojciecc rodu szlacheckiego poX' 
skiego Juiiczyków, ktiiry się przedstawia jako gał%^ 
linii seniorackiej rodu szczepowego Mzurów. 

100-b. Niezgoda, praojcie rodu szlacheckiego pol- 
skiego Niezgodów, który się jako gałąź poboczna linii 
seniorackiej rodu szczepowego Mądrostków przedstawia. 

101. Ogon, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
Ogończyków-Powałów, który również do bocznych gałęzi 
linii seniorackiej rodu szczepowego Popielidów należy; 

102. Pniejna, praojciec rodu szlacheckiego CwaU- 
nów-Pniejni()w, prawdopodobnie brat rodzony Cwały, 
kt()ry również do bocznyctli gałęzi linii seniorackiej 
rodu szczepowego Popielidów należy; 

103. Powała, zapewne brat rodzony Ogona, praojciec 
rodu szliiclieckiego Ogończyków-Powałów, który się jako 
poboczna gałąź linii seniorackiej rodu szczepowego Po- 
pielidów przedstawia : 

104. Krzywosąd , zapewne brat rodzony Niesoba i Sło- 
^^^ dzieją, jeden z praojc()W rodu szlacheckiego 

^ I ^ Krzywosądów - Niesobi()w - Słodziejów, który 

\^^^A^_ysie również jako gałąź poboczna linii seniora- 

g ckiej^rodu szczepowego Popielidów wyjawia; 



— 153 — 

105. Niesoby zapewne brat rodzony Krzywosąda 
i Słodzieja, jeden z praojc(Sw rodu szlacheckiego Krzy- 
wogądów-Niesobiów-Słodziejów, ktciry należy do gałęzi 
pobocznych linii seniorackiej rodu szczepowego Popie- 
liddw; 

106. Słodziej, zapewne brat rodzony Krzywosąda 
i Niesoba, jeden z praojców rodu szlacheckiego Krzy- 
wosądów-Niesobiów-Słodziejów, gałęzi pobocznej rodu 
s^zepowego Popielidów; 

ijw 107. Odrobąd, praojciecc rodu szlacheckie- 

-e I V go Odi'Owążów, który jest również gałęzią 

^"Y^ poboczną linii seniorackiej rodu szczepowego 

I Popielidów. 

108. Piła, praojcie rodu szlacheckiego polskiego 
Piławitów, który się jako gałąź poboczna linii senio- 
rackiej rodu szczepowego Orzów przedstawia. Rzecz ta 
wymaga wyjaśnienia. 

Tak, jak nam wszyscy heraldycy nasi herb Piła- 
wę czy Pilawę przedstawiają, ma to być półtrzecia 
I kfzyża i nic więcej, coby wskazywało, iż herb 
^■li^ ten jest odmianą stannicy runicznej linii 
^iAh^ młodszej rodu szczepowego Orz()w, a nie 
Um4 seniorackiej, jak po wyż stwierdziłem. Tym- 
1 czasem stare zapiski sądowe z lat 1386, 1387, 
1388 i 1389 uczą nas, że ten herb pierwotnie inaczej 
wyglądał, mianowicie, że przedstawiał opr()cz półtrzecia 
krzyża, nadto jeszcze literę Z. Skoro lierb Pilawa ma 
niewątpliwie runiczne pochodzenie, należało wyśledzić, 
z jakiejto runy przekształcenia owa litera Z powstać 
mogła. Zapiska sądowa z r. 1476 wyjaśnia nam tę 
kwestyę twierdząc, że herb Piława przedstawia p()ł- 
trzecia krzyża i strzałę. Ze strzały zatem powstała 
owa litera Z, a strzała to zawsze znamię runy tyra 
i^)' Ale strzała sama w prawidłowym swym kształcie 
nigdy za literę Z wziętą być nie może; należy przeto 
dochodzić dalej, na jakiej to prawidłowej drodze zrobiła 



się z runy t^ra (^) litera Z. Przy fonnowaniu odmian hax*- 
bowycli ulegała runa tyr następującym przeobrażenioncx • 
kładziono jej kreski znamienne łukowate, zamiast 
prostych ; ^r^ wywracano kreski znamienne i formo- 
wano tak I zwaną w heraldyce naszej straał^ 
widelec; I mo- a z tf żna jednak było ogra.- 
niczyć się do prze- y jT wrócenia tylko jednoj 
kreski znamiennej za" I 1 miast obu i sformo- 
wać strzałę półwidelec: ytr taka strzała połuwidel(3^ 
robi już zupełnie wraże- K nie litery Z i jeśli u^ 
niej umieścimy półtrze- 1 cia krzyża, będziemy mi»^ 
starodawny herb rodu Piławitów, a ten nam 
wskaże, że ród Piława jest boczną gałęzią 
nie linii młodszej, lecz linii seniorackiej rodu 
szczepowego Orzów. 




109. Jezioro, praojciec rodu szlacheckiego polski 
go Jezierzów, który się jako gałąź poboczna linii seni 
rackiej rodu szczepowego Mzurów przedstawia. 

Rzecz ta wymaga wyjaśnienia. Wspomnieliśm 
wyżej pod pradynastą Piłą, że runę t^^r ("t^H^) prz 
formowaniu odmian herbowych zmieniano w ten spo— - 
sposób, iż albo obie kreski znamienne albo tylko jedn^ 
wywracano, formując w ten sposób strzałę widelec lub 
połuwidelec. Otóż jeśli w znaku stanniczym Mzurów 
wywrócimy jedne ki^eskę znamienną, otrzy- 
mamy znak taki, ^i.^/ ^ z tego wężowa- 
tego znamienia /j^"^ utworzył się w dro- 
dze uherbienia > I ^ gawron czy t^ż 
inny ptak jaki. I Z czego widać, że 

Jezierza jest poboczną ga- 1 łęzią linii senio- 
rackiej rodu szczepowego Mzuriny. 

T 110. Dołęga, praojciec rodu szlacheckiego 

/T^ polskiego Dołęgów, którego znak się jako prze- 

I * wrócona stannica rodu szczepowego Mądrost- 

X I T kó w przedstawia, zatem formuj e gałąź poboczną 

N^ linii seniorackiej tegoż rodu. Interesującem jesł 





— 155 ~ 

i J ^"chowe powinowactwo tych dwóch proklamacyj Do- 
łęga i Mądrostka, opartych na wspólnem pochodzeniu 
rodowem, czyli na związkach krwi. 

111. Boźawola, praojciec rodu szlacheckie- 
go Boży eh woli, którego herb przedstawia się 
jako wywrócony uherbiony znak stanniczy 
rodu szczepowego Biesów; 

^^T^ 112. Chab, jeden z praojców rodu szlachec- 

/^ I \ kiego Chabów-Wukrów, którego herb przed- 

L-iH stawia się jako odmieniona i wrębami wę- 

\ I 7 gierskiemi udostojniona stannica rodu szcze- 

^X^ powego Biesów, bokiem położona; 

113. Chmara, jeden z praojców tegoż rodu szla- 
checkiego Chmarów-Chabów- Wukrów ; 
^. 114. Komik, jeden z praojców rodu szla- 

^^ ^\ chockiego Kornico w -Biesów, którego herb, 
P I J tak jak herb Chmarów, przedstawia się jako 
^^ I ^ udostojniona wrębami stannica rodu szczepo- 
* wego Biesów, bokiem wywrócona; 

T 115. Kołmach, praojciec rodu szlacheckie- 

^?+^ go Kohnaszów, który się jako gałąź poboczna 
I I \ linii seniorackiej rodu szczepowego Strzego- 
•""^N niów przedstawia; 

116. Bujny, jeden z praojców rodu szla- 
checkiego Bujnów-Milanóvv-Ślepowr()n()w, kt()- 
ry się jako gałąź poboczna linii seniorackiej 
rodu szczepowego Czewojów wyjawia; 




JC 



117. Bylina, praojciec rodu szlacheckiego. 
Bylinów, który się również jako dalsza ga- 
łąź poboczna linii seniorackiej rodu szczepo- 
wego Czewoj()\v przedstawia. 



9 

118. Milan, zapewne brat rodzony Bujnego i Slepo- 
wrona, jeden z praojców rodu szlacheckiego Bujnów- 



Milanów-ŚlepowTonów. Gałąź poboczna linii seniora — 
ckiej rodu szczepowego Czewojów. 

I 119. Most, prawdopodobnie brat rodzonjr^ 

• I J^ Ostoji, praojciec rodu szlacheckiego Mości — 
^\|^^ ców-Ostojów, gałęzi pobocznej linii seniora — 
^/|V^ ckiej rodu szczepowego Czewojów. 

120. Ostoja, zapewne brat rodzony Mosta, praoj — 
ciec rodu szlacheckiego Mościców- Ostojów, gałęzŁ 



pobocznej linii seniorackiej rodu szczepowego Cze — 
wojów. 

121. Ślepowron lub Ślepy gawron, zapewne brat^ 

rodzony Bujnego i Milana, jeden z praojców rodu 

szlacheckiego Bujnów - Milanów - Slepowronów, który 
jest gałęzią poboczną lini seniorackiej rodu szczepo- 
wego Czewojów. 

tl22. Chorąbał, praojciec rodu szlacheckie — 
go Cliorąbałów, który się jako gałąź po- 
boczna linii seniorackiej rodu szczepowego 
Starzów przedstawia. 

123. Błogi, prawdopodobnie brat rodzony co dopiero 
wzmiankowanego Chorąbała, praojciec rodu szlachec- 
kiego Blożyn(5w-Chorąbałów. Gałąź poboczna linii se- 
niorackiej rodu szczepowego Starzów. 

Następujący dynastowie należą już wyłącznie do 
reprezontant()w linij młodszy*cli rodów szczepowych ry- 
cerstwa polskiego vviek()vv średnich, i tak: 

a) linie młodsze rodu szczepowego Popielidów: 

124. Swieboda, praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Gryfów-Świebodziców, którego znak stanniczy 
runiczny tern się odznacza, iż jest zupełnie identyczny 
z tym znakiem stanniczym, jakiego używał Bolesta- 
Piast. R()żnica w tern jedynie polega, że gdy u Boleś- 
cic.ów ki;zyż jest na dolnej części laski runicznej (1), 



mrh 



— 157 — 

Swiebodziców jest ori na górnej (2). w « 

i^szelako gdy krzyże są u nas do- | ^4"^ 

Mero skutkiem przyjętego chrześcijań- 
stwa, przeto nie mogły one znajdo- 
wać się na stannicach ani Bolesty- Pia- 
sta ani Swiebody, wobec czego obie i "^ 
te stannice żadnej pierwotnie nie wykazywałyby różni- 
cy. Ze zaś stannice zupełnie jednakowo do dw()ch oso- 
bnych pułkowników-wojewodów należące, nigdy rcSwno- 
cześnie w wojsku istnieć nie mogły, a jednej i tej 
samej stannicy mogła tylko używać każdorazowa głowa 
rodu, a po niej najstarszy syn (senior), to z owej iden- 
tyczności stannic Bolesty-Piasta i Swiebody należałoby 
logicznie wnioskować, że Swieboda a nie Siemowit 
był najstai-szym sjmem Bolesty-Piasta. 

125. Grjiy prawdoi)odobnie brat rodzony co do- 
piero wzmiankowanego Swiebody, a zatem syn Bolesty- 
"^^sta, jeden z praojców rodu szlaclieckiego polskiego 
^^(5w-Świebodziców. 

T 126. Zagroba albo Zagłoba, praojciec rodu 

I szlaclieckiego polskiego Zagrob()w. Pobo(»zna 
^1^ gałąź linii młodszej rodu szczepowego P<>- 
^ ^1^ pielidów. 

127. Pierzchała, praojciec rodu szlaclu^c- 
kiego polskiego Pierzcluiłów-Kocliów. Bo(*zna 
gałąź linii młodszej rodu szczepowego Popita 
lidów. 

128. Pobóg, praojciec rodu szku^liectkiogo 
polskiego Pobogów. Boczna gałąź linii młod- 
szej rodu szczepowego P()pielid()w, 

129. 130. Samson i Watta, snąć l)racia ro- 
dzeni, praojcowie rodu szlaclioc^kit^go ])ol- 
skiego Samsonów - Watt()w. ll()wnież gałąź 
poboczna linii młodszej rodu szczepowego 
Popielid<)w. 





- 158 — 

I 131. Łada, praojciec rodu szlacheckiego 

' I ' polskiego Ładzic()vv, co do którego zachodzi 
I wątpliwość, czy należy do gałęzi pobocznej 
/" j"\ linii seniorackiej czy też młodszej. Herb 
iii rodu Ładziców ma bowiem strzałę, która 
jest zawsze uhorbieniem runy t^ra, znaku senio- 
rackiego, z ezegoby niożna wyciągać wniosek, że Ła- 
dzice są boczną gałęzią lini seniorackiej. Zważywszy, 
iż herb Łada ma nie jedne strzałę lecz dwie, i to nie 
w naczelnem miejscu, lecz po bokach, co jest sprzeczne 
ze zwyczajem przy formowaniu stannic seniorackich 
praktykowanym, w których zawsze jedne tylko runę 
tyr (nigdy dwie) i zawsze na naczelnem miejscu kła- 
dziono, przeto owe dwie strzały należy uważać jako 
późniejszy przy formowaniu odmiany dodatek, jakiego 
w pierwotnej stannicy Ładziców nie było, wobec czego 
herb Łada przedstawiać się będzie jako uherbiona 
stannica gałęzi pobocznej linii młodszej rodu szczepo- 
wego Popielidów. 

132. TOa, praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Ulinów; 



rh 



133. Owad zdaje się brat rodzony Uły, praojciec 
rodu szlacheckiego polskiego Owadów; 

134. Swięca (11), praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Swięcinów, prawdopodobnie brat rodzony Sła- 
węty, o kt()rym zaraz niżej; 

135. Sławęta, prawdopodobnie brat rodzony wzmian- 
kowanego powyż Swięcy (II), praojciec rodu szlachec- 
kiego polskiego Sławęcinów; 

I 136. Puchała, praojciec rodu szlacheckiego 

I I < polskiego Puchałów; 



— 3j* — 




13T. Kncnrda. ?■ł»■".S.:-5^^ r-"».łT: sra;»-:r.tckv~ 






139. ŁnUj, f«ra-»jćir\* Pnin s7.1aołuvkii^^ 

LubiewfiW- Trzasków. kT-'<TVir*'* lu-rb. i:^kkol- 

\nek wTfflada raozei na linie ni!«\i>7a r*vhi 

szczejKiwego Mądrostk«iw lub Bie<«»\\\ to joilnak idon- 

tycznośó imion Lul»a i Lubij świadczy do\vivlnio, iż 

herb rodu Lubiewów-Trzaskiiw nie je<t nio/em innem, 

jak tylko wywn»coną stannioa Lul>-"»\v: 

X I I 14C». Trzaska. zaj»e\vne brat ro^ł/ony l.u- 

X^| Jr bija, jeden z praojciiw nnlu szlachoekieirt^ 

T polskiegx> Lubiewiiw-Trzasków : 

+ 

6) linie młodsze i\k1«»\v szozepowyoh Mailrostkiiw 
lub Biesów*). 

^— ^ 141, 142. Rada i Kotew, pra\vdi>piHU>bnie 

£ I A bracia rodzeni, praojcowie rodu szlacheckie- 
I go polskiejjco Radziców-Kotwici»w. 

143. Kucz, jeden z j>raojc(')w rodu szla- 
checkiego polskiego Cielątk()w-Kuczi')w, za- 
pewne syn Cielęcia a brat Ciołka i Cielątka 
(NN. 56,^ 144, 145). 

144. Cielątko, praojciec rodu szlach(H*ki(»go pol- 
skiego Cielątków. 




*) Prawdopodobnie Mądrostków, gdyż Hiesowic^ wrz(»Mni(ł lui 
Ruś się wynieśli. 



— 160 — 

145. Ciołek, syii Cielęcia, prawdopodobnie brat 
Kucza i Cielątka, praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Ciołków. 

I 146. Ciecierz, praojciec rodu szlacheckie- 

* I ' go polskiego Cietrzewiów. Wprawdzie ród 
> I ' Cietrzewi nosi cietrzewia w szczycie, ale 
\|y w klejnocie kładzie półl^iężyc różkami do 
1^ g<'>i'y, w środku dwie gwiazdy, co się przed- 
stawia jako uherbiona stannica runiczna linii młodszej 
rodu Mądrostków, Smiarów lub Biesów.. 

9c) linie młodsze rodu szczepowego Sta- 
rze) w lub Okuniów: 

147. Duła, jeden z praojców rodu szlacheckiego 
polskiego Duliczów-Ratułd(')w. 

148. Nawrotnik, praojciec rodu szlaclieckiego Na- 
wrotniku w-Saławów ; 

149. Osmoróg, jeden z praojców rodu szlacheckie- 
go Ciecierzów-Gierałtów-Osmorogów ; 

150. Poświst, jeden z praojców rodu szlacheckiego 
polskiego Ossoryów-Poświstów ; 

151. Ratułd, jeden z praojców rodu szlacheckiego 
])olskiego Duliczó\v-Ratułd(nv ; 

152. Strzemień, jeden z praojców rodu szlache- 
ckiei>'() polskiego Ławszowitcny-Strzemieńczyków; 

153. Wilk, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
Wilcze kosy; 

154. Zaroś, praojciec rodu szlaclieckiego pol- 
skiego Za]'osi()w ; 

(1) inne linie młodsze: 

155. Słubica, jeden z praojców rodu szla- 
' checkiego polskiego Tnrzynów-Słubiców. Ga- 
łąź poboczna linii młodszej rodu szczepowego 
Orz<hv - łjisów - iMzurów i Strzempacz()w. 



— 161 — 

156. Tura, zapewne brat rodzony co dopiero 
wzmiankowanego Shibicy, jeden z pi-aojc<)w rodu szla- 
checkiego Turzynów-Słubiców, należy tak jak tamten 
do młodszej linii rodu szczepowego Lis(>w - Mzurów- 
Orzów i Strzempaczów. 

>i 157, 158. Wężyk, s>Ti Węża i Zachor, 

f prawdopodobnie brat onegoż rodzony, praojce 

rodu szlacheckiego polskiego Wężyk()w-Za- 
chorzów, który się jako gałąź poboczna linii 
młodszej rodu szczepowego Zaworów przed- 
stawia. 

159. Dąbr, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
^ąbrowów, który się jako gałąź poboczna linii młod- 
szej rodu szczepowego Popielidów lub Strzegoniów albo 
C^^ewojów^ przedstawia. 

f •• , 160. Brona, praojciec rodu szlaclieckiego 
V^ I J polskiego Broniców, kt()ry się jako gałąź po- 
^^1^^ boczna linii młodszej rodu szczepowego Ko- 
^^ I ^ źlichi*ogów przedstawia. 

Tu z koleji muszę jeszcze zamieścić killcudzie- 
^ięciu praojców rodów szlaclieckich polsldcli, o ktcaycli 
^ie wiem, do jakiegoby icli pokolenia zaliczyć nale- 
gało, bądżto, że icli stannice prastare runiczne ani 
łlerby nie są mi zgoła znane, bądź że lierby icli 
przedstawiają się jako wypływ lieroldyi zacliodnio-eu- 
Vopejsldej, więc o swem pocliodzeniu żadnego wyjaśnienia 
dać nie mogą. Jeśli tycli dynastów w tym tu nuejscu 
kładę, czynię to w" przekonaniu, iż oni tale jak niemal 
wszyscy inni praojcowie rodów szlaclieckich polskich 
wieków średnich (krom bardzo nielicznych wyjątk()w), 
do jednego z pierwszych trzech pokoleń należą, a prze- 
ciw takiemu przypuszczeniu żaden znany szczeg()ł nie 
przemawia. 

161. Barkały praojciec rodu szlacheckiego polskie- 
go Barkałów. Herb nieznany. 

Tom IL 11 



— 162 — 

162. Belek, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
Belczów. Herb nieznany. 

163. Biały (II), praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Alabandów-Bielinów. Herb zachodnio-europejski. 

164. Bielej, ])raojciec rodu szlacheckiego polskiego 
Bielejów. Herb nieznany. 

165. Boniek, praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Bończów - Głoworożców. Herb zachodnio-euro- 
pejski. 

166. Borzym, praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Borzymów - Drogomirow. Herb zachodnio-euro- 
pejski. 

167. Brochwa, praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Brochwiczów. Herb zachodnio-europejski. 

168. Budzich, praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Budziszów-Gęsi. Herb zachodnio-europejski. 

169. Budzicha, praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Budziszynów- Zadorów. Herb zachodnio - euro- 
])ejski. 

170. Bych, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
Bycliawów. Herb nieznany. 

171. Cały, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
Calinów. Herb nieznany. 

172. Celma, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
Celmów. Herb nieznany. 

173. Chlewiot, ojciec Chlewiotka, praojca rodu 
szlacheckiego polskiego Clilewiotków. 

174. Chlewiotek, syn Chlewiota, praojciec rodu 
szlacheckiego polskiego Clilewiotków. Herb nieznany. 

175. Chmiel, ojciec Chmielika, praojca rodu szla- 
checkiego polskiego Chmielików. 

176. Chmielik, praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Chmielików - Kotwiczów. Herb zachodnio-euro- 
pejski. 

177. Chomąto, praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Chomątów. Herb nieznany. 



— 163 — 

178. Cielej, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
Cielejów czy też Czelelów. Herb zachodnio-europejski. 

179. Ćwiek, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
ćwieków. Herb figura heraldyczna. 

180. Czacz, ojciec Czaczka, praojca rodu szlache- 
ckiego polskiego Czaczków. 

181. Czaczek, syn Czacza, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Czaczków. Herb nieznany. 

182. Czasza, praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Czaszo w. Herb zachodnio-europejski. 

183. Dobrach, ojciec Dobruszka, praojca rodu 
szlacheckiego jDolskiego Dobruszków. 

184. Dobruszek, syn Dobrucha , praojciec rodu 
szlacheckiego polskiego Dobruszków. Herb zachodnio- 
europejski. 

185. Dola, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
Doliwów. Herb zachodnio-europejski. 

186. Domasław, praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Domasławiczów. Herb nieznany. 

187. Dowała, praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Dowałów. Herb nieznany. 

188. Drogomir, jeden z praojców rodu szlache- 
ckiego polskiego Borzymów-Drogomirów. Herb zacho- 
dnio-europej ski. 

189. Dryja, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
Dryjów. Herb zachodnio-europejski. 

190. Gąska, syn Gęsi, praojciec rodu szlacheckiego 
polskiego Gąsków. 

191. Gęś, ojciec Gąski, praojca rodu szlacheckiego 
polskiego Gąsków. 

192. Glaub, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
Glaubiczów. Herb zachodnio-europejski. 

193. Goduła czy Boduła, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Goduł()w czy Bodułów. Herb zacho- 
dnio-europejski. 

194. Golian, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
Oolianów. Herb nieznany. 

11* 



— 164 — 

195. Grołoboky praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiegr> Gołobokuw. Herb zachodnio-europejski 

196. Gózd, praojciec rodu szlaclieckiego polskiego 
Gozdo\vr»\v. Herb zachmlnio-europejskL 

197. Gryża, praojciec rodu szlacheckiego polskiep;o 
Gnzinniw. Herb zach(Klnio-euroi>ejski. 

198. GrzymsJ (może Gi-zymisław) , praojciec rodu 
szlacheckiego polskiego Grzymałów. Herb zachodnio- 
europejskL 

199. Hab (może Chab), praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Habicz<j\v. Herb zachodnio-europejski. 

200. Jeleń (czarny) , praojciec rodu szlacheckiego 
małoprJskiego Jeleni<')\v-Opoh>\v. Herb zachodnio-euro- 
pejski. 

201. Jeleń Niałko, praojciec rodu szlacheckiego 
wielkopolskiego Jeleniów- Niałk()W. Herb zachodnio- 
europejski. 

202. JunosZy ])raojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Junosz(ńv. Herb zachodnio-europejski. 

203. Kamień, praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Kamionow. Herb nieznany. 

204. Kliz, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
Kliz<jw. Herb zdaje się zachodnio-europejski. 

205. Kokot, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
Kok()t(hv. Herlj nieznany, może Tader. 

20G. Kołd, ])raojciec rodu szlaclieckiego polskiego 
Kołd(nv-Oksz<)W. Herb zachodnio-europejski. 

207. Komar, praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Koniar()w. Herb wątpliwy. 

208. Koniowaszyja, jeden z praojców rodu szla- 
(•lieckiego polskiego Bielhi()w. llerb zachodnio-euro- 
pejski. 

200. Konopka, praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Konopków. Herb nieznany. 

210. Kopacz czy Topacz, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Kopaczów-Skrzydłów. Herb zachodnio- 
europejski. 



— 165 — 

211. Korab, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
Koi^abiów. Herb zachodnio-europejski. 

212. Korcza, praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Korczaków. Berb zachodnio-europejski. 

Osoba Korczy wzbudza niezwykłe wątpliwości 
i trudności. A najprzód nasuwa się przed oczy gród 
małopolski Korczyn, który widocznie również Korczę 
ma za założyciela. Czyby to były identyczne osoby? 
Przemawiałby zatem fakt nieużywania zresztą nigdy 
imienia Korczy przez rycerstwo polskie średniowieczne. 
Ale w takim razie z uwagi, że Korczyn należy do gro- 
dów iTibieżowycli , przez Bolesława Chrobrego ustano- 
wionych, ów Korcza byłby współcześnikiem Bolesława 
Clirobrego czyli należałby dopiero do VII pokolenia 
rycerstwa polskiego wiek<)w śreenich, co jest stanowczo 
za późno w obec tego, iż pradynastowie rodów szlaclie- 
ckich polskich rdzennycli, do jakicli i stary Korcza 
należy, rekrutują się z małemi tylko wyjątkami z trzech 
pierwszych pokoleń. Musimy więc logicznie przypuścić, 
że stary Korcza (I), praojciec rodu Korczaków, a młody 
Korcza (II) założyciel małopolskiego grodu Korczyna, 
to dwie różne osoby, cliociaż z identyczności imion są- 
dząc, do jednego i tegoż samego rodu szlacheckiego 
należące, niemniej że Korcza (I) należy do jednego 
z trzech pierwszych pokoleń a Korcza (II) dopiero do 
pokolenia si()dmego. 

Ale jeśli stary Korcza (I) należał do jednego 
z ti'zecli pierwszych pokoleń, tedy musiał mieć stan- 
nicę runiczną. Zachodzi więc pytanie, jak mogła wy- 
glądać ta stannica runiczna? pytanie tem ważniejsze, 
gdy dopiero wygląd tej stannicy wskaże nam, do któ- 
rego z trzech pierwszych pokoleń starego Korczę (I) 
zaliczyć należy. Badania w tym kierunku trafiają na 
nieprzezwyciężone trudności. A najprzód ten herb, który 
heraldycy nasi zgodnie Korczakiem nazywają (trzy 
wręby), nie jest wcale Korczakiem. Korczak pierwotny 
wyobrażał połuwyżlca w korczyku. Używał go Dymitr 



— 166 — 

z Bożegodaru, podskarbi królestwa polskiego, które- 
mu król Ludwik pragnąc herb udostojnić, dodał do 
herbu rodowego (połuwyżlca w korczyku) trzy po- 
przeczne pasy węgierskie (trzy wręby). Zrazu ród Kor- 
czaków nosił ten udostojniony herb w ten sposób, iż 
kładł w szczycie trzy poprzeczne pasy w^ęgierskie (trzy 
wręby) a na najwyższym pasie kładł połuwyżlca, w kor- 
czyku. Z biegiem czasu, gdy się trądy cya tak udostoj- 
nienia, jak i tego, co w tarczy herbowej jest przedmio- 
tem głównym a co podrzędnym czyli dodatkiem, zatarła, 
przeniósł ród Korczaków połuwyżlca w korczyku z tar- 
czy na hełm do klejnotu, a pozostawił w tarczy same tylko 
pasy węgierskie czyli wręby. Tym sposobem ubył z tar- 
czy herbowej najważniejszy przedmiot a pozostał tylko 
przedmiot dodatlvOwy czyli podrzędny, który odtąd pod 
mianem herbu Korczak ucliodzi, cliociaż nim w rze- 
czywistości nie jest. Ale tak p()łwyżlec w korczyku jak 
i wręby węgierskie są już produkta lieraldyki zachodnio- 
europejskiej, które u nas nie są dawniejsze nad począ- 
tek XIV w^eku, tymczasem ród Korczaków musiał 
przedtem przez pięć wieków używać stannicy na tema- 
cie runicznym modelowanej, która nam nie jest znaną, 
gdyż się z tej eiDoki żadna pieczęć herbowa którego- 
kolwiek członka rodu Korczaków nie dochowała. Otóż 
za tą stannicą musimy koniecznie robić poszukiwania, 
aby ją wynaleźć. Przychodzi nam w pomoc fakt, że 
kr()l Ludwik (działo się to podczas wyprawy litewskiej 
lub oblężenia grodu Bełza) nietylko Dymitrowi z Bo- 
żego daru, ale oprócz tego jeszcze trzydziestu kilku in- 
nym rodom szlachecl^im polskim udostojnił ich herby 
rodowe dodaniem pas()w węgierskicli. 

Poczet lierbów tak udostojniony cli zestawiłem 
w pierwszym tomie pracy niniejszej na str. 145. Ani 
wątpić, że między temi herbami powinna się znaleść 
i stara stannicą runiczna rodu Korczaków. Otóż roz- 
glądając się w tycli lierbacli bliżej, uderza nas już na 
pierwszy rzut olca, że pod N. 8 spotykamy aż sześć 



m Korczów -. 
to jest znak /|^^ 
Korcza (I) I 

)olskiej i w \ / \ / 
zaliczonym ▼ ▼ 



— 167 - 

herbów udostojnionych pasami czyli wrębami węgier- 
skiemi a pochodzących widocznie od jednego i tegoż- 
samego pierwotypu stanniczego runicznego, mianowicie 
od herbu zwanego zazwyczaj Rozmiarem. Otóż gdy owo 
udostojnienie Ludwikowe dotyczyło i>rzedewszystkiem 
rodu Korczaków, przypuszczenie leży jak na dłoni, że 
owe rodziny Pociejów, Tumińskich i inne, używające 
iidostojnionego herbu Rozmiar, są gałęziami rodu Kor- 
czaków, i że ów Rozmiar to prastara stannica runiczna 
rodu Korczaków. Jestto stannica rodu szczepowego Wa- 
gów, który daleko właściwiej rodem Korczów 
teraz nazy waóby wypadało, a gdy to 
stanniczy senioracki, przeto stary 
należy do pradynastów szlachty polskiej 
poczet pierwszego jej pokolenia zaliczonyii 
być winien. 

213. Korsak, praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Korsaków. Herb zachodnio-europejski. 

214. Kosa, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
Byblów-Kosów. Uherbiona runa. 

215. Kot morski, praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Kotów morskich. Herb zachodnio-europejski. 

216. Koziagłowa, praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Kozichgłowów-Zerwikapturów. Herb zachodnio- 
europejski. 

217. Krakiew, praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Krakwiców. Herb zachodnio-europejski. 

218. Łesień, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
Leśniów. Herb nieznany. 

219. Łagod, praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Łagodów - Wierzynków. Herb zachodnio-euro- 
pejski. 

220. Łębno, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
Łębnów-Wczelów. Herb zacliodnio-europejski. 

221. Łodzią, praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Łodziów. Herb zachodnio-europejski. 



- 168 — 

222. Męda, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
]\ręd6\v-Svvinkó\v. Herb zachodnio-europejskL 

223. Momot, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
Bibersztajn()\v-Momot()vv. Herb zachodnio-europejski 

224. Mor, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
Morów. Herb zachodnio-europejski. 

225. Mot, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
^Motów. Herb nieznany. 

226. Mózg, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
Godułów-Mozgawów. Herb zachodnio-europejski. 

227. Napiwo, praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Napiwów czyli Napiwon(5\v. Herb zachodnio- 
europejski. 

228. Napta, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
Naptyczów. Herb nieznany. 

229. Odra, praojciec rodu szlaclieckiego polskiego 
Orlów-Szaszorów. Herb zachodnio-europejski. 

230. Orzeł, praojciec rodu szlacheckiego Orlów- 
Szaszorów. Herb zachodnio-europejski. 

231. Ośla głowa, praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Pohikoziców. Herb zachodnio-europejski. 

232. Pszczoła, ])ra ojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Wczel(>w lub \Yszczelów. Herb zachodnio-euro- 
pejski. 

233. Pielgrzym, praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Pielgrzymów. Herb zachodnio-europejski. 

234. Piękost, ojciec Piękostka i 

235. Piękostek, jego syn, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Piękostków. Herb nieznany. 

236. Płomień, praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Płomiericzyk()w-Zador()W. Herb zachodnio-euro- 
pejski. 

237. Pobąd, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
Pobędzi(hv. Herb zachodnio-europejski. 

238. Pol, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
Policów. Herb nieznany. 



— 169 — 

239. Połukoza, praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Oślichgłów - Połukozó w. Herb zachodnio-euro- 
pejski. 

240. Pomian, praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Pomianów. Herb zachodnio-europejski. 

241-a. Poturga, praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Poturg()vv. Herb nieznany. 

241-b. Powaba, praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Povvab(5w. Herb zacliodnio-europejski. 

242. Prawda, praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Prawdziców. Herb zachodnio-europejski. 

243. Protwa, praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Protwiczów. Herb, figura heraldyczna. 

244. Rola, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
Roliczów. Herb zachodnio-europejski. 

245. Roman, praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Roman()w-Baranichrog()w. Herb prawdopodo- 
bnie ulierbiona runa. 

246. Sała, praojciec rodu szlaclieckiego polskiego 
Saławów. Prawdopodobnie Rusin. Herb, runa uherbiona. 

247. Smora, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
Oozdowów-Smorów. Herb zachodnio-europejski. 

248. Sokół, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
Sokołów. Herb zachodnio-europejski. 

249. Stańcz, praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Nabram()w - Waldoifów. Herb , figura heral- 
dyczna. 

250. Staroma, praojciec rodu szlacheckiego ])ol- 
skiego Staroin()w. Herb nieznany. 

251. Strąk, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
Strączów. Herb zachodnio-europejski. 

252. Strzała, praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Kot wiczó w- Strzałów. Herb zacliodnio-europejski. 

253. Sulim lub Suła, praojciec rodu szlacheckiego 
polskiego Sulini()w. Herb zachodnio-europejski. 

254. Świnka, praojciec rodu szlaclieckiego pol- 
skiego Swinków. Herb zachodnio-europejski. 



— 170 — 

255. Szaszor, praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Orłów-SzaszonSw. Herb zachodnio-europejski. 

256. Taczała, praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Taczałuw. Herb zachodnio-europejski. 

257. Trąba, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
Brzezinów-Trąbów. Herb zachodnio-europejski. 

258. Wadew czy Wadwa, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Wadwiczów. Herb zachodnio - euro- 
l>ejski. 

259. Wałd, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
Wałdawa czyli Srocza noga. Herb zachodnio-europejski. 

260. Watta, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
Samsonów-Wattów. Herb zachodnio-europejski. 

261. Wień, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
Wieniawów. Herl) zachodnio-europejski. 

262. Wierusz, praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Wieruszowów. Herb zachodnio-europejski. 

263. Wyszkot, praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Wyszkotów. Herb zachodnio-europejski. 

264. Zabawa, praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Zabawów czy też Zdzłebawów. Herb, figura he- 
raldyczna. 

265. Zador, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
Plomieniów-Zadorów. Herb zachodnio-europejski. 

266. Zerwikaptur, praojciec rodu Kozichgłów- 
Zerwikapturów. Herb zachodnio-europejski. 

267-a. Zgraja, praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Zgrajów. Herb, figura heraldyczna. 

267-b. Złotygoleń, jeden z praojców rodu szlache- 
ckiego polslviego Nowinów-Wojniów-Złotogoleńczyków. 

268. Żóraw, praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Taczalów-Ż()rawi. Herb zachodnio-europejski. 

269. Żuła, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
Żuławów. Herb zachodnio-europejski. 

A teraz zastan(nvmy się nad tern, czy to wszystko 
jest prawdą, czy ów potężny, gdyż blisko 270 głów li- 
czący poczet najprzedniejszego rycerstwa polskiego 



— .171 — 

średniowiecznego można rzeczywiście odnieść wstecz 
aż do wi^ku IX i czy to jest rzeczywiście rezultat 
ścisłych naukowych badań a nie produkt wybujałej 
fantazyi niżej podpisanego autora. 

Jako autor uczciwy, któremu więcej zależy na tem, 
iżby sam dowiedział się rzetelnej prawdy, a nie łudził 
czytelnika fantastycznemi mrzonkami, czuję obowiązek 
podnoszenia sam przeciw sobie wszelkich możebnych 
zarzutów, aby skoro świat naukowy co do moich teoryj 
dotychczas niby ryba w wodzie stateczne zachowuje 
milczenie, zastąpić sobie samemu brak uczonych kry- 
tyków" i przeprowadzić próbę wytrzymałości moich 
naukowych poglądów. 

Otóż nie mogę zataić, iż przeciw powyższemu mo- 
jemu poglądowi o głębokiej starożytności owego sze- 
regu pradynastów rycerstwa polskiego średniowieczne- 
go podnosi się sam z siebie jeden niezwykłej donio- 
słości zarzut, którego gdybym osłabić nie zdołał, cały 
mój powyższy wywód w przedmiocie zaliczenia owych 
271 pradynastów w poczet pierwszych trzech pokoleń 
rycerstwa polskiego wieków średnich pękłby jak bańka 
mydlana. 

Jest nim bardzo poważny i stanowczy zarzut, iż 
skoro sam twierdzę, że proklamacye imionowe ule- 
gały zrazu zmianie, ilekroć imię następującego po 
śmierci ojca syna seniora różniło się od imienia zmar- 
łego ojca, i jeśli sam na rodzie Dragów-Sasów dowo- 
dzę, że takie zmiany jeszcze nawet w drugiej połowie 
XIV wieku były na porządku dziennym, skąd mam 
prawo przypuszczać, że taka ogromna ilość, gdyż aż 
271 proklamacyj imionowych przetrwała niezmieniona 
od wieku IX aż do wieku XIV a względnie XV, kiedy 
te proklamacye już ostatecznie ustalone spotykamy. 

Wszakże w tym czasie przesunęło się przeszło 15 
pokoleń, mogły więc znaleść się rody, gdzie prokla- 
macya osobowa nawet 15 razy uległa zmianie. 



— 172 — ' 

Gdy mi rzeczywiście na tem zależy, aby nie łu- 
dzić uważnego czytelnika fanastycznerai obrazami, lecz 
w docieczeniu prawdy dojść do źródła, przeto wypada 
nam rozebrać gruntownie Icwestyę powyższą ; nie ulega 
bowiem najmniejszej wątpliwości, iż zarzut powyższy 
jest ze wszecli miar słuszny. 

Ot()ż i to nie ulega najmniejszej wątpliwości, że 
na rodzie Dragów-Sasów mamy niezbity dowód, iż 
proldamacye imionowe zmieniały się z ojca na syna, 
sikoro imię syna różne było od imienia ojca, i że działo 
się to jeszcze naw- et w drugiej połowie XIV wielcu, 
z czegoby wynikało a przynajmniej sądzićby można, 
że jeszcze nawet w drugiej połowie XIV wieku pro- 
klamacye nie były ustalone. Jestto wszystko prawdą 
niewątpliwą, lecz prawdę tę należy brać cum grano 
salis, a przedewszystkiem nasuwa się doniosła kwestya 
do rozstrzygnienia, czy ów wypadek zmiany prolda- 
macyi w rodzie Dragów-Sasów należy brać jako insty- 
tucyę będącą jeszcze podówczas w pełni życia, zasto- 
sowania i rozwoju, czy też jako ostatni odbłysk gasnącej 
już instytucyi prastarej, a zatem jako fakt wyjąt- 
kowy, Ictórego w skutelc tego generalizować nie wolno. 

Ja jestem tego ostatniego zdania i popieram to 
następującemi faktami. 

Co prawda znanycli nam jest zaledwo kilka pro- 
klamacyj z epoki poprzedzającej wiek XIV, mianowi- 
cie z wieku XIII, w szczególności zaś są niemi pro- 
ldamacye: Prawda, Radwan, Gryf, Nałęcz, przytoczone 
w pomnikacl] historycznycli z XIII wieku. Otóż cho- 
ciaż tycli proklamacyj zaledwie cztery mamy, a wszy- 
stkie pocliodzą z talciej epolvi, kiedy zmienianie pro- 
klamacyj imionowycli miało być w pełnym toku, przecież 
żzdna z tych proklamacyj nazwy swej nie zmieniła, 
chociaż były do tego nawet talv ważne powody, jak 
zmiana herbów czyli stannic. Wiadomo nam bowiem, 
że herby na modlę zachodnio-europejską formowane, 
zjawiają się w Polsce liczniej dopiero na początku 



— 173 — 

XIV wieku; z owych czterech proklamacyj z XIII 
wieku proklamacye Prawda i Gryf przedstawiają się 
jako herby na taodłę zachodnio-eiu"opejską uformowane^ 
które zatem nie istniały jeszcze wtenczas, kiedy pro- 
klamacye Prawda i Gryf już istniały, to jest w XIII 
wielai, czyli że proklamacye Prawda i Gryf nie zmie- 
niły się na początku XIV wieku, chociaż się zmienił 
przedmiot herbu czyli stannica rodowa. 

Jak to zjawisko wytłumaczyć? Jeślibyśmy obsta- 
wali przytem, że proklamacye imionowe jeszcze w XIII 
wdeku się zmieniały i w pierwszej połowie wieku XIV^ 
a owe cztery proklamacye Prawda, Gryf, Radwan 
i Nałęcz się nie zmieniły, to z uwagi, iż między temi 
czterema proklamacyami jest tylko jedna topograficzna^ 
mianowicie Nałęcz, która nie potrzebowała ulegać zmia- 
nie, zaś Prawda, Gryf i Radwan są proklamacyami 
imionowemi, zjawisko to w ten sposób tylko wytłu- 
maczyćby się dało, gdybyśmy przypuścili, że po senio- 
rach rodów Prawdzie, Gryfie i Radwanie, nastąpili icli 
synowie, którzy również imiona Prawda, Gryf i Rad- 
wan nosili. Otóż gdy te trzy rody należą do rodów zna- 
komitszycli, a ród Gryfów nawet do rzędu najpotęż- 
niejszych rodów w wieku XIII się zalicza, i cliociaż 
liczba dokumentów, jakie posiadamy z drugiej połowy 
Xni i pierwszej XIV wieku przecliodzi 1000, a doku- 
menta podają nam kilka tysięcy imion przedniejszej 
szlaclity, przecież między temi imionami szlachty pol- 
skiej ówczesnej z imionami Prawdy, Gryfa i Radwana 
nie spotykamy się wcale, z czego z całą i)ewnością 
wnioskować należy, że tacy rycerze podówczas nie 
istnieli wcale. 

A skoro wobec tego, niezmienienia się prokla- 
miacyj Prawda, Gryf i Radwan od wieku XIII aż do 
dni naszycli nawet nie możemy położyć na karb iden- 
tyczności imion synów z imionami ojców, tedy zjawi- 
sko to w żaden inny sposób wytłumaczyć się nie da., 
jak tylko w ten, że już w XIII wieku prokamacyo 



— 174 — 

imionowe były ustalone i nie ulegały więcej zmianie 
mimo odmienności imion ojca i syna, la'om bardzo 
wyjątkowycli wypadlicjw, do jalcichto zupełnie wyjąt- 
kowycłi wypadków także zmianę proklamacyi Drągów 
na Sasów w drugiej połowie XIV wieku zaliczyć na- 
leży. 

Ale falvt ten, że proklamacye imionowe już w wieku 
XIII były ustalone, nie rozstrzyga jeszcze kwestyi, 
gdy cliodzi o proklamacye które aż z IX wieku wstecz 
pocliodzić mają. Musimy więc badać jeszcze dalej 
wstecz, kiedy to ustalenie proklamacyj nastąpić mogło ?! 
Oczywiście, iż badanie to możemy prowadzić wstecz 
tylko tak daleko, jako daleko wstecz sięgają najstar- 
sze nasze źródła Iństoryczne takie, które nam w tej 
mierze mogą dostarczyć jakiegokolwiek wj^aśnienia. 

Ot()ż mniemam, iż mi nikt nie weźmie za złe, 
jeśli widząc w nazwacłi proklamacyj ukryte imiona 
lub przezwiska osób, jak np. Jastrząb, Kania, Ludbor, 
Nagor, łjazęka, Czewój i t. p. o osobacli tycli przy- 
puszczam, że one w rodach, do którycli należały, naj- 
celniejsze zajmowały stanowisko, że to byli wprost se- 
niorowie rodów a zatem potentaci a nie żadna drobna 
chudopacliolska szlachta. Otóż o takicli najcelniejszych 
dynastacli wiemy, iż oni bywali bardzo często na 
dworze monarcliy, najczęściej podczas objazdu monarchy 
po kraju, zwłaszcza gdy monardia przybył podczas 
objazdu swego do okolicy, w lvtórej oni mieli swoje 
gniazda rodzinne. Bezpośrednim skutkiem tego stawia- 
nia się tych dynast(nv na dworze monarszym było, iż 
ilekroć zdarzyła się potrzeba wystawienia jakiego do- 
kumentu książęcego, zawsze tych dynastów w doku- 
mentacli powoływano jako świadków. Tym sposobem 
docliowało nam się w dokumentacli z XII wieku kilka- 
set imion takicli najcelniejszych dynastów, z których 
zaledwo co do kilku lub kilkunastu znajdujemy 
wzmianki także w innycli pomnikach historycznycli. 
Ot()ż przeglądając starannie listę owycli dynastów za- 



— 175 — 

wartych jako świadkowie w najstarszych dokumentach 
naszych z XII i Xni wieku i porównując takow^ą 
z listą owych 271 pradynastów, których imiona ukryte 
są w proklamacyach imionowych, przychodzimy do 
przekonania, iż z wyjątkiem jednego prawie Czewoja, 
który w wieku Xn na jednym dokumencie raz jeden 
jako świadek występuje, innych pradynastów pomiędzy 
owymi świadkami dokumentów XII i XIII wieku nie 
spotykamy wcale. 

Jakaż loiczna konkluzya z tego faktu wynika? 
oczywiście taka, że owi pradynastowie w liczbie 271 
należą do epoki dawniejszej jak najstarsze nasze do- 
kumienta z Xn wieku, a więc najpóźniej do wieku XI, 
że zatem już co najpóźniej od wieku XI proklamacye 
imionowe nie ulegały zmianie. 

A jeśli tak, jeśli te proklamacye są dawniejsze 
nad wiek XII i w żadnym razie nie p()zniejsze nad 
wiek XI, to zachodzi pytanie, do jakiejże epoki po- 
wstanie tych proklamacyj odnieść należy? 

Odpowiedź na to pytanie jest prosta, że skoro 
proklamacye noszą na sobie przedewszystkiem woj- 
skowy charakter, to je odnieść można tylko do takiej 
epoki, w której organizacya wojskowa polska była 
albo z now^a zaprowadzona, albo też uległa znacznej 
jakiejś reformie. Otóż badając w tym Iderunku epokę 
poprzedzającą wiek XIl5 natrafiamy najprzód na rządy 
Cłirobrego, za których rycerstwo polskie stało nie- 
wątpliwie na najwyższym stopniu rozw^oju i któremu 
możnaby przypisać jakąś reformę siły zbrojnej, skoro 
z jego czasów datuje się instytucya obrony kraju przez 
ustanowienie grodów rubieżowycli. 

Ale badając starannie imiona na j celniej szego ry- 
cerstwa polskiego z czasów Chrobrego, któreto imiona 
dochowały się w imionach ow\ych grodów rubieżowycli, 
niewątpliwie przez najstarszycli komesów grodow^ycli 
zakładanych, przychodzimy do przekonania, iż z owej 
pokaźnej liczby 271 pradynast()w, kilku zaledwo do 



— 176 — 

epoki rzącL>\v Chrobrego odnieśćby można, mianowicie 
Korczę praojca iixlu Korczak^Sw, jako możebnego za- 
łożyciela grodu Korczyna, Polanka praojca rodu Po- 
lańcłiw, jako możebnep:o założyciela grodu Połańca, 
Sądka praojca rodu Sądkowiczów, jako możebnego za- 
łożyciela gi-odu Sądcza, WTeszcie Swiebodę , praojca 
rodu S\viebodzicó\v-Gr\i:V»\v, jako możebnego założyciela 
grodu Swieł^odzina, i na tem koniec. Procent to zbyt 
drol^ny, iżbyśniy na tej zasadzie instytucyę powstania 
proklamacyj do czas«»\v Chroljrego odnosić mogli. 
Zresztą Clirobry nie był twórcą siły zbrojnej polsldej, 
siła ta istniała już za poprzedników Chrobrego, a mu- 
siała l^ye doskonale zorganizowaną, skoro Chrobry już 
stosunkowo duże ]>aństwo po ojcu swjnn odziedziczył. 

Oti'»ż Ijadając dzieje pi>przedników Cłn*obrego, na- 
trafiamy aż d()]»iero na Siemowita, o którjTn docho- 
wała się w kronice Kadłubka tradycya jakiejś orga- 
nizacyi wojskowej i podziału siły zbrojnej na dziesiątki, 
pięćdziesiątki, setki i tvsiaczki czyli pułki. 

Ale i Sieniowiti>wi nie można przypisać pierwot- 
nej organizacyi w<yskowej siły zbrojnej Polaków, nie 
on 1)<)wiem był tw()rcą państwa polskiego, lecz odzie- 
dziczył je już gotowe po Popielidach. I Popielidżi bo- 
wiem nie spali, lecz j)aństwo Polskie z nieznacznycli za- 
wiazk(>w miedzy Poznaniem, Gieczem, Gnieznem a Kru- 
szwicą znacznie rozszerzyli, już więc i za Popielidów 
musiahi istnieć organizacya sił zbrojny cli Polaków, i to 
niezgorsza, skoro i oni moi^a sie dobremi sukcesami 
poszczycić. Ze zaś prokhimacya czyli hasło wojskowe 
należy do tych instytucyi niezbędnych siły zbroinei, 
l^ez jakich się żadna zgoła, nawet najprymitywniejsza 
(organizacya wojskowa obejść nie może, przeto nie 
weźmie mi nikt za złe, jeśli powstanie naszych pro- 
klamacjj wojskowych zamiast do czasów Clirobrego 
lub Siemowita, odniosę do czasów panowania PopieU- 
dów. Ale tu nasuwa się nowa trudność: jakkolwiek 
chronologia i genealogia dynastyi Popielidów nie jest 



— 177 — 

nam zgoła znaną, to jednak z czytania naszych kronik 
otrzymujemy to wrażenie, że dynastya Popielidów wcale 
długo panowała Polakom, a jeśli jest co prawdy w tra- 
dycyi przechowanej w kronice wielkopolskiej, że już 
najstarszy syn Leszka III (Samona) zwał się Popiciem, 
tedy tego Popiela (I) należałoby uważać jako praojca 
djTiastyi Popielidów, a że on na drugą połowę VII-go 
wieku przypada, tedy okres panowania dynastyi Po- 
pielidów u nas trwałby conąjnmiej lat sto. Otóż cho- 
dziłoby o bliższe wslvazanie, do którego z członków 
dynastyi Popielidów odnieść pierwotną organizacyę 
państwa polskiego nad Wisłą a zarazem i pierwotną 
organizacyę siły zbrojnej polskiej i co za tem idzie, 
powstanie proklamacyj wojskowych. 

Ja tę rzecz kładę na sam koniec VIII lub sam 
początek IX wieku, a więc na czasy panowania Po- 
piela II Cliwościszka, a cliociaż piszę po polsku i za- 
patrj^wania moje objawiam, jak mi się zdaje, w dość 
poprawnym jeżyku polskim, to jednak mam to nie- 
szczęście, iż przez świat uczony polski nie jestem zgoła 
rozumiany, tak, iż śmiało mógłbym sobie powiedzieć 
z Owidyuszem: harbants hic ego sum^ quia non intelli- 
gor itlU; jakkolwiek bowiem moje zapatrywania oparte 
są zawsze na długoletnich studyacli i żadnej lekko- 
myślności lub powierzę] 10 wności zarzucić im nie można, 
gdyż są zawsze wedle sił i możności motywowane, to 
jednak świat naukowy polski zdaje się nie rozumieć 
icli wcale, gdyż nie jmddaje ich wcale pod rozbi()r 
naukowych badań krytycznycli, a mimoto zachowuje 
wobec nich lekceważące milczenie i powątpiewanie. 

Rozumiem oczywiście, iż przyczyna złego leży we 
mnie samym, to jest, że nie dość zrozumiale przema- 
wiam. Muszę więc zmienić moją metodę i ])rzemawiać 
zrozumiałej, czyli innemi sh)wy, kłaść łopatą do głowy. 

Otóż jeśli twierdzę, że zawiązek państwa polskie- 
go należy odnieść do samego końca VIII lub do po- 
czątku IX wieku, to dzieląc wiek każdy na pokolenia 

Tom n. 12 



— 178 — 

po 33 lat, i)okazałoby się, że Bolesław Chrobry należy 
do siódmego pokolenia, zaś ojciec jego Mieszek I nale- 
żał do pokolenia sziisteyo, dziad Ziemomysł do poko- 
lenia piątego, pradziad Ijeszek do pokolenia czwartego, ^ 
prapradziad Sieinowit do pokolenia trzeciego, poza- 
pradziad Bolesta-Piast i starszy brat jego Popiel (Ul) 
Cliwościszkowiczo do pokolenia drugiego, wreszcie Po- 
piel (11) Chwościszek do pokolenia pierwszego, co się 
zupełnie zgadza z moją hipotezą, a więc próba znako- 
micie się powiodła. 

Jakoż nasz nieoszacowany Gall rozpoczyna swoją 
]o*onikę rzeczywiście dopiero od Popiela (II) Chwości- 
szka, z czego wynika, że cokolwiek pewniejsze dzieje 
Polaków nadwiślańskich istotnie dopiero z Popielem 
(II) Cliwościszkiem się poczynają. Jeśli przeto już za 
Galla nie istniała żadna tradycya co do istnienia i po- 
czątków państwa polskiego, sięgająca głębiej wstecz 
nad początek wieku IX, to cóż może stać na przeszko- 
dzie przyjęciu mojej liipotezy, że zawiązek państwa 
polskiego nad Wisłą odnieść należy do początku IX 
wielvu ? Cliyba nic. Tradycya mityczna o Kraku i Wan- 
dzie odnosi się przecież do Krakowa, a więc do Chro- 
bacyi, a nie do wielkopolskiej kolebki państwa pol- 
skiego. 

Mniemam, że to już jest dość zrozumiale powie- 
dziane i że nasi uczeni historycy, którzy mnie dotych- 
czas lekceważącem zbywali milczeniem, przecież uzna- 
ją za właściwe otworzyć raz już w tej kwestyi swoje 
delikatne usteczka. 

Tak więc moje przypuszczenie, iż prastarą orga- 
nizację wojskową u Polaków a z nią i powstanie za- 
wołań odnieść należy do początku IX wieku, nie jest 
znowu tak Ijardzo pozbawione wszelkiej naukowej 
podstawy, i owszem, te źródła historyczne, jakiemi dziś 
rozporządzam)^, potwierdzają zapatrywanie moje jak 
najsihiiej. 



— 179 — 

Ale mimoto wszystko nie jest jeszcze bynajmniej 
uchylony zarzut, iż skoro przyznaliśmy sami, że pro- 
Jdamacye imionowe zmieniały się z ojca na syna, ile- 
boć syn najstarszy czyli senior odmienne od ojca nosił 
imię, to przecież ztąd logicznie wynika, że przy- 
najmniej nie wszystkie te proklamacye, które do pra- 
wieku czyli do IX wieku odnosimy, są pierwotne i po- 
chodzą z pierwotnej organizacyi wojskowej polskiej, 
lecz że niektóre z tych pierwotnych proklamacyj 
w drugiem, trzeciem lub późniejszem pokoleniu mogły 
uledz zmianie, tak, iż łatwo być może, że jedna lub 
druga proklamacya, którą ja do pierwszego pokolenia 
odnoszę, pochodzi dopiero z pokolenia n. p. trzeciego, 
czwartego lub późniejszego. 

Ot<)ż jako uczciwy badacz nie myślę ani na chwilę 
przeczyć, iż zarzut taki jest zupełnie trafny, i że ja 
mogę się w tym kierunku nieraz inylić, odnosząc jakąś 
proklamacye imionową do czasów dawniejszych od 
tych, z których ona rzeczywiście pochodzi. Tylko co 
do proklamacyj topograficznych myłka taka jest o tyle 
wykluczoną, że proklamacye topograficzne nie mogą 
być starsze nad wiek XII i że mniej więcej wszystkie 
z tego wieku pochodzą. 

Ale dla naszych badań za pradynastami rycer- 
stwa polskiego średniowiecznego proklamacye topo- 
graficzne żadnej zgoła nie przedstawiają wartości, na- 
tomiast proklamacye imionowe ogromną. 

Otóż myłki moje, jakie się zdarzyć mogą w sku- 
tek tego, iż jakąś proklamacye a względnie poświad- 
czoną tą proklamacya osobę jakiegoś pradynasty do 
wcześniejszego, niż mu się należy, zaliczam pokolenia 
będą nader rzadkie, tak że do nich zbyt wielkiej wagi 
przywiązywać nie będzie potrzeba. 

Jeśli bowiem z XIII, XIV i XV wieku dochował 
nam się w rodzie Dragów-Sasów jeden zaledwie przy- 
kład zmiany proklamacyi imionowej z ojca na syna, 
jeśli między znanymi nam z dokumentów XII i XIII 

12* 



— 180 — 

wieku rycerzami-szlachtą nie spotykamy prawie żad- 
nych takich, którychby imiona służyły za temat pro- 
klamacyj, to stąd wynika logiczna konsekwencya, że 
zmiany proklamacyj z ojca na syna, jakkolwiek odby- 
wały się niewątpliwie, to jednak przytrafiły się niesły- 
chanie rzadko. Zapobiegano takim niepożądanym zmia- 
nom, jak już wyżej wspomniałem, w dwojaki sposób, 
raz nadając najstarszemu synowi tożsamo imię, jakie 
nosił ojciec, wobec czego śmierć ojca nie powodowała 
jeszcze bynajmniej konieczności zmiany proklamacyi, 
skoro syn najstarszy tegoż samego imienia używał, 
a w razie jeśli syn najstarszy umarł przed ojcem, 
a syn młodszy, używający odmiennego jak ojcowskie 
imienia, przyszedł do senioratu, zamiast zmieniania 
proklamacyi na inną nową, przekształcano tylko dawną 
proklamacyę, dając jej formę patronomiczną i tym spo- 
sobem czyniono potrzebie zadość. Tak w miejsce pro- 
klamacyi Łada, Rawa, Broda, Luba, Jastrząb, powstały 
proklamacyę Ładzic, Rawicz, "iJrodzic, Lubicz, Jastrzę- 
biec, i potrzebie stało się zadość. 

W obec tego śmiało mogę oświadczyć, iż jeśli 
w szeregu pierwszycli trzecli polvoleń pradynastów zna- 
chodzą się przypadkiem myłki, przez niewłaściwe za- 
liczenie jakiegoś pradynasty do dawniejszego pokolenia, 
jak mu się z prawa należy, to te myłki będą niesłj'- 
chanie rzadkie i nie ma potrzeby przykładać do nicli 
zbyt wielkiej wagi. 



§ 5. Pokolenie czwarte, piąte i szóste rycerstwa pol- 
skiego wieków średnich. 

• 
Do tycli trzecli pokoleń nie mamy prawie wxale 
żadnych materyałów historycznych i zaledwo kilka 
imion wynotować nam się udało, jakIvolwiek sądząc 
z liczby ojców w poprzednich pokoleniach śmiało przy- 
puszczać możemy na każde z tych trzech pokoleń co 



— 1>1 — 

najmniej p«:» *to rj-»>er?rtt"a. a na t^t trzy [N.k^-U-nia w ]»r/y- 
Lliżeniu okt:*:* p-^I n^^iaoa. l>>płer> panv\\anio iłm^ 
brego i ^[akładanie przezr^n Łrp-i«"»\v nil»u*żi»\v\\h. z kT«»- 
ryeh każdy w nazwie swojej n'»<ł iniie sweir^^ założy viehK 
płerwszejTo komesa Lirp>.łi»weir'^ ib^zwł'!! nam /iiowu 
cokolwiek zaludnię zastęp rycerstwa |Hilskieir»^ wieków 
średnich, dofniki z dzii:^siat»^m |Nik» 'leniem zn»iHa Inst*^ 
ryczne nie zaczną nam cliojnifjsza lUonia ilostar\'/ae 
wiadomości o pradjTiastaeh szlachty polskiej srinlnio- 
wiecznej. 

270. Łnbek, s\ti Łnby, pniiyciee nulu szhu*he- 
cldego jMjlskieiro Lnhczi»w. Ponieważ ojriee jeiro I.uha 
należy do trzeeiesro ]»nkt>lenia . przeti^ ten Luhek naK»- 
żeć musi do pok«»lenia czwaitetro. 

271. Wojna (II), <łjciec AYojnika, założyciela lirodti 
małopolskiego Wojnicza z czasi^w Bolesława C'hrołH*eŁ»o, 
praojciec rodu szlacheckiego ]>olskiegi> Xi>wim'>w-\Voj- 
niów. Gdy AVojnik założyciel grodu \VojniiV.a , należy 
j"ż do VII pokolenia rycei-stwa j^olskiego wit*ki^v si*ed- 
mcb, przeto ojciec jego Wojna do szr»stego pokolenia 
zaliczonym bvć winien. 

272. Sąd, ojciec Sądka, założyciela grodu mało- 
polskiego Sądcza czyli Sącza, oraz ])raojca rodu szla- 
checkiego polskiego Sądkowicz('»w. (uly S:uU»k zaloż\- 
<*iel grodu Sądcza, żył prawdopodobnie za czasihv llo- 
^^sława Chrobrego i należał do VJL ])okoltMna rycerstwa 
Polskiego wieków średnich, przeto jego ojca Sa^( hi w p**- 
^5^et sz(5stego pokolenia zaliczyć należy. 

273. Połan, ojciec Pohmka, zah)życi<»]a mali)pol- 
^kiego grodu Połańca, oraz praojca rodu szlach(H'kiego 
Polskiego Połańczów. Gdy Polanek, zah)żvciel gnuhi 
■t^ołańca, żył prawdopodobnie za czas()w IJolesława. ( 'hro- 
•^rego i należał do YII pokolenia ryc(M\stiva ])()lskiego 
^viek(5w średnich, ])rzeto ojca jt^go Polana w poczc^t 
szóstego pokolenia zaliczyć należy. 

274. Gieralt, praojciec rodu sz]acliecki(igo jm)!- 
skiego Ciecierzów - Gierałt()w - Osniorog<)vv, kbu'\' ze 



— 182 — 

względu na swoje cLrześciańskie imię (Gerard) naj- 
wcześniej do szóstego pokolenia zaliczonym być może. 

275. Awdaniec, praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego, zazwyczaj mylnie Habdankami zwanego, który 
ze względu na swoje chrześciańskie imię (sw. Awdenty) 
conaj wcześniej do szóstego pokolenia zaliczonym być 
może. 

276 i 277. Odylen i Przybywój, snąć dworzanie 
Mieszka I, oślepieni przez Bolesława Chrobrego praw- 
doi)odobnie około r. U93. 

278. Czcibor, brat rodzony Mieszka I, a syn Zie- 
momysła, f 972. 

279-a. Prokuj, brat rodzony Mieszka I, a syn Zie- 
momysła, f po r. 994. 

Jeszcze do czasu jednego z ostatnich pokoleń pierw- 
szych czterech Piastów, mianowicie do panowania 
Mieszka I lub ojca jego Ziemomysła, odnieść winniśmy 
dwóch dynastów polskich z X wieku, mianowicie: 

279-b. Wisława księcia Wiślicy i 

279-c. Waltera czyli Walcerza Udałego, księcia 
na Tyńcu. 

O Wisławie znajdujemy pośrednio wzmiankę tak 
u Poifyrogennety jak i u Żywociarza św. Metodego 
z powodu syna jego Wisławicza, który zmuszony 
kraj rodzinny opuścić, dał początek państwu zachlum- 
skiemu ^). 

Obu tych dynastów pamięć przechowała ki^onika 
wielkopolska znana jako kronika Boguchwałowa, która 
ich zrobiła bohaterami romantycznej powieści, którą 
zaraz niżej opowiemy, i splotła razem nierozerwalnie 
ich dzieje. 

Kronika Boguchwałowa, która nam widocznie ja- 
kąś rodzinną tradycyę przechowała 'O, opowiada o Wi- 



') Mon. Pol. hist. I, 37, 107.. 

^) Przypominam, że w Polsce średniowiecznej żyją trzy potężne 
rody szlacheckie, które niewątpliwie od dynastyi Popielidów pocho- 



— 183 — 

sławie księciu wiślickim, iż pochodził z pokolenia knSla 
Popiela. Należy to rozumieć w ten sposób, iż ów Wi- 
sław należał do jednej z tych rodzin szlacheckich pol- 
skich, które od dynastyi Popielidów początek swój biorą 
a zatem: Odrowążów, Powałów lub Niesobiów. Z tych 
trzech rodów największe podejrzenie padłoby na Odro- 
wążów, którzy jeszcze na samym początku XII wieku 
jako jeden z najpotężniejszych rodów małopolskich wy- 
stępują, a którzy w dzielnicy sandomirskiej , do której 
i Wiślica należała, nader hojnie dobrami ziemskiemi 
uposażeni byli i prawdopodobnie niegdyś kasztelanię 
żarnowską posiadali. 

Za takiem przypu!szczeniem przemawia także na- 
der silnie imię księcia wiślickiego Wisław, któreto imię 
właśnie w rodzie Odrowążów jest w wiekacli średnich 
w pospolitem użyciu. 

Ale jeśli tak, jeśli ów Wisław należał do jednej 
z gałęzi pobocznycli dynastyi Popielidów, to on nie 
mógł wcześniej stać się panem Wiślicy, jak dopiero 
wtedy, kiedy państwo piastowskie granice swe aż po 
Wiślicę rozszerzyło i w Wiślicy gród rubieżowy zało- 
żyło, pieczę onego temuż Wisławowi poruczając. Otóż 
rozszerzenie granic państwa piastowskiego aż po Wi- 
ślicę, nie mogło żadną miarą nastąpić w pierwszycli 
pokoleniacli po przybyciu Polal<:ów nad Wartę, lecz 
mogło nastąpić co najwcześniej dopiero za czas()w Zie- 
momysła lub nawet Mieszka I, a zatem najwcześniej 
\v piatem lub szóstem pokoleniu (934 — 1000); jestem za 
piatem a nawet za czwartem pokoleniem, bo skoro Por- 
fyrogenneta, który żyje i pisze w czwartem pokoleniu, 
wspomina już syna Wisława to jest Wisławowicza, 
przeto stary Wisław co najpóźniej za czas(>w Porfyro- 
gennety a zatem może jeszcze za czasów Leszka, dziada 
Mieszka I żył i działał. Ale w taldm razie ów Wisław 

(Izą, mianowicie Odrowążów, Powałów i Niesobiów, u którychto ro- 
dzin mogły się łatwo przecliować różne tradycye ich szczepowego 
rodu Popielidów dotyczące. 



— 184 — 

nie byłby autochtonicznym księciem państwa wiślicki^o, 
lecz zrazu komesem grodowym a później uzurpatorem, 
jak następnie Mieczslaw czy Mojsław lub Masław na 
Mazowszu. 

A skoro Walcerz Udały jest nietylko spółcześni- 
kiem Wisława ale i z tegosamego rodu (Popielidów) 
pocliodzi, ])rzeto i on do tegożsamego co i Wisław lub 
co najp<>źnłej czwartego polvolenia rycerstwa polskiego 
wiekiiw średnicli zaliczonym być winien. 

Opowieść romantyczna lvroniki wielkopolsldej 
o księciu wiślickim Wisławie i księciu tynieckim Wal- 
cerze Udalym, brzmi dosłownie następnie: 

„Było owemi czasy w królestwie Lecliitów miasto 
j)rzesławne, wysokiemi murami opasane, zwane Wiślicą, 
kt<')rego księciem niegdy, za czasiiw jeszcze pogaństwa, 
był lvsiąże urodziwy Wisław, kt()ry z rodu krcila Po- 
piela (FonijjUii) pocliodzenie svye wywodził. Tego (Wi- 
sława) ]vomes pewien, z tego samego rodu pocliodzący, 
mąż dzielny, imieniem Walter mocny (Walterus róbu- 
stus)^ którego po polslvU zvyano Udałym Walterem, ma- 
jąc gród Tyniec pod Kral^owem, gdzie obecnie znajduje 
się ()j)actwo ś\y. Benedykta, przez Kazimirza JNIniclia 
króla P()lak(ny czyli I.echitów fundowane, podczas 
bimtu (tu ąuoclam sediłiOi>o conflictu) wziął w niewolę 
a pojmanego w kajdany okuł i na dnie wieży tynie- 
ckiei i)od scisla strażą trzymał. Ten Walter miał za 
małżonkę szlachetną dziewicę Helginidę, córkę króla 
l^^ankcny a narzeczoną syna jednego z królóvy niemie- 
ckich (Almanorum), kt()rą, jak mówią, potajemnie i nie 
l^ez wielkiego niebezpieczeństwa do Polski uprowadzi. 
Gdy bowiem jednego z knUów niemieckich syn na 
dworze kr()la Frank()w, ojca Helgundy rzeczonej prze- 
bywał, Walter jako przemyślny a dowcipny pragnąc 
afekt miłosny knUewnej Helgundy od kr()lewicza nie- 
mieckiego odwr()cić , pewnej nocy, przebywszy mury 
grodu i przeku]ń\yszy str()ża grodu, iżby go nie zdra- 
dził, j)iękną melodię śpiewać począł, w skutek któ- 



— L85 — 

rej królewna ze snu zbudzona, wraz z innemi j^a- 
nienkami, snu zapomniawszy a tylko w przepiękny 
śpiew wsłuchana, pozostała, dopóki śpiewak swyin 
dźwięcznym głosem nucił. Gdy rano zaświtało, Helgunda 
kazała przywołać stróża nocnego, wypytując go pilnie, 
ktoby był ów śpiewak. Ten jednak nieclicąc zdradzić 
Waltera, odparł, że nie wie. I^ecz gdy i podczas na- 
stępnych dwóch nocy Walter śpiew powtórzył, Hel- 
gunda niemogąc się dłużej opierać, zagroziła stróżowi 
karą śmierci, jeśli śpiewaka nie wyda. 

Gdy więc stróż groźbą przyciśnięty wydał Wal- 
tera, królewna calem sercem zapłonęła miłością do 
niego, królewicza niemieclviego z serca swego rugując. 
Królewicz niemiecki widząc się być ze wstydem przez 
Helgundę wzgardzonym i przez Waltera w jej serduszku 
zastąpionym, powrócił do ojca a zawładnąwszy wszyst- 
kiemi przewozami przez Ren, wydal polecenie, iż każdy, 
któryby z dziewicą przez Ren przeprawić się pragnął, 
grzywnę złota za przewóz zapłacić winien. Po pewnym 
przeciągu czasu, gdy się Walterowi ucieczki z Helgundą 
nadarzyła sposobność, skorzystał z takowej i ucieczkę 
wykonał. Gdy jednak zbiegowie nad brzeg Renu przy- 
byli, przewoźnicy zażądali zapłacenia sobie grzywny 
złota za przewóz, a gdy im takowa uiszczoną została, 
mimoto wstrzymać się chcieli z przewozem aż do przy- 
bycia królewicza niemieckiego. Walter widząc grożące 
niebezpieczeństwo, dosiadł dzielnego rumaka, a usa- 
dziwszy Helgundę na rumaku za sobą, lotem strzały 
wpław rzekę przebył. Lecz gdy już spory kawałek się 
od Renu oddalił, usłyszał za sobą dobrze sobie znany 
głos królewicza niemieckiego, który wołał: „o zdrajco! 
najprzód córkę królewską potajemnie wykradłeś, a na- 
stępnie Ren bez opłaty należnego cła przebyłeś ! zatrzy- 
maj się i walcz ze mną, a kto zwycięży, konia, broń 
i Helgundę pozyska". Lecz nieustraszony Walter od- 
rzekł mu śmiało: „Kłamiesz, gdyż za przewóz przewo- 
źnikom grzywnę złota zapłaciłem, zaś knilewna nie 



— 186 — 

siłą pojmana, lecz z dobrej swej woli mnie towarzyszyć 
pragnie". Co rzekłszy na siebie oszczepami natarli, 
a gdy się takowe połamały, gołemi mieczami ze sobą 
walczyli. Knilewicz niemiecki na widok Helgundy sil- 
niej na WalteiTi natarłszy, zmnsił go do cofania się; 
ten zasię gdy njrzał Helgundę i wstydem i żarem mi- 
łości podniecony, zebrawszy wszystkie swe siły, t^k 
ostro natarł na Niemca, iż go zabił. Zabrawszy mu ko- 
nia i broń, wr<')cił do domu, uszczęśliwiony tym podwój- 
nym tiynmfem. Gdy powr('»cił do grodu tjnieckiego, 
gdzie wytchnąć so1)ie pragnął, dowiedział się od swo- 
ich, iż urodziwy Wisław, książę wiślicki, podczas jego 
nieobecności na jego poddanych różnych nadużyć się 
dopuszczał, czego clicąc się pomścić, wystąpił przeciw 
Wisławowi, ])obił go a wziętego do niewoli, na dnie 
wieży grodu tynieckiego w więzieniu pod strażą osadził. 
Następnie gdy idąc za przeznaczeniem swojem, 
Walter wybrał się na wyprawę wojenną w dalelde 
strony, i dwa lata nie powracał do domu, Helgunda 
nieobecnością męża wielce stroskana, wyrzekła raz do 
swej powiernicy te niebaczne słowa „ani wdowami nie 
jesteśmy, ani żonami", mając na myśli te kobiety, kt(5re 
sa żonami dzielnvcli rycerzy. Powiernica bacząc na ża- 
łosne położi^nie swej pani, odłożywszy wstyd na bok, 
zdradliwie jej poddała mówiąc: jest przecież Wisław 
książę wiślicki, przedziwnej urody i dostojnego ciała 
w wieży uwięziony, niech go więc pod osłoną nocy 
z wieży sobie sprowadzi, a używszy z nim ślubnej 
oblapki do wieży go napowr(')t odeśle. Doradom swej 
powiernicy daje Helgunda chętne ucho, a niebaczna na 
srom niewieści, Wisława z głębi więzienia przyprowa- 
dzić sobie każt^ Dostojnością jego wyglądu podbita, 
już go więcej do wieży nie odsyła, lecz miłością dlań 
zapłonąwszy, z nim razem do Wiślicy uciec postana- 
wia, żona wiarołomna. Tak Wisław jiowróciwszy do 
swoich, p()dw<)jnego miał się za uczestnika tryumfu, 
kt()ry atoli obojgu zgubę miał zgotować. 



— 187 — 

Gdy bowiem Walter wkrótce do domu powróciw- 
szy i dostrzegłszy z podziwieniem, że Helgunda przeciw 
niemu do bram zamku naprzeciw nie wyszła, dowie- 
dział się od grodzian, że Wisław przy pomocy stróżów 
więziennych, uciekłszy z więzienia, Helgnndę ze sobą 
zabrał, wściekłym poruszon gniewem, wyprawę przeciw 
Wiślicy bezzYN^łocznie przedsiębierze i miasto to nie- 
spodzianie nacłiodzi, podczas gdy Wisław poza miastem 
polowaniem bji zajęty. 

Zobaczywszy Helgunda Waltera w mieście, spiesz- 
nie biegnie przeciw niemu a rzuciwszy mu się do nóg, 
żałuje na Wisława, iż ją gwałtownie pojmał. Radzi 
więc Walterowi, iżby się ukrył w jej mieszkaniu, gdzie 
noLU następnie Wisława przedstawi. Zaufał Walter zdraj- 
czyni i ukrył się w jej domu, gdzie go ona Wisławowi 
zdradziecko wydała. 

Radują się Wisław i Helgunda żartując sobie z tak 
szczęśliwego sukcesu, Waltera zaś bynajmniej nie wtrą- 
cają do więzienia, lecz na większe go skazują męczar- 
nie. Przykuwają go mianowicie żelaznem! obręczami do 
ściany izby jadalnej z rozkrzyżowanemi rękami, w któ- 
rejto jadalni urządzili sobie łoże, na którem się Wisław 
z Helgunda w letniej porze podczas południa pieszczo- 
tom oddawał małżeńskim. 

Miał przytem Wisław siostrę rodzoną, której z po- 
wodu jej brzydoty nikt nie chciał pojąć w małżeństwo. 
Jej opiece Wisław przed innem i poruczył straż nad 
Walterem. 

Ona litując się nad cierpieniami Waltera, odło- 
żywszy srom niewieści na stronę, zapytała go, czy 
wziąłby ją za ż(mę, gdyby mu do wydobycia się z oków 
pomogła. Przysięga jęj Walter, iż ją będzie, póki żyw, 
jak żonę swą traktował, zaś przeciw bratu jej Wisła- 
wowi, tak jak ona tego żądała, nigdy miecza nie do- 
będzie, i zachęca ją, by z sypialni brata swego przy- 
niosła mu miecz, którymby okowy swoje mógł poprze- 
cinać. Ta wnet miecz przyniosła i stosownie do skaz()wek 



— 188 — 

Waltera gwoździe, któremi okowy do ściany przykute 
były, poprzecinała, miecz zaś sam wstawiła z tyłu Wal- 
tera pomiędzy niego o ścianę, iżby w sprzyjającej chwili 
mógł bezpiecznie wystąpić. Właśnie Wisław z Helgundą 
oddawali się na łożu izby jadalnej pieszczotom miło- 
snym, gdy Walter w te do nich odezwał się słowa: 
„Jakby wam się też to wydało, gdybym ja uwolniony 
z oków, stanął z mieczem przed waszem łożem, chcąc 
pomścić wyrządzonych mi krzywd". Na te słowa za- 
drżało serce Helgimdy, która ze strachem w te do Wi- 
3ł^wa odezwała się słowa: „Biada nam, miecza twego 
nie spostrzegłam w twej sypialni, a oddana pieszczotom 
zapomniałam ci o tem powiedzieć". Na to jej odrzekł 
Wisław: „Gdyby nawet dziesięć mieczy posiadał, z oków 
żelaznych bez pomocy kowala uw^olnić się nie potrafi". 
Gdy tak z sobą gawędzą, Walter uwolniony z więzów, 
skoczył z wyciągniętym mieczem przed ich łoże i jed- 
nem cięciem oboje zabił. 

W tak nędzny sposób oboje obrzydliwy swój ży- 
wot zakończyli. Tej Helgimdy grobowiec, w skale wy- 
kuty, do tej chwili w grodzie wiślickim jest widoczny". 

Tyle Boguchwał o Wisławie i Walterze. 

Jeśli przeto owego księcia Wisława musimy uwa- 
żać za najstarszego komesa grodowego grodu Wiślicy, 
to Walcerz Udały będzie jednym z najstarszych kome- 
sów grodow^ych grodu Tyńca, dopóki tenże gród był 
jeszcze grodem książęcym. 

Przystępujemy teraz z kolei do pokolenia VII ry- 
cerstwa polskiego wieków średnich a zatem do czasów 
Bolesława Clirobrego. Ponieważ wiadomą jest rzeczą, 
że Bolesław Chrobry ustanowił grody na rubieżach 
rzeczypospolitej , któreto grody budowane przez swych 
pierwszych komesów grodowych , w nazwach swych 
przechowały imiona tych komesów jako swych założy- 
cieli, przeto musimy poddać analizie wszystkie grody 
średniowieczne polskie, aby z nich wydobyć imiona 



— 189 — 

tych pradynastiSw, należących do siódmego pokolenia 
rycerstwa polskiego wieków średnich. 

Przy badaniach tych atoli jeden szczogół przede- 
wszystkiem musimy mieć na oku, mianowicie, że nie- 
wszystkie grody są osadami wtedy dopiero powstałemi, 
kiedy zakładano gród. Nieraz zdarzyło się, że założono 
gród w osadzie już z dawna istniejącej i noszącej nazwę 
po imieniu (gminnem) swego założyciela, ojczyca wie- 
śniaka. Otóż tam gdzie gnid zakładano jako świeżą 
osadę, tam gród' przybierał swą nazwę po imieniu 
swego założyciela, komesa grodow^ego, rycerza, a nazwa 
takiego grodu będzie nam wskazywać nieznanego za- 
zwyczaj skąd innąd rycerza polslciego wieków średnich ; 
ale gdzie gród zakładano w osadzie już z dawna istnie- 
jącej, tam prawdopodobnie nie nadawano grodowd no- 
wej nazwy po imieniu komesa-za łoży cielą, lecz zacho- 
wywano starą nazwę osady. Zacliodzilaby więc kwestya, 
jak rozpoznać, kiedy nazwa grodu kryje w sobie imię 
założyciela grodu komesa-rycerza, a kiegdy imię zało- 
życiela osady wiejskiej, w której gród później założony 
został, ojczyca-wieśniaka. Jako skaz()wkę w tej mierze, 
przynajmniej częściową, można przyjąć ten fakt, że 
w dobie piastowskiej a zwłaszcza w XI i XII wieku 
imiona, jakicli używało rycerstwo, noszą zupełnie od- 
mienny charakter od imion, jakicli używał gmin. Tak 
n. p. imion takich, jak Bronisława Czesław, Racław, 
Świętosław, Dobromir, Radgost, Niegowit i t. p., które 
są u rycerstwa polskiego wieków średnich w pospolitem 
używaniu, nie spotkamy nigdy użytycli przez wieśnia- 
ków; natomiast imion takicli, jak n. p. Bolecli, Dalecli, 
Milej, Czarnoch i t. p. pospolitych u wieśniaków, nie 
spotkamy nigdy użytych przez rycerstwo. Jeśli przeto 
mamy takie nazwy grodów jak Sandomirz, Spicymirz, 
Małogoszcz, Wojborz lub t. p. to możemy iść o zakład, 
że ich założyciele Sandomir, Spicymir, Małogost, Woj- 
bor należeli do klasy rycerstwa polskiego ; ale jeśli się 
spotkamy z nazwą taką, jak Biecz, to imię założyciela tej 



— 190 — 

osady Biejka czy Biecha nosi na sobie tak gminny cha- 
rakter, że go nigdy nie odważymy się zaliczyć w poczet 
rycerstwa, lecz będziemy go uw^ażaó za ojczyca- wieśniaka, 
który na kilka wiek(5vv przed powstaniem grodu Bie- 
cza, dziedzinę wieśniaczą tu sobie założył. Ale jak 
każda reguła ma swoje wyjątki, tak i ta; pomiędzy 
imionami używanemi przez rycerstwo polskie wieków 
średnich, znajduje się cała grupa takicłi, które na sobie 
noszą zupełnie gminny charakter, przy których łatwo 
się omylić i imię rycerza wziąść za imię ojczyca-wie- 
śniaka. Takie imię wskazuje n. p. nazw^a małopolskiego 
grodu Korczyn; wskazuje ona mianowicie, iż założy- 
cielem grodu tego był Korcza. Charakter tego imienia 
jest zupełnie gminny, w skutek czego tego Korczę z zu- 
pełnie czystem sumieniem zaliczylibyśmy w poczet oj- 
czyców - wieśniaków, gdyby nie to, że istnieje prolda- 
macya rycerska średniowieczna Korczak, która od 
tegożsamego imienia „Korcza" początek sw^ój bierze, 
a która znowu ponad wszelką wątpliwość dowodzi, że 
Korcza nie był ojczycem-wieśniakiem, a rycerzem. Po- 
myłek w tym kierunku ustrzedz się niepodobna, ale na 
to lekarstwa żadnego nie ma. 

Rozpoczynamy więc badania nad grodami pol- 
skienii z czasów panowania Bolesława Clirobrego, i za- 
czynamy przedewszystkiem od dzielnicy Małopolskiej. 
Wspomnieliśmy już na innem miejscu, że zewnętrzne 
granice rzeczypospolitej po stronie INIałopolski biegły 
korytem rzek Dunajca i Wisły. Jako rubieżowe mało- 
polskie grody nad temi rzekami lub w ich bliskości 
])ołożone przedstawiają się: Czchów, Biecz, Sądecz czyli 
Sącz, Wojnicz, Korczyn, Połaniec, Sandomii-z, Zawi- 
chost i Sieciechów; zaś jako grody śródkrajowe: Kra- 
ków, Tyniec, Wiślica, Radom, Żarnów, Małogoszcz 
i Brzesko. Rozpatrzmyż się w tych nazwach: 

Czcliów, niegdy Czechów, u ludu pospolicie Ćchów, 
wskazuje jako założyciela tej osady Czecha albo Cie- 
cha. Czy to był rycerz czy ojczyc-wieśniak , orzec sta- 



— 191 — 

nowczo trudno. Pozornie ma to imię wygląd gminny, 
ale w wiekach średnich źródłosłów Czech lub Ciecli 
należał do źródłosłowów imionotwórczych rycerskich, 
jak wskazują imiona Sieciech, Wojciech, Dobrociech, 
Trzeciech i Czechosław. Ów więc Czech czy też Ciech, 
założyciel osady Czchów czy ćchów, mógł być rycerzem 
i komesem grodowym za czasów Bolesława Chrobrego 
i za takiego go też uważamy. 

Biecz, jak już wspomnieliśmy, wskazuje jako za- 
łożyciela swego Biejka czy Biecha, którego imię na- 
wslo-óś gminne wskazuje, że mamy do czynienia z oj- 
czycem-wieśniakiem. 

Sądecz czyli Sącz, wskazuje jako założyciela swego 
Sądka czyli syna Sąda, któreto imię gdy jest stanow- 
czo rycerskie, przeto ów Sadek był rycerzem, prawdo- 
podobnie pierwszym komesem grodowym świeżo zało- 
żonego grodu Sącza za czasów Chrobrego. 

Wojnicz, wskazuje jako założyciela swego Woj- 
nika, syna Wojny, praojca rodu szlacheckiego polskiego 
Nowinów-Wojni(5w-Złotogoleiiczykóvv, co do którego nie 
ulega wątpliwości, iż należał do rycerstwa polskiego 
wieków średnich, a w szczególności do czasów króla 
Bolesława Chrobrego czyli do VII pokolenia. 

Korczyn wskazuje jako założyciela swego Korczę, 
który z imienia sądząc, należał niewątpliwie do rodu 
szlacheckiego polskiego Korczów czyli Korczak()w, 
a jako współcześnik Chrobrego do VII pokolenia ry- 
cerstwa polskiego wiek()W średnicli. 

Połaniec wskazuje jako założyciela swego Polanka, 
s>Tia Polana, kttuy gdy jest oprócz tego praojcem i-odu 
szlacheckiego polskiego Połaiicz()w, przeto nie ulega 
wątpliwości, iż był rycerzem, a jako spólcześnik Chro- 
brego należał do VII pokolenia rycerstwa polskiego 
wieków średnich. 

Sandomirz wskazuje jako założyciela swego San- 
domira, którego imię dynastyczne ponad wszelką wąt- 
pliwość dowodzi, iż to był rycerz, pi-awdopodobnie 



— 192 — 

pierwszy komes gTodowy grodu Sandomirza i należał 
do YII pokolenia rycerstwa i)olskiego wieków średnich. 

Zawichost, nazwy tego gi'odu nie jestem w możno- 
ści etymologicznie wytłumaczyć. Pi^awdopodobnie zało- 
życielem tej osady był człowiek, który się nazywał Za- 
wichwostem, ale w takim razie nazwa gi'odu powinna 
brzmieć nie Zawichost czy Zawichwost, lecz Zawichoszcz 
lub Zawichwoszcz. Również nie umiem oznaczyć, czy 
ów Zawichwost był rycerzem czy ojczycem-wieśniakiem, 
formacya imienia Zawichwost, jest jako z dwóch źródło- 
słowów złożona, wprawdzie na modłę rycerską doko- 
nana, wszelako źródłosłów Chwost nie przychodzi zresztą 
nigdy jako źródłosłów imionotwórczy przy imionach 
rycerskich, krom że dziad naszego Piasta a ojciec Po- 
piela (II) zwał się Chwostem a raczej Chwościszem. 

Sieciechów wreszcie wskazuje jako założyciela 
swego Sieciecha, znanego palatyna Władysława Her- 
mana, a zatem należącego już do IX pokolenia rycer- 
stwa polskiego wieków średnich. 

Z grodów śródkrajowycli naczelne miejsce zajmuje 
Kraków. Nazwa ta wskazuje, że założycielem onegoż 
był Krak, wszelako gdy założenie Krakowa o wiele 
wyprzedza rozprzestrzenienie się monarchii piastowskiej 
na pohidnie aż po Wisłę, przeto ów Krak z rycerstwem 
polskiem wieków średnich w żadnym związku nie zo- 
staje i do tegoż rycerstwa nie należy wcale. Najdaw- 
niejsza niepodlegająca wąt])liwości wzmianka o Kra- 
kowie znajduje się u Al-Bekrego. Kraków należał 
wówczas do królestwa czeskiego, a byłoto około po- 
łowy X wieku. Jakim sj^osobem dostał się Kraków 
w posiadanie Czechów, dowodzą dukaciki Rastezy księ- 
cia wielko-morawskiego, znalezione przed dwoma lata 
w pobliżu miasta Oświęcimia, a które świadczą, iż 
państwo wielko-morawskie posiadało i Szląsk a z nim 
prawdopodobnie i Krak()w, jako klucz Szląska od 
Wschodu. W spuściźnie więc po państwie wielko-mo- 
rawskiem dostała się okolica Krakowa Czechom, a imię 



— 193 — 

Krak nie polskie lecz czeskie, kto wie czy nie wska- 
zuje, że założycielem Krakowa był jakiś czeski dyna- 
sta w tej epoce, gdy okolice Krakowa należały do 
państwaa wielko-morawskiego i do Cze(*.h. 

Drugim z koleji grodem śródkrajowym mało- 
polskim była Wiślica, która przez krótki czas w pier- 
wszej połowie XIII wieku była stolicą osobnej dziel- 
nicy wiślickiej i miała swego palatyna. Wiślicy 
początek jest prastary, a jej nazwa jest topograficzną, 
więc żadnego wyjaśnienia co do założyciela swego do- 
starczyć nie może. 

Radom wskazuje jako założyciela swego Radonia, 
którego równie dobrze można zaliczyć pomiędzy ryce- 
rzy, jak i pomiędzy ojczyców-wieśniaków. Imię Radoń 
uformowane jest bowiem na żródłosłowie Rad, który 
jest źródłosłowem imionotwórczym rycerskim, jak świad- 
czą imiona takie, jak Gościrad, Wszerad, Radobąd, 
Radosław, Radomyśl i t. p. ale suflks oń nosi na 
sobie cechę gminną. Wobec zachodzącej wątpliwości 
przeto pomijamy narazie tego Radonia. 

Żarnów wskazuje założyciela swego imieniem 
Zamo, którego to imienia gminny charakter dowodzi, 
iż ów Żarno był ojczycem-wieśniakiem, założycielem 
osady wiejskiej Żarnowa, w której z biegiem czasu 
grcid założony został. 

Małogoszcz wskazuje jako założyciela swego Mało- 
gosta, któregoto imienia dostojny charakter sam przez 
się świadczy, iż ów Małogost był rycerzem. 

Brzesko czyli Brzeżek jest nazwą ściśle topogra- 
ficzną, która o założycielu tego grodu żadnej w sobie 
nie zawiera wiadomości. 

Tyniec wreszcie, który niewątpliwie był poprzód 
grodem książęcym, zanim nadany został Benedyktynom, 
nosi imię znanego opata Tuniego, powiernika Bole- 
sława Chrobrego. 

Jeśli o założycielach grodów rubieże wy eh można 
z całą pewnością twierdzić, że należą do epoki pano- 

Tom II. 13 



— 194 — 

wania Bolesława Chrobrego, a więc do siódmego poko- 
lenia rycerstwa polskiego wieków średnich, to z gro- 
dami śródkrajowemi rzecz się ma odmiennie. O gi'odacli 
śródkrajowych nie możemy nawet przypuszczać, iżby 
one dopiero za czasów Chrobrego powstały, owszem 
z całą stanowczością musimy przyjąć za rzecz pewną, 
iż one powstały znacznie pierwej i nie powstały równo- 
cześnie wszystkie lecz kolejno, w miarę jak się kolejno 
rozprzestrzeniały granice monarchii piastowskiej. I te 
grody śródkrajowe były niegdyś grodami rubieżowemi, 
mianowicie wtedy, kiedy granice małego zrazu pań- 
stwa piastowskiego nie sięgały poza nie. Do skreślenia 
wszelako obrazu, jak się z biegiem czasu gTanice pań- 
stwa piastowskiego rozszerzały, brak nam wszelkich 
źródeł i wszelkich danych, wobec czego nie jesteśmy 
w możności określić bliżej, do jakiego pokolenia któ- 
rego z zołożycieli grodów śródkrajowych zaliczyć na- 
leży. Tyle tylko możemy stwierdzić, że skoro grody te 
już za czas()w Bolesława Chrobrego w granicach pań- 
stwa polskiego istnieją, przeto ich założyciele należą 
do jednego z pokoleń poprzedzających epokę panowa- 
nia Bolesława Chrobrego, krom pierwszych dwóch, 
w których prawdopodobnie granice państwa piastow- 
skiego granic Wielkopolski nie przekraczały. 

Co do Małopolski chodzi nam właściwie tylko 
o Małogosta, gdyż tylko on jeden swem dostojnem 
imieniem wylegitymował się jako członek rycerstwa 
polskiego wieków średnich. Otóż z położenia grodu 
Małogoszczą sądząc, mógł takowy już za czasów Zie- 
momysła stać na rubieżach południowo-wschodnich 
państwa piastowskiego, wobec czego tegoż Małogosta 
do piątego pokolenia rycerstwa polskiego wieków śred- 
nich zaliczyćbA' można. 

Z grod()w rubieżowych wielkopolskich Bydgoszczy, 
(zrazu do Kujaw należącej), Nakla, Uścia, Czarnkowa, 
Wielenia, Drżenia, Santoka, Kościerzyna, Lubusza, 
Krosna i Świebodzina, tylko Bydgoszcz, Kościerzyn 



— 195 — 

i Świebodzin nazwami swemi wskazują jako założy- 
cieli niewątpliwych rycerzy Bydgosta, Kościerę czy 
Kosterę i Swiebodę. Do Bydgoszczy mogli dotrzeć 
Piastowie już w drugiem pokoleniu, do Kościerzyna 
i Świebodzina dopiero w trzeciem lub czwartem. Sto- 
sownie więc do tego należy zaliczyć Bydgosta do dru- 
giego pokolenia rycerstwa polskiego wieków średnich, 
zaś Kosterę i Swiebodę do trzeciego lub czwartego. 

Śródkrajowerai gi-odami roji się Wielkopolska, 
i nic dziwnego ; tu przecież była kolebka państwa pia- 
stowskiego, które w miarę jak się rozszerzało, utwier- 
dzało zaraz nowe swe granice grodami, które będąc 
zrazu rubieżowemi, gdy się granice państwa dalej po- 
sunęły, stały się śródkrajowemi. Są temi grodami^): 
Żnin, Zoń, Rogoźno, Obrzycko, Międzyrzecz, Zbąszyń, 
Przemęt, Kościan, Krzywin, Szrem, Drużyn, Modrze, 
Radzim, Poznań , Giecz , Kostrzyn , Bnin , Gniezno, 
(które się właściwie powinno zwać Popielowem), Kwie- 
ciszewo, Przywłoki, Ląd, Ciążyń, Biechowo, Koło, Ko- 
nin, Wilkowyja, Książ, Wschowa, Krobia, Karzec, 
Starogród, Dupin, Kalisz, Wieluń, Ruda, Pyzdry, Środa, 
Pobiedziska i Kiecko. Z tego licznego pocztu grodów 
wielkopolskich śródkraj owych tylko Poznań, Giecz 
(dawniej Gdecz) i Kostrzyn wskazują nazwami swemi 
jako założycieli Poznana, Giędkę i Kosterę, których już 
poprzednio do pierwszego pokolenia rycerstwa polskie- 
go wieków średnich zaliczyliśmy. 

Jako kujawsko -sieradzko-łęczyckie grody przed- 
stawiają się: Inowrocław, Kruszwica, Słońsk, Włocła- 
wek, Brześć, Kowal, Przedecz, Łęczyca, Spicymirz, 
Sieradz, Warta, Łagów, Wolborz, Piotrków, Rozprza 
i Radomsko. Z grodów tycłi tylko Włocławek (dawniej 
Włodzisław) Przedecz, Spicymirz , Sieradz, Wolborz 
i Piotrków zdradzają nazwami swemi jako założycieli 



') Notuję te grody z mapy Wielkopolski, doląezouej do tomu 
IV Kodeksu dyplomatycznego wielkopolskiego. 

13* 



— 196 — 

niewątpliwych rycerzy Włodzisława, Przedka (zapewne 
Przedbora), Spicymira, Wszerada, Wolbora i Piotrka. 
Włodzisław zaliczony już przez nas został do pierw- 
szego pokolenia rycerstwa polskiego wieków średnich, 
Przedbor, Spicymir i Wszerad mogą należeć do dru- 
giego lub trzeciego pokolenia rycerstwa polskiego wie- 
ków średnich, Wolbor może dopiero aż do czwartego 
a Piotrek, to znany nasz Piotrek Włost, spółcześnik 
Krzywoustego, należy dopiero do X pokolenia rycer- 
stwa polskiego wieków średnich. 

Jako grody mazowieckie przedstawiają się : Płock, 
Rawa, Warszawa, Czersk, Dobrzyń, Sochaczew, Gro- 
styń, Wizna, Raciąż, Sierpsk, Wyszogród, Rypin, Za- 
kroczym, Ciechanów, Liw, Słońsk, Pułtusk, Breńsk, 
Brok, Swięck, Czarnowo, Ruziec, Płońsk i t. d. Z gro- 
dów tych krom Rawy i Warszawy żaden nie zdradza 
nazwą swą imienia założyciela rycerza. Warszawa zaś 
i Rawa, to dwa imiona właściwe rodowi Rawiczów 
u nas, który dopiero na początku Xn wieku do Polski 
przybył, więc też i założyciele Warszawy i Rawy, acz 
rycerze, do żadnego wcześniejszego, jak do X pokole- 
nia zaliczeni być nie mogą. Pozostają nam już tylko 
jeszcze grody szląskie. Są niemi: Oświęcim i Zator, 
Bytom, Racibórz, Koźle, Opole, Opawa, Głogów, Nissa, 
Brzeg, Oława, Wrocław, Świdnica, Strzegom, Jaworze, 
Niemcy, Oleśnica, Lignica, Wolawa, i t. d. Z tych 
nazw wskazują: Oświęcim, Racibórz, Oława, Wrocław 
i Strzegom jako swych założycieli imiona rycerzy 
Oświęty, Racibora, Oława, Wrocława i Strzegonia. 
Fakt, że pomiędzy temi imionami znajduje się aż dwa 
imiona takie, któreśmy do pierwszego pokolenia rycer- 
stwa polskiego wieków średnich zaliczyli, mianowicie 
Oław i Strzegoń, wskazywałby rzecz zresztą niemo- 
żliwą, jakoby Szląsk już w pier wszem zaraz pokoleniu 
do monarchii piastowskiej należał: Tymczasem jak 
wspomniałem, jest to rzeczą wręcz niemożebną, a pań- 
stwo piastowskie w pier wszem pokoleniu co najwyżej 



— 197 — 

rozszerzyło się może na wschód aż po Wisłę, na pół- 
noc może po Noteć, lecz na południe rzeki Warty nie- 
wątpliwie nie przekroczyło, tak że Oława i Strzegom 
wraz z Wrocławiem mogą być dopiero zdobyczami 
jednego z późniejszycłi pokoleń rycerstwa polskiego 
wieków średnicłi, może dopiero Ziemomysła lub Mie- 
szka I. A jeśli mimoto jako założycieli owycli grodów 
Oława i Strzegonia spotykamy, to nie są to ciż sami 
pi-adynastowie, którycłi do pierwszego pokolenia rycer- 
stwa polskiego wieków średnich zaliczyliśmy, lecz ja- 
cyś ich późniejsi potomkowie, używający tych samych, 
co i przodkowie imion, co u rycerstwa polskiego wie- 
ków średnich było na porządku dziennym. 

Wobec tego zaliczamy owych Oława (11) i Strze- 
gonia (II) oraz Wrocława, dopiero do V pokolenia 
rycerstwa polskiego wieków średnich, zaś Racibora 
i Oświętę dopiero do VI pokolenia. 

Z analizy więc nazw grodów średniowiecznych 
polskicli wydobyliśmy jeszcze następujące imiona dy- 
nastów polsldch wieków średnich, mianowicie: 

a) do drugiego pekolenia: 

300. Bydgost, założyciel kujawskiego grodu Byd- 
goszczy; 

6) do drugiego albo trzeciego pokolenia: 

301. Przedek (zapewne Przedbor), założyciel ku- 
jawskiego grodu Przedecza. 

302. Spicymir, założyciel kujawskiego grodu Spi- 
cymii'za. 

303. Wszerad, założyciel kujawskiego grodu Sie- 
radza. 

c) do trzeciego lub czwartego pokolenia: 

304. Kostera (II), założyciel wielkopolskiego grodu 
Kościerzyna. 

Swieboda, założyciel wielkopolskiego grodu Świe- 
bodzina, którego już poprzednio jako praojca rodu 
szlacheckiego polskiego Swiebodziców-Gryfów, do trze- 



— 198 — 

ciego pokolenia rycerst\va polskiego wieków średnich 
zaliczyliśmy; 

d) do czwartego pokolenia: 

305. Wolbor a raczej Wojbor, założyciel kujaw- 
skiego grodu Wolborza; 

e) do piątego pokolenia: 

306. Malogost, założyciel małopolskiego grodu 
Małogoszczy. 

307. Oław (II), założyciel szląskiego grodu 01aw}\ 

308. Strzegoń (11), założyciel szląskiego grodu 
Strzegomia. 

309. Wrocław, założyciel szląskiego grodu Wro- 
cławia. 

f) do szóstego pokolenis;- 

310. Oświęta, założyciel szląskiego gTodu Oświę- 
cimia. 

311-a. Racibor^ założycdel szląskiego grodu Ra- 
ciborza. 

311-b. Wojna (11), ojciec Wojnika, założyciela mało- 
polskiego grodu Wojnicza, praojciec rodu szlacheckie- 
go polskiego Nowinów-Wojniów- Złotogoleńczyków. 

Oprócz tego zaś z si()dmego pokolenia następują- 
cych dynastów: 



§ 6. Siódme pokolenie rycerstwa polskiego wieków 

średnich looi — 1033. 

312. Ciech lub Czech, założyciel małopolskiego 
grodu Czchowa, Czecliowa lub ćchowa. 

313. Korcza (11), założyciel małopolskiego grodu 
Korczyna. 

314. Polanek syn Polana, założyciel małopolskie- 
go grodu Połańca, praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Połańczów. 

315. Sandomir, założyciel małopolskiego grodu 
Sandomirza. 



— 199 — 

316. Sadek, syn Sąda, założyciel małopolskiego 
grodu Sądcza czyli Sącza, praojciec rodu szlacheckiego 
polskiego Sądkowiczów. 

317. Wojnik albo Wojnie, syn Wojny (II), założy- 
ciel małopolskiego grodu Wojnicza. 

318. Zawichwost, założyciel małopolskiego grodu 
Zawichosta. 

O innycłi dynastacłi polskich wieków średnich 
wydobytych z nazw grodów, mówić będziemy pod od- 
nośnemi pokoleniami, tii tylko dodamy, iż wszystkich 
tycli pod 312 — 318 dynastów można uważać śmiało za 
najstarszych komesów grodowych (kasztelanów) zało- 
łożonych przez siebie z polecenia Bolesława Chrobrego 
grodów inibieżowycli. 

Do siódmego pokolenia jeszcze zaliczeni być winni: 

319. Poraj, brat św. Wojciecha, praojciec rodu 
szlacheckiego polskiego Porajów, który na samym 
schyłku X stulecia, za czasów Bolesława Chrobrego 
z Czech do Polski przybył. 

320. Jana, praojciec rodu szlacheckiego polskiego 
Janin<)w, którego imię chrześciańskie nie dozwala cofnąć 
głębiej wstecz, jak dopiero co najwcześniej w pierwsze 
pokolenia po przyjęciu chrześciaństwa. 

321. Psiennik, jeden z praojców rodu szlacheckie- 
go polskiego Korczaków. Psiennika uważać należy 
w każdym razie jako brata rodzonego Korczy, lecz 
czy Korczy I-go czy II-go, w tem leży trudność, której 
rozwiązanie zawisło od tego, którego z tycli dwóch 
Korczów weźmiemy za praojca rodu szlacheckiego pol- 
skiego Korczaków; Psiennik bowiem był bratem ro- 
dzonym praojca tego rodu Jeśli więc za praojca rodu 
Korczaków uznamy Korczę młodszego (II), założyciela 
małopolskiego grodu Korczyna , natenczas Psiennik 
należeć będzie do pokolenia siódmego; jeśli jednak, 
co jest bezwarunkowo prawdopodobniejsze , uznamy 
Korczę starszego (I) praojcem rodu Korczaków, naten- 
czas Psiennik należeć będzie już do pokolenia pierw- 



— 200 — 



szep:o czyli do pradynastów rycerstwa polskiego \sie- 

ków średnich, a jego stanuica mogła wyglądać tak: 

^^L^ jako odmiana stannicy starego Korczy, naj- 

T więcej do pierwowzoru swego zbliżona. 

y 1 j Do siódmego pokolenia rycerstwa pol- 

^^^^ skiego wiek()w średnich należą jeszcze: 

322. Stojgniew, kt(5ry był w r. 1015 posłem Bole- 
sława Clirobrego do cesarza ^). 

323. Wszebor, prawdopodobnie palatyn ipnnceps 
milicie Bolesława Chrobrego. Co do tego Wszebora 
rzecz ma się następnie. Pomiędzy monetami średnio- 
wiecznemi polskienji, przypisy wanemi pospolicie Bole- 
sławowi Chrobremu, jest jeden denar, wyobrażający po 

stronie głównej rękę (pra- 
wicę boską) i napis w o- 
toku : t BOLCSL AV ; zaś 
po stilonie odwrotnej krzyż 
anglosaksoński i napis w 
otoku : t YSEBOR. 
Denar ten znaleziony najpierw w wykopalisku 
trzebnńskiem w odmiennym nieco egzemplarzu, na 
którego odwrotnej stronie w otoku zamiast imienia 
YSEBOR, umieszczone były litery BDVX, czytał Lele- 
wel po stronie głównej: BOLl^lSLAY, zaś po stronie 
odwrotnej YROCISLAYA CIYITAS, i przypisał go 
Bolesławowi Chrobremu. 

Stronczyński w pierwszej swojej edycyi „Pienią- 
dze Piastów", Warszawa 1847 str. 58, mając kilka lep- 
szych egzemplarzy t(\j monety w ręku, poprawia Lele- 
wela w odczytaniu, mianowicie, że napis po stronie 
głównej brzmi: BSYCISLAY albo BSACISLAY; na 
odwrotnej zaś stronie jest poprostu imię myncerza YSE- 
BOR a nie Vrocislava ckńtas- Jest zaś zdania, że mo- 
netę tę przy])isać raczej należy Brzotysławowi Czeskiemu, 
chociaż zaraz i)()dn()si sam przeciw takiemu zapatry- 




Mon. Pol. hist. I, 296. 



— 201 — 

waniu się zarzut, iż robota w ty cli denarach znacznie 
od innych Brzetysławowskich dawniejszą się zdaje. 
Miraoto zaliczył Stronczyński denara tego w pierwszem 
wydaniu swego dzieła pomiędzy monety przypisywane 
Bolesławowi Chrobremu , podając rysunki czterecłi 
egzemplarzy takowej, na kt()rycli można było po stro- 
nie głównej czytać BSVCSLAV lub BOLCSLAY, zaś 
po stronie odwrotnej na dwócli wyraźnie YSEBOR, na 
trzecim t ^ • • • OVE zaś na czwai-tym EBDV f. 

W powtórnem zaś wydaniu powyższego swego 
dzieła (Piotrk(5w 1883, str. 33), twierdzi senator Stron- 
czyński, iż miał egzemplarze powyższego denarka takie 
w ręku, na których najwyraźniej stał napis; BRACI- 
SLAV, w obec czego przypisuje już je stanowczo Brze- 
tysławowi Czeskiemu twierdząc, że takowe bite były 
w Polsce podczas wyprawy Brzetysława z r. 1039, że 
zatem są właściwie monetą ])olską, chociaż znowu, jak 
gdyby cliciał umyślnie bezpodstaw^ność powyższego 
twierdzenia swego wykazać, ])rzytacza, iż powyższy de- 
narek znajdowany dość często w wykopaliskach pol- 
skich, w wykopaliskach czeski(ih dotąd się nie znalazł 
w żadnem. 

Ponieważ dla mnie osoba Wszebora, którego imię 
na odwrotnej stronie powyższego denara figuruje, budzi 
najwyższy interes, przy rozpoznaniu zaś faktu, jakim 
urzędnikiem m()gł być ten Wszebor, jest bardzo ważną 
okoliczność, czy owa moneta bitą była pod powagą 
księcia polskiego czy czeskiego, przeto przedewszyst- 
kiem rozstrzygnąć należy stanowczo i ostatecznie py- 
tanie, czy denar ów jest monetą Bolesława Chrobrego 
czy też Brzetysława czeskiego. 

Otóż nie ulega wątpliwości, że są niekt<)re egzem- 
plarze tej monety, na który(^h po stronie głównej można 
ostatecznie czytać BOl.CSLAY, ale BRACISLAY abso- 
lutnie nie. Te więc monety ze względu na swój staro- 
żytny typ wypada koniecznie za Lelewelem przyznać 
Bolesławowi Chrobremu. I znowu nie ulega wątpliwości. 



— 202 — 

że na niekt()iych egzemplarzach stoi wyraźnie BRACI- 
SLAY, te więc trzeba loicznie znowu przypisać Brze- 
tysławowi czeskiemu. 

Ale w takim razie byłaby do rozstraygnienia wąt- 
pliwość, czy można dwie tak bardzo do siebie rysun- 
kiem zbliżone monety, że ja na pierwszy rzut oka jakby 
z pod tegosamego stempla wyszłe uważać można, przy- 
pisywać dwom w^ dwóch różnych krajach panującym 
monarchom. Otóż wątpliwość ta tem się tłumaczy, iż 
Brzetysław czeski bił ową monetę, wedle zdania Stron- 
czyńskiego, nie dla Czech, lecz dla Polski, podczas pol- 
skiej swej wyprawy z r. 1039. Rzecz więc naturalna, 
że bijąc monetę dla Polaków i pragnąc, by przez Po- 
laków jako moneta krajowa braną była, musiał jak 
najdokładniej naśladować powszechnie jeszcze podów- 
czas w Polsce w obiegu będącą monetę Bolesława Chro- 
brego. Tem się tłumaczy nietylko zupełne podobieństwo 
tych dwóch typów do siebie, ale i imię Wszebora na 
obudwn, o którym przecież niepodobna przypuścić, iżby 
w tym samym charakterze był urzędnikiem i u Bole- 
sława Chrobrego i u Brzetyslawa czeskiego. Naślado- 
wnictwo więc monety polskiej Bolesława Chrobrego 
przez Brzetysława czeskiego podczas w^yprawy jego pol- 
skiej z r. 1039 należy uważać za udowodnione, a główny 
typ tej monety za monetę Bolesława Chrobrego, skoro 
Stronczyński jedyny zwolennik czeskości powyższego 
denara, sam zwiaca uwagę na jego znacznie starszy 
wygląd i starszą robotę od monet Brzetysława czeskiego 
i skoro ta moneta w wykopaliskach czeskich dotąd nie 
pojawiła się wcale. 

A teraz skoro już nie mamy wątpliwości, iż ów 
denar z Wszeborem jest monetą polską Bolesława Chro- 
brego, zachodziłoby drugie, dla naszej niniejszej pracy 
niew^ątpliwie wielkiej doniosłości pytanie do rozstrzy- 
gnienia, kto jest ()w Wszebor, kt(>rego imię na odwrot- 
nej sti'onie owego denara w najcelniejszem miejscu jest 
zamieszczone ? 



Senator Stronczyński był zdania, że Wszebor, to 
imię myncerza. Trzeba istotnie nie mieć najmniejszego 
wyobrażenia o tem, czeni był myncerz w Polsce w do- 
bie piastowskiej, żleby się na podobne przypuszczenie 
odważyć. Dla nieobeznanycli z źródłami naszemi dyplo- 
matycznemi wieków średnich zaznaczam, że myncerz 
w Polsce, w dobie piastowskiej, jestto najniższej ka- 
tegoryi plebejusz, niewolnik książęcy, który z narzę- 
dziami swemi: młotem i kowadłem chodzi piechotą, 
prawdopodobnie nawet boso od wsi do wsi, od mia- 
steczka do miasteczka na targi i jarmarki i tam na 
rynku lub targowicy pod golem niebem wybija nową 
lub przebija starą monetę księcia. Jakżeż więc można 
przypuścić, iżby takiemu obskurnemu niewolnikowi do- 
zwolono kłaść imię swoje na takim celnym pomniku, 
jakim podówczas była moneta, i to jeszcze w tem naj- 
celniejszem miejscu, w jakiem tylko imię księcia pa- 
nującego lub świętych patronów kłaść zwyknięto. Pi*zed 
podobnem przypuszczeniem zdrowy rozum się wzdraga. 
Zresztą nie mamy w numizmatyce polskiej wieków 
średnich drugiego przykładu, iżby imię myncerza figu- 
rowało na monetach, boć przecież takich imion, jak 
STVS PETRYS , lOHANNES , ADALBERT VS, 
ADALBIBYS , WOCIE JC VS i t. p. na serio za imiona 
myncerzy poczytywać nie można. 

Jeśli przeto spotykamy się na monecie z imieniem 
na naczelnem niemal miejscu położ(mem, to jeśli to nie 
jest ani imię panującego księcia, ani świętego patrona, 
to możemy pod tem imieniem domyślać się tylko tego 
wysokiego dostojnika, pod którego odpowiedzialnością 
moneta była bitą. 

Jakoż popiera nas w tem zapatrywaniu naszem 
jedna monetka, pochodząca ze schyłku XI wieku, na 
której wprawdzie po stronie głównej imienia księcia 
brak, natomiast atoli po stronie odwrotnej zamieszczone 



— 204 — 



jest ^odło stannicze runiczne i napis : ZETECH ')• J^stto 
przeto denar bity pod powagą Sieciecha, o kt<5rym 
wiemy, iż był komesem pałacowym czyli palatmm 
Władysława Hennana. Do urzędu palatyna należs^o 
całe zawiadownictwo skarbem państwa, a zatem i naj- 
celniejsze w tem zawiadownictwie wybijanie monety, 
jego imię położone na monecie, wskazuje tę odpowie- 
dzialną osobę, ktiira za dobroć monety gwai^ancyę daje. 
Ale jestto osoba komesa palatyna, który w państwie 
po osol)ie i)anującego księcia bezpośrednio pienvsze 
czyli naczelne zajmuje miejsce, ale nie osoba obslair- 
nego myncerza. 

W obec tego nieulegającego najmniejszej wątpli- 
wości przykładu, nie będziemy się wąchać ani na 
chwilę, aby w owym Wszeborze widocznym na denarku 
Bolesława Chrobrego, uznać nieznanego nam skądinąd 
komesa palatyna Bolesława Chrobrego, tem bardziej, 
gdy imię Wszebor jest nawskróś rycerskie, pomiędzy 
imionami gminnemi nie zjawia się nigdy i jest właści- 
wem jednemu z najpotężniejszych rodów rycerskich 
polskich średniowiecznych, kt(>ry zaraz w następnym 
wieku XII wydał dw(')cli AYszcljoniw, z kbhycli jeden 
był naczelnym wojewodą (princeps milicie) już za cza- 
sów Krzywoustego. 

Potwierdza to nas/e przypuszczenie iiajdowodniej 
egzemplarz wzmiankowanego denarka, który posiadamy 

w naszym zbiorze, a na 

*k./\ /^Yl^'^<-K którym po stnmie od- 

•/^V) / •'^-^r Tr^ l wrotnej zammst zwy- 

' 1^1 r-rc -illcjr/ czajnego VSI^]BOR, stoi 

wyraźnie SEB DXV (Se- 
bor dux). A skoro dux 
(książę, wojewoda), toć już chyba nie myncerz! 





') Stronczyński: Uawue moDoty polskie, Piotrków 188?$, ta- 
blica 1\', 1. :n. 



r 

Czemże był więc właściwie ()w Wszebor, jeśli no- 
sił tytuł dux ? 

Tytuł dłcx należy się właściwie przed ewszystkiem 
samemu panującemu księciu, ale takim księciem oczy- 
wiście nasz Wszebor nie był. Gall w swojej kronice 
także wielmożów w ogóle tytułem duces obdarza. 

Właściwie każdy szlachcic mógłby używać tytułu 
dux^ gdyż w dobie starszej piastowskiej każdy szlachcic 
był z urodzenia swego wojewodą czyli wodzem wojów 
podczas wyprawy wojennej, był więc faktycznie do- 
w()dzcą (dux^ lierzog); ale z szeregu dostojnik()w tytuł 
ten odpowiadałby najwłaściwiej godności naczelnego 
wojewody (princeps milicie). Jeśli przeto na naszym de- 
narku spotj^^kamy przy Wszeborze tytuł dux^ to znaczy^ 
że ten Wszebor był pnnceps milicie. Ale jakiż związek 
może istnieć między godnością principis milicie^ która 
jest ściśle urzędem wojskowym, a biciem monety? Oczy- 
wiście żaden ! Tylko że w dobie piastowskiej wielokro- 
tnie spotykamy się z tym faktem, że godność komesa 
palatyna jest połączona z godnością principis inilidey 
a raczej że komes palatyn piastuje także często równo- 
cześnie i godność principis milicie. Możemy więc i w ni- 
niejszym wypadku przypuszczać, że nasz Wszebor był 
nietylko pnnceps milicie ale i komesem palatynem za- 
razem, a w charakterze komesa palatyna należało do 
niego bicie monety. Ale dlaczegóż w takim razie po- 
łożono na monecie dux a nie C07n(es)? tem bardziej^ 
gdy o ile możemy się domyślać, urząd komesa palatyna 
był wyższy od urzędu principis milicie^ Na to byłaby 
tylko ta jedna odpowiedź, że za wojennych czasów Bo- 
lesława Chrobrego mógł urząd principis milicie uzyskać 
chwilowo większe znaczenie i pierwszeństwo przed ko- 
mesem palatynem, który w obec potężnego umysłu Bo- 
lesława Chrobrego bardzo tylko niewielkie mógł mieć 
na dworze tego monarchy znaczenie. A w takim razie 
byłoby zupełnie naturalne, że Wszeborowi z dwóch słu- 
żących mu tytułów comes i duXf położono na monecie 



— 206 





tytuł wyższy dłLZ\ chociaż z monetą nie zostawał w ża- 
dnym przyczynowym związliu. 

324. Sunkot, prawdopodobnie również palatyn Bo- 
lesława Chrobrego. Jest mianowicie znany denar Bo- 
lesława Chrobrego, który 
po jednej stronie przed- 
stawia Icrzyż z perełkami 
i napis w otoku BOLI... 
AVS (może Boliceslaus), 
po drugiej stronie również 

krzyż z czterema perełkami w kątacli ramion lo^zyża 
i napis w otoku . . YSYNK^OT (. . . v. Sunkot). Na 
podstawie rezultatów dotycliczasowych badań powm- 
niśmy tego Sunkota, tak jak poprziid Wszebora, uwa- 
żać r()wnież za komesa palatyna Bolesława Chrobrego, 
przeciw czemuby jedynie nawskróś gminne brzmienie 
imienia Sunkot przemaw^iało. Zważywszy jednak, iż 
istnieje prokłamacya imionowa Synkot (obacz wyżej 
str. 107) kt()ra dowodzi, że istniał kiedyś pradynasta rodu 
tego imienia a zatem jakiś znakomity wielmoża, że 
przeto imię Synkot czy Sunkot było pomiędzy przedniej- 
szem rycerstwem w użyciu, odpada wątpliwość, jaka 
się z powodu gminnego brzmienia imienia Sunkot prze- 
ciw uznaniu takowego jako komesa palatyna Bolesława 
Clirobrego podnosiła. 

325. N. N., nieznany z imienia komes palatyn Bo- 
lesława Chrobrego, należący do rodu szlacheckiego 
polskiego Lis()w-Mżur()W-Orz()w-Strzempaczy. 

Jest denar polski pochodzący z czasów Bolesława 
Clirobrego, kt()ry tu obok w rysunli:u podajemy, a litóry 

po jednej stronie przed- 
stawia głowę Św. Jana 
Cln-zciciela, zaś po stro- 
nie odwrotnej znak wy- 
obrażający niby krzyż po- 
dw()jny bez g()mego prze- 




wiercia, któregoto krzyża wszystkie ramiona przełamane 
przez pół, na dół wiszą. 

Stosownie do uwag, jakieśmy powyżej pod Wsze- 
borem przedstawili, znak ten może się odnosić tylko 
do komesa palatyna, do którego należał zarząd skar- 
bem a więc i bicie monety. Wszelako zdeterminowanie 
owego znaku pj*zedstawia pewne trudności. Ze to jest 
godło na temacie runicznym oparte, to już na pierwszy 
rzut oka widoczne, lecz od jakiej runy ten znak po- 
chodzićby miał, jest trudnem do oznaczenia, gdy do 
żadnej w og<)le runy skandynawskiej żadnego podo- 
bieństwa nie wykazuje. Jestto widocznie jakaś odmiana 
godła runicznego tak daleka, iż się przy jej tworzeniu 
wygląd pierwotypu zupełnie zatarł. 

Otóż śledząc starannie w heraldyce polskiej śre- 
dniowiecznej , w jaki sposcSb wytwarzały się odmiany 
godeł, pocliodzących z tematów runicznych, przycho- 
dzimy do przekonania, że fomiowanie odmian odbywało 
się na następujących prawidłacli: najpospolitszą formą 
tworzenia odmian jest wywracanie godła runicznego; dalej 
następuje odmienianie położenia kresek znamiennycli 
z ukośnego na poziomy i wywracanie takowych, wreszcie 
łamanie kresek znamiennych raz lub nawet dwa razy. 

Przyglądając się naszemu znakowi (fig. 1) dostrze- 
gamy zaraz, że w wy- 1 VK 

padku niniejszym ze i % — * y/\. 

złamaniem kresek 
znajniennych mamy 
do czynienia. Odła- 
mawszy napowr()t 
czyli wyprostowaw- 



n 



1. 



Z. 



3. 



szy owe ki*eski znamienne otrzymamy znak (fig. 2), 
lecz i gdy ten znak jeszcze do żadnego znanego godła 
runicznego nie jest podobny, musimy kreskom znamien- 
nym nadać kierunek ukośny, jaki one w autentycznych 
runach zwykle mają. Dokonawszy tego przeobrażenia, 
otrzymamy znak (fig. 3) a to już jest starsza forma 



■>08 



stanniey runicznej rodu szczepowego szlacheckiego pol- 
skiego Lisów-Mżur<)w-Orz(iw i Strzempaczy. 

301. N. N., nieznany z imienia inny komes pala- 
tyn Bolesława Clirobrego, pochodzący również z rodu 
szczepowego szlacheckiego polskiego Lisów - Mżnr('iw- 
Orzów i Strzempaczy, 

Jest inny denar Bolesława Chrobrego z napisem 

obojętnym, wykazujący 

^^^\7"o\ P** J^''"^J stronie duży 
/^|^N~)A pióropusz hełmowy, pod 
\ •^^~"~^' J \oJ>rTi/r*' / "*^ znak (fig. 1), który 
^^1?7Ś.^!^^^ nT^Tt^/ *^? również jako godło 
^ stannicze runiczne jakie- 

goś komesa palatyna knila Bolesława Chrobrego, który 
tę monetę bił, przedstawia. 

Na pierwszy rzut oka przedstawia się znak ten 
(fig. 1) jako lierb Sy- 
rokomla gdy jednak 
naszemzdaniemherb 
Syrokomla żadną 
miarą czasów Bole- 
sława Chrobrego 
'■ *" *'■ wstecz nie sięga i 

mógł co najwcześniej powstać dopiero w wieku XIII, 
przeto mamy tu znowu do czynienia z odmianą innego 
jakiegoś godła stanniczego runicznego, które na razie 
nie wpada nam w oko. 

Otóż zastosowawszy ido tego znaku proceder,, ja- 
kismy powyżej do poprzedniego znaku zastosowali i od- 
łamawszy czyli wyprostowawszy kreski znamienne 
a potem nadawszy im kierunek ukośny, otrzymamy 
figurę "2, kt()i'a niczem innem nie jest, jak wy\vróconem 
godłem stanniezem najstarszem rodu Lisrfw-Mżurów- 
Orz()w-Strzempaczy, w jakiejto formie godło to się na 
pieczęci komesa Szymona z Wilkowa czyli Wierzbna 
z r. 1'285 przedstawia. 

Na tern koniec dynastów siódmego pokolenia. 



4>^ 



— 209 — 

Mielibyśmy jeszcze z tego pokolenia do zanotowa- 
nia kilku biskupów i arcybiskupów, jak biskupów ki-a- 
kowskich Lamberta ^995, który jeździł w poselstwie 
od Bolesława Chrobrego do Rzymu po wyjednanie kró- 
lewskiej korony (1000) a umarł 1025, Poppona (^1014 
t 1023?), Gompę (*1023 t 1032} i Racłielina (*1032) 
arcybiskupów gnieźnieńskicli : Bosutę (^ 1027) i Stefana 
(t 1028) ; gdy jednali: piastowanie nawet najwyższych 
dostojeństw kościelnycli w dobie piastowskiej nie było 
wcale zawisłem od posiadania szlacliectwa , gdy nadto 
przeważnie obce imiona tycli dostojnik()w świadczą, iż 
mamy z cudzoziemcami do czynienia, przeto icli w po- 
częcie rycerstwa polskiego wiek()w średnicli pomijamy. 



§ 7. Ósme pokolenie 1034 — 1066. 

Z pokolenia tego mamy tylko jednego dynastę do 
zanotowania, jest nim: 

328. Mieezsław, zwany talcże Alasławem lub INIoj- 
sławem, który był zrazu cześnikiem na dworzii Mie- 
szka II Bolesławicza , prawdopodobnie komesem pro- 
wincyi mazowieckiej, zaś po śmierci ]\Iieszka II podczas 
zawichrzeń i)o jego śmierci powstałycli , uzurpatorem 
tejże prowincyi (princeps existehat et signifer), zginął 
prawdopodobnie w wyprawie Kazimirza Restauratora 
przeciw nieuui w r. 1047 ])odjętej. 

Kadłubek w kronice swej JNIieczsława clilopem 
i wnukiem ojczyca być mieni (de sordido famuUcii ge- 
nei^e^ avo originario) . prawie tal^saujo traktuje go kro- 
nika wielkopolska Boguchwała ((juidam de infnno ge- 
nerę Meczslaiis) , gdy jednali kronika Galla wyraźnie 
go cześnikiem nadwornym .Mieszka II podaje a takim 
mógł być tylko rycerz należący do jednego z najdo- 
stojniejszych rodów, nadto imię jego Mieezsław jest nie- 
tylko dostojnem, ale co więcej tylko w dynastyi Pia- 
stów w wiekacłi średnich używanem, przeto musimy 

14 



— 210 — 

owego Mieczsława z pominięciem Kadłubka i Bogu- 
chwała uważać nietylko za dynastę, ale co więcej uwa- 
żać wedle wszelkiego prawdopodobieństwa za członka 
dynasty! piastowskiej. 

329, Lambert II, biskup krakowski (* 1061 1 1071). 
Gdy źr()dła historyczne tego Lamberta zowią także Zulą, 
przeto jest widocznem, iż mimo cudzoziemskiego imie- 
nia Lambert mamy tu z Polakiem do czynienia; żazaś 
od imienia Żuła pochodzi średniowieczna proklamacya 
szlachecka polska Żuława, przeto jest wszelkie pra- 
wdopodobieństwo, że biskup Lambert II był nietylko 
szlachcicem polskim, lecz że należał do rodu szlache- 
ckiego Zuławów. 

Do tego pokolenia należą jeszcze Aaron zrazu 
opat tyniecki , następnie biskup a pciźniej nawet 
arcybiskuj) krakowski (f 1059) oraz Hieronim biskup 
wrocławski (f 1065), którzy obaj po imionach sądząc, 
widocznie cudzoziemskiego byli pochodzenia. 



§ 8. Dziewiąte pokolenie 1067 — iioo, 

330. Przybysław, rycerz polski, świadkuje w r. 1071 
w otoczeniu dworu Bolesława Śmiałego w Misnii, przy 
nadaniu przez niejakiego Bora pięciu wsi kościołowi 
miśnieńskiemu *). 

331. Sulisław, rycerz polski, świadkuje w r. 1071 
wraz z Bolesławem Śmiałym w Misnii przy powj^ższem 
nadaniu przez liora pięciu wsi kościołowi miśnień- 
skiemu. Z imienia sądząc był to prawdopodobnie czło- 
nek rodu Starz()w, może ojciec palatyna Sieciecha. 

33*2. Wisław, rycerz polski, świadkuje wraz z po- 
wyższymi dwoma w r. 1071 na dworze Bolesława Śmia- 
łego w JMisnii przy owem nadaniu Bora. Z imienia są- 



') Erben; Regestra Bohemiae et ^ForaYiae, I, 57. 



— 211 — 

dząc był to niewątjjliwie członek rodu Odi'owąż()w, za- 
pewne ojciec starego Prandoty. 

327. Stanisław, biskup krakowski (* 1072 t 1079). 
Kronikarze nasi i historycy zowią go Szczepanowskim, 
jakoby pochodził ze Szczepanowa i do herbu Prus go 
zaliczają. I jedno i drugie jest fałszem. Ojciec jego nie 
mógł być dziedzicem Szczepanowa, gdyż w XI wieku 
rycerstwo polskie dóbr ziemskicli nie posiadało jeszcze 
zgoła; gdyby się zatem rzeczywiście urodził w Szcze- 
panowie, tedy mógłby byc tylko synem wieśniaka a nie 
szlachcicem, a w takim razie nie mógłby się zwać Szcze- 
panowskim. I również nie mógł używać herbu Prus. 
Herb Prus bowiem a raczej Prusak powstał dopiero 
w r. 1455 za czasów Kazimirza Jagiellończyka, nie 
istniał zatem jeszcze w XI wieku. Jeśli jednak ród 
szlachecki, do którego św. Stanisław należał, używał 
jako herbu półtora krzyża, tedy był to herb Turzyna 
a nie Prus. 

333. Sieciech, założyciel małopolskiego, w półno- 
cnym cyplu województwa sandomirskiego nad Wisłą 
położonego grodu Sieciechowa. Gr()d ten za czas()w 
AVładysława Hermana należał do Mazowsza. 

Podczas wyprawy pomorskiej (1086 — 1091) jest Sie- 
ciech wojewodą (princeps inilicie) później palatynem na 
dworze Władysława Hermana. W wyprawie przeciw 
Morawianom jest znowu princeps inilicie^ a chociaż tego 
Gall wyraźnie nie m()wi, ma się z kroniki jego to wra- 
żenie, jakoby w^ osobie Sieciecha nie doraźnie tylko, 
lecz stale komitat pałacowy z godnością principis milicie 
był połączony. 

Sieciech wywierał znaczny wpływ na starego i scho- 
rzałego Władysława Hermana, mimo, iż przeciw księciu 
jakieś doniosłe knuł spiski, którym i królowa obcą 
nie była. 

Zdaje się, że z powodu tych spisków książę Sie- 
ciecha w okowach zabrał ze sobą na Węgry. Później 
powraca znowu do łaski księcia, aż star)^ książę ule- 

14* 





— 212 — 

gając naleganiom synów, urzędu go pozbawił. Sieciecl^ 
schronił się zrazu do grodu swego Sieciecliowa, wsze- 
lako następnie musiał iść na wygnanie. Znowu poje- 
dnany z księciem wrócił do Polski. 

Kronikarz mieni Sieciecha mężem rozumnym, szla- 
clietnym i przystojnym, zarzuca mu wszelako, że rzeczą- 
pospolitą niesprawiedliwie i bezładnie rządził. 

Stannica Siecieclia dochowała się na denarku, bi- 
t}^n przez niego jako komesa pałacowego, ktiirego po- 
dobiznę obok dołączam, a na którym to jest niezwykle 

charakterystyczne, że na 
nim figuruje tylko stan- 
nica i imię Sieciecha, lecz* 
imienia księcia nie poło- 
żono wcale O- Wskazuje 
to dobitnie, jak daleko 
sięgały ambitne zamiary Sieciecha*). 

Po stannicy sądząc należał Sieciecth do rodu szcze- 
powego szlacheckiego polskiego Stary chkoni czyli Sta- 
rzów. 

334. Łabędź, praojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Labę(lzi()W, prawdopodobnie dziad Piotrka 
Włosta. 

Co do osoby tego Łabędzia rzecz się następnie 
przedstawia. 

Na samym iHHzatku XII, czy też na schyłku XI 
jeszcze wieku ])rzybyl Piotiek AYłost zwany także Du- 
ninem z Danii do Polski. Że on rzeczywiście z Danii 
przybył, i że jego przezwisko Dunin od tego pochodze- 
nia jego wywodzić należy, dowodzi kronika wielkopol- 
ska Bogucljwałową zwana , Ictórej nie wierzyć nie ma 
najmniejszego ])()wodii, skoro była pisaną zaledwie w sto 
lat po śmierci tegoż Piotrka Włosta , Iciedy jeszcze pra- 



') Stronczyński : Dawne monety polskie, Piotrków 1883, II, 5-4. 
') ^romnnenta Pol. liistor. I, 421), 1:51, 4:V->, 435, 437, II, 30:), 
30C, 491, 493, 51S. 



— 213 — 

■ ^vdopodobnie żyli jego wnukowie lub przynajmniej pra- 
raukowie i kiedy tradycya tego niepośledniego męża, 
fundatora tylu klas/torów i kościołów, była w żywej 
pamięci. Musimy, więc na wiarę Boguchwałowej kroniki 
i my wierzyć, że dopiero Piotrek Włost przybył z Danii 
do Polski, że zatem on sam w Polsce był cudzoziem- 
<?em. Tymczasem w buli papieża Celestyna III wydanej 
w r. 1193 dla klasztoru Augustyanów N. P. Maryi na 
Piasku ') znajduje się ustęp, mocą którego klasztor po- 
bierał dziesięcinę z tych wszystkich d()br ziemskich 
(om7iium possessionum) , które Piotrek Włost po ojcu 
swym i dziadzie odziedziczył, z czegoby znowu wyni- 
kało, że już ojciec Piotrka Włosta i dziad jego na Szlą- 
sku osiadłymi byli, że zatem nie dopiero Piotrek Włost 
przybył z Danii do Polski, ale co najmniej już jego 
dziad. 

Jak rozstrzygnąć te sprzeczności bez potrzel)y 
uznania któregokolwiek z tych szczegółów za fałszywy, 
gdyż do tak heroicznego środka nie ma racyonalnej 
podstawy. Rozumiem, że to tak tłumaczyć należy, iż 
Piotrek Włost przybył wprawdzie z Danii, ale nie sam 
lecz wraz ze swym ojcem i dziadem i osiedlili się na 
Szląsku w okolicy Wrocławia, otrzymawszy na początku 
panowania Bolesława Krzywoustego wraz z resztą ry- 
cerstwa polsliiego dobra ziemskie. Oczywiście nadanie 
tych dóbr ziemskicli nastąpiło zwyczajem w owycli 
czasacli praktykowanym, na rzecz dziada Piotrka Wło- 
sta, jako najstarszego w rodzie. Gdy jednak ani ojciec 
ani dziad Piotrka Włosta niczem się nie odznaczyli, 
zaś Piotrek Włost wnet i dostojnem małżeństwem z księ- 
żniczką ruslvą, i w^ysolcim urzędem i osobistą dzielno- 
ścią i mnogą liczbą religijnydi fundacyj zasłynął, istnie- 
nie ojca jego i dziada jala) indywiduów nic nieznaczą- 



') Haeusler: Urkimdensammlung zur Geschichte des Fiirsten- 
thuins Oels, Breslau 1883, str. 9. 



— 214 — 

cycli poszło w zapomnienie, a w tradycyi zasłynął 
tylko sam Piotreli Włost. 

Otóż albo Piotrek Włost albo dziad jejco niezna- 
nego nazwiska, musi być uważany za pradynastę rodu 
szlacheckiego polskiego, któryto pradynasta miał swoją 
osobną stannicę oraz osobną proklamacyę czyli zawo- 
łanie, a w tej proklamacyi zwyczajem podówczas pra- 
ktykowanym, tkwić winno imię tego pradynasty. 

Zbadajmy tę kwestyę bliżej, a naprzód zastanówmy 
się nad proklamacyą. Wiadomo nam z herbarzy, że ród 
średniowieczny szlacłiecki polski, który swój początek 
od Piotrka Włosta wywodzi, zowie się rodem Łabę- 
dziów. Łabędź jest proklamacyą imionowa i wskazuje, 
że założyciel tego rodu czyli pradynasta zwał się Ła- 
będziem. Tym założycielem rodu mógł być albo sam 
Piotrek Włost, o kt()rym można przypuszczać, że acz- 
kolwiek przybył do Polski z ojcem i dziadem, był już 
jednali w chwili przybycia w wieku dojrzałym, iż mógł 
sprawować urząd samodzielnego pułkownika wojew^ody, 
albo co prawdopodobniejsza, był tym założycielem rodu 
czyli pradynasta dziad PiotrkcSw. 

Ot()ż jakkolwiek z osobą Piotrka Włosta tak nie- 
zwykle często spotykamy się w źródłach naszycli śre- 
dniowiecznych, przecież żadno z tjcli źródeł nigdy nie 
podaje, jakoby Piotrek Włost zwany był Łabędziem, 
wobec czego musimy uznać, że skoro Łabędź jest pro- 
klamacyą imionowa rodu i kryje w sobie imię założy- 
ciela czyli pradynasty rodu, to tym pradynasta był 
dziad Piotrka Włosta, ]vt()ry nosił przezwisko Łabędzia. 

Gdy zaś Piotrek Włost należy właściwie do XI 
dopiero pokolenia rycerstwa polskiego waeków^ średnicli, 
przeto dziada jego, starego Łabędzia w poczet pokolenia 
IX zaliczyć należy. 

Trudniejsza rzecz jest ze stannicą, jakiej prady- 
nasta rodu Łabędzi()w ów dziad Piotrków używał, i na 
razie zadawalniająco roztrzygnąć się nie da. Tyle tylko 
już teraz twierdzić należy, że skoro Piotrek Włost wraz 



— 215 — 

z ojcem i dziadem byli w Polsce cudzoziemcami, ich 
potomkowie zaś (nkl Łabędziów) jako szlaclita polska 
występuje, tedy nie mogło się to żadną miai^ą stać ina- 
czej, jak że tenże Piotrek Włost lub jego dziad Ła- 
będź, przez kt()ry ze starych rod()w szlacheckicli polskich 
do rodu i herbu adoptowany został. Ale przez kt<5ry, 
w tern leży trudność. 

Dopóki w myśl świadectwa Długosza i Kroniki 
wielkopolskiej Boguchwała Piotrek Włost uchodził za 
fundatora klasztoru Norbertanek w Strzelnie, można 
było kwestyę tę uważać za rozwiązaną na zasadzie naj- 
starszej pieczęci tegoż klasztoru. 

Pieczęć ta mianowicie, pocliodząca z samego po- 
czątku wieku XIII, wyobrażała widocznie godło stan- 
nicze runiczne, przedstawiające krzyż podwójny, przez 
dwa pierścienie przepleciony : x+>^ Otóż gdy godło 
to nie przedstawia się jako '■X""y żaden symbol 
religijny, przeto nie można je ^ ^ brać za co in- 
nego, jak tylko za godło stan- *^ "/* nicze dziedzica 
klasztoru strzelnieńskiego, to i^ jest Piotrka 
AYłosta. Godło to wskazywałoby, że Piotrek Włost wraz 
z ojcem i dziadem adoptowany został do rodu szlache- 
ckiego polskiego Ogniwów czyli Lubowlitów, kt()rzy 
w stannicy swej nosili runę madr z młodszego futorku : 

9 a którejto runy i komes Wszebor, znany po- 
tentat XII wieku, zwany w źródłacli cogna^ 
tus domini Feti\ na swej stannicy używał, 
(?zyli, że ród Wszeborów-Lubowlitów adopto- 
wał ród Łabędzi do swej stannicy i rodu. 
Byłoby to jednak zbyt piękne, iżby się mogło ostać. 
Uczony przeto prof. Ulanowski w dziele swojem „Doku- 
menty kujawskie i mazowieckie" (Krak(5w, 1887) w roz- 
dziale o założeniu i uposażeniu strzelnieńskiego kla- 
sztoru stara się poważnemi argumentami wykazać, iż 
uważanie Piotrka Włosta za fundatora klasztoru strzel- 
nieńskiego za Długoszem i Bogucliwałem nie da się 
utrzymać, że fundacya ta pochodzi z czasów daleko 



— 216 — 

pc^źiiiejszycli, mianowicie już prawie z końca XII wieku, 
wreszcie, że fundatorem klasztoru jest Krystyn, woje- 
woda mazowiecki, kt()rego prof. Ulanowski za syna 
Piotrka Włosta uważa, a który w r. 1216 rzeczywiście 
jako patron klasztoru strzelnieiiskiego występuje. 

Że zapatrywanie prof. Ulanowskiego, iż Piotrek 
Włost nie mógł być i nie był fundatorem klasztoru 
strzelnieiiskiego, jest trafnem, najwymowniejszym tego 
dowodem jest fakt, że patronem tego klasztoru w r. 
1216 jest Krystyn, wojewoda mazowiecki, który wpra- 
wdzie jest synem Piotra, lecz nie Piotrka Włosta, jak 
się prof. Ulanowski mylnie domyśla, ale Piotra Starego, 
niegdy wojewody kujawskiego a syna Wszebora mło- 
dszego. 

Gdyby bowiem Piotrek Włost był fundatorem kla- 
sztoru strzelnieńslciego, to w r. 1216 nie Krystyn wnuk 
Wszebora młodszego, lecz żyjący podówczas Swiętosław 
prawnuk Piotrka Włosta byłby patronem klasztoru; 
slcoro zaś jest nim Krystyn wnuk Wszebora młodszego, 
to dow()d, że fundatorem klasztoru był Ictóryś z człon- 
k(nv rodu Wszebora młodszego. 

Czy był nim Krystyn wojewoda, to pytanie! Ja 
w tej mierze nie zgadzam się z zapatrywaniem prof. 
Ulanowskiego, lecz jestem zdania, że skoro i Bogu- 
cliwał i Długosz mienią Piotra fundatorem, to trzeba 
])rzypuścić, że imię fundatora jest prawdziwem, lecz że 
do tego imienia trzeba odpowiednią osobę wynaleźć. 
Otóż gdy ojciec wojewody Krystyna a syn Wszebora 
młodszego, zowie się też Piotrem i to Piotrem Starym 
(Petrus Magnus)^ a był również bardzo wysokim dostoj- 
nikiem, zaś syn jego jest patronem I<:lasztoru strzel- 
nieńskiego, to nasuwa się samo z siebie przypuszczenie, 
że właśnie ten Piotr Stary, wojewoda kujawski, s>ii 
Wszebora młodszego a ojciec wojew. Krystyna, a nie 
Piotr Włost, był fundatorem Idasztorn strzelnieiiskiego, 
i tyllco identyczność imienia spowodowała bałamuctwo 
u Bogucliwała i Długosza. 



217 



Ten Piotr Wszeborowicz żyje jeszcze notorycznie 
w r. 1176, a więc już bardzo blisko tych czasów, kiedy 
adaniem prof. Ulanowskiego mogła powstać fiindacya 
.klasztoru strzelnieńskiego. 

Wobec tego godło stannicze runiczne, widoczne 
jia pieczęci klasztoru strzelnieńskiego, odnosi się do 
rodu Wszebora młodszego, ale nie do rodu Piotrka 
Włosta. 

Wprawdzie znaną nam jest stannica Piotrka Wło- 
sta, wyrysował ją po dwakroć Długosz w swych ręko- 
pisach, lecz staimica ta wyobraża tylko monogram zło- 
żony z liter kapitalikowych , przedstawiających imię 
PETRUS; a cliociaż stannica ta mogła być tylko przez 
Piotrka Włosta użytą, lub przez takiego z jego potom- 
ków bliższych lub dalszycli, któremu na imię byłoby 
Petrus, to jednak wbrew tej logice potomkowie Piotrka 
AYłosta używali tego mon ogra mowego godła bez względu 
na to, że się takowe do ich imienia nie stosowało. 

I tak posiadamy pieczęć prapra- 

wnuka Piotrka Włosta, mianowicie 
AYłodzimirza wojewody krakowskiego, 
(obacz dołączony rysunelc), który cho- 
ciaż zwał się nie Piotr aWłodzimirz, 
chociaż zatem monogram Petrus do 
niego stosować się nie mógł, przecież 
wolał używać tej stannicy swego prze- 
sławnego prapradziada , jak używać 
runicznej stannicy tego rodu, do którego drogą adopta- 
cvi należał. 

335. N. N. nieznanego imienia Prawdzicówna, nie- 
ślubna żona Władysława Hermana, z którą miał syna 
starszego, Zbygniewa. 

336. Magnus, u schyłku panowania Władysława 
Hermana, komes prowincyi wrocławskiej. Do niego 
zbiegł buntujący się przeciw ojcu Zbygniew wraz z mal- 
kontentami, który icli wskutek poduszczania księcia 
czeskiego przyjął i wobec Władysława Hermana bronił. 




— 218 — 

W pierwszycli latach panowania Bolesława Krzy- 
woustego, był komesem prowincyi mazowieckiej, pod- 
czas którycli to rządów w r. 1109 świetne odniósł zwy- 
cięstwo nad Pomoi*zanami, gdy wycieczkę łupieską na 
Mazowsze przedsięwzięli '). 

Od niego założony jest Magnuszów, niegdy mia- 
steczko w powiecie kozienickim. Nekrolog klasztoru 
Św. Wincentego podaje datę jego śmierci na dzień 22 
kwietnia '*). 

Do jakiego rodu szlacłieckiego polskiego komes 
Magnus mógł należeć, nie jest wiadomo. Jeśli potom- 
kowie jego na Magnuszewie aż do XVI wieku wy- 
trwali i przyjęli imię Magnuszewskicli, natenczas byłoby 
dwie rodziny Magnuszewskicli, jedna lierbu Ogończyk, 
druga Radwan. Z tycli dw()ch rodzin nie może być 
mowy o Magnuszewskich Radwanitacli, jakoby mogli być 
potomkami komesa MagTiusa, ile że ród Radwanów nie 
jest starszy nad wiek XII, więc za czasów Magnusa 
jeszcze nie istniał, powtóre, że Radwanici byli osiedleni 
na południe od Krakowa, na samej granicy księstwa 
oświęcimskiego, a nie w północnym cyplu w^ojewództwa 
sandomirskiego. 

Natomiast ród Ogończyków czyli Powałów to ga- 
łąź l)oczna linii seniorackiej rodu Popielidów, a zatem 
w każdym razie jeden z najdostojniejszych ówczesnych 
rod()w. Od takiego i^odu komes Magnus obok Sieciecha 
niewąt])liwie najpotężniejszy dynasta z końca XI i po- 
czątku XII wieku, m()gł już pocliodzić. 

Uważamy zatem komesa Magnusa jako członka 
rodu Ogonów-Powałów. 

Z pośr()d dostojnik(nv kościelnych z tego pokolenia 
zasługują na wspomnienie: Bogumił arcybiskup gnie- 
źnieński (t 1092), Piotr biskup wrocławski (^1074), 
i Lambert III biskup krakowski (*1082 f HOl), o któ- 



') Monumenta Pol. I, 431, 459. :Mon. IT, 305, 306, 491. 
*) Monumenta V, G88. 



219 



rych, czyby należeli do rodów szlaclieckicli polskich, 
nie wiemy. 

337. Wojsław I. W ostatnich latach panowania 
Władysława Hermana piastował Wojsław urząd stol- 
nika. W tym charakterze brał udział z młodocianym 
Bolesławem Krzywoustym w wyprawie na Pomorze, 
podczas której przy oblężeniu ]\Iiędzyrzecza pomor- 
skiego otrzymał takie uderzenie w głowę , że mu roz- 
strzaskane ]vOŚci musiano wyjmować. 

Później sprawuje on urząd piasta przy Bolesławie 
Krzywoustym O- 

Między latami 1119 a 1124 świadkuje na przywi- 
leju legata Idziego dla klasztoru tynieckiego. 

Jemu zapewne zawdzięcza założenie swe Wojsław 
niegdy w województwie i powiecie sandomirskim po- 
łożony. 

Co do kwestyi, do jakiego rodu szlaclieckiego pol- 
skiego należał Wojsław, takowa przedstawia pewne 
trudności. Kronika Galla nazywa Wojsława raz pro- 
pinąuus raz nawet consanguiaeus Sieciecha, że zaś Sie- 
ciecłi należy do rodu Starzów, przeto wobec powyższych 
wskazówek Galla możnaby z całym spokojem i Woj- 
sława do rodu Starzów zaliczyć. Sprawdzić faktu tego 
bezpośredniemi dowodami nie można, gdyż ich nie ma; 
ale spróbujmy dowodami pośredniemi, skoro do tego 
zniewala nas Długosz, zaliczając Wojsława wi*az z bra- 
tem swym Gedką biskupem krakowskim, kt()rzy obaj 
niewątpliwie do rodu wojsławowego należeli, do rodu 
Świebodziców-Gryfów. 

My w badaniach naszych mamy tylko jeden szcze- 
gół do pomocy, a tym szczegółem jest imię Wojsław, 
za którem musimy robić poszukiwania, w jaki(ih ro- 
dach ono przychodzi. 

Otóż w drugiej połowie XIII wieku spotykamy 
się w Małopolsce na podgórzu kai-pa(*kiem z niejakim 



') Moniim. 1, 436, 437, 438. 




— 220 — 

Wiijsławein, który jest synem Wydżgi, ten zaś Wydżga 
ma brata rodzoneiro Gedkę, ktiirzy obaj między rokiem 
1243 a 1255 piastują kolejno ^rodność kasztelanów są- 
deckich. Spf»tykamy tu więc znowu imiona Wojsława 
i Gedki, jak u schyłku XII wieku w rodzie Gedki bi- 
skupa krakowskiego, kt<łrego bratem ii>dzon)'m byl 
AYojsław. Ta identyczność imion wskazuje, iż mamy 
z członkami jednego i tegożsamego rodu szlacheckiego 
polskiego do czynienia. 

Otóż tegoto Wojsława ( Wydżdżyca czyli sjTia Wy- 
dżgi) s\Tia Bienia, dziedzica Łososiny, znamy pieczęć 
z r. 1304, kt<»ra przedstawia takie godło: 

Jest to oczywiście uherbiona stannica 
nmiczna, kt(>rej pierwotyp nmiczny wyglą- 
dał tak: f a ktiira wyobraża uświę- 
<-oną nmę ^ ^ madr z młodszego futliorku. 
Tego go- ( j dhi stanniczego używa 
w Polsce ^-^ wiek()W średnicli ród szlacliecld pol- 
ski Ogni- 1 w()w czyli Lubowlitów, do Ictiiregoto 
rodu wszystkich Wojsławów, Gedków i Wydżgów prze- 
nieśćbyśmy musieli, a więc i naszego starego Woj- 
sława stolnika Władysława Hermana a następnie pia- 
sta Bołesława Krzywoustego. 

Ale jak teraz pogodzić to pochodzenie Wojsława 
od rodu Oguiw()W-I.ubomlit('»w z owem skonstatowaneni 
])rzez Galla pokrewieństwem onegoż z palatynem Sie- 
ciecliem, kt(>ry przecież notorycznie do rodu Starzów 
należy. 

Ot<>ż zestawiając ze sobą godło stannicze runiczne 
rodu szczepowego Starzów z godłem stanniczem runi- 
cznem rodu Oguiw<hvi- Lubowlitów, 
j)rzycho(lzimy do przekonania, że 
r()d Ogniwów- Lubowlitów nie jest 
niczem innem, jak tylko młodszą 
linią rodu szczepowego Starzów, 
zacz(Mn pomiędzy temi dwoma rodami istnieją związki 
krwi czyli pokrewieństwo, a wobec tego Wojsław jako 





22 1 

członek rodu Ogniwów-Lubowlitów inógl być uważany 
jako krewniak Sieciecha, członka rodu Starzów. 

Figuruje on wraz z żoną w albumie konfraternii 
klasztoru lubińskiego pomiędzy najstarszymi dobrodzie- 
jami tego klasztoru *). 

Pozostała po nim wdowa Dobromiła czyli Do- 
biechna Kilianówna zakłada z majętności po nim po- 
zostałych kościół Najśw. P. JNIaryi na przedmieściu 
w Płocku. 

Miał zaś ten Wojsław dwie żony: pierwszą była 
Kielczo wna, z którą miał dwóch synów Janusza i Tro- 
jana, z drugą Dobiechną nie miał żadnych dzieci ^). 

Jest on wraz z żoną zapisany w Album konfra- 
ternii klasztoru lubińskiego (Monumenta V, 572). 

338. Eiełcz. O rycerzu tym nic więcej nie wiemy, 
krom, że jak co dopiero wspomnieliśmy, córka jego 
była za Wojsławem. 

On to jest niewątpliwie założycielem Kielc, miasta 
gubernialnego w dawnem województwie krakowskiem. 
Z imienia sądząc należał on niewątpliwie do rodu Aw- 
dańców lub co prawdopodobniej jeszcze do starszej li- 
nii Awdańców, to jest, do rodu Skarbków. 



§ 9. Dziesiąte pokolenie rycerstwa polskiego 
wieków średnich, iioi — 1133. 

339. Paweł, komes grodu santockiego, który 
w r. 1124, z polecenia Bolesława Krzywoustego Ottona 
biskupa bamberskiego z Gniezna na Pomorze przepro- 
wadzał ^). 

Herbord zowie go centuryonem, że zaś za świade- 
ctwem Ebbona i mnicha priflingeńskiego był on kome- 
sem santockim czyli kasztelanem, to stądby wynikało. 



') Monumenta V, 572. ^) Kodeks dypl. mazow. N. 2. 
3) Monumenta IT, 39, 78, 130. 



2'2'2 

że krmies grcKlowy mniej więcej odpowiadał godnością 
setnikowi. Tylko że nie wiedzieć , do jakiego wojska 
owego setnika odnosić. Wojów miał każdy komes 
grodowy co najmniej kilknset jako załogę w swoim 
gi"odzie, godność zaś setnika nad wojami byłaby dla 
takiego komesa grodowego za małą, zaś stu ryceretwa- 
szlachty komes grodowy santocki w swojej kasztelanii 
w o\^'ych czasach jeszcze żadną miarą mieć nie mógł. 
Zdaje się, że przez nazwę centuriona należj' tu rozu- 
mieć wogóle dowódzcę chorągwi rycerstwa-szlachty bez 
względu na jej liczbę. 

340. Komes Micliał Stary (Skarbek z Góry). 
Pierwszy raz wzmiankę o tvni komesie znacliodzimv 
w kronice Galla pod r. 1107 podczas wj-prawy Krzy- 
woustego na Pomorze. Wspomina mianowicie Gall, że 
Krzywousty złupiwszy Kołobrzeg i spaliwszy takowy, 
za radą komesa ^lidiała, którego Starjin (Magnm) 
nazywa, rycerstwo swe z miasta poza mury wypro- 
wadził. 

Dhigosz mieni go członkiem rodu Habdanków, 
założycielem klasztoru Benedyktynów w Lubinie i kła- 
dzie śmierć jego na r. 1113. Księga konfraternii kla- 
sztoru lubińskiego, kładzie go w pierwszynn poczcie 
swoicli 1)enefaktor<)w, wszelako nie na pierwszem ale 
dopiero na 9 miejscu; zaś nekrolog tegoż klasztoru 
nazywa go Michałem Skarbkiem, komesem z Gróry 
i kładzie datę śmierci jego na '28 Października 1113 '). 

Fakt, że komes Michał pomiędzy dobrodziejami 
klasztoru lubińskiego dopiero na dziewiątem miejscu 
jest ])()łożony, że go oprócz Bolesława Krzywoustego 
z żoną i Władysława 11 z żoną, coby się jeszcze ze 
względu na ich ]vsiążęcą godność wytłumaczyć dało, 
l^oprzedza nadto sześciu innych rycerzy, nasuwa po- 
wątpiewanie, czy komes ^Nlicliał był rzeczywiście fun- 
datorem lvlasztoru. Gdyby był fundatorem klasztoru, to 



') Monumenta Pol. V, 572, 644. 



— 223 — 

już ze względu na winne uszanowanie dla jego 
spadkobierców, którzy w takim razie byliby dziedzi- 
cami klasztoru, osoba komesa Michała musiałaby w al- 
bumie konfraternii figurować koniecznie na pierwszem 
miejscu. Za takiem uszanowaniem dla komesa Mi- 
cliała przemawiałby jeszcze i fakt, że komes Micliał 
w chwili fundacyi klasztoru lubińskiego (1113) był już 
starcem, skoro go Gall już podczas wyprawy pomor- 
skiej (1107) starym nazywa. Tymczasem w albumie po 
dw()cli książętacli dano pierwszeństwo oprócz innjTU 
także i Skarbimirowi, który był znacznie młodszy od 
komesa Micłiała, gdyż jeszcze co najmniej przez dzie- 
sięć lat po śmierci komesa Micłiała występuje. 

Położenie w albumie benefaktor()w klasztoru lubiń- 
skiego Skarbimira na pierwszem miejscu, w^skazywa- 
łoby, że nie komes Micłiał a Skarbimir był fundatorem 
klasztoru lubińskiego, którato korrektura o tyle nie ma 
donioślejszego znaczenia, gdy tak Skarbimir jak i ko- 
mes Micłiał byli prawdopodobnie najbliższymi sobie 
krewnymi, a pierwszych ośmiu benefaktorów tegoż 
klasztoni, przytoczonych na początku albumu aż do 
Pakosława włącznie, śmiało jako członk()w rodu Skarb- 
ków policzyć można. 

315. Komes Skarbimir (I). Najstarsze wiadomości, 
jakie o komesie Skarbimirze znajdujemy u Galla, mia- 
nują go już pod r. 1107 komesem pałacowym Bolesława 
Krzywoustego a zarazem naczelnym wojewodą (prin- 
ceps milicie). W tym cliarakterze przedsiębierze on 
w tym roku jedne wyprawę na Pomoi^ze, drugą na 
Szląsk zakończoną zdobyciem Bytomia i znowu w r. 
1108 czy też 1109 Jiową wyprawę na Pomorze, podczas 
której został ciężko ranny i stracił prawe oko. Na wy- 
prawie przeciw Czechom (1110) dowodzi Skarbimir puł- 
kiem nadwornym. 

Pod rokiem 1118 czy 1117 notują roczniki, iż Skar- 
bimir, podówczas pala ty n, zbuntował się przeciw swemu 



224 

księciu Bolesławowi Krzywoustemu i wskutek tego zo- 
stał pozbawiony wzroku *). 

W albumie konfraterni! klasztoi-u lubińskiego po- 
łożonv on iest pomiędzy dobrodziejami klasztoru na 
])ierwszem miejscu, z czegoby słusznie wnosić można, 
iż on a nie komes Micliał był założycielem tegoż Ida- 
sztoru. Nekrolog klasztorny zapisuje jego datę śmierci 
pod d. 23 kwietnia. 

Figuruje także pomiędzy świadkami aktu kardy- 
nała -legata Idziego dla klasztoru tynieckiego jakiś 
Skarbimir. Ponieważ akt ten był wystawiony między 
r. III 9 a 1124 a zatem wnet po oślepieniu Skarbimira, 
trudno przypuścić, iżby książę dozwolił, by taki noto- 
ryczny buntownik stawiał się jako świadek w księcia 
obliczu. Być atoli może, że gdy akt legata Idziego 
z dw(>ch akt()w się składa, z którycli pierwszy wysta.- 
wioiiy został w^ r. 1105 i mógł mieć osobnych świadków, 
a między nimi i Skarbimira, imiona świadków obudwu 
akt()w ściągnięto razem i tym sposobem Skarbimir 
świadkujący właściwie w r. 1105, dostał się mniej wła- 
ściwie pomiędzy świadków o kilkanaście lat później- 
szych. 

Najbardziej atoli podobną do prawdy jest rze- 
czą, że Skarbimir oślepiony palatyn, a Skarbimir świa- 
dek dokumentu kardynała -legata Idziego, to dwie zu- 
pełnie odrębne osoby. Wszakże i album benefaktoi'ó\v 
klasztoru lubińskiego pomiędzy pierwszymi swymi do- 
brodziejami dwóch Skar)jimir()w kładzie. Ów Skarbi- 
mir przeto, który świadkujti na dokumencie kardynała 
legata Idziego, to Skarbimir drugi czyli młodszy. 

Nasz komes Skarbimir I należy oczywiście do 
rodu Skarl)k()w, linii młodszej rodu szczepowego szla- 
checkiego polskiego Skarbów, i kto wie, czy nie jest 
właśnie tej młodszej linii założycielem. Od tej to linii 



O :^[oimm. T, 448, 4r>0, 404, 477, W 315, 341, 342, 495, 496, 504 
774, 797, 83-i, 874. 



- 1>25 — 



Skarbków idzie potem ród A\vdańc()\v. Godło stannicze 
rodu Skarbków wyglądało tak: 




342. Gniewomir I zdaje / y \ się zrazu ka- 
sztelan czarnkowski, następnie komes pomor- 
ski i uzurpator (1108), po zdobyciu przez Bolesława 
Krzywoustego grodu Wielenia, głowę pod topór po- 
łożył 0. 

Z imienia sądząc należał ten Gniewomir do rodu 
Strzegoniów, o kt(5rym wiemy, iż był boczną gałęzią 
Popielidów. 

343. Komes Żelisław I. Ten na wyprawie Ki*zy- 
woustego przeciw Świętopełkowi morawskiemu (1103), 
będąc naczelnym wojewodą (princeps milicie)^ rękę utra- 
cił, którą się szczytem zasłaniał, w nagrodę czego 
otrzymał od księcia rękę szczerozłotą ^). 

344. Dzierżek cześnik, wspomniany jest jako od- 
ważny rycerz podczas wyprawy Krzywoustego (1110) 
przeciw Czechom ^). 

Z imienia sądząc należał ten Dzierżek do rodu 
Mądrostków. 

345. Jaszczołt (Jascotel), zapisany on jest w al- 
bumie konfraternii klasztoru lubińskiego pomiędzy naj- 
starszymi dobroczyńcami tego klasztoru *). Innym ])()- 
mnikom łiistorycznym nie jest znany. 

346. Skarbimir II zapisany jest w albumie kon- 
fraternii klasztoru lubińskiego pomiędzy najstarszymi 
dobroczyńcami tego klasztoru *). 

Oprócz tego świadkuje na dokumencie kardynała- 
legata Idziego dla klasztoru tynieckiego pomiędzy ro- 
kiem 1119 a 1124. 



') Monuineuta I, 457, II, 333, 334, 501. 

^) Monumenta I, 445, U, 313, 494. ») ^lonumenta I, 477. 

*) Ibidem V, 572. ^) Ibidem V, 572. 

Tom n. 15 



— 226 — 

Ani wątpić, iż ten Skarbimir, jak to już samo 
imię wskazuje, należał do rodu Skarbków i że był 
prawdopodobnie rodzonym bratem Skarbimira (I) pa- 
latyna Krzywoustego. 

347. Przedwój, zapisany w albumie konfraternii 
klasztoru lubińskiego pomiędzy najstarszymi dobro- 
czyńcami tego klasztoru ^). 

Dzień jego śmierci podaje nekrolog klasztoru ś\v. 
Wincentego na 17 kwietnia ^). 

348. Herynek, zapisany w albumie konfraternii 
klasztorni lubińskiego pomiędzy najstarszymi dobro- 
czyńcami tegoż klasztoru ^). 

349. Kaderyk , zapisany w tjanże albumie konfi*a- 
ternii klasztoru lubińskiego pomiędzy najstarsz>ini 
dobroczyńcami tego klasztorni '*). 

Inne źródła historyczne go nie znają. 

350. Pakosław I, zapisany w albumie konfi'ater- 
nii klasztoru lubińskiego, pomiędzy najstarszymi do- 
broczyńcami tegoż klasztoru ^). 

Nekrolog klasztoru św. Wincentego podaje trzy 
daty śmierci Pakosław()w, mianowicicie 1 1 września, 
29 września i 1 listopada ®). Któraby się do naszego Pa- 
kosława odnosiła, rozstrzygnąć nie umiemy. Jest on 
niewątpliwie członkiem rodu Skarbków, jak imię jego 
wskazuje. 

Oprócz tego notujemy z albumu konfraternii kla- 
sztoru lubińskiego następujące imiona dobroczyńców 
tego klasztoru, które zdaniem wydawców tomu V Mo- 
numentów na lata 1113 a 1125 przypadają ''). Oczywi- 
ście notujemy tylko te imiona, którycli dostojne brzmie- 
nie wskazuje, iż się do rycerzy odnoszą: 
351. Mścigniew I. 352. Morysław I. 

353. Żelisław II. 354. Nasław. 



*) Monumenta V, 572. ^) Ibidem str. G87. ') Ibidem str. 572. 
*) Ibidem str. 572. ^) Ibidem str. 572. ^) Ibidem str. 704, 706, 710. 
') Ibidem str. 575. 



227 



355. 


Bogdan. 


356. 


Krzystoń. 


357. 


Morysław IŁ 


358. 


Sulisław. 


359. 


SwiebormożeWszebor. 360. 


BogumiŁ 


361. 


Mściwoj L 


36-2. 


Zdewit 


363. 


Bodzęta Ł 


364. 


Czystybor. 


365. 


Bogusza. 


366. 


Sąd (ten ch*z ywiście jest 
ezłunkiem ri>du Odn>- 
\vąż()\v). 


367. 


SmyŁ 


368. 


Oldmir. 


369. 


Mroczek. 


370. 


Odo. 


371. 


Wojsław n. 


372. 


Radowit. 


373. 


Przybysław. 


374. 


Tworzymir. 



375. Andrzej. Swiadkiije on na przywileju kardy- 
nała-legata Idziego, wydanym dla klasztoru tynieckiego 
między r. 1119 a 1124. 

W r. 1149 nadaje klasztorowi u św. Wincentego 
we Wrocławiu wieś Wawrzeiiczyee, zaś około r. 1155 
klasztorowi mogilnieńskiemu wieś Gocunowo ^). 

Do jakiegoby rodu ten Andrzej należał, nie jest wia- 
domo. Fakt, iż nadał klasztorowi św. Wincentego wieś 
Wawrzeńczyce, która leży w tej okolicy wojew. kra- 
kowskiego nad Wisłą, gdzie leżały posiadłości rodu 
Czewojów, wskazywałby, że ten Andrzej do rodu Cze- 
wojów należy. 

Jeśli jednak od tego Andrzeja pocliodzi Jędrze- 
jów, późniejsze miasteczko i siedziba klasztoru Cyster- 
sów, W" takim razie należałby ten Andrzej niewątpliwie 
do rodu Lisów, ileże miasto Jędrzejów już wcześnie 
w wiekacli średnicli lierb Lis w tarczj' nosi. 

376. Sułek (Sulislaus), Swiadkuje im na przywi- 
leju kardynała-legata Idziego, wydanym dla kIasztoi*u 
tynieckiego między r. 1119 a 1124. 

W r. 1149 nadaje on klasztorowi u św. Wincen- 
tego we Wrocławiu Pełcznicę i Zórawę; zaś około 



') Ivocleks tyniecki N. 1. I^^ocleks wielkop. N. o i <^\. Moshaoli: 
Piotr str. 102. 

15* 



— ±?8 — 

r. 1154 biskiipst^Yu \\T«icławskiemii dwie wsie SuMsla- 
wice i Kotiikłiw "). 

Miał on zdaje się dw«k:h synów: starsz^:o 3Iar- 
<-ina. który rłJwnocześnie z nim na dokumencie kardy- 
nała-legata Idzieicro świadkuje i młodszi^o Więcława 
Snlisławicza, którj- występuje dopiero w r. 1189. 

Nekrolog klasztoru św. Wineentesro zapisuje śmien; 
je*ro p<k1 dniem 13 maja ^. Z imienia sądząc należał 
ten Sułek niewątpliwie do dkIu Starzuw. 

377. Komes Piotrek WIosŁ (zwany Duninem). 

Pir»trek Włost jest niewątpliwie najznakomitszym 
<l)iiastą polskim XII wieku, a chociaż ż}'je już >y epoce, 
jędzieśmy byli dobr/e piśmienni, mimoto nie znaleść 
dnifcieji^o dyna.sty, u ktiiregoby tyle najważniejszycli 
<łat życia było wątpliwych, co u niego. 

A najprz<>d jest już jego imię wątpliwem, nie wie- 
dzieć, czy się nazywał Piotrek Włost lub Włast, jak 
clicą dokumenta, czy Włostowicz (Wlostides), jak chce 
Kadłubek, czy Donin lub Dunin, jak mają późniejsze 
zapiski, czy wreszcie comes de Xansch lub comes Skrzi- 
łiensiSy jak chce Długosz lub nawet Korek, jak chce 
żywociarz Piotrki)W ; dalej czy ojciec jego zwał się Włost, 
jak j>odaje Kadłubek, czy Włodziniirz, jak wywodzi 
Mosbach, czy Piotr był z urodzenia Duńczykiem, jak 
cłice kronika wielkopolska Bogucliwałową zwana, czy 
też Czechem, jak clice jego żywociarz (ex Bohemia 
(idve)ierat)^ czy wreszcie z ziemi misnijskiej z Dohna, 
jak chceMosbacli; ile miał dzieci, i czy sjti jego zw-ał 
się Idzim czy Swiętosławem czy Konstantynem, czy 
wreszcie owo okrutne okaleczenie Piotrka przez Wła- 
dysława z poduszczenia jego żony, o którem wspomina 
kronika wielkopolska Bogiidiwałowa, a milczy zupeł- 
nie najbliższy tycłi czasów Kadłubek, jest prawdziweni 

lub T\\i\ 



') Kodeks dypl. tyniecki N. 1. — Mosbach: Piotr str. 102. — 
Kod. wielkoj). N. 58(). ^) Monumenta V, 691. 



— 229 — 

Zacznijmy od imienia. 

Najstarsza wzmianka o Piotrku znajduje się 
w akcie kardynała-legata Idziego, wydanym dla kla- 
sztoru Benedyktynów w Tyńcu między r. 1119 a 1124. 
Jest na tym dokumencie nasz Piotrek powołany jako 
świadek pod przekręconem nazwiskiem (transumpt) 
Poztigus, ktt')re Autor Chrobacyi uważa słusznie za 
błąd transiimującego notaryusza i bardzo trafnie na 
Portigus (Piotrek) poprawia. 

W dokumentacli z lat 1139, 1149 i 1193 zwany on 
jest comes Petrus lub pokrótce Petrus. 

Bula papieża Hadryana IV z r. 1155 zowie go 
„Właz" zaś Wincenty Kadłubek „Petrus Wlostides" 
wreszcie dokument z r. 1209 wydany przez Henryka 
Brodatego dla klasztoru na Piasku (nie bez ale) „Pe- 
tii*ko Wlast". 

Ani o Duninie ani o lirabi ksiąskim lub skrzy ń- 
sldm najstarsze źródła nic nie wspominają, należy więc 
przyjąć, że nasz dynasta zwał się Piotrkiem i był sy- 
nem Włosta czyli Włoszczowiczem lub Włostem. 

Wprawdzie dokumenta z r. 1155 i 1209 kładą to 
imię „Włast" ; zważywszy atoli, że wszystkie miejsco- 
wości, które od tego imienia początek swój biorą, jak 
Włosty, Włostów, Włostowice, Włoszczowa i t. p., piszą 
się wyłącznie przez o, a nigdy przez a, więc i my mu- 
simy imię Własta uważać za przekręcone zamiast 
Włosta. 

Co do In^abstwa na Skrzynnie, to dopiero kronika 
wielkopolska Bogucliwałowa występuje z tą wiadomo- 
ścią. Hunc enim in comitem de Skrzyń creauerat largi- 
tas magnifica Boleslai. O jakiemś łn^abstwie nie może 
tu być oczywiście żadnej mowy; ale że Piotrek l^ył 
komesem, to stwierdzają ponad wszelką wątpliwość 
źródła już z XII wieku ; że zaś od Krzywoustego mógł 
otrzymać dobra skrzyńskie, w to nie ma powodu naj- 
mniejszego wątpić. Jeśli bowiem tak podaje Icronika 
Bogucliwałowa, to znaczy, że za jej czasów siedzieli na 



— 1>30 — 

Skrzyiinein potomkowie iiasze*j;'o Piotrka, czego pośre- 
dnim dowodem i to być może, że Skrzyńscy jeszcze po 
dziśdzień Duninami Łabędziami się piszą. 

Co się tyczy imienia ojca Piotrko\ve«:o, to ze 
względn, że najdawniejsze źródło, kt()re nam to imię 
podaje, mistrz Wincenty, żyje w kilkadziesiąt zaledwo 
lat po śmierci Piotrka i jest wspiSłcześnikiem jego 
wnnka komesa Bodzanty, nie ma najnmiejszeg^o powodu 
do puszczania podania Kadlubkowego w podejrzenie 
i należy przyjąć za nim, iż ojciec naszego Piotrka zwał 
się Wlostem. Do skontrolowania tego szczegółu brak 
zresztą wszelkich źnSdeł, gdyż ojciec Piotrka nie wy- 
stępuje nigdy na widowni publicznej. 

Rocznik krakowski (Mcmumenta II, 833) zowie 
ojca Piotrkowego Swiętosławem. Możnaby to wprost 
uważać za myłkę, skoro o takim Świętosławie nie mamy 
zgoła żadnej skądinąd wiadomości, a syn Piotrka rze- 
czywiście Swiętosławem się zwał ; gdyby nie to, że Nie- 
siecki (ITI, 345) o ojcu Pioti*ka, którego Gwilhelmem 

9 

zowie, powiada, iż go Polacy potem Swiętosławem na- 
zwali. Otóż to wzbudza podejrzenie, iż Niesiecki musiał 
mieć jakieś, dziś nam nieznane źródło, z którego wy- 
])ływało, iż ojciec Piotrk<)w zwał się Swiętosławem, 
chyba, żeby to był \en sam rocznik codopiero przez 
nas wspomniany. 

Przypuszczenie, iż ojciec Piotrka mógł się zwać 
Swiętosławem, nabiera prawdopodobieństwa, jeśli zwa- 
żymy, że imię Swiętosław jest w rodzie naszego Piotrka 
niezwykle lubianeuj; nietylko bowiem syn Piotrka zo- 
wie się Swiętosławem, ale i j)rawnuk Piotrka a syji 
komesa Bodzanty, zowie się Swiętosławem, i znowu 
pozaprawnuk jego a syn Włodzimirza zowie się Swię- 
tosławem. 

Mosbach usiłuje dowieść, że Wlosto tyle znaczy 
co Wlosco, a Wlosco tyle znaczy co Włoszek, a Wło- 
szek jest fonną zdrobniałą imienia Włodzimirz. Z czego 
wnosi, że ojcu naszego Piotrka było na imię Włodzi- 



— 231 — 

mii*z i powołuje się w tej mierze na bulę papit^żu Ceh'- 
styna III z r. 1193, w której stoi ustęp: dc assensii no- 
biUum airorum dncis Boleskn^ comitnm PetrL Ylodhnili^ 
Leonardiy putronum ipsius locL Ot()ż każdy niruj)rze- 
dzony czytając powyższy ustęp, rozumie, iż jest mowa 
o ti'zecli patroiiacli klasztoru św. Winct^iite^o, miano- 
wicie o komesach Piotrze, Włodzimirzu i Lt^onai-dzie; 
ale Mosbach wbiwszy sobie w głowę, że Wlost znaczy 
Włoszek a Włoszek znaczy Włodziujirz, rozumiał <'»w 
ustęp w ten sposób, że jest mowa tylko o dw()ch oso- 
baclj, mianowicie o Piotrze synu Wlodzimirza (Petrns 
Ylodimiri) i Leonardzie. Jestto oczywiście biednia. Już 
samo spokojne odczytanie buli papieża Celestyna Iii 
z r. 1193 wskazuje, że w tej bnli o Piotize Włoście 
mowy być nie może, gdyż jest mowa o takim Piotrze, 
patronie klasztoru św. Wincentego, który wiaz z dwoma 
jeszcze innymi współpatronanu Włodzimirzem i l^eonar- 
(lem dali zezwolenie na wypędzenie Benedyktyn(hv 
z klasztoru św. Wincentego i wprowadzenie tamże Nor- 
bertanów. Stać się to miało między r. 1170 a 1180, za 
ŻjTOsława, biskupa wrocławskiego, a zatem w cliwili, 
kiedy Piotrek Włost od dawna już nie żył. C)w 
przeto w buli papieża ('elestyna Iii wzmiankowany 
Piotr jest zupełnie inną osobą od Piotrka Wlosta i jest 
prawdopodobnie stryjecznym bratem Wlodzimirza i Le- 
(uiarda, kt()rzy znow^i między sobą są braćnu rodzo- 
nymi, a Włodzimirz ten brat Leonarda, świadkujący 
jeszcze w r. 1177, żadną miarą ojcem Piotrka Włosta 
być nie może i z nim w żadnym nie zostaje związku. 
- Co do pochodzenia Piotrka Włosta, to kronika 
wielkopolska Boguchwałową zwana, pochije, że przybył 
z Danii na dwór Bolesława Kr/jwonstego, gdzie też 
pomiędzy dworzan policzony został ^). Od tt^go duń- 
skiego pochodzenia naszego Piotrka miałby pochodzić 
jego przymianek „Dunin", gdyż IJanowie u nas Du- 

') Monimienta TI. 50(5. 



— 232 — 

nami czyli Duńczykami się zowią. Zywociara Piotrka 
opowiada, iż on przybył zGzecli (hic eadem tempestate^ 
diun ista agebantłu\ ex Bohemia aduenerat) z czego 
wprawdzie nie wypływa jeszcze koniecznie, iżby miał 
być Czecliem. jeno, że opuściwszy ojczyznę swą Danię 
i wł()czą(* się po świecie, jak pi^awdziwy Skandynawiec, 
w poszukiwaniu za nową ojczyzną, wprzód nim do Pol- 
ski, zawitał do Czech, a tam, gdy mu się nie spodo- 
bało, dopiero kroki swe ku Polsce skierował. 

Gdy kronika wielkopolska Bogucliwałową zwana, 
pisaną 1)yła za życia wnuka Piotrka Włosta, trudno 
przypuścić, iżby tradycya pocliodzenia tak sławnej, ba 
nawet najsławniejszeji^o swego czasu męża, którego 
imię było u wszystkicłi na ustacłi, któremu tyle sław- 
nycli klasztorów i kościoł()w swoje założenie zawdzię- 
czało, była się już mogła tak zamącić, iżby kronikarz 
nie in()gł o pocliodzeniu Piotrka Włosta prawdy dociec. 
()oś i)odobnego nie jest możebnem. Musimy więc przy- 
jąć za prawdę to, co kronika wielkopolska podaje, że 
nasz Piotrelv był z pocliodzenia Duńczykiem, za czem 
i jego i)rzymianek „Dunin'' bardzo wyraźnie przemawia. 

Przypuszczenie bowiem Mosbaclia, jakoby przy- 
niianek Dunin, pisany w wiekach średnicłi pospolicie 
Donin, miał pochodzić od zamku położonego pod saskiem 
miasteczkiem Dohna w dawnej ziemi misnijskiej, sprze- 
ciwia się wszellvim znanym ])rawidłom imionotworczym 
naszego języka. 

J^^tymologicznie biorąc nazwa Donin oznaczałaby 
miejscowość, której założycielem był Dona, jak Oświę- 
cim od Oświęty, Prandocin od Prandoty, Konin od Ko- 
nia, Poronin od Poroni i t. p., ale iżby człowiek od 
miejscowości Dona zwał się Doninem, na to w języku 
naszym, o ile sobie na prędce przyj>(mmąć mogę, chyba 
nie ma przykładu. 

Zresztą ]n\)cz podobieństwa brzmienia nazw Dona 
i Donin, Ictóre zresztą jest bez znaczenia, nic zgoła za 
hipotezą Mosbacha nie przemawia. 



Najstarszy fakt z życia naszego Piotrka regestruje 
kronika wielkopolska, fędy (pod r. 1109) wspomina 
o jego przybyciu z Danii w młodym wieku (adolescens) 
na dwór Bolesława Krzywoustego, od którego w po- 
czet dworzan zaliczonym został (in familiarem fu U re- 
ceptus). Fakt ten nie budzi żadnej wątpliwości: Skan- 
dynawowie należeli podówczas do najdzielniejszego ry- 
cerstwa na świecie, a dwór polskicli Piastów już od 
czasów Chrobrego otwarte miał tradycyjnie dla takich 
i-ycerzy podwoje. A skoro Piotrek przybył w takiej 
właśnie chwili, kiedy Krzywousty rozdawał swemu ry- 
cerstwu dobra ziemskie, cóż naturalniejszego, że i nasz 
Piotrek dostał przy tej sposobności dość hojne uposa- 
żenie w Książu i Sla'zynnem, aby się do ojczyzny tej 
nowej przywiązał i jej swe usługi na zawsze poświęcił. 
Tylko nie trzeba puszczać wodzy bujnej wyobraźni 
i przedstawiać sobie takiego Książa lub Skrzynna ów- 
czasnego takiem, jak jest dzisiaj. W owych bowiem 
czasach własność dworska w tych majątkach mogła 
co najwyżej obejmować po kilka dziedzin włościańskich 
(radiowych czyli 15 morgowych), z których książę po- 
przód wieśniaków wyeliminować musiał, aby obdaro- 
wany rycerz miał przecież jakiś dochód z nadanych 
sobie dóbr. 

Przez pierwszych dziesięć lat pobytu w Polsce nie 
spotykamy o naszym Piotrku w źródłach żadnej 
wzmianki, jakkolwiek już w r. 1108 miał on wedle 
kroniki klasztoru Panny Maryi wybudować klasztoi* 
w Górce (Gorkau), dokąd mnichów rzekomo z Arro- 
yaise z Flandryi sprowadził. Dopiero między rokiem 
1119 a 1124 świadkuje przy wydaniu aktu kardynała- 
legata Idziego dla klasztoru tynieckiego pomiędzy naj- 
znakomitsz^ymi ówczesnymi wielmożami polskimi O- 



*) Kodeks dyplom. Tyn. N. 1. gdzie zamiast Potrigiis położono 
mylnie Poztigus. 



— i>34 — 

Około r. 1122 opowiadają Herbord i misti^z Win- 
centy, iż Wołodar Rościsławicz książę przemyski, zbun- 
tował się przeciw Krzywoustemu. Podczas narady, 
jakby sobie z Wołodarem począć, objawił Pioti'ek 
Włost zdanie, iż jedynym sposobem pomyślnego zała- 
twienia tej sprawy byłoby dostanie Wołodara w swe 
ręce. Za zgodą przeto Krzywoustego wybiera się Pio- 
trek z garstką doborowycli rycerzy (30) na Ruś, a uda- 
jąc zbiega, skarży się przed Wołodarem na okrucień- 
stwa Krzywoustego. Cieszy się Wolodar pozyskaniem 
takiego męża. Tymczasem Piotrek podczas polowania, 
gdy książę dalej w lasy się zapuścił, korzystając ze 
sposobności , cliwy ta księcia i związanego z sobą do 
Polsld uprowadza ^). 

Wielka była radość z tego sukcesu Piotrkowego 
na tiworze Krzywoustego, Wołodar musiał się ogro- 
mnemi skarbami wykupić, a Piotrek otrzymał Maryę 
księżniczkę ruską, krewną Zbysławy, małżonki Krzy- 
woustego za żonę. 

Pod r. 1125 opowiada kronika wielkopolska, Bo- 
gucliwałową zwana, mniej prawdopodobne zdarzenie 
z życia Piotrlca, mianowicie, że gdy kr(51 duński przez 
brata swego zamordowany został, ojciec Piotrka, prze- 
bywający na dworze kriJlew sl^im, zdołał zagrabić w swą 
moc skarby zmarłego knUa, o czem syna swego w Pol- 
sce uwiadomił, iżby, gdy sam już jest starcem, przybył 
do Danii i skarby te zabrał. Jakoż wyprawił się Pio- 
trek do Danii, oglądnął te skarby, lecz gdy się prze- 
konał, że ich bezpiecznie ze sobą zabrać nie zdoła, 
nakłonił Krzywoustego do wyprawy do Danii. Przed- 
sięwziął Krzywousty tę wyprawę z dobrym skutlciem, 
a Piotrek ze skarbami powrócił do Polski 'O- 

Co w tem opowiadaniu razi, to najprzcSd to, iż 
żadne zresztą źr()dła liistoryczne o taldej wyprawie 
duńskiej Krzywoustego nic nie wiedzą, a następnie 



') Monumenta II. 74, 351. ^) Monumentu II, 506. 



— 235 — 

bezcelowość dalekiej a wątpliwej wyprawy. Wyprawa 
ta bowiem w takieni tylko razie miałaby jakie takie 
wytłumaczenie, gdyby owe skarby królewskie, utajone 
przez ojca Piotrkowego (starego Włosta), miały się były 
dostać Krzywoustemu, ale iżby Krzywousty miał przed- 
siębrać taką wyprawę w odległe strony tylko w tym 
celu, aby kieszeń Piotrkowa skarbami napełnić, \yy- 
daje się zupełnie nieprawdopodobnem. 

Pod r. 1132 podaje Długosz (I, 547), jakoby komes 
Piotr Duńczyk ze Skrzynna założył klasztor Premon- 
strantek w Strzelnie, wymurował kościół, nadał mu 
wieś Strzelno, a biskup kruszwicki Swidger, kościół 
ten pod wezwaniem św. Krzyża i N. P. Maryi poświę- 
cił. Jestto wierutna bajka. Nie Piotrek Włost ale pra- 
wdopodobnie Piotr Stary (Magnus) Wszeborowicz jest 
fundatorem klasztoru strzelnieńskiego, skoro na po- 
czątku XIII wieku nie potomek Piotrka Włosta, ale 
Krystyn, syn Piotra Wszeboi*owicza jest patronem kla- 
sztoru strzelnieńskiego. Zresztą, jakto pi'of. Ulanowski 
trafnie wykazał, fundacya klasztoru strzelnieńskiego 
nie jest wcześniejszą, nad schyłek XII wieku. 

Roku 1139 buduje Piotrek Włost klasztor św. Win- 
centego we Wrocławiu. Robert, biskup wrocławski, 
nadaje temu klasztorowi kaplicę św. Michała obok kla- 
sztoru położoną. 

Przywilejem z r. 1149 Bolesław Kędzierzawy za- 
twierdził uposażenie klasztoru wrocławskiego św. Win- 
centego, dokonane przez polskich wielmoż()w. Jako 
fundator klasztoru występuje w przywileju comes Pe- 
trus^ który klasztorowi nadał : Wierzbno, Odrę, pciźniej 
Opatowicami zwaną, Krościenicę i Olaw^ę; Pakosław 
w^ górach nadał Taszów i młyn na Dobrej ; komitysa 
Włostonisa dała inną wieś; Sędziwój Swiekcino, Jor- 
dan inną wieś, Krzystoń koło Lignicy inną, Dziwigor 
Wejowo, Witosław Zasęp, Andrzej Wawrzeńczyce , 
Ratymir Tatoszowo, Bronisz Górkę, Sulisław Pałe- 
cznicę i Zorawę, Jan zaś, biskup wrocław^ski, nadał 



— i>3(5 — 

(lzi«»sięciny wszystkich tych wsi, zaś Mateusz (biskup 
knikowski), dziesięcinę z Wawr/eńczyc, Bolesław wre- 
szcie Kędzierznwy nadał kaplicę św. Marcina we Wro- 
chiwiii, kaplicę św. Benedykta w Lignicy ze wsiami, 
d(K»,h(Khinii, ośmiodniowym jarmarkiem i karczmą przy 
moście, jarmark w Kostomłocie, karczmę w Pałecznicy 
i wsie Grabiszyn, Sokolniki i Kniazie ')• 

W r. 1144 jest Piotrek Włost na dworze cesarza 
Konrada w Magdeburgu, j4:dzie też od arcybiskupa 
magdeburskiego wyjt»(hiywa relikwie św. Wincentego, 
które ])rzybywają do Wrocławia w czerwcu r. 1145. 
Belikwie te przeznacza komes Piotrek dla wybudowa- 
nego pi-zez siebie pierwotnie pod wezwaniem N. Panny 
Marvi kościohi, kt«»rv też odtąd kościołem św^ Wincen- 
tego się zowie. 

Ze Piotrek Wlost byl za czasów Bolesława Kray- 
woustego zrazu wojewodą {princeps milicie) poświadcza 
Herbord; kronika Piotrowa zaś podaje, że następnie 
został komesiMU ])ałacowym (j)(flatinus)^ a wskutek te- 
stamentowi^go roz] porządzenia Krzywoustego nawet pia- 
stem jego małoletnich dzieci (iustituit snnrnm tutorem 
/iliorłftu). 

Na r. 114.") przyi)a(hi sromotne okaleczenie Piotrka. 
()l)owia(hi mianowicie kronika wielkopolska Bogucliwa- 
lowa"), że kiedv Piotrek ostrzegał Władysława II, abv 
zanie(*lial i)rześladowania swych braci, wziął mu tt) 
Władysław za złe, a oljawiając się, Ijy Piotrek nie sta- 
nął ])() stronie i)rześlad()wanych braci, i korzystając ze 
sposoljności, gdy Piotrek wydając c(>rkę swą za Jaksę, 
księcia Sorabii, wyprawiał oni^jże wesele we Wrocła- 
wui, kazał Piotrka ująć, oślei)ić i język mu przeciąć, 
co się też stało. Szczeg()łowo opisuje tę zbrodnię ki'o- 
nika Piotrkowa, (hUę zaś podaje rocznik krakowski 
oraz rocznik Sędzi woia, ten ostatni mieniąc Piotrka 
wojewodą krakowskim. 

') Haeusler: Ools X. 1. ') Moiunnentii TT, :>2(). 



— 237 — 

Prof. Małecki biorąc assiimpt, że tak bliski cza- 
sów Piotrka Kadłubek, nic zgoła o oślepieniu tegoż 
Piotrka nie wie, i kombinując z faktem, że w p()źniej- 
szych czasacłi Piotrek i dobrze widzi i dobrze mówi, 
(miało się to stać drogą cudu), uważa całe to podanie 
za prostą bajkę wytworzoną w tym celu, aby gdy^viel- 
możowie wraz z duchowieństwem popełnili na ojczy- 
źnie i swym księciu zdradę główną, należało pamięć 
tego księcia w oczacłi narodu podłemi okioicieństwami 
zohydzić, aby swoje nikczemne wystąpienie przeciw 
księciu usprawiedliwić ^). 

Najnowszy wydawca kroniki o Piotrze Włoście, 
Dr Aleksander Semkowicz nie chce się jednak zgodzić 
z poglądami prof.Małeckiego, wykazując, że różne źró- 
dła ów fakt oślepienia Piotrka Włosta podają, i że fakt 
ten odbił się nawet o uszy kronikarza ruskiego, żyją- 
cego przy końcu XII wieku. „Trudno zresztą przypu- 
ścić, mówi Dr Semkowicz, na co i my się najzupełniej 
piszemy, aby można było opinię publiczną obałamucać 
pogłoskami, o których nieprawdziwości każdy mógł się 
przekonać, a jeszcze trudniej, aby przekonawszy się 
o tem, wieść ta tak upornie w tylu utrzymywała się 
źródłach i nigdzie nie została sprostowaną. Sam fakt 
oślepienia jest tak zwykłym w owych czasach, że wcale 
nas nie uprawnia do zaprzeczania go, zwłaszcza, że 
o niewinności i szlachetności tej „tygrysicy", jak 
Agnieszkę Wincenty nazywa, żadnych nie mamy do- 
wodów ^). 

Po raz ostatni występuje nasz Piotrek jako komes 
palatyn wraz z żoną swą Maryą i synem Świętosławem 
w r. 1149, kiedy na jego prośby biskup wrocławski 
Walter, zatwierdza klasztorowi na Piasku posiadanie 
dwóch kościołów, mianowicie we Wrocławiu przy mo- 
ście i na Sobótce, obu pod wezwaniem N. P. Maryi, 



') Małecki Antoni: Z przeszłości dziejowej, tom I, Kraków 
1897, str. 164. ») Monumenta V, 761. 



— 238 — 

oraz dziesięciny z dziewięciu wsi: Strzegomia, Rusz- 
icowa, J^usiny, Jaraszowa, Pastucliowa, Ujazdu, Trzą- 
skowej, Skrobisza i Bystrzycy. 

W r. 1 1 53 umiera Piotrek Włost. Rok śmierci po- 
daje napis nagrobkowy, zamieszczony w rękopisie Li- 
ber cancellariae StanLslai Ciołek *). Co do dnia śmierci 
to nekrolog lubiński zwąc naszego Piotrka komesem 
wrocławskim, podaje go jako dzień 17 kwietnia, zaś 
nekrolog klasztoru św. Wincentego zwąc go komesem 
Piotrem założycielem klasztoru (fmidatoj' loci) kładzie 
go na dzień 16 kwietnia. Różnica nieznaczna jednego 
dnia między oboma temi datami tem się tłumaczy, że 
klasztor lubiński o dzień później dowiedział się o jego 
śmierci; należy przeto jako rzeczywistą datę śmiem 
przyjąć datę nekrologu św. Wincentego, to jest dzień 
16 kwietnia. 

Jeszcze nekrolog św. Wincentego podaje datę 
śmiejci jakiegoś Włosta, którego dziedzicem klasztoru 
(heres hnins loci) nazywa. Nie jestto jednak nasz Pio- 
trek Włost, lecz inna osoba, co niżej wykazanem będzie. 

I napis grobowy zawarty w Liber cancellariae 
(Jiołka , budzi niemałe wątpliwości. Tytulik bowiem 
tego na])isu brzmi: Epitapliium militis Petri, ([ui fiiit 
septuaginta templorum constructor et iacet in Strzelno. 
Ot(')ź jeśliby ()w napis nagrobkowy odnosił się rzeczywiście 
do tego Piotra, który leży w kościele strzelnieńskim po- 
chowany, tedy odnosiłby się do zupełnie innego Piotra, 
a nie do naszego Piotrka Włosta. Nasz Piotrek Włost 
leży notorycznie pocliowany w dawnym kościele św. 
Wincentego '), gdzie miał ufundowany nagrobek przez 
opata Williolma między latami 1350 a 1364 z napisem: 

Hic siTus est Petrus, M\ria coniuge fretus, 
Marmore splendente^ patre Guillhelmo peragente. 



') ^roiiuinenta U, 875. 



- 239 — 

Ten zaś Piotr, który leży pocliowaiiy w Strjjelnie, 
i który jest prawdopodobnie fundatorem klasztoru 
sti'zelnieńskieg(), to Piotr syn Wszebora czyli Wszebo- 
rowicz. 

Że jednego Piotra wzięto za drugiego i że funda- 
cyę klasztoru strzelnieńskiego przypisano niewłaściwie 
naszemu Piotrkowi Włostowi, stąd poszło, że źródła 
średniowieczne obu tych Piotrów zwią zarówno starymi 
(^Petrus dictłłs Magnus); że zaś Piotrek Włost był po- 
wszechnie znanym, a o Piotrze Wszeborowiczu prawie 
nikt nic nie wiedział, więc i to, co dotyczyło Piotra 
Wszeborowicza, przypisano naszemu Piotrkowi Wło- 
stowi. Tylko szczegół, że w napisie grobowcowym jest 
mowa o fundacyi 72 kościołów, dowodzi ponad wszelką 
wątpliwość, że ten napis odnosi się do Piotrka Włosta, 
a nie do Piotra Wszeborowicza. Nie będzie temu stać 
na przeszkodzie ustęp huius fnndator domus, gdyż nie 
ma na to dowodu, że ten napis znajdował się w ko- 
ściele w Strzelnie, mógł się znajdować w kościele św. 
Wincentego we Wrocławiu. 

Zelotyzm Piotrl<:a w fundowaniu klasztorów i ko- 
ściołów, tłumaczy kronika wielkopolska Boguchwałowa 
tern, iż mu spowiednik Ojca św. w Rzymie jako pokutę 
za zagi^abienie skarb()w kr()la duńskiego budowę i upo- 
sażenie siedmiu klasztorów zalecił. Miały być temi kla- 
sztorami wedle kroniki wielkopolskiej: klasztor Kano- 
ników regularnych N. P. Maryi na przedmieściu wro- 
cławskiem, na Piasku, klasztor św. Wincentego poza 
miastem Wrocławiem, klasztor w Czerwińsku, klasztor 
zakonnic w Strzelnie, probostwo n św. Wawrzyńca pod 
Kaliszem, klasztor sulejowsld, probostwo w Mstowie, 
a nadto 70 innych kościołów, z któiycli niektóre nie- 
dokończone syn jego Konstanty wykończyć miał '). 

Zapuszczanie się w wyszczególnianie klasztorów 
i kościołów, kt()re naszemu Piotrkowi bądź fundacyę 



*) Monuinenta II, ;V20. 



— 240 — 

swą bądź przynajnjniej znaczniejsze uposażenie zawdzię- 
czają, jest na i'azie jeszcze przedwczesne. Pierwej mu- 
szą wypowiedzieć w tej sprawie ostatnie swe słowo hi- 
storycy sztuki i wskazać, które zabytki architektury 
do czas()w naszego Piotrka odnieść się pozwalają. Za- 
f)ewne po niejednym już z tych pomników nie pozostał 
i śhid po dziś dzień, inne uległy zupełnemu praeisto- 
czeniu. O dokładnym wykazie nie można nawet mai^zyć. 

Tu tylko wypada zastanowić się, o ile wykaz 
siedmiu klasztor()W, podany w kronice wielkopolsldej, 
zasługuje na wiarę. Z i»x)ry nnisimy osw iadczyć, że wy- 
kaz ten nie zasługuje bezwzględnie na wiarę i wymaga 
krytycznego s]U'awdzenia. Ot()ż już poprzednio wytknę- 
liśmy, że klasztor w Strzelnie nie Piotrkowi Włostowi, 
lecz Piotrowi Wszeborowiczowu założenie sw^e za- 
wdzięcza. 

Niemniejszą wątpliwość budzi klasztor Kanoników 
regularnych u N. P. ]\[aryi w Wrocławiu na Piasku. 
Bula papieża Celestyna III z r. 1193, podaje imię je- 
dnego tylko uposażyciela tego klasztoru, a tym jest 
nasz Piotrek. Miał on nadać klasztorowi dziesięcinę ze 
w^szystkicli imsiadłości, odziedziczonych po swym ojcu 
i dziadku oraz robocizny wieśniak()W. Fundatora tego 
Idasztoru lub innycth dobrodziejów^ bulą powyższa wy- 
raźnie nie wspimiina wcale, tak, iż czytając tę bulę ma 
się wrażenie, jakoby nasz Piotrek był zgodnie z kro- 
niką wielkopolską fundatorem tego klasztoru. 

Wydany w r. 1149 czy też 1150 przywilej biskupa 
wrocła wąskiego Waltera dla i)omienioneg() klasztoru 
N. P. Alaryi w Wrocławiu na Piasku, obejmujący za- 
twierdzenie posiadłości tego klasztoru , wymienia, iż 
wydany jest na prośby komesa palatyna Piotra, żony 
jego Maryi i syna Świętosława i innych wielmożów 
polskicli. 

Otóż jeśli nasz Piotrek Włost jest fundatorem 
klasztoru N. P. ]\laryi na Piasku, to jakież znaczenie 
może mieć żona jego Marya i syn Świętoslaw. Wyjaśnia 



— 241 ~ 

tę kwestyę kamień znajdujący się po dziśdzień w ko- 
ściele N. P. Maryi we Wrocławiu, wyobrażający w rze- 
źbie N. P. Maryę z dzieciątkiem na ręku, na tronie 
niskim, po prawej ręce osobę ofiarującą Matce Boskiej 
kościół o dwócłi wieżacłi, po lewej ręce przyklękującejco 
młodziana ze złożonemi do modlitwy rękami. Na ka- 
mieniu tym jest napis : 

Has matri venie tibi do Maria Marie, 
has offert edes svent0slaus mea proles. 

Z tego napisu wynika niewątpliwie, że jako fun- 
datora klasztoru u N. P. Maryi na Piasku we Wrocła- 
wiu należy uważać właściwie Świętosława, syna na- 
szego Piotrka. 

Wobec tego sprawa tak się przedstawia, jeśli 
clicemy pogodzić ze sobą źródła, że klasztor u N. P. 
Maryi we Wrocławiu na Piasku zaczął budować nasz 
Piotrek Włost i prawdopodobnie nie dokończył budowy, 
że po jego śmierci prowadziła tę budowę dalej pozo- 
stała po nim wdowa Mary a wraz z swym małoletnim 
synem Świętosławem. Gdy bowiem owa płyta erekcyjna 
wspomina tylko Maryę i Świętosława, a o Piotrku ża- 
dnej zgoła wzmianki nie czyni, widoczna, że budowa 
ukończoną została już po śmierci Piotrka i ofiarowana 
imieniem pozostałego syna Świętosława. 

Także co się tyczy klasztoru sulejowskiego zaclio- 
dzi bardzo poważna wątpliwość, czy nasz Piotrek brał 
jakikolwiek udział w fundacyi tego klasztoru. Najda- 
wniejsze przywileje tego klasztoru, niestety przeważnie 
podrobione, nie^J pozostawiają przecież żadnej wątpliwo- 
ści, że jedynym założy cielemlł klasztoru sulejowskiego 
był książę Kazimirz Sprawiedliwy; o naszym zaś 
Piotrku milczą zupełnie. 

Dalsze badania co do fundacyj naszego Piotrka 
nie leżą w ramach pracy niniejszej, więc nad niemi 
przecłiodzimy do porządku dziennego, a zastanowimy 
się tylko nad jego stosunkami rodzinnemi. 

Tom II. 16 



— 242 — 

Zaznaczymy tylko mimochodem, iż w r. 1146 brał on 
udział przy fundacyi klasztoru w Trzemesznie, nadając 
temuż klasztorowi wieś Włostowo ze znaczną częścią 
jeziora Gopło; i również należał do uposażycieli bi- 
skupstwa wrocławskiego, nadając onemuż trzy wsie: 
Golenino w pobliżu Borku, Turobin i Skriowo około 
Pajęczna. 

Ze żona naszego Piotrka, zwana także comiHssa 
Vlostonis,sa^ zwała się Maryą, co do tego źródła nie na- 
stręczają żadnej wątpliwości. Napis grobowcowy w ko- 
ściele Św. Wincentego, tablica erekcyjna w kościele 
N. P. Maryi na Piasku we Wrocławiu, wreszcie nieda- 
towanj' dokument biskupa wrocławskiego Waltera 
(z r. 1149 lub 1150), uchylają wszelką w^ątpliwość w tej 
mierze. Inaczej rzecz się ma z potomstwem naszego 
Piotrka. 

Kronika wielkopolska wspomina, że niewykoń- 
czone przez Piotrka Włosta kościoły, wykończał syn 
jego Konstanty ; kronika Piotrka wspomina o * synu 
Idzim, który oślepionemu ojcu towarzyszył na wygna- 
nie; dokument wreszcie biskupa Waltera oraz tablica 
erekcyjna kościoła N. P. Maryi na Piasku we Wrocła- 
wiu wspominają jednak tylko jednego syna Święto- 
sława, z ezegoby wynikało, że nasz Piotrek miał tylko 
jednego syna, któremu na imię było Świętosław% Idzi 
lub Konstanty. Oprócz tego miał komes Piotrek córkę, 
którą roku 1145 wydał za Jaksę, rzekomo księcia serb- 
skiego. 

Co się tjczy ojca Piotrkowego, to skoro krcmika 
Kadłubka naszego Piotrka nazywa Petrus WlosHdes, 
tedy nie ulega wątpliwości, że ojciec Piotrków zwał się 
Włostem. Ale tu zaraz budzą się dwie wątpliwości: 
imię „Włost" ma brzmienie czysto słowiańskie, jakżeż 
to pogodzić z rzekomą duńskością ojca Piotrkowego; 
drugą wątpliwość stanowi fakt przytoczony w buli pa- 
pieża Celestyna III z r. 1193, wedle którego nasz Pio- 
trek nadał klasztorowi u N. P. Maryi na Piasku we 



— 243 — 

Wrocławiu dziesięcinę ze wszystkicli posiadłości, jakie 
po swym ojcu i dziadku odziedziczył, a były to same 
posiadłości leżące na Szląsku. Jeśli przeto już ojciec 
i dziad naszego Piotrka posiadał dobra nierucliome na 
Szląsku, w cóż się obróci rzekoma duńskość naszego 
Piotrka. Est modus in rebus. Imię „Wlost" nadawane 
ojcu Piotrkowemu a potem i Piotrkowi samemu, nie 
było imieniem, któreby sobie ojciec Piotrków z Danii 
przyniósł. Ojciec Piotrków^ miał zapewne inne skandy- 
nawskie imię, które gdy Polakom niezrozumiałe i z du- 
chem polskiego języka niezgodne było, dali mu prze- 
zwisko Włost. Bzeczą filologów w ytłumaczyć to prze- 
zwisko „Wlost" i czy ono może być skrócjoną formą 
imienia Włodzimirz, jak chce Mosbach. Jeszcze łatwiej- 
szem jest wytłumaczenie, jakim sposobem ojciec i dziad 
naszego Piotrka przyszli do posiadłości ziemskich na 
Szląsku. Piotrek przybył do Polski w w-ieku młodocui- 
nym (adoleticens)^ mógł więc podciwczas żyć jeszcze 
i ojciec jego w sile wieku i dziadek jako starzec. Z nimi 
więc, to jest, z ojcem i dziadem przesiedlił się nasz 
Piotrek do Polski; a że w Polsce podówczas idea se- 
nioratu, idea starszeństwa wieku była w^ całej pełni 
w zachowaniu, więc oczywiście dopuki żył ojciec i dziad 
naszego Piotrka, wszelkie nadania dóbr ziemskich czy- 
nione przez Krzywoustego na rzecz szlachty, kt(5re 
podówczas właśnie były w pełnym toku, czynione były 
nie naszemu Piotrkowi, lecz jego dziadowi. Tym spo- 
sobem przyszedł dziad naszego Piotrka do posiadania 
dóbr ziemskicli na Szląsku już na początku XII wieku, 
które po nim ojciec Piotrka, stary Włost, a po tymże 
nasz Piotrek odziedziczył. Ów ustęp przeto z buli pa- 
pieża Celestyna III z r. 1193 nie jest bynajmniej tego 
rodzaju, iżby wobec niego duńskie pocliodzenie komesa 
Piotrka Włosta utrzymać się nie dało. 

Jak się jednak nazywał dziad Piotrka Włosta, nie 
wiemy. Domysł tylko bardzo prawdopodobny jest, że 
skoro r(')d Piotrka używa proklamacyi Łabędź, zaś pro- 



— 244 — 

klamacya ta jest imionowa i wskazuje, że tak się zwal 
pradynasta tego rodu, tym zaś pradynastą w Polsce 
był dziad Pioti'k()\v, przeto oczywiście ten dziad Piotr- 
ków był ze względu na swoje rodzinne skandynawskie 
nazwisko, przezywany w Polsce przezwiskiem Łabędi 

Imię Włost było w rodzie naszego Piotrka i u jego 
potomków bardzo często używane ; mamy takie miej- 
scowości, jak: Włost()w w powiecie sandomirskim, 
Włostowice w pow. kazimirskim, Włostowice w pow. 
szkalmirskim, Włostowice w powiecie zgierskim, Wło- 
sty w pow. tykocińskim, Włoszczanów w pow. gostyń- 
skim. Włoszczowa w pow. kieleckim, Włoszczowice 
w pow. szydłowskim i Włoszczówka w pow. kieleckim, 
a każda z tych miejscowości innego Włosta ma za za- 
łożyciela ; oprócz tego kilku Włostów zapisanych jest 
w nekrologu klasztoru św. Wincentego oraz w albumie 
konfratemii klasztoru lubińskiego. 

Naszemu Piotrkowi zawdzięcza swe założenie mia- 
sto Piotrków. Stannica Piotrkowa przechowana w rę- 
kopisach Długoszowych, wyglądała tak : 

378. Prandota I. Świadkuje on na 
dokumencie kardynała - legata Idziego, 
wydanym dla klasztoru tynieckiego mię- 
dzy latami 1119 a 1124. 

Jestto senior rodu Odrowążów. Jego gniazdem ro- 
dowem był Prandocin, wieś parafialna w pow. mie- 
chowskim. Do posiadłości jego oprócz Prandocina na- 
leżały jeszcze Kacice, Sędowice, Januszowice, Końskie, 
Odrowąż Stary, Gosań, Nieświn, Modliszewice, Kaza- 
nów, Popowo, Dziebałdzice, Białaczów i inne. 

Miał on trzecli synów: Prandotę II na Prandoci- 
nie, Szawła czyli Pawła na Końskich i Dobiesława na 
Białaczowie, o których niżej. 

Zdaje się , iż jegoto śmierć jest w nekrologu kla- 
sztoru Św. Wincentego pod dniem 30 stycznia za- 
pisana O- 

') Monumentu V, 67G. 




— 245 — 

■ W odróżnieniu od swego syna młodszego Pran- 
doty, zwany bywa nasz Prandota niekiedy Starym 
(Magnus Prandota). 

Niezwykle interesującym jest szczegół, zawarty 
w przywileju Bolesława Wstydliwego z r. 1243, a po- 
tem w pciźniejsze zatwierdzenia przejęty, że Stary Pran- 
dota wykonywał w dobracli swoich Prandocinie ius 
aąue et bacułi Jus aąue et baculi to są sądy boże, a sądy 
boże jeszcze w XIII wieku należały do atrybutów mo- 
narszego dworu. Jakżeż wytłumaczyć to wykonywanie 
najw^yższej, bo nadw^ornej jurysdykcyi przez Starego 
Prandotę nad poddanymi swymi w Prandocinie i to 
na początku Xn wieku, kiedy o jurysdykcyi patrymo- 
nialnej szlachty nad swymi poddanymi jeszcze mowy 
być nie mogło? 

Dwa są sposoby wytłumaczenia : albo Stary Pran- 
dota miał w Prandocinie osadzonycłi tylko niewolników, 
a w takim razie służyła mu z natury rzeczy nad nie- 
wolnikami wszelka jurysdykcya, i to jest najbardziej 
prawdopodobne wytłumaczenie owego ius aąue et baculi^ 
albo też Stary Prandota był w tamtych okolicach, może 
w Żarnowie, komesem grodowym, i ową jurysdykcyę 
najwyższą wykonywał nie jako dziedzic Prandocina, 
ale jako komes grodowy, co też nie jest niepodobnem do 
prawdy. 

379. Wszebor II. Kronika Kadłubka i wielko- 
polska mienią go być naczelnym wojewodą (pnnceps 
7nilicie) podczas ostatniej wyprawy Krzywoustego na 
Węgry (1138) ^ 

Po śmierci Krzywoustego stanął on po stronie 
uciśnionych przez Władysława młodszych braci ^). 

Z imienia sądząc, należał on do jednego rodu 
z Wszeborem (III) młodszym, a więc do rodu Ogniwo w 
czyli Lubowlitów. 



') Mouumeiita TT, 359, 516. ^) Ibidem 3()(>. 



— 246 — 

Trzy wsio Wszeboiy istnieją w dawnej Polsce, 
wszystkie na Mazowszu; jedna w pow. biebi'zańskiiD, 
(lnig:a w węgrowskim, trzecia w stanisławowskim. Któ- 
raby z nich do naszego Wszebora należała, oznaczyć 
niepodol)na; w każdym i'azie wobec faktu, że wszyst- 
kie te wsie leżą na Mazow^szu, należy uważać naszego 
Wszebora jako wielmożę mazowieckiego. 

Świadkuje on na przywilejach dla klasztoru mo- 
gilnieńskiego i trzemeszeńskiego, a mianowicie na przy- 
wilejach księżnej Salomei i Bolesława Kędzierzawego 
dla klasztoru niogilnieńskiego, oraz na przywileju kar- 
djTiała Humbalda z r. 1146 dla klasztoni trzemeszeń- 
skiego. Na przywileju Kędzierzawego dla klasztoru 
niogilnieńskiego występuje jako princeps milieie. 

Klasztorowi trzemeszeńskiemu nadał kościół w Kor- 
czynie z dwoma wsiami i innemi pożytkami. Nadał on 
klasztorowi wrocławskiemu na Piasku za czasów pier- 
wszego opata tegoż klasztoru Ogiera, wieś Oleśnicę 
(Klein Oels), a w zapisce odnośnej zwany jest powino- 
watym (cognatus) komesa Piotrka. 

W r. 1161 już nie żyje; natomiast w tym roku 
występują już synowie jego Krystyn i Otto z Wierabic 
ze Stefanem prawdopodobnie stryjem swoim a bratem 
Wszebora II. 

Stannica jego, o ile sądzić można z pieczęci kla- 
sztoru strzeliiieńskiego, wyglądała tak: 

380. Warsz założyciel Warszawy, 
późniejszej stolicy knUestwa polskiego ; 
będzie to prawdopodo])nie jeden z synów 
Męciny lub Bożeja, wymordowanycli 
(1108) przez Świętopełka czeskiego, który się do Polski 
sclironił i dał początek rodowi szlacheckiemu polskiemu 
Rawicz()w. 

W najstarszych bowiem pokoleniacli rodu Eawi- 
(*z(hv przychodzą imiona i Bożeja i Męciny i Warsza, 
a Męcina jest już reprezentantem zaraz następnego to 
jest XI i)okolenia, tak, że m()głl)y ucliodzić za syna 




247 



owego Wai-sza, tem bai-dziej, gdy ma syna itiwnież 
"Warsza imieniem. 

R(id Werszowcriw schroniwszy się do Polski, został 
zwyczajem w owych czasach praktyirowanym, w celu 
uzyskania szlachectwa polskiego adoptowany do rodu 
Ogniwrtw czyli Lubowlitów, reprezentowanego podów- 
czas przez dwóch Wszeboniw, starszego i młodszego, 
z których starszy byl naczelnym wojewodą (priticeps 
miUcie). 

Stannica rodu Werszowców, widoczna na pieczęci 
Warsza, kasztelana krakowskiego, z v. 1278, wyglą- 
dała tak: 

381-a. Rawa, praojciec rodu 
szlacheckiego polskiego Rawiczów, 
założyciel mazowieckiego grodu 
tejże nazwy, oczy\viście najstai-szy 
z członków rodu Werszow(-ów, zbie- 
głych w r. 1108 z Czeeli do Polski. 

Gdy imię Rawa pomiędzy 
imionami czeskiego lyceretwa nie 
przychodzi wcale, przeto ten pra- 
dynasta musiał w Czechacli inne- 
go używać imienia, a dopiero tu 
w Polsce Rawą przezwany został. 

Jest bardzo ponętnem, aby proklamacyę Rawa 
uważać nie za proklamacyę imionową, lecz za topogra- 
łiczną. Wszelako sufiks patronimiczny ^icz" (Rawicz) 
taką kombincyę niemożebną czyni. 

Trudno też przypuścić, iżby Rawa, która jest 
w wiekach średnich jednym z najznakomitszych gro- 
dów mazowieckich, była kiedykolwiek prywatną a nie 
książęcą własnością, a musiałaby być koniecznie gnia- 
zdem rodowem jakiegoś członka rodu Rawiczów, gdyby 
za proklamacyę topograficzną służyć miała. 

381-b. Dziwigor czyli Dziwisz. Świadkuje on na 
dokumencie kardynała - legata Idziego, wydań jin dla 
klasztoni tynieckiego pomiędzy r. 1110 a 1124. 




— 248 — 

W przywileju Bolesława Kędzierzawego z r. 1149 
jest wspomniany, iż nadał klasztorowi wrocławskieinu 
Św. Wincentego wieś Wejowo. 

Około r. 1170 już nie żyje. Około tego bowiem 
roku wspomniany jest w albumie konfraternii klasztoru 
lubińskiego syn jego Siemian Dziwiszowic ^). 

Jego gniazdem rodowem jest wieś Dziewirzewo 
w po w. wągrowieckim. 

Nekrolog klasztoru św. Wincentego trzy daty 
śmierci Dziwigor()w podaje, jedne 28 kwietnia, drugą 
28 września, trzecią wreszcie 4 lipca; przy tej trzeciej 
dodaje do imienia Diuigorius objaśnienie laicus^ z cze- 
goby wynikało, że tamtych dwóch Dziwigorów było 
zakonjiikami, a tylko ten świeckim, wobec czego ta 
ostatnia data odnosiłaby się do naszego Dziwigora. 

Dziwigor należał sądząc po imieniu do rodu szcze- 
powego Jelit()w-Koźlichrogów-Nagodziców; tylko bo- 
wiem tego rodu członkowie używają w wiekach śre- 
dnicli imienia Dziwisza, i to stosunkowo dość często. 

Do tego pokolenia należj^ jeszcze cały szereg do- 
stojników kościelnych, o których, czyby do rodów szla- 
checkich należeli, odgadnąć nie umiem, więc ich w po- 
czcie rycerstwa polskiego średniowiecznego pomijam, 
a tylko dla pamięci tu przytaczam: 

Marcin, arcybiskup gnieźnieński, który odprawiał 
pogrzeb Władysława Hermana w Płocku (1102), a któ- 
remu także dedykowaną jest kronika Galla (1110) *); 

Baldwin, biskup krakowski (* 1103 f 1109) «); 

Maur, biskup krakowski (* 1110 f 1118)*), któ- 
lomu również dedykowana kronika Galla; 

Radost, biskup krakowski (^ 1118 f 1142) powo- 
łany w akcie kardynała-legata Idziego dla klasztoru 
tynieckiego, wystawionym między r. 1119 a 1124 *); 

') Monumenta Y, 596. ') Monumenta II, 501. 

') Ibidem II, 795, 796, 831, 874, 930. 

') Ibidem 11, Idl, 831, 832, 874, 915. 

*) Ibidem U, 778, 797, 832, 874, 909. Kodeks tyniecki N, 1. 



— 249 — 

Piotr, biskup wrocławski (* 1074 f U 10) 0; 

Zyrosław, biskup wrocławski, któremu dedyko- 
wana jest między innemi kronika Galla (1110); 

Hejmo, biskup wrocławski (f 1126) ^) ; 

Paweł, biskup kujawski, któremu dedykowane są 
dwie księgi kroniki Galla (1110); 

Szymon, biskup płocki, któremu dedykowaną jest 
między innemi pierwsza księga kroniki Galla (1110); 

Micliał, kanclerz Bolesława Krzywoustego, któ- 
remu dedykowane są dwie księgi kroniki Galla (1110); 
wreszcie rocznik świętokrzyski wspomina pod r. 1121 
jakiegoś Hektora, który zabity został ^). 



§ 10. Jedenaste pokolenie rycerstwa polskiego wieków 

średnich, 1134— ii66. 

382. Grot, praojciec rodu szlaclieckiego polskiego 
Grotów. 

Gdy imię Grot u nas jest właściwem rodowi Ra- 
wiczów, zaś ród Rawicz(>w dopiero w dziesiątem poko- 
leniu z Czech do Polski przybył, przeto zdaje się, że 
ród szlacłiecki Grotów, jest tylko linią poboczną rodu 
szczepowego Rawiczów, zaś praojciec tego rodu Grot 
nie może należeć do wcześniejszego, jak do jedynastego 
pokolenia. 

383. Marcin Sułkowicz (syn Sułka N. 376), świad- 
kuje on już wraz z ojcem swym na akcie kardynała- 
legata Idziego, wydanym dla klasztoru tynieckiego, 
pomiędzy r. 1119 a 1124 **). 

W r. 1153 świadkuje na przywileju Jana, arcybi- 
skupa gnieźnieńskiego, wydanym dla klasztoru Cyster- 
sów w Brzeźnicy (później w Jędrzejowie) *). 



O Ibidem U, 778, 797. "") Ibidemll, 797, 874. 
») Ibidem U, 774. *) Kodeks tyniecki N. 1. 
'") Kodeks małopolski IF, 372. 



— 250 ~ 

W r. 1161 wreszcie jest obecny z książętami Bo- 
lesławem Kędzierzawym i Henrykiem sandomirskim 
przy poświęceniu kościoła w Ijęczycy ^). 

Należy on tak jak i jego ojciec prawdopodobnie 
do rodu Starzów. 

Tu z kolei przytoczyć mi wypada imiona kilku 
rycerzy, zapisanych w albumie konfraternii klasztoru lu- 
bińskiego, kt()rycli wpis do albumu zdaniem wydawcy 
tego pomnika, nastąpił między r. 1134 a H50, więc 
oczywiście do jedynastego pokolenia rycei'stwa pol- 
skiego wiek()w średnich należą: 



384. Degno I. 

386. Odolan I. 

388. Stojgniew H. 

390. Bogumił II. 

392. Uniegost. 

394. Sulisław III. 

396. Mikora I. 

398. Nacemir. 



385. Jakub L 

387. Łardan. 

389. Sławosz I. 

391. Miłogost. 

393. Bezdrew L 

395. Wit I. 

397. Krzystoń II. 



399. Czewój II. Swiadkuje on na przywileju księżnej 
Salomei dla klasztoru mogilnieńskiego, do roku 1143 
odkazywanym ^). Imię jego na tym przywileju położone 
jest mylnie Cecliawy, a powinno brzmieć Czechwoj. Imię 
Czewuj bowiem złożone jest z dwócli źródłosłowów 
imion()tw()rczycli : Czecli lub Ciecli i W()j, z czego się 
zrazu wytworzyło imię Czecli w()j lub Ciecłiwój, a po- 
tem Czew()j. Jegoto niewątpliwie gniazdem rodzinnem 
będzie Czewojewo, wieś w powiecie mogilnickim. 

400. Andrzej II syn biskupa, swiadkuje na powoła- 
nym codopiero przywileju księżnej Salomei bez daty, 
wydanym dla klasztoru mogilnieńskiego, a odkazywa- 
nym do roku 1143. 



') Kodeks małopolski U, 373. *) Kodeks >vielkopolski I, N. ^. 



— 251 — 

401. Degno II. Swiadkuje on na wspomnianym 
powyżej przywileju księżnej Salomei, rzekomo z r. 1143 
dla klasztoru mogilnieńskiego, następnie swiadkuje na 
przywileju Mieszka Starego z r. 1145 dla klasztoru 
trzemeszeńskiego i wreszcie swiadkuje na innym wąt- 
pliwej autentyczności przywileju tegoż Mieszka Sta- 
rego z roku rzekomo 1200 dla klasztoru mogilnień- 
skiego ^). 

W r. 1145 nadał on klasztorowi trzemeszeńskiemu 
wieś Oćwiekę z trzema jeziorami na wyłączną wła- 
sność. 

W r. 1176 występuje już syn jego Szymon. 

Jak wyglądała stannica tego Degnona otrzymu- 



\ 









jemy wiadomość z oryginalnego tłoku dwustronnego, 
znalezionego na gruntach wsi Płowce, a należącego do 
dw()cli Degnonów, snąć ojca i syna, który to tłok po 
rzeźbie sądząc nie może być starszy nad koniec Xni 
wieku. Dwa imiona Degnonów wyrżnięte na tłoku, 
wobec tego, że imię to do rzadko używanych należy, 
dozwala nam przypuszczać z pewnem prawdopodobień- 
stwem, iż wszyscy ci trzej Degnonowie do jednego 
wspólnego rodu należą. 

Wedle stannicy sadząc ród Degnonów byłby jedną 
z młodszych linij rodu szczepowego Popielidów. 



') Kodeks wielkopolski I, NN. 9, 11, 36. 



— 252 — 

402. Radzisław albo Radosław. Swiadkuje on na 
tylekroć wzmiankowanym pi*z)rwilejii księżnej Salomei 
bez daty (1143) dla klasztoru mogilnieńskiego ; swiad- 
kuje niwnież na przywileju bez daty Kazimirza Spra- 
wiedliwego dla szpitalników zagojskich, odkazywanym 

do r. 1173'). 

W akcie patryarchy jerozolimskiego z r. 1198 
jest przywiedzione, iż nadał on klasztorowi miechow- 
skiemu Skarj^sz()w wraz z kościołem, jarmarkiem i kar- 
czmą, oraz Rzepin w pow. opatowskim wraz z podda- 
nymi ^). Jest on w tym akcie zwany comes in Sando- 
minensi proaincia^ z czegoby wynikało, iż był co naj- 
mniej kasztelanem, jeśli nie wojewodą sandomirskim. 

Wojewodą mógł być sandomirskim tylko do roku 
1166, gdyż w XII wieku nie istnieją jeszcze wojew-o- 
dowie ziemscy, ale tylko nadworni. Otóż gdy książę 
Henryk otrzymał dzielnicę sandomirską, musiał sobie 
na dworze swoim ustanowić godność palatyna czyli 
komesa pałacowego ; ale z bezpotomną śmiercią księcia 
Henryka w r. 1166, zgasła i godność ta komesa pała- 
cowego, tembardziej gdy nawet dzielnica sandomirską 
w całości się nie utrzymała, lecz na trzy części, prawdo- 
podobnie sandomirską, wiślicką i żarnowską podzieloną 
i między Mieszka Starego, Bolesława Kędzierzawego 
i Kazimirza rozdzieloną została. 

403. Zbyłut I. Swiadkuje on na przywileju księ- 
żnej Salomei dla klasztoru mogilnieńskiego, rzekomo 
z r. 1143, na przywileju Mieszka Starego z r. 1145, dla 
klasztoru trzemeszeńskiego, na przywileju kardynała 
Humbalda z r. 1146 dla tegoż klasztoru, wreszcie na 
przywileju Jana, arcybiskupa gnieźnieńskiego z r. 1 153, 
dla Iclasztoru Cystersów w Brzeźnicy (Jędrzejów) ^). 

W r. 1153 zakłada on klasztor w ŁiCknie i na- 
daje mu wsie Rgielzko z jeziorem, Straszewo, Pa- 



') Rzys7xz. Muczk. III, N. Cu ^) Kodeks małopolski U, 37'). 
*) Kodeks wielkopolski F, NN. 9, 11, 12. Kodeks małop. II, 372. 



— 253 — 

nigrodź i Łekno z jarmarkiem i karczmą ')• Prawdo- 
podobnie w tym mniej więcej czasie iifmidował Zbyłut 
kościół Św. Jakuba w Mogilnie, nadając mii wieś Bo- 
fciiszyno *). 

Zona zaś Zbyłuta, niewiadomego nazwiska, nadała 
klasztorowi mogilnieńskiemu wsie Gościsławie i Kacz- 
kowo ^). 

Zbyłut należy do pałuckiej linii rodu Starzów. 
Niektórzy badacze są zdania, że pałuccy Starzow^e 
z małopolskimi Starzami nie zostają w żadnych zwią- 
zkach pokrewieństwa i dwa zupełnie obce rody przed- 
stawiają. Metrykami zapewne dziś trudno udowodnić 
pokrewieństwa tych dwóch rodów ; ale jeśli identyczność 
lierbu (Topór u obu rodów) nie ma żadnego waloru, to 
może ten szczegół nie będzie bez wartości, że niedaleko 
dawnego gi*odu Wojnicza, leży nad Dunajcem wieś Zby- 
łutowska góra, oczywiście gniazdo rodowe Zbyłuta, 
a w najbliższem sąsiedztwie wieś Sieciechowice, wido- 
cznie gniazdo rodowe jakiegoś Siecieclia, a przecież 
imię Sieciech to klasyczne imię Starzów małopolskich. 
Te dwie wsie sąsiadujące ze sobą: Zbyłutowska góra 
i Sieciechowice świadczą dowodnie, że kiedyś (nie- 
dawniej jak w XII jeszcze wieku) sąsiadowali ze sobą 
członek rodu Starzów pałuckich i członek rod u Starzów 
małopolskicli. 

Zbyłut miał trzecli s}tiów: Sławnika, Piotra 
i Ogiera, kt()rzy w r. 1153, przy fundacyi klasztoru 
łekneńskiego, temuż klasztorowi wsie Koprzywice i Mo- 
kronos nadali. 

404. Komes Czyźema czy też Secema. Prawdziwe 
imię tego wielmoży nie daje się z pewnością oznaczyć. 
Świadkuje on tylko na przywileju księżnej Salomei 
rzekomo z r. 1143, wydanym dla klasztoru mogilnień- 
skiego, i tam jego imię wypisane jest ortografią śre- 



') Kodeks wielkopolski T, N. 18. «) Tbidem N. 3. 
») Ibid. I, 18. 



— 254 - 

dniowieczną „Zyzema comes"^^ co może równie dobrze 
znaczyć Czyżemę jak i Secemę. 

Pośród miejscowości dawnej Polski mamy bowiem 
dwa Czyżeminy, jeden w pow. łaskim, par. Tuszyn, 
drugi w pow. łódzkim, par. Rzgów i dwa Seceminy, 
jeden par. w pow. włoszczowskim , diiigi w pow. so- 
ctiaczowskim, par. Głusk, lecz która z tycli wsi mia- 
łaby być gniazdem rodowem naszego Czy żerny czy 
Secemy, rozstrzygnąć nie jesteśmy w stanie. 

405. Komes Mikora II. Występuje on najpierw 
w r. 1145, w przywileju Mieszka Starego, z nadaniem 
wsi Jeżów w pobliżu Waśniowa, klasztorowi trzeme- 
szeńskiemu '). 

W r. 1149 świadkuje na przywileju Bolesława 
Kędzierzawego dla klasztoru wrocławskiego św. Win- 
centego'*), zaś w r. 1153 świadkuje na przywileju Jana 
arcybiskupa gnieźnieńskiego, dla klasztoru Cystersów 
w Brzeźnicy 'O- 

W r. 1175 nadaje on klasztorowi lubiąskiemu wieś 
Żórawin z rolami, 25 klaczami, 6 wołami, 3 krowami, 
karczmą i mostem koło Widawy, opr()Cz tego dworek 
i sad w Olbinie (zapewne w Elbingu), łąkę, rolę, 2 je- 
ziora, dziewiątą rybę i doch()d na rzeźnikach 300 de- 
narów *). 

Klasztorowi miechowskiemu zaś dał wieś Cliełni 
nad Rabą wraz z kościołem i dziesięcinami, karczmą 
i jarmarkiem, dalej Nieszkowice, sól w Bochni, Prze- 
wieczanach i Sidzinie oraz karczmę Studeńkę ^). 

Na stare lata wstąpił do klasztoru lubińskiego 
i temuż klasztorowi zapisał gniazdo swe rodzinne Mi- 
korzyn w Wielkopolsce ®). 

Nekrolog klasztoru lubińskiego podaje datę jego 



') Kodeks wielkopolski I. N. U. ^) Mosbach: Piotr str. 102. 
^) Kodeks małopolski II, 372. *) Kodeks wielkopolski I, N. 21. 
^) Kodeks małopolski FI, 375. *^) Monumenta V, 635. 



•>:' 



'JOO — 

Śmierci na dzień 11 sierpnia, zaś nekrolog klasztoru 
Św. Wincentego na dzień 27 października ^). 
Potomstwo jego nie jest znane. 

406. Męcina. Swiadkuje on w r. 1145 na przywi- 
leju Mieszka Starego dla klasztoru trzemeszeńskiego 
(Montinus), i znowu w r. 1146 na dokumencie kardy- 
nała Humbalda dla tegoż klasztoru ^). 

W r. 1161 (Mantina) jest obecny na dworze ksią- 
żąt Bolesława Kędzierzawego i Henryka sandomir- 
skiego przy poświęceniu kościoła w Łęczycy '*). 

Jego gniazdem rodowem jest wieś par. Męcina, 
w powiecie limanowskim. 

Jest on niewątpliwie członkiem rodu szlacheckiego 
polskiego Rawiczów, a prawdopodobnie synem jednego 
z tych Werszowców, którzy z Czech do Polski w r. 1108 
zbiegli, a którego tu Rawą zwano. 

Jego synem jest Warsz, który występuje już 
w r. 1189, snąć już wtenczas stary Męcina nie żył. 

407. Komes Dzierżykraj. Swiadkuje on w r. 1145 
na przywileju Mieszka Starego dla klasztoru trzeme- 
szeńskiego, a w r. 1 146 na akcie kardynała Humbalda 
dla tegoż klasztoru, wreszcie w r. 1153 na akcie fun* 
dacyjnym Zbyłuta dla klasztoru łekneńskiego *). 

W r. 1145 nadał klasztorowi trzemeszeńskiemu 
wieś Gąsawę i Konratowo wraz z jeziorem Golsze. 
Potomstwo jego nie jest znane. 

408. Komes Stojsław, nadał w r. 1145 klaszto- 
rowi trzemeszeńskiemu gniazdo swoje rodzinne Stojsła- 
wie, dziś nieistniejące ^). 

Nekrolog klasztoru św. Wincentego podaje datę 
jego śmierci na dzień 7 października ®). 



') Monumenta V, 572, 635, 710. 

^) Kodeks wielkopolski I, NN. U i U. 

^) Kodeks małop. II, N. 373. 

*) Kodeks wielkop. NN. 11, 12, 18. 

•') Kodeks wielkopolski I, N. 11. *) Momimenta V, 7()S. 



— 1>56 — 

409. Komes Janusz, brat komesa Trojana a 8}ti 
Wojsława I (N. 337). 

W r. 1 146 nadał on klasztorowi tr^emeszeńskiemu 
Sti'zelno wraz z wszelkiemi użytkami ^). 

W tymże roku wybudował on w Trzemesznie ko- 
ściiSł Św. Jana ewangielisty, któremu nadał wsie Siera- 
kowo, Ostrowite, Januszowo (widocznie gniazdo swoje 
rodowe) i Chorzelino. Oprócz tego wraz z żoną swą Su- 
lisławą, nadał temu kościołowi połowę karczem, jar- 
marków i ceł w gi*odzie wyszogrodzkim oraz wieś Ło- 
skimie i zastawę rybną na rzece Brdzie. 

Jest on wraz z dworem książąt Bolesława Kędzie- 
rzawego i Henryka sandomirskiego w r. 1161 przy 
poświęceniu kościoła w Łęczycy. 

W r. 1175 świadkuje on na przywileju Bolesława 
Wysokiego dla klasztoru lubiąskiego '-*). 

Należy on do rodu szlacłieckiego polskiego Ogni- 
w()w - Lubowlit()vv, linii młodszej rodu szczepowego 
Starzów. 

Potomstwo jego nie jest znane, może synami jego 
są Wojsław i Giedko, biskup krakowski, bracia ro- 
dzeni a może Żyron palatyn mazowiecki. Datę jego 
śmierci podaje nekrolog klasztoru św. Wincentego na 
dzień 14 lutego ^). 

410. Komes Trojan, brat poprzedniego komesa 
Jainisza a syn Wojsława I (N. 337). 

Nadał on w r. 1145 klasztorowi trzemeszeńskiemu 
wsie Pilcliutkowo i Grabonowo wraz z zastawą rybną 
na Wiśle *). 

Około połowy XII wieku świadkuje on na przy- 
wileju Bolesława Kędzierzawego dla klasztoru mogU- 
nieńskiego, w nieznanym zresztą charakterze urzędo- 
wym procurator ^). 



') Kod. wielkopolski I, N. 11. '') Ibidem N. 21. 
^) Monumenta V, ()78. *) Kod. wielkopolski N. 11. 
^) Kod. wielkopolski I, N. JJ. 



257 



Należy do rodu Ognivv(5w-Lubo\vlit(nv. 

9yn jego Piotr, wspomniany jest w dokumencie 
bez daty Gedki biskupa mazowieckiego, odnoszonym 
do r. 1206 0. 

411. Komes Bogumił. Swiadkuje on w r. 1145 na 
przywileju Mieszka Starego dla klasztoru trzemeszeń- 
skiego, zaś w r. 1146 na akcie kardynała Humbalda 
dla tegoż klasztoru ^), wreszcie w r. 1153 na przywi- 
leju Jana arcybiskupa gnieźnieńskiego dla klasztoru 
Cystersów w Brzeźnicy ^j. 

Należy on prawdopodobnie do rodu szlacheckiego 
polskiego Kopaszynów. 

412. Komes Bernard. Nadaje on w r. 1145 kla- 
sztorowi trzemeszeńskiemu wieś Szelejewo, wraz z wszel- 
kiemi pożytkami *). 

W r. 1189 występuje już syn jego Sulisław Ber- 
nardowicz. 

Pochodzenie komesa Bernarda nie jest znane, tylko 
imię syna jego Sulisława czyli Sułka, mogłoby wska- 
zywać na ród Starzów. 

413. Komes Zdzisław czyli Zdziesza. 

'W r. 1146 nadał on klasztorowi trzemeszeńskiemu 
wsie Jabłowo i Zalachow wraz z cłem i iunemi po- 
żytkami ^), zaś bulą papieża Celestyna III z r. 1193 
wspomina, iż nadał on klasztorowi wrocławskiemu 
Św. Wincentego wieś Gorac ®). 

Zdaje się, iż to jego nekrolog klasztoru św. Win- 
centego nazywa cognatus fundatoris , powinowatym 
Piotrka Włosta i podaje datę jego śmierci na dzień 3 
kwietnia '^). 

414. Niemir komes, nadał w r. 1145 klasztorowi 
trzemeszeńskiemu wieś Prawadostów ®). 



*) Kod. mazowiecki N. 2. ^) Kod. wielkopolski NN. 11 i 12 
*) Kod. małopolski II, N. 372. ') Kod. wielkopolski I, N. 11. 
*) Ibidem N. 11. «) Ibidem N. 31. 
') Monumenta V, 685. *) Kod. wielkopolski I, N. 11. 

Tom n. Yi 



— 258 — 

Je^oto f^iiiazdem rodoweni będzie zapewne Nie- 
iiiir()\v w pow. opatowskim, par. Szumsko. 

415. Spitygniew, swiadkiije w r. 1145 na przywi- 
leju Mieszka Starego dla klasztoru trzemeszeńskiego, 
a w r. 114G na akcie kardynała Huinbalda dla tegoż 
klasztoru ')• 

Jest też zapisany w albumie konfratemii klasztoru 
lubińskiefco *)• 

416. Komes Pakosław IL Świadkuje on na przy- 
wileju Mieszka Starego z r. 1145 dla klasztoru trze- 
meszeńskiego, oraz na akcie kardynała Humbalda 
z r. 1146 dla tegoż klasztoru, wreszcie na akcie Zby- 
luta z r. 1153 dla klasztoru łekneńskiego *). 

Klasztorowi wrocławskiemu św. Wincentego na- 
dal on r. 1149 w Ł»:órach wieś Taszów oraz młyn 
w Dobrej *). \ 

Należy on , |)o imieniu sądząc, niewątpliwie do 
rodu szlacheckiego polskiego Skarbków. 

417. Wincenty, kanonik gnieźnieński, nadał w r. 
1145 klasztorowi trzemeszeńskiemu wieś Bezkorzystew 
ze wszelkiemi pożytkami *). 

418. Komes Wrocław II czyli Wrotysz. Świadkuje 
on na przywileju Bolesława Kędzierzawego z r. 1149 
dla klasztoru wrocławskiego św. Wincentego ®). 

W r. 1161 jest obecny z dworem książąt Bolesława 
Kędzierzawego i Henryka sandomirskiego przy poświę- 
ceniu kościoła w Łęczycy ^). 

Nadał (m katedrze wrocławskiej wieś nad brodem 
żmigrodzkim, oraz wsie „Charbei i Wlevilci" ®). 

Jest on wsp()łzałożycielem klaszt(n"u Premonstran- 
tów w H(4)(i()wie. 

^) Kodeks wielkop. NN. 11 i 12. ^) Monuinenta V, 582. 

^) Kod. wielkopolski 1, NN. 11, 12, 18. 

*) Ibidem X. :>1. Mosbach: Piotr str. 102 

*•) Kod. wielkopolski I, N. U. ^) Mosbach: Piotr str. 102. 

•) Kod. małopolski 11, X. 873. ^) Kod. wielkop. I, N. .586. 



— 259 — 

Nekrolog' klasztoru ś\v. Wincentego podaje datę 
jego śmierci na dzień 16 kwietnia '). 

Ponieważ Hebdów leży w okolicy posiadłości rodu 
Czewojów, przeto i tego Wrotysza do rodn Czewojów 
zaliczamy. 

419. Mateusz biskup krakowski (^ 1143 t 1166). 
Nadał on klasztorowi wrocławskiemu św. Wincentego 
dziesięcinę ze wsi Wawrzeńczyc, a świadkuje na przy- 
wileju Bolesława Kędzierzawego z r. 1149 dla tegoż 
klasztoru ^). 

420. Jan zrazu biskup wrocławski, następnie ar- 
cybiskup gnieźnieński (^ 1141 f 1166). 

Wedle przywileju Bolesława Kędzierzawego z :r. 
1149, wydanego dla klasztoru św. Wincentego, nadał 
on, jako biskup wrocławski, temuż klasztorowi dziesię- 
cinę z wszystkich (nvczesnych posiadłoś(ii klasztoru ^). 

W r. 1153 świadkuje jako arcybiskup gnieźnieński 
na przywileju fundacyjnym Zbyłuta dla klasztoru łe- 
kneńskiego *) ; zaś w r. 1161 obecny jest wraz z dwo- 
rem książąt Bolesława Kędzierzawego i Henryka san- 
domirskiego przy poświęceniu kościoła w Łęczycy ^). 

W tymże roku jako arcybiskuj) gnieźnieński za- 
kłada on przy asystencjyi brata swego Klemensa kla- 
sztor Cysters(')w we wsi Brzeźnicy, później Jędrzejowem 
zwanej, i nadaje mu dziedziczne swe włości Rakoszyn, 
Potok, Łysak(')w, Łątczyn, Raków, Tarszawa i Cłu)- 
rzewa, wszystkie w^ pow. jędrzejowskim położone ^*) ; 
następnie zaś r. 1166 czy też 1167 podczas poświęcenia 
kościoła w Jędrzejowie dziesięcinę po 50 pługacib we 
wsiach Złotniki, Skotniki, Rębieszyce, Lasoch()w, Żar- 
czyce, Zdanowice, Chaczewice, Brzeźno i Brzegi, a nadto 
odziedziczone po [)owinowatym swym Smyłu Bodzanto- 



*) Monumentu V, ()87. 

'') Monumenta II, 775, 798, H75, 934. Mosbacli: Piotr str. 102. 
«) Mosbach: Piotr str. 102. *) Kod. wielkopolski I N. 18 

••) Kod. małopolski II, N. 373. «) Ibidem N. 372. 

17* 



— 260 — 

wiczii dobra Ujazd, Błonie, Zesie(?), Błoniany, Błotniki, 
Lęcze, Skowronno i Kamieńczyce, oi-az wsie zakupione 
Dzierążnię, Buszkow, Tropiszów, Białe i Pozdzień *). 

Do jakiegoby rodu szlacłieckiego polskiego należał 
ten Jan arcybiskup gnieźnieński wraz z bratem swoim 
Klemensem czy Klimuntem, zachodzi poważna wątpli- . 
wość. Długosz zalicza ich do Swiebodziców-Gryfów; 
tymczasem gdyby to prawdą było, tedy dziedzicami 
klasztoru jędrzejowskiego byliby Gryfici i nagrobki ich 
w kościele jędrzejowskim powinny się znajdować. x\toli 
w kościele jędrzejowskim znajdowały się nagrobki sa- 
mych tylko Lisów, a co najważniejsza, że najstarsza 
pieczęć miasteczka Jędrzejowa z XIV wieku, jaką 
w ręku miałem, herb Lis w tarczy przedstawiała. Z tego 
się okazuje, że dziedzicami klasztoru jędrzejowskiego 
był r()d Lis()w, że zatem owego Jana arcybiskupa 
gnieźnieńskiego wraz z bratem Klimuntem do rodu 
Lis()w zaliczyć wypada. 

421. Komes Klemens I inaczej Elimunt, brat ro- 
dzony codopiero wzmiankowanego arcybiskupa Jana. 

W r. 1149 świadkuje na przywileju Bolesława 
Kędzierzawego dla klasztoru wrocławskiego św. Win- 
centego *); w roku 1153 świadkuje na przy wileju brata 
swego Jana, arcybiskupa gnieźnieńskiego, dla Idasztorii 
Cysters<)w w Brzeźnicy (Jędrzejów)^), wreszcie w r. 1161 
obecny jest wraz z dworem książąt Bolesława Kędzie- 
rzawego i Henryka sandomirskiego przy poświęceniu 
koś(*ioła w Łęczycy *). 

Jego gniazdem rodzinnem jest Klimontów, w pow. 
jędrzejowskim, par. Mstycz()w. 

Jego to zapewne datę śmierci podaje nekrolog 
wrocławskiego klasztoru św. Wincentego na dzień 12 
marca '*). 



O Kod. iiuiłopolski II, NN. 372 i 374. 

^) Mosbach : Piotr, str. 102. 3) Kod. małopolski II, N. 372. 

*) Ibidem TI, N. 373. ^) Mouumenta V, 782. 



— 261 - - 

422. Komes Jaksa, zwany także ijiekiedy w do- 
kumentach dominus^ świadkuje w r. 1149 na przywi- 
leju Bolesława Kędzierzawego dla klasztoru wrocław- 
skiego Św. Wincentego '); w r. 1153 na przywileju 
Jana arcybiskupa gnieźnieńskiego dla klasztoru Cy- 
stersów w Brzeźnicy (Jędrzejowie) -); w r. 1166 czy 
1167 na innym przywileju tegoż arcybiskupa Jana dla 
klasztoru jędrzejowskiego ^); około r. 1173 na niedato- 
wanym przywileju Kazimirza Sprawiedliwego dla; kla- 
sy.toru Szpitalników w Zagościu *) ; wreszcie jest obecny 
wraz z dworem książąt Bolesława Kędzierzawego i Hen- 
ryka sandomirskiego przy poświęceniu kościoła w Ł^ę- 
czycy % 

W r. 1162 odbył Jaksa pielgrzymkę do Jerozo- 
limy ®), skąd przywiódł ze sobą do Polski jednego ka- 
nonika Grobu Chrystusa Pana i nadał onemiiż trzy 
wsie Miechów, Zagorzyce i Komai:ów za zezwoleniem 
Bolesława Kędzierzawego na rzecz Zgromadzenia Stró- 
żów Grobu Chrystusowego. Przy którejto sposobności 
Bolesław Kędzierzawy nadał tak ufundowanemu kla- 
sztorowi miechowskiemu takie swobody, iż poddani 
d()br klasztornych nie mają odbywać służby wojennej, 
ani budować grod(nv, ani uiszczać poradlnego i stróży, 
ani oddawać powozu i podwód, ani wreszcie st()S0wać 
się do zarządzeń myncerza '^). 

W przywileju Bolesława Wstydliwego z r. 1252 
jest wzmianka, że nasz Jaksa nadał klasztorowi Bene- 
dyktynów w Sieciechowie wsie Leszno, Spiczę, Senlod, 
Uściwierz, Nadryb, Jastk()w, Jastkowa Dąbrowę, Nasi- 
ł()w i Opatkowice ®) 



') Mosbach; Piotr str. 102. ') Kod. małopolski U, N. :^72. 

«) Ibidem II, N. 374. *) Kzyszcz. Muczk. IH, N 6. 

•'*) Kod. małopolski II, N. 373.* «) Monumenta TI, 798. 

') Kod. małopolski II, N. 375. 

**) Kod. dyplom, katedry Irrakowskiej św. Wacława 1. X. 34. 



— 26-i — 

Kronika , wielkopolska Bognchwałowa opowiada, 
że nasz Jaksa miał ciSrkę komesa Piotrka Włosta za 
małżonkę, i że właśnie podczas weseliska Jaksy z c(5rką 
Piotrkowa Władysław II polecńł Piotrka ująć i oślepić '). 

Za czasów wielkoksięstwa Mieszka Starego był 
Jaksa najzagorzalszym zwolennikiem Kazimirza Spra- 
wiedliwego i onto z synem swym Świętosławem i bisku- 
pem Icrakowskim Gedką sprowadzili Kazimirza na sto- 
lec krakowski. 

Jaksa był zrazu księciem udzielnym w ziemi bra- 
niborskiej na Kopaniku. Kronika wielkopolska nazywa 
go księciem serbskim (dud' Smvbie)^)^ z czem się atoli 
hiperkrytyka JNIosbaclia żadną miarą pogodzić nie chce. 
My nie mamy najmniejszego powodu powątpiewać 
w autentyczność podania knmiki wielkopolskiej, bez 
względu, czy (')w ustęp wyszedł z pod pióra samego 
autora kroniki czy też pciźniejszejszego jakiego (mejże 
glosatora. 

Że Jaksa był księciem dowodzi tego: 1) ustęp 
przywileju Bolesława Wstydliwego z r. 1252 dla kla- 
sztoru siecie(!howskiego, gdzie jest wyraźnie podane 
Jacza, qui cognoiniiuttns erat dnx; ni()głby tylko razić 
wyraz cognominattis i dawać pocliop do twierdzenia, że 
Jaksa nie był rze(!zvwistvm księciem, lecz tylko za 
księcia uchodził. To się. tem tłumaczy, że Jaksa w Pol- 
sce istotnie księciem nie był, gdyż księstwo jego Ko- 
panik (niedaleko Berlina) leżało po za granicami Pol- 
ski, w Polsce zatem m()gł być tylko nazywany (cogho- 
minatn.s) księciem, ale księciem nie był; 

•i-o denary bite z napisem: lACZA DE COPNIC, 
lub lACZO Dl^: COPNIC, lub lAKZA COPTNIK 
CNE(S), kt()i*e ponad wszelką wątpliwość dowodzą, że 
Jaksa był kniaziem czyli księciem panującym. 

Wprawdzie mogłaby zachodzić wątpliwość, czy te 
denary odnoszą się jzeczywiście do naszego Jaksy, czy 

') MonuiMontii 11, str. ')'2i), ') Ibidem. 



263 



może do innego jakiego księcia tegoż imienia. Zwa- 
żywszy atoli, iż nie jest nam znany żaden inny książę 
Słowian łnżycko - serbskich imieniem Jaksa z połowy 
XII wieku, zważywszy, że do naszego Jaksy przylgnęła 
trądy cy a jego książęcej godności, i to nie tylko w źnS- 
dłach naszych ale i w czeskich (Pulkawy kronika), 
zważywszy, iż Jaksa jest niewątpliwie n nas przyby- 
szem, skoro mimo, iż jest niewątpliwie najpotężniejszym 
z żyjących w połowie XII wieku wielmoż()w polskich, 
imię ojca jego mimoto zgoła znane nie jest, nie ma 
żadnego racyonalnego powodu do powątpiewania, że 
ów Jaksa książę kopanicki, bijący denary w XII wieku, 
a nasz Jaksa fundator klasztoru miechowskiego są 
identycznemi osobami. 

Opowiada Długosz, że nasz Jaksa, którego zwie 
satrapa et regulus Polonorum, założył w r. 1191 klasztor 
Premonstrantek na Zwierzyńcu, nadając mu w posagu 
wsie Zwierzyniec, Zabierzów i Bibice ')• Zachodzi tu 
widocznie jakieś nieporozumienie. 

Wiadomo przecież, iż Zwierzyniec stąd ma swą 
nazwę, iż był zwierzyńcem {hortas ferarum) książęcego 
dworu krakowskiego, a więc własnością książęcą i ry- 
cerską własnbścią Jaksy być nie mógł; że zaś jeszcze 
i późhiej po ufundowaniu klasztoru Premonsti'antek 
istnieje W' tem miejscu zwierzyniec krcUewski, przeto 
z tego oczywiście wynika, że klasztor Premonstrantek 
zwierzyniecki założony został w dobrach książęcych 
a nie rycerskich, a więc przez księcia a nie przez 
Jaksę. 

Nie dochował nam się wpraw^dzie przywilej fun- 
dacyjny tego klasztoru ani w oryginale, ani w kopii, 
ani nawet ślad istnienia takowego kiedykolwiek, ale 
posiadamy dwa bardzo wczesne a bardzo interesujące 
przywileje Bolesława Wstydliwego, dla tego klasztoru 



') Długosz: Liber beneficioruni, III, str. 58. 



— 264 — 

wydaiif, jeden z r. 1254, drugi z r. 1256, oba zatem 
zaledwf) w 60 lat po i"zekomem założeniu klasztoni 
wystawione '), obejmujące dokładne wyszczególnienie po- 
siadłości tego klasztoru, z kt<>rychto przywileji w ża- 
dneni nie ma żadnej zgoła wzmianki o Jaksie jako 
fundatorze klasztoru, lecz owszem przywilej z r. 1256 
wyi-aźnie przytacza, że fundatorami klasztoni byli po- 
pi-zednicy księcia, książęta krakowscy, a zatem oczy- 
wiście Kazimirz Sprawiedliwy i Leszek Biały. Zresztą 
pomiędzy posiadłościami klasztoru jest wiele w^si wraz 
z ludnością przypisaną do gleby (cwm hmninibas ascjHjh 
Hciis)^ którato ludność żadną miai-ą z nadania rycer- 
skiego pocliodzić nie mogła, gdyż rycerstwo takiej 
ludnoś(*i wieśniaczej nie posiadało nigdy. 

Tylko fakt, że klasztor zwierzyniecki pomiędzy 
posiadłościami swemi posiada także wieś Jaksice, która 
jest widocznie gniazdem rodowem Jaksy, dowodzi, że 
Jaksa jakkolwiek nie był fundatorem klasztoru zwie- 
rzynieckiego, dobrodziejem klasztoru tego był przecież 
niewątpliwie. Tak wcześnie bowiem nie mógł klasztor 
przyjść do posiadania Jaksie, jak tylko z daru same- 
goż Jaksy. 

Być może, że i inne jeszcze jakie dobra klasztoru 
zw ierzynieckiego pochodzą z daru Jaksy, i że pamięć 
tych dobrodziejstw zrodziła wieść o rzekomem funda- 
torstwie Jaksy sameuoż klasztoru. 

Jaksa fundował jeszcze kościół wrocławski św. Mi- 
chała, położon\' niegdy w pobliżu kościoła św. Win- 
centego, który po jego śmierci wykończyła jego żona*). 

Jal<:sa umarł w r. 1176 *), nekrolog klasztoru św. 
Wincentego podaje datę jego śmierci na dzień 7 kwie- 
tnia •*). 



'; Kodeks dypl. katedry krak. św. Wacława I, N. 40. Rzyszcz. 
Muczk. III, N. 33. 

^) Mosbach: Piotr str. 4.'). ^) Mouunienta II, 799. 
*) Moiiumenta V. m\. 



— 265 - 

Potomstwo Jaksy nie jest wcale znane, żaden ry- 
cerz z drugiej połowy XII i pierwszej XIII wieku nie 
podaje się za syna Jaksy, wobec czego przypuszczenie 
jest bliskie, że Jaksa nie pozostawił męskiego po- 
tomstwa. 

Za takiem przypuszczeniem przemawia jeszcze bar- 
dzo silnie fakt, że na tablicy erekcyjnej kościoła św. 
Michała we Wrocławiu, fundacyi jak powyż Jaksy, jest 
wzmianka, że kościół ten niewykończony, po śmierci 
Jaksy wykończyła jego żona ; o synu zaś nie ma żadnej 
wzmianki, co byłoby niewątpliwie nastąpiło, gdyby syn 
po nim pozostał. 

Długosz zalicza go do rodu Gryfitów, co w tem 
może mieć swoje potwierdzenie, że jeszcze i po dziś- 
dzień niektóre rody Gryfitów używają przymianku 
Jaksa; ale w takim razie musielibyśmy przyjąć, że 
Jaksa pozostawił męskich potomk()w. W takim razie 
mógłby być synem Jaksy nieznany z imienia ojciec 
Marka wojewody kloako wąskiego lub też dziad Klemensa 
z Ruszczy, krakowskiego kasztelana. 

423. Krystyn czyli Erzystoń III, brat Kanimira. 
Nadaje on w^ r. 1149 klaszorowi wrocławskiemu 

Św. Wincentego wieś Rudnię w pobliżu Lignicy, kla- 
sztorowi zaś miechowskiemu w czasie bliżej nieozna- 
czonym nadał wieś Zytnę '). 

W r. 1 161 jest obecny wraz z dworem książąt Bo- 
lesława Kędzierzawego i Henryka sandomirskiego przy 
poświęceniu kościoła w Łęczycy *). 

Gdy brat naszego Krzczona nazywa się Kanimi- 
rem, ród zaś Kanimir()vv należy do rodu Awdańców, 
praeto i my naszego Krzczona do rodu Awdańców za- 
liczyć musimy. 

424. Jordan, znany jest tylko z nadania jakiejś, 



') Kod. małop. II, N. 37Ó. 
*) Ibidem N. 373. 



— 266 



li: 



'i 

ni 
k 



z nazwy bliżej nieokreślonej wsi w r. 1149 klasztorowi 
wrooławskiemn św. Wincentego '). 

Nekrolog klasztoru lubińskiego kładzie datę jego 
śmierci pod dniem 1 września '). 

425. Ratymir. Nadał on w r. 1149 klasztoKm 
wrocławskiemu św. Wincentego wieś Stacłiów '*). Zre- 
sztą nic zgoła o nim i jego rodzie wiadomem nie jest. 

426. Komes Teodor I, świadkuje w r. 1149 na 
przywileju Bolesława Kędzierzaw^ego dla klasztoru wro- 
cławskiego Św. Wincentego *). Z imienia sądząc, mo- 
żnaby tego Teodora zaliczyć do rodu GryftSw^-Świebo- 
dziców, a w szczególności do małopolskiej linii tegoż 
rodu. 

427. Bronisz I, nadał on w r. 1149 klasztorowi 
wrocławskiemu św. Wincentego wieś Górkę (Gorech)*). ^ 

Nic zresztą więcej o tym Broniszu wiadomem 
nie jest. 

Po imieniu sądząc należałby ten Bronisz do tegoż- 
samego rodu, co i komes Bronisz z Gościchowa, funda- 
tor klasztoru paradyskiego (1230), którego Długosz do 
rodu szla(?heckiego Wieniawitciw zalicza. 

Jegoto zapewne dzień śmierci podaje nekrolog' 
klasztoru lubińskiego na dzień 23 listopada ®). 

428. Komes Krzyszan, świadkuje na przywileju 
Bolesława Kędzit^rzawego dla klasztoru wrocław^skiego 
Św. Wincentego w r. 1149 '). 

Nekrolog klasztoru lubińskiego podaje pod dniem 
24 marca datę śmierci komesa Krzysza (comes Cnscho)^ 
będzie to zapewne nasz Krzyszan ®). 

Zresztą nic bliższego nie jest nam o rodzie tego 
Krzyszana wiadomem. 

429. Sędziwój, nadal ou w r. 1149 klasztorowi 



1 



') Mosbłich: Piotr str. 10*2. Kod. wielkopolski N. 31. 
) Monumenta V, (338. ^) Mosbach: Piotr str. 102. 

*) Ibidem. ^) Ibidem. *) Monumenta V, 647. 

') Mosbacłi: Piotr str. 102. **) Monumenta V, (U?. 



— 267 — 

wrocławskiemu św. Wincentego wieś Świątnik (Suc- 
:dno) '). 

Z licznych Sędziwojów zapisanych w nekrologu 
klasztoru lubińskiego, dwócli jest komesów, jeden 
umarły d. 29 maja, drugi dnia 11 października ^). Je- 
ileii z nich będzie zapewne naszym Sędziwojem. 

Jego gniazdem rodowem będzie Sędziwojewo w pow. 
wrzesińskim. 

Z imienia sądząc należał nasz Sędziwój prawdo- 
|)odobnie do rodu Nałęcz()w albo Ostrorogów. 

430. Witosław, nadał on w r. 1149 klasztorowi 
wrocławskiemu św. Wincentego wieś Zasęp *^). 

Pięciu Witosławów notuje nekrolog wzmiankowa- 
nego klasztoru św. Wincentego, a jednego nekrolog 
klasztoru lubińskiego. Czy który z nich jest naszym 
Witosławem i który, oznaczyć nie umiem. 

Z kolei notujemy tu imiona kilku rycerzy, zapi- 
sanycli w albumie klasztoru lubińskiego, których wpis 
do albumu mógł nastąpić zdaniem wydawcy tego po- 
mnika około r. 1150. 

431. Radosław z żoną Radosławą. 

432. Ociesław, którego gniazdem rodowem jest 
zapewne wieś Ociesław w pow. gdańskim, par. Giemlice. 

433. Wyszota z bratem Pawłem, którego śmierć 
podaje nekrolog klasztoru św. Wincentego na dzień 21 
listopada *). 

434. Drogosław II, kt()rego datę śmierci podaje ne- 
krolog klasztoru św. Wincentego na dzień 24 sier- 
pnia ^), a którego gniazdem rodowem będzie jedna 
z kilku wsi noszących nazwę Drogosław, a położonych 
w pow. szubińskim, gnieźnieńskim, odolanowskim 
i świeckim. 

') Mosbach: Piotr str. 102. Kodeks wielkopolski I, N. 31. 
') Monumenta V, 643, 693. 

=) Mosbach: Piotr str. 102, Kod. wielkopolski I, N. 31. 
*) MoDiimenta V, 713. ^) Ibidem V, 703. 



•268 



435. Wojsław III z ojcem i matką. 

436. Dzierźysław (albo Dzierźek II), którego gnia- 
zdem rodziniiem będzie zapewne wieś Dzierźysław 
w pow. słui)eekim, pow. Skulsk. 

437. Zyrota (albo Żyra I). 

438. Rostygniew z żoną Litobną, ktiirego śmierć 
kładzii* nekiolog klasztoru lubińskiego na dzień 4 li- 
stopada '). 

439. Kouies Tomasz, świadku je on na akcie Zby- 
łuta z r. 1153 dla klasztoru łekneńskiego -). 

Należał on do dobrodziejów^ klasztoru lubińskiego. 
Zona jego zwała się Gregoryą, a dwaj synowie piy.y- 
jęli regułę w klasztorze lubińskim ^). 

440. Mieczysław II, świadku je na przywileju Jana 
arcybiskupa gnieźnieńskiego z r. 1153 dla klasztoru 
Cystersów w Brzeźnicy (Jędrzej()w) *). 

441. Mikołaj I \\o]ski (fribft nas) ^ świadkuje on na 
przywileju Jana arcybiskupa gnieźnieńskiego z r. 1153 
dla klasztoru Cvsters()w w Brzeźuicy ^). 

442. Komes Dobrogost świadkuje w r. 1153 na 
przywileju Zbyłuta dla klasztoru łekneńskiego ®). 

W przywileju Bolesława Kędzierzawego, wysta- 
wionym dla klasztoru mogilnieńskiego pod fałszywą 
datą r. 1065, jest wzmianka, że nasz Dobrogost, który 
tu jest zwany Starym {Magnus)^ fundował kościół św. 
Klemensa w Mogilnie, nadając onemuż wieś Padniewo 
za zezwoleniem swoich krewniaków '). 

Datę jego śmierci kładzie nekrolog wrocławskiego 
klasztoru św. Wincentego na dzień 15 września ®). 

Jegoto gniazdem rodowem będzie zapewne Do- 
brogostowo, dziś Dobergast, położone na Szląsku pru- 
skim w pow. strzelińskim, par. Dankowice, które już 



') Monuiiieiita W G45. ^) Kod. wielkopolski 1, N. 18. 

^) Monuinenta \', 528. *) Kod. małopolski TI, N. 372. 

^) Ibidem. «) Kod. wielkopolski I, \. 18. 

') Kodeks wielkopolski I, N ?>. *) Monumenta V, 705. 



269 



w r. 1175 znajduje się w posiadaniu klasztoru Cyster- 
S()w lubiąskiego, zapewne z nadania naszego Dobro- 
ą-osta. 

Do jakiego rodu szlaclieckiego nasz Dobrogost 
należał, trudno oznaczyć ; tylko fakt, że był dziedzicem 
Padniewa, dozwalałby się domyślać, że ród wielkopol- 
ski Padniewskich do jego potomstwa należy, a r()d ten 
należy do rodu szlacheckiego Nowinów. 

443. Komes Jan II, brat Mateusza; świadkuje on 
na akcie Zbył lita z r. 1153 dla klasztoru łekneńskiego ^), 
w r. 1161 jest na dworze książąt Bolesława Kędzierzawego 
i Henryka sandómirskiego przy poświęceniu kościoła 
w Łęczycy '-*), wreszcie w r. 1166 lub 1167 na przywi- 
leju Jana arcybiskupa gnieźnieńskiego dla klasztoru 
jędrzejowskiego *). 

W akcie patryarcliy jerozolimskiego z r. 1198 jest 
wspomnienie, że nasz Jan nadał klasztorowi miecłiow- 
skiemu wieś, którą brat jego Mateusz nabył w zamian 
za Gościradzice *). 

Zresztą nic bliższego o naszym komesie Janie po- 
wiedzieć nie umiemy. 

444. Prandota II (młodszy), syn starego Pran- 
doty I, nadał w r. 1153 klasztorowi łekneńskiemu, fun- 
dowanemu przez Zbyłuta, wieś Wierzenicę *). 

Jestto niewątpliwy członek rodu Odrowąż()w, dzie- 
dzic Prandocina. 

Synami jego są: Wisław z Prandocina, pierwotny 
założyciel klasztoru Cystersów w Prandocinie, później 
przez biskupa Iwona do Mogiły przeniesionego i komes 
Dobiesław, również niewątpliwi Odrowąże. 

Jegoto gniazdem rodowem będzie zapewne Prędo- 
cin, wieś położona w pow. i par. Iłża. 



•) Kod. wielkopolski 1, N. 18. ») Kod. małop. II, N. 373. 

«) Ibidem II, N. 374. *) Ibidem H, N. 375. 

*) Kod. wielkopolski I, N. 18. 



— 270 — 

445. Komes Piotr II Bodzętowicz, zwany także Sta- 
rym. Wspomniany on jest w dw('>ch przywilejach księ- 
cia Kazimirza Sprawiedliwego, wydanych dla klasztoni 
Szpitalnik()W w Zajcościu, obu bez daty, z ktc^rycli 
wcześniejszy do r. 1153, późniejszy do r. 1173 odnoszo- 
nym bywa *). Wedle treści tych przywilej!, założył 
Henryk ks. sandomirski około r. 1153 klasztor Szpital- 
nik()w jerozolimskicli św. Jana w Zagościu i nadał im 
w uposażeniu Zagość i trzy jeszcze wsie przylegle, 
z ktiirych jedna zwała się Boreszowie albo Właszów. 
Z polecenia księcia dokonał obejścia granic tych czte- 
rech wsi nasz komes Piotr Bodzętowicz, który w do- 
kumencie rzekomo z r. 1153 zwany jest Petrii.9 Boże- 
nowiz, zaś w dokumencie ks. Kazimirza Sprawiedliwego 
rzekomo z r. 1173 comes Petrus Magnus. 

Ot()ż to imię Petrus Magnus jest niezwykle bała- 
nnicące; już bowiem Piotrka Włosta zwano comes Pe- 
trus Mag?ius^ a oprócz tego żyje około r. 1176 jeszcze 
jeden Petru,s Magnus syn Wszebora, kasztelan kru- 
szwicki, a zarazem komes palatyn na dworze Bole- 
sława Mieszkowicza, księcia kujawskiego. Ot()ż trzech 
takicli komesi) w Piotniw Starych (Magnus) przy szczu- 
])łości wielkiej źródeł spółczesnych, może być wielkiego 
zabałamuceiiia powodem, gdy niewiadomo, o którym 
Piotrze mowa, jeśli się w dokumencie tylko wzmianka 
Petrus Magnus znajdzie. 

Ojciec naszego komesa Piotra Bodzęta jest osobą 
prawie ni(^znaną. Przytoczyliśmy pod N. 363 Bodzętę 1, 
o któi-ego stosunkacli genealogiczno-rodowych nic zgoła 
nie wiemy. Może to był ojciec* naszego Piotra. O innym 
liodzęcie dowiachijemy się z dokumentu bez daty Jana 
arcybiskupa gnieźnieńskiego (1166/67), gdzie jest powo- 
łany syn jego Smył, jako powinowaty pomienionego 
arcybiskupa Jana, trzeci wreszcie Bodzęta świadkuje 
na przywileju Mieszka Starego z r. 1177 dla klasztoru 

') RzNszczewski. Muczko\v.ski 111. NN. 4 i (>. 



r 



lubiąskiego. Ten byłby na ojca dla naszego Piotra za 
młody, chociaż właśnie ten ostatni Bodzęta jeszcze naj- 
prędzej mógłby nam genealogie naszego Piotra wyja- 
śnić. Ten Bodzęta był ojcem Świętosława a dziadem 
Włodzimirza vvojevvody krakowskiego, który miał znown 
syna Świętosława. Ot()ż z uwagi, że Włodzimirz woje- 
woda krakowski, używa na pieczęci swej tegożsamego 
monogramu PETRUS, jakiego za świadectwem Długo- 
sza używał komes Piotrek Włost, zważywszy, że ojciec 
wojewody Włodzimirza zowie się Swiętosław i syn jego 
znowu Swiętosław, tak jak syn komesa Piotrka Wło- 
sta, tedy nie ulega wątpliwości, że wojewoda Włodzi- 
mirz jest potomkiem w prostej linii komesa Piotrka 
Włosta, prawdopodobnie jego praprawnukit^n, a w ta- 
kim razie ()w Bodzęta, dziad wojewody Włodzimirza 
musiałby być wnukiem komesa Piotrka Włosta czvli 
synem jego syna Świętosława. 

Ot(5ż gdy nasz komes Piotr nosi tożsamo imię, co 
komes Piotrek Włost, a jego ojciec Bodzęta nosi toż 
samo imię, co wnuk komesa Piotrka Włosta, może się 
nie pomylimy, jeśli naszego komesa Piotra Bodzętowi- 
cza z tych powodów do rodu Łabędzi()w zaliczymy. 
Identyfikować jednak jego ojca Bodzęty z Bodzęta sy- 
nem Świętosława Włostowicza nie można, gdyż ten 
Bodzęta Świętosławicz żyje jeszcze w r. 1177 kiedy oj- 
ciec naszego Piotra Bodzętowicza już w i*. 1153 praw- 
dopodobnie nie żyje. 

446. Radwan kanclerz, świadkuje on na akcie 
Zbyłuta z r. 1153 dla klasztoru łekneńskiego O- •Test 
wszelkie prawdopodobieństwo, że ten Radwan jest pra- 
ojcem i założycielem rodu szlacheckiego polskiego Ra- 
dwanitów. Wprawdzie godność jego kanclerska wska- 
zywałaby ponad wszelką wątpliwość, iż należał do 
stanu duchownego, wszelako w tej epoce jeszcze du- 
chowni w Polsce, nawet wysocy dygnitarze kościelni 



') Kodeks wielkopolski I, N. 18. 



— 272 — 

żenili się i miewali potomstwo, a i to nierzadkiem jest zja- 
wiskiem, że znakomici wielmożowie owdowiawszy, przy- 
wdziewali w późniejszych latach sukienkę duchowną. 
Identyczność imienia Radwan i proklamacyi Radwan, 
zniewala mię do uznania niniejszego Radwana za au- 
tora proklamacyi i praojca rodu. Mogłaby się wpraw- 
dzie podnieść kwestya, że skoro wszystkich praojców 
rodów szlaclieckich polskich do pienyszych trzech po- 
koleń rycerstwa polskiego odnoszę, dlaczegóż nie czy- 
nię tego samego i z Radwanem, praojcem rodu szla- 
checkiego Radwanitów. Przyczyna tego leży w kształ- 
cie herbu Radwan. Wprawdzie heraldycy twierdzą, że 
herb Radwan ma przedstawiać chorągiew kościelną, 
ale najstanjze pieczęcie średniowieczne z herbem Rad- 
wan w niczem podobnego przypuszczenia nie popierają. 
Wedle wszelkiego prawdopodobieństwa herb Radwan 

nie jest niczem innem, jak tylko odmianą 
stannicy monogramowej komesa Piotrka 

a wobec tego nie może 



Nie jest 
możność. 



Włosta : 
pocliodzić 
jak do- 
wszakże 
że herb 




z czasu wcześniejszego, 
piero z XII pokolenia, 
bynajmniej wykluczona 
Radwan na pierwotypie 



runicznym jest opaiiy. W takim razie mielibyśmy ze 
złamanemi znamionami runy yr do czynienia, a ów 
rzekomy pierw otyp runiczny wyglądałby tak: 
i wyobrażałby stannicę linii młodszej rodu 
szczepowego polskiego lvościech()w. 

447. Komes Bogusza II. Swiadkuje on 
w r. 1153 na akcie Zbyłuta dla klasztoru łe- 
kneńskiego '). Zresztą nic więcej o tym wielmoży nie 
jest wiadcmiem. 

448. Komes Sławnik I Zbyłutowicz. Syn Zbyłuta 
założyciela klasztoru łekneńskiego, wspomniany jest 
w przywileju ojca z r. 1153, jako że wraz z dwoma 




') Kodeks wielkopolski I, N. 18. 



— 273 — 

braćmi swymi nadał temu klasztorowi dwie wsie Ko- 
przywice i Mokronos ^). 

Należy on oczywiście do wielkopolskiej linii Sta- 
rzów na Pałukach. Miał on siedmiu synów, mianowicie 
Piotra, który był zakonnikiem, Staszka, Zbyłuta, Sław- 
nika, Jakuba, Drogomira i Świętosława, a zwany bywa 
także starym {antiąuus). Syn jego Gaweł Sławnikowicz 
występuje w r. 1189 (Kat. I, 4). 

449. Komes Brodzisław. Wspomniany jest w przy- 
wileju Zbyłuta z r. 1153, wydanym w przedmiocie fu n- 
dacyi klasztoru łekneńskiego, jako, że nadał temuż 
Idasztorowd wieś Olesno. Świadkuje też na tym akcie ' j. 

Zresztą nic bliższego o tym komesie nie jest wia- 
domem. 

450 i 451. Chebda Przecławowicz wraz z ojcem 
swym Przecławem. Powołany jest on w akcie Zbyłuta 
z r. 1153, wydanym w przedmiocie założenia i uposaże- 
nia klasztoru łekneńskiego ^). 

Z imienia sądząc należał ten Chebda niewątpliwie 
do rodu Pomianów, gdyż imię Chebda jest rodowi tenm 
właściwe. 

452. Ogier I Zbyłutowicz, zapisany jest w przywi- 
leju Zbyłuta z r. 1153 dla klasztoru łekneńskiego, iż 
wraz z dwoma braćmi swymi (Sławnikiem i Piotrem) 
nadał temuż klasztorowi wsie Koprzywice i Mokronos*). 

453. Piotr HI Zbyłutowicz zapisany jest w codo- 
piero wspomnianym przywileju Zbyłuta z r. 1153 dla 
klasztoru łekneńskiego, iż wraz z dwoma braćmi swymi 
(Sławnikiem i Ogierem) nadał temuż klasztorowi wsie 
Koprzywice i Mokronos **). 

Wszyscy ci trzej synowie Zbyłuta : Sławnik, Ogier 
i Piotr, należą tak jak ich ojciec do pałuckiej linii 
rodu Starzów. O ich potomstwie niżej mówić będziemy. 



») Kodeks wielkopolski I, N. 18. ^) Ibidem. ^) Ibidem. 
*) Ibidem. 

Tom II. ]g 



274 



454. Komes Przedwoj świadkuje na akcie Zby- 
łuta z r. 1153 dla klasztoru łekneńskiego, przyczem 
zanotowano w przywileju, iż nadał temu klasztorowi 
wieś Łoskuii '). 

455. Gerward komes świadkuje na akcie Zbyluta 
z r. 1153 dla klasztoru łekneńskiego. Zresztą nic bliż- 
szego o tym wielmoży wiadomem nie jest '^). 

456. Komes Strzesz czyli Strzeżysław (Ztreso), 
i on świadkuje na akcie Zbyluta z r. 1153 dla Ida- 
sztoru łekneńskiego, opn)cz tego zaś świadkuje na przy- 
wileju Bolesława Wysokiego z r. 1175 dla klasztoru 
lubiąskiego ^). 

Jest on wraz z bi'atem sw^oim rodzonym Wroty- 
szem czyli Wrocławem fundatorem klasztoru hebdow- 
skiego za czasiSw Bolesława Kędzierzawego i wraz 
z tymże bratem swoim należy prawdopodobnie do rodu 
Czewojów. 

457. Komes Mysik Pomorczyk świadkuje na akcie 
Zbyluta z r. 1153 dla klasztoru łekneńskiego*). Zresztą 
nic bliższego o tym rycerzu wdadomem nie jest. 

458. Komes Tedlew wzmiankowany w buli pa- 
pieża Hadryana IV z r. 1154 jako, że nadał katedrze 
wrocławskiej wieś jakąś, położoną w pobliżu Kalisza'*). 

451). Sibnus (? może Seberus, Wszebor) wzmian- 
kowany w buli papieża Hadryana IV z r. 1154, jako 
że nadał katedrze wa'Ocławskiej wieś Churowice i drugą 
w pobliżu Widawy *). 

460. Komes Sław wzmiankowany w codopiero 
powołanej buli papieża Hadryana IV z r. 1154, jako że 
katedrze wrocławskiej nadał wieś Sławno '). 

Nic zgoła więcej o tym rycerzu wiadomem nie 
jest, tylko imię jego nakazuje go zaliczyć do rodu Sta- 
rzów pałuckicli. 



') Kod. wielkopolski!, N. 18. ^) Ibidem. ») Ibidem N. 21. 

*) Ibidem N. 18 ') Ibidem N. 58G. 

") Kod. dypl. wielkopolski I, N. 586. ') Ibidem. 



— 275 — 

461. Korana wzmiankowany w buli papieża Ha- 
dryana IV z r. 1154, iż nadał katedrze wrocławskiej 
pięć wsi, jedne w o^óracli, drugą w pobliżu brodu Łanu, 
trzecią w pobliżu Borku, czwartą nad rzeką Oławą 
a piątą zwaną Grogieszowice '). 

Jegoto gniazdem rodzinnem będzie zapewne mia- 
steczko Koronów w powiecie bydgoskim. 

462. K omes Łutysław I w^zmiankowany w buli pa- 
pieża Hadryana IV z r. 1154, jako że katedrze wro- 
cławskiej nadał wieś flużowę -)• 

Jegoto gniazdem rodzinnem będzie zapewnie wieś 
I^usławice położona w powiecie brzeskim, par. Zakli- 
czyn, która gdy leży w tern miejscu, gdzie leżały 
w wiekach średnicłi posiadłości rodu Połukoziców, 
skłania nas do przypuszczenia, że i nasz komes Łuty- 
sław bvł członkiem rodu Połukozów. 

463. 464. Paweł II i Czerna, bracia, powołani w przy- 
wileju Bolesława Kędzierzawego z r. 1165 (?), jako że 
nadali klasztorowi mogilnieńskiemu dwie wsie: Łysieć 
i Rypin ^). 

Paweł sam, już jako podkomorzy, świadkuje na 
przywileju Kazimirza Sprawiedliwego, rzekomo z r.. 
1173 dla Szpitalników w Zagościu *). 

465. Wizna świadkuje na przywileju Bolesława 
Kędzierzawego z r. 1165 (?) dla klasztoru mogilnień- 
skiego *). Nic bliższego o tym rycerzu wiadomem 
nie jest. 

466. Komes Bartłomiej wspomniany jest w buli 
papieża Hadryana IV z r. 1155, jako że wraz z żoną 
i synem nadał klasztorowi Augustyanów w Czerwińsku 
wieśniaka Garw^oła *). 

467. Komes Wszebor III młodszy, komornik Ka- 
zimirza Sprawiedliwego. Obecny on jest wraz z dwo- 



') Kod. dypl. wielkopolski 1, N. 58G. ') Ibidem. 

') Ibidem I, N. 3. *) Rzyszcz. Muczk. III, N. 6, 

•') Kod. wielkopolski I, N. 3. *) Rzyszcz. Muczk. 1, N. 3. 

18-- 



— -276 — 

rem książąt Bolesława Kędzierzawego i Henryka saii- 
domirskiego w r. 1161 przy poświęceniu kościoła w Łę- 
czycy ^), w r. 1189 świadkuje w Opatowie na przywileju 
Kazimirza Sprawiedliwego, wydanym dla katedry kra- 
kowskiej Św. Wacława ^). W starej zapisce z XII wieku 
wspomniany jest, iż nadał klasztorowi wrocławskiemu 
N. P. Maryi za czasów Ogiera, pierwszego opata tegoż 
klasztoru, wieś Oleśnicę wraz z czeladzią. Jest on jako 
camerarius ducis Ccisiiniri zapisany pod r. 1176 w al- 
bumie konfraternii klasztoru lubińskiego *), zaś w ne- 
lo^ologu tegoż klasztoru data jego śmierci podana na 
dzień 27 listopada *). 

Synem tego Wszebora był Piotr Stary w r. 1176 
palatyn kujawski i kasztelan kruszwicki a raczej pa- 
latyn nadworny Bolesława Mieszkowicza, podówczas 
księcia kujawskiego. Zdaje się jednak, iż Wszebor HI 
miał więcej synów, w przywileju bowiem patryarchy 
jeJozolimskiego dla klasztoru miecliowskiego z r. 1198, 
wyraźnie jest powiedziane, że wdowa po Wszeborze za 
duszę jego i jego synów, nadała temuż klasztorowa wieś 
Gołkowo ^). 

Zwany jest ten Wszebor w zapisce z XII wieku 
powinowatym (cognatus) komesa Piotrka Włosta *). 

468. Komes Gniewomir II (zapewne ze Strzegomia), 
jest on w r. 1161 obecny na dworze książąt Bolesława 
Kędzierzawego i Henryka sandomirskiego przy poświę- 
ceniu kościoła w Łęczycy, zaś w r. 1166 czy 1167 świad- 
kuje na przywileju Jana arcybiskupa gnieźnieńskiego 
dla klasztoru Cystersów w Jędrzejowie '^). 

Nadał on klasztorowi lubiąskiemu wieś Ujazd, 
a umiera za Długoszem w r. 1185 ®). 



') Kod. małopolski II, N. 373. 

^) Kod. kap. kat. krak. I, N. 4. ^) Monumenta V, 577 i 582. 

*) Ibidem V, 648. *) Kodeks małop. n, N. 375. 

«) Ibidem N. 2021. •) Kod. małop. U, NN. 373 i 374. 

**) Grunłiagen : Regesten str. 50, 68 i 69. 




Synem jego jest komes Imbram ze Strzegomia, 
kasztelan ryczyński. 

Komes Gniewomir należy do rodu • szczepowego 
szlacheckiego polskiego StrzegonuWv, a pieczęć jego, 
wyobrażająca jego runiczną stan- 
nicę, dochowała się po dziśdzień 
i jestttt najstarsza pieczęć szla- 
checka polska, jaką znamy. 

Jego gniazdem rodowem są 
zapewne Imbramowice (Ingraras- 
dorfj, wieś położona na Szląskii 
w pow. świdnickim. 

469. Biezdroń (może Biez- 

drew n), obecny w r. 1161 na dworze książąt Bole- 
sława Kędzierzawego i Henryka sandomirskiego przy 
poświęceniu kościoła w Łęczycy ')■ 

Jego gniaj^dem rodowem będzie zapewne Biez- 
drtiw, wieś paiaf. w pow. szamotiilsldm. 

470. Marciu II obecny w r. 1161 na dworze książąt 
Bolesława Kędzierzawego i Henryka sandomirskiego 
przy poświęceniu kościoła w Łęczycy '). 

471. Komes Żyra n wojewoda mazowiecki. Jeston 
obecny w r. U fil na dwoi-ze książąt Bolesława Kędzie- 
rzawego i Henryka sandomirskiego przy poświęceniu 
kościoła w Łęczycy ^); w r. 1177 świadkuje na doku- 
mencie NLieszka Starego dla klasztoru lubiąskiego *); 
wreszcie w r. 1187 obecny jest na sądzie Kazimirza 
Sprawiedliwego w sporze ICi-zywosąda i Sieciecha prze- 
ciw katedrze płockiej '). 

W r. 1185 już wojewoda mazowiecki, zatwierdza 
on uposażenie kościoła N. P. Maryi w Płocku na przed- 
mieściu, założonego przez jego babkę Dobromiłę czyli 
Dobiechnę, drugą żonę Wojsława I i doda)e jeszcze 



'} Kod. małopolski II, N. 31^. ') Ibidem. 

*) Ibidem. ') Kod. wielkopolski 1, N. 22. 
") RzyazcK. Muczk. I, N. 5. 



— 278 — 

wysłużone przez siebie wsie Particie Fsomna^ Crami 
i Dfrinsowo za rzeką Bugiem oray wieś Shupno z ko- 
ściołem *); nakoniee później nadaje wraz z żoną i sy- 
nem Oltem klasztorowi miecliowskiemu wieś Samogost 
nad Wisłą i dioigą wieś w pobliżu Kij()w *). 

Jeszcze za życia Bolesława Kędzierzawego byl 
już komesem Mazowsza i Kujaw (preses prouinciarum 
scilicet Maaouiensis et Cmanieiisis)^ pr^y śmierci zaś 
swej ustanowił go Kędzierzawy piastem nieletniego 
syna swego Leszka ^). 

Jego wnukiem (nepos) był Sambor książę Pomo- 
rza gdańskiego *). 

Fakt, że Żyro JJobromiłę drugą żonę Wojsława I, 
babką swą (anią) mianuje, nie może być wobec tej 
okoliczności, iż ta Dobromiła była, jak wiadomo, bez- 
dzietną, inaczej tłumaczimym, jak że Żyro był .wnukiem 
Wojsławowym, prawdopodobnie przez głowę jednego 
z jego syn()w Janusza lub Trojana, należał przeto do 
rodu Ogniw(nv-IiUbowlitów. 

472. Krystyn I Wszeborowicz jest w r. 1161 na 
dworze książąt Bolesława Kędzierzawego i Henryka 
sandomirskiego obecny pj'zy poświęceniu kościoła w Łę- 
czycy ^). Jako syn Wszebora II (starszego) należy on 
])rawdopodobnie do rodu Ogniwów-Ijubowlitów. 

473. Otto Wszeborowicz jest wraz z bratem swym 
powyższym Krystynem w r. 1161 na dworze książąt 
Bolesława Kędzierzawego i Henryka sandomirskiego 
obecny przy poświęceniu kościoła w Łęczycy i należy 
do rodu Ogniw()w-Lub()wlit()w. 

474. Grzegorz, 

475. Wit i 

476. Udo są r()wiueż w r. 1161 na dworze książąt 
Bolesława Kędzierzawego i Henryka sandomirskiego 
obecnymi przy poświęceniu kościoła w Łęczycy®). 

') Ulanow.ski : Dokumenty kujawskie 1. 

2) Kodeks uiiiłopolski II, N. 375 *) Monumenta II, 390, 397. 

') Ibidem U, 530. *) Kodeks małopolski TI, N. 373. «) Ibidem. 



— 1>79 — 

477. Raciborll i on jest niwnież w r. 1161 obecny 
przy poświęceniu kościoła w Łęczycy. 

W buli zaś papieża Celestyna III z r. 1193 jest 
wspomniany, iż klasztorowi wrocławskiemu św. Win- 
centego nadał wieś Płag^odynę '). 

478. Świętopełk, 

479. Sasin, 

480. Pomian II komes, obecni są wszyscy trzej 
w r. 1161 na dworze książąt Bolesława Kędzierzawego 
i Henryka sandomirskiego przy poświęceniu kościoła 
w Łęczycy. 

Co do Świętopełka, to imię jego wskazywałoby, 
iż należał do rodu szczepowego szlacheckiego polskiego 
Lisów; co do Sasina takowy należał prawdopodobnie 
do rodu szczepowego szlache(^kiego polskiego dwudzie- 
stego sz()stego, którego proklamacya nie jest nam znaną; 
co się wreszcie tyczy komesa Pomiana, to tego już 
sanio imię wskazuje, iż należał do rodu szlacheckiego 
Pomianów. Datę śmierci komesa Pomiana podaje ne- 
ki^oldg wrocławskiego klasztoru św. Wincentego na 
dzień 1 kwietnia *^). 

481. Ilik, zapewne Wilki. 1 on jest w r. 1161 obe- 
cnym na dworze książąt Bolesława Kędzierzawego 
i Henryka sandomirskiego j>rzy poświęceniu kościoła 
w Łęczycy. 

Wedle imienia sądząc, należy on prawdopodobnie 
do rodu szlacheckiego polskiego Wilczy cli Kosów. 

482. Dobiesław Prandocic. obecny w r. 1161 na 
dworze książąt Bolesława Kędziei^zawego i Henryka 
sandomirskiego przy poświęceniu kościoła w Łęczyccy. 

Wspomniany w buli papieża Celestyna III z r. 
1193, iż nadał klasztorowi wro(*ławskiemu św. Wincen- 
tego wieś Munkasz()w ''). 

') Kod. wielkopalski I, N. 31. ') Moiiumenta V. GM.'). 
') Kod. wielkopolski 1. N. 31. 



— 280 — 

Jestto syn starego Praiidoty I, któremu w dziale 
przyi>adł Białaczów, należy przeto do rodu szlache- 
ckiego polskiego Odrowążów. 

483. Komes Stefan stolnik. Jest w r. 1161 wraz 
z synami Wszebora (II) starszego: Krystynem i Otto- 
nem obecnym na dworze książąt Bolesława Kędzierza- 
wego i Henryka sandomirskiego przy poświęceniu ko- 
ścioła w Łęczycy. 

W r. 1166 świadkuje już jako stolnik na doku- 
mencie niewiadomego wystawiciela z r. 1166 dla kapi- 
tuły katedralnej krakowskiej *), również świadkuje na 
przywileju Jana arcybiskupa gnieźnieńskiego z r. 1166 
czy 1167 dla klasztorni Cystersów w Jędrzejowie^), 
wi'eszcie w r. 1177 na przywileju Mieszka Starego dla 
klasztoru lubiąskiego *). 

W akcie patryarchy jerozolimskiego z r. 1198 
wspomniany jest, iż nadał klasztorowi miecliowskiemu 
wieś Goszczę górną *). 

Z imienia sądząc bylibyśmy skorzy zaliczyć tego 
Stefana do rodu szlacłieckiego Lisów. Fakt jednak, iż 
on w r. 1161 na dworze książęcym opiekuje się dwoma 
synami Wszebora (II) starszego: Ottonem i Krystynem, 
nfikazywałby się w nim domyślać stryja tych synów 
Wszeborowycli , czyli brata rodzonego Wszebora II, 
a zatem członka rodu Ogniwów-Lubowlitów. 

Gdy jednak w rodzie Ogniwów-Lubowlitów imię 
Stefan nie jest zgoła używane, wolimy naszego Stefana 
zaliczyć do rodu I^isów i uważać go jako wuja, a nie 
jako stryja młodych Wszeborowiczów. 

484, 485, 486. Świętosław I Piotrkowicz, Święto- 
sław II Włodzimirzowicz, Świętosław m Łeniartowicz. Ze 
Swiętosławami kłopot jest niemały, było ich bowiem 
mniej więcej spółcześnie co najmniej trzech: jeden był 



') Kod. kat. krak. I, \. 1. 

^) Rzyszcz. Mucz. III, X. 5, Kod. małop. II, N. 374. 

^) Kod. wielkop. I, N. '22, *) Kod. małop. II, N. 375. 



— 281 — 

synem Piotrka Włosta i ten zwany raz jest Konstantym, 
to znowu Idzim, w dokumentach dodawany mu by wa ty- 
tuł dominus^ w kronikach primus principum^ drugim 
był Swiętosław Włodzimirzowicz czyli syn Włodzimirza, 
trzecim wreszcie Swiętosław Leniartowicz czyli syn 
Leonarda. Ze zaś Włodzimirz i Leonard byli prawdopo- 
dobnie rodzonymi braćmi Piotrka Włosta, to stądby 
wynikało, że wszyscy trzej Swiętosławowie byli między 
sobą stryjecznymi braćmi. 

Skoro zaś w dokumentach Swiętosław jest powo- 
ływany zawsze bez żadnego bliższego określenia, czyim 
był synem, coby niewątpliwie było nastąpiło, gdyby 
wszyscy trzej Swiętosławowie publicznie występowali, 
przeto przypuścić należy, że tylko Swiętosław Włosto- 
wicz odgrywał znaczniejszą rolę i do niego wszelkie 
wzmianki w dokumentach się stosują, zaś Swiętosław 
Leniartowicz i Swiętosław Włodzimirzowicz na arenie 
publicznej nie występowali wcale. Swiętosław Piotrko- 
wicz jest w r. 1161 obecny na dworze książąt Bolesława 
Kędzierzawego i Henryka sandomirskiego przy poświę- 
ceniu kościoła w Łęczycy, w r. 1166 czy też 1167 świad- 
kuje (pod mylnem nazwiskiem Zecoslaus) na przywileju 
Jana arcybiskupa gnieźnieńskiego dla klasztoni Cy- 
stersów w Jędrzejowie, i rcSwnież świadkąje w roku 
zdaje się 1173 na przywileju Kazimirza Sprawiedliwego 
dla klasztoru SzpitalnLków w Zagościu. W akcie pa- 
tryarchy jerozolimskiego z r. 1198 wspomniany jest, 
iż nadał klasztorowi miechowskiemu wieś Goszczę 
niższą *). 

Kronika wielkopolska Boguchwałową zwana, przy- 
tacza, że ten Swiętosław (którego Konstantym zwie), 
wykończał po śmierci ojca rozpoczęte przezeń kościoły 
i klasztory ^). Odnosić się to będzie przedewszystkiem 



') Kod. małopolski II, NN. 373, 374 i 375. Rzyszcz. Muczk. III, 
NN. 5 i 6. 

■') Monumenta IL ')^). 



— iS-ż — 

e 

do klasztoru wrocfławskiego ś\v. Wincent^o, którego 
pierwotnym fundatorem był niewątpliwie Piotrek Włost, 
kt<)ry też w tym kościele pochowany leży, a mimoto na 
tablicy erekcyjnej tego kościoła wspomniana jest tylko 
Marya wdowa po Piotrku i syn jego Świętosław, z zu- 
pełnem zamilczeniem Piotrka, w czem dowiid, iż ów 
kości<)ł po śmierci Piotrka syn jego Śwńętosław wy- 
kończał. 

Nekrolog klasztoru św\ Wincentego podaje datę 
śmierci naszego Świętosława Piotrkowicza i'az pod 
dniem 18 lutego, to znów u pod dniem 10 sierpnia '), 
Świętosława Włodzimirzowicza pod dniem 28 stycznia, 
wreszaie Świętosława Leniartowicza pod dniem 1 st)'- 
cznia '^), tylko że ten neki"olog Świętosława I^eniai^to- 
wicza mylnie nazywa dziedzicem klasztoru (Jiei^es huins 
loci). Świętosław Leniartowicz nie był i nie mógł być 
nigdy dziedzicem klasztoru św. Wincentego, był nim 
tylko Świętosław Piotrkowicz i jego potomstwo. Tylko 
fakt, że Świętosław Ijeniartowicz był stryjem Święto- 
sława Piotrkowicza, a może nawet i opiekunem jego 
po śmierci Piotrka Włosta, mogło spowodować powyż- 
szą myłkę. 

487. Bogucliwał biskup poznański. Kustoszem po- 
znańskim będąc, wstąpił w r. 1147 na katedrę poznań- 
ską po biskupie Marcinie. W r. 1150 umiera. Długosz 
zalicza go do rodu Poraj()w. 

488. Aleksander biskup płocki. W r. 1129 po bi- 
skupie Szymonie nastąpił na katedrę płocką. 

W 1*. 1145 świadkuje na przywileju Mieszka Sta- 
rego dla klasztoru trzemeszeńskiego, zaś w roku praw- 
dopodobnie 1155 na przywileju Bolesława Kędzierza- 
wego dla klasztoru mogilnieńskiego ^). 

W r. 1156 umiera. Długosz zalicza go do rodu 
Dołęg()w. 



'} Mouiiiiienta V, ł)78, 701. -) Ibidem V. (i72, 724. 
^) Kod. wielkop. NN. 8, U, 12. 



- 283 - 

489. Komes Szaweł (tzyli Paweł z Końskiego. 
W r. 1145 nadał klasztorowi trzemeszeóskiemu dzie- 
sięcinę spiżarni swej w Konskiem, zaś wr. 1146 świad- 
kiije na akcie kardynała Humbalda, w\ydanym dla te- 
goż klasztoru, wiuszcie w r. 1189 świadkuje w Opato- 
wie na przywileju Każimirza Sprawiedliwego dla 
kapituły katedralnej krakowskiej. 

Jest on synem starego Prandoty I, a członkiem 
rodu Odrowąże) w. Miał zaś trzech synów, mianowicie 
Iwona ))isknpa' krakowskiego, Miłosława ziemianina 
małopolskiego i Iwana kasztelana kaliskiego. 

491. Jan kanclerz polski. Świadkuje on na przy- 
wileju Mieszka Starego dla klasztoru trzemeszeńskiego, 
na akcie kardynała Humbalda z r. 1146 dla tegoż kla- 
sztoru oraz na przywileju Bolesława Kędzierzawego 
(prawdopodobnie z r. 1155) dla klasztoru mogilnieri- 
skiegd. 

492. Włost in komes. W przywileju Mieszka Sta- 
rego dla klasztoru trzemeszeńskiego z r. 1145 wspo- 
mniany jest, iż nadał temuż klasztorowi wieś Włostowo, 
widocznie gniazdo swe rodowe, wraz z znaczną częścią 
jeziora Gopła ') ; jest też wspomniany w akcie z r. 1154 
pomiędzy uposażycielami katedry wrocławskiej, której 
nadał trzy wsie: Golenino około Borku, drugą w po- 
bliżu Turowina, a trzecią Skriowo w pobliżu Pajęczna '-'). 

Zważywszy, że i ojciec Piotrka Włosta zwał się 
Włostem i nasz znany Piotrek Duńczyk również Wło- 
stem był przezwany, zachodzi poważna wątpliwość, czy 
wspoumiany przez nas wyżej Włost jest osobą inną, 
czy też identyczną z jednym z tych dwcicli Włost()w% 
zwłaszcza z Piotrkiem Włostem. 

Do rozstrzygnięcia tej wątpliwości brak nam wszel- 
kich zgoła krytery()w. Powiększa tę wątpliwość jeszcze 



') Kod. wielkop. N. U. 
O Ibidem N. 586. 



— 284 — 

fakt, iż nekrolofi: kłasztoni św. Wincentego śmierć ja- 
kiegoś Włosta na dzień 2 marca kładzie i nazywa go 
heres Imins locL 

Ot()ż dziedzicem klasztoru św. Wincentego we 
Wrocławiu, był niewątpliwie jego załeżyciel Piotrek 
Włost; ale i nasz Włost, jeśli rzeczywiście jest inną od 
Piotrka Włosta osobą, mógł być zwany dziedzicem kla- 
sztoru Św. Wincentego, gdyż z imienia sądząc, musiał 
ou być wedle wszelkiego prawdopodobieństwa synem 
Piotrka Włosta. 

Ze zaś źródła podają trzy imiona syn<)w Piotrka 
Włosta, mianowicie Idzi, Konstanty i Świętosław, to 
imię Idzi lub Konstanty może być kościelnem imieniem 
naszego Włosta, który w takim razie byłby z kolei 
Włostem III. 

Za przjpuszczeniem, iż nasz Włost jest różną od 
Piotrka Włosta osobą, przemawia jeszcze bardzo silnie 
data jego śmierci. Wspomnieliśmy bowiem wyżej, iż 
nekrolog św. Wincentego datę jego śmierci na dzień 
2 marca kładzie, gdy tymczasem tenże sam nekrolog 
datę śmierci komesa Piotrka założyciela swego (funda- 
toris loci) a zatem niewątpliwie Piotrka Włosta na 
dzień 16 kwietnia podaje '). Że zaś ta ostatnia data 
śmierci Piotrka Włosta jest prawdziwą, dowodzi ne- 
krolog klasztoru lubińskiego, który datę śmierci Piotra 
komesa wr()(*ławskiego na dzień 17 kwietnia kładzie "). 



Jeszcze nastęi)ującycli dostojnik()w kościelnycJi, 
należących do tego pokolenia, przytoczyć nam tu wy- 
pada, o kt()rycli nie wiemy, azali byli szlaclitą lub nie. 
Są nimi: Jakób arcybiskup gnieźnieński ^ 1118 f 1149, 
Pejan zrazu kanclerz (1145) następnie biskup poznański 



') Monumenta Y, 687 
') Ibidem 620. 



— 285 — 

^ 1146 t 1151, Stefan biskup lubuski (1149), Stefan 
biskup poznański ^ 1148 f 1158, Bernard biskup po- 
znański ^ 1159 t 1164, Jan kanclerz, który świadkuje 
w r. 1 145 na przywileju Mieszka Starego dla klasztoru 
trzemeszeńskiego oraz na przywileju Bolesława Kędzie- 
rzawego, prawdopodobnie z r. 1155, dla klasztoru mo- 
gilnieńskiego , wreszcie Marcin kanclerz, zapisany 
w albumie konfraternii klasztoru lubińskiego, około 
roku 1150. 



§ 11. Dv^unaste pokolenie rycerstwa polskiego v^iekóv^ 

średnich. 1167 — 1200. 

493. Komes Jakub II, kasztelan sandomirski. Świad- 
kuje on na przywileju Jana arcybiskupa gnieźnień- 
skiego z r. 1166 czy też 1167 dla klasztoru Cystersów 
w Jędrzejowie. 

W akcie patryarcłiy jerozolimskiego z r. 1198 
wzmiankowany jest, iż nadał klasztorowi miectiowskiemu 
wieś Karczowice w pow. miechowskim, par. Mstyczów. 
W tym też akcie zwanym jest comes Scmdomieneiisis^ 
co znaczy, iż był kasztelanem sandomirskim. 

Do jakiegoby rodu ten Jakub należał, oznaczyć 
nie umiemy. 

494. Bodzęta II. Wiadomość o tym Bodzęcie czer- 
piemy z dokumentu Jana arcybiskupa gnieźnieńskiego, 
wydanego w r. 1166 czy też 1167 dla klasztoru Cyster- 
sów w Jędrzejowie, w którem jest wzmiankowany 
Smył, syn tegoż Bodzęty, jako powinowaty (cognatus) 
powyższego arcybiskupa Jana, od którego to Smyła na- 
był tenże arcybiskup dla pomienionego klasztoru wsie 
Ujazd, Błonie, Żarczyce, Błoniany, Błotniki, Łęcze, Sko- 
wrodne i Kamionka. 

Chodziłoby o to, jak rozumieć wyraz cognatus. 
W starożytności wyraz cognatus oznaczał polo^ewień- 
stwo po matce ; zdaje się jednak, iż u nas w wiekach 



— -286 — 

średnich używano tejco wyrazu także na oznaczenie 
pokrewieństwa po ojcu. Niewątpliwy dow()d w^ tej mie- 
rze mamy w dokumencie Iwona, biskupa krakowskiego, 
z r. 1222 (kod. mogilski N. 2), w którymto dokumencie 
tenże Iwo biskup nazywa Wisława z Prandocina co- 
gnatna meus^ tymczasem Zdzisław ten był stryjecznym 
bratem biskupa Iwona, a zatem krewnym po ojcu. 

Ot<)ż jeśli i w przywileju powyższym arcybiskupa 
Jana wyraz cognatns użyty jest w znaczeniu pśkrewień- 
stwa po ojcu, natenczas ten Bodzanta należałby do 
rodu szczepowego Lis()w - Mżurów - Orzow — Strzeni- 
paczów. 

Swiadkuje (m (Bozota) nadto jeszcze w r. 1176 na 
przywileju Mieszka Starego dla klasztoru lubiąskiego *), 
aczkolwiek może zachodzić pewna wątpliwość, czy ten 
świadkujący na przywileju Mieszka Starego Bodzęta 
jest identyczny z Bodzętą ojcem Smyła. Fakt, że Smył 
Bodzętow^icz swobodnie bez asystencyi ojca, dobrami 
swemi rozporządza, nasuw^ałby domysł, iż ojciec jego 
Bodzęta pod()wczas (r. 1166 lub 1167) już nie żył, cho- 
ciaż takie przypuszczenie koniecznem nie jest, mógł 
bowiem ()w Smył posiadać dobra macierzyste lub byc 
przez ojca już wydziedziczonym. 

495. Niegosław. Wsponmiany w przywileju Jana 
arcybiskupa gnieźnieńskiego z r. 1166 czy też 1167 dla 
klasztoru jędrzejowskiego; zaś w r. 1192 zamienia gnia- 
zdo swe rodowe Niegosławice w woj. krakowskiem, 
pow. jędrzejowskim, par. Nawarzyce, z klasztorem 
Cysters()w w Jędrzejowie za wieś Buszk()w w pow. mie- 
chowskim, pow. Slaboszcny. 

W r. 1212 występuje już syn jego, imieniem r(>- 
wnież Niegosław. 

Z kolei wuiienem tu przytoczyć szereg rycerzy 
zapisanych w albumie konfraternii klasztoru lubińskiego, 

') Kod. wielkopol. N. 22. 



•287 



których datę zapisania ostatni wydawca tego pomnika 
na rok 1170, a względnie na czas między r. 1170 a 1180 
kładzie, a o ktcirych nic zgoła z innych źródeł history- 
czny cli nie wiemy *) : 

496—499. Jarost z matką Krystyną, siostrą Zyto- 
sławą i bratem Broniszem; 

500. Konstanty, może identyczny z Swiętosławem, 
synem Piotrka Włosta, 



501. Budzisław, 


502. 


Aldmir, 


503. Weczerad, 


504. 


Witosław n. 


505. Miłosław, 


506. 


Borysław, 


507. Wilk n, 


508. 


Mrokota, 


509. Stojsław II, 


510. 


Przybysław HI, 


511. Przecław II, 


512. 


Jarogniew, 


.>13. Bogusław, 






514. Ciesząta z żoną i 


synami. 




515. Bogumił IV, 


516. 


Wierzchosław, 


517. Sedebąd, 


518. 


Ubisław, 


519. Iwan, 


520. 


Wojen, 


521. Bogumił V, 


522. 


Jarach, 


523. Przecław III, 


524. 


Borysław n«). 


525. Ramułt (Rometel), 






526. Niemój, 


527. 


Wojsław IV, 


528. Więcław, 


529. 


Mścisław, 


530. Bogumił IV, 


531. 


Strzesz, 


532. Mir, 


533. 


Wierzbięta, 


534. Gowora żona CG<m 


50/7.v i(X()i 


r\ 



') Zwracam uwagę, iż notuję tu tylko te osoby, których imiona 
noszą dostojny charakter na sobie, a zatem ich posiadaczy jako szla- 
chtę wskazują; opuszczam zaś tych, których imiona obojętne, jak 
n. p. Petrus, Simon lub t. p. żadnej wskazówki co do pochodzenia 
nie udzielają, lub których notorycznie gminne imiona, jak Sulej, Go- 
lec, Milesza i t. p. wyraźnie pochodzenie wieśniacze wskazują. 

*) Będzie to zapewne ten sam Borysław, który św^iadkuje na 
podejrzanym przywileju Mieszka Starego dla klasztoru mogilnieńskiego, 
z fałszywą datą roku 1103. 



— 288 — 

535. Dobrogosty 536. Zdzisław, 

537. Radwan, 538. Borys, 

531>. Dyonizy, oczywisty Nagodzić, 

540. Bogusza, 541. Bogumił, 

542. Wit, 543. Boguetew, 

544. Prosimir, 545. Blizbor, 

546. Czestowój, 547. Mstek, 

548. Radzim, 

549. Bogusław z Popienia ^), 

550. Ocięsław, 551. Komes Jan, 
552. Nawój, 553. Przebor, 

554. Godzisław z żoną Pę(;ła\vą. 

555. Siemian Dziwiszowicz, z żoną i synami, sp 
podanego przez nas pod N. Dziwisza, oczywisty Na- 
godzi(?. 

556. Kromoła. O istnieniu tego małopolskiego zie- 
mianina dowiadujemy się tylko po jego dwcSch synach, 
którzy się wyi-aźnie synami Kromoły tytułują. Starszy 
zwie się Przybysławem i zapisany jest wraz z żoną 
Bożaną w albmnie konfraternii klasztoru lubińskiego 
między latami 1170 a 1180, młodszy Jan występuje do- 
piero w r. 1237. 

Jegoto gniazdem rodowem będzie zapewne Kro- 
m()ł()w, miasteczko w pow. olkuskim. 

557. Pakosław m Lasocie, palatyn. 

Nekrolog klasztoru lubińskiego kładzie pod dniem 
5 lipca 1170 r. datę śmierci wojewody Pakosława, sjna 
komesa Lasoty, kt()ry klasztorowi jeżewskiemu miał le- 
gować wieś Gorę ^). 

Zapiska ta klasztoru lubińskiego budzi najwyższe 
podejrzenie. Przede wszy stkiem żadne z współczesnych 
źnideł historycznych nie zna w tej epoce palatyna Pa- 



*) Tu winieneni zwrócić uwagę, że w r. 1227 występuje jakiś 
Bogusław z Popienia: gdyby to była identyczna osoba, to data r. 1170 
przyjęta przez wydawcę pomnilfa, okazywałaby się mylną. 

') Monumenta V, G3(). 



— 289 — 

kosława lub ojca jego Lasoty, a przecież niepodobna 
przypuścić, by taki wysoki dostojnik nie znalazł się 
ani razu podczas swego urzędowania przy boku swego 
księcia i nie był świadkiem jakiegoś dokumentu wy- 
stawionego w tej dzielnicy, której był palatynem, a gdzie 
jego obecność była niezbędną. 

Natomiast od r. 1227 do 1244 istnieje rzeczy wiście 
Pakosław, syn Lasoty, i jest palatynem sandomirskim. 

Otóż jestem zdania, iż owa zapiska nekrologu kla- 
sztoru lubińskiego odnosi się właśnie do tego Pako- 
sława Lasocica, zaś rok 1170 jest niedającą się bliżej 
wytłumaczyć myłką. Cłiyba, żeby to był tensam Pako- 
sław, który występuje już w latacłi 1146 i 1149 a po raz 
ostatni w r. 1153 (Zobacz wyżej N. 416). 

Następuje szereg rycerstwa świadkującego w r. 1175 
przy wystawieniu przywileju fundacyjnego przez Bole- 
sława Wysbkiego, księcia szląskiego, dla klasztoru lu- 
biąskiego, o których z innych źródeł historycznych nic 
bliższego dowiedzieć się nie można *) : 

558. Boleniew, 559. Nadsciwoj, 

560. Obiesław, 561. Swinesław, 

562. Hieronim, kanclerz, 

563. Komes Bezelin, który nadał klasztorowi lu- 
biąskiemu dwa woły^ konia i wieś około wsi Brzosty 
wraz z rolami, 

564. Bertold, 

565. Piotrek, który być może, iż jest identyczny 
z Piotrem synem Jakusza, zapisanym w albumie kon- 
fraternii lubińskiej pod r. 1176, a świadkującym także 
na podejrzanym przywileju Mieszka Starego dla kla- 
sztoru mogilnieńskiego ^) ; wreszcie 

566. Żyrosław, biskup wrocławski (t 1170—1198), 
którego Długosz zalicza do rodu Porajów, a którego 



') Kod. wielkop. Nr. 21. ^) Ibidem Nr. 33. 



Tom n. 19 




— 290 - 

stannica \v\ glądała tak : (Obacz figurę) O tej 
stannicy dowiadujemy się z przywileju księ- 
cia Henryka . Brodatego, wydanego dla kla- 
sztoru trzebnickiego w r. 1208. 

Przywilej ten, unikat w dyplomatyce pol- 
skiej średniowiecznej, zaopatrzony jest czterema mo- 
nogramami: jeden jest nonogramem księcia Hen- 
ryka Brodatego i wyobraża jego stannicę, drugi mo- 
nogram należy Henrykowi, arcybiskupowi gnieźnień- 
skiemu, trzeci Wawrzyńcowi, biskupowi wrocławskiemu, 
te dwa bez żadnej stannicy, czwarty wreszcie należy 
kapitule wrocławskiej, a w nim figuruje znowu stan- 
nica, ta mianowicie, kt()rą codopiero powyż podaliśmy. 

Jestto stannica runiczna taka, jaką przybierało so- 
bie rycerstwo polskie jeszcze w wieku IX, a zatem 
w czasie pogaństwa; zachodziłoby zatem pytanie, skąd 
kapituła wrocławska mogła przyjść do takiej stannicy. 
Ze ją sobie nie utworzyła wraz z rycerstwem w dobie 
pogańskiej, za tem przemawia fakt, iż wówczas jeszcze 
kapituła wrocławska nie istniała; kiedy zaś kapituła 
wrocławska powstała, wtedy już run u nas nie znano 
wcale. Oczywiście więc ka[)ituła wrocławska otrzymała 
tę stannicę od kt()reg()ś ze swoich biskupów. Przejdźmy 
i(*.li szereg, aby się nuklz przekonać, za któregoto bi- 
skuf)a wroc ławskiego rząchhy, kapituła wrocław^ska mo- 
gła przyjść do owej runicznej stannicy. Wawrzyńca, 
l)isku[)a wrocławskiego (1206 — 1:^22) zalicza wprawdzie 
Dhjgosz do rodu Doliwów, wszelako na monogTamie 
jego, zamieszczonym na powyższym przywileju, nie ma 
wcale stannicy szlacheckiej runicznej, z czegoby wyni- 
kało, że bis]vU[) Wawrzyniec wcale szlachcicem nie był 
a szlacliectwo jego rzekome jest prostym wymysłem 
Długosza. 

Najbliższymi poprzednikami Wawrzyńca byli bi- 
skupi Cyprian (1201—1206) i Jarosław (1198—1201); 
obaj zasiadali na katedrze wrocławskiej zbyt krótko, 
iżby kapituła wrocławska mogła sobie ich runiczną 



— 291 — 

stannicę przez długie używanie przywłaszczyć. Nadto 
biskup Jarosław był Piastowiczem, a stanuica Piastów 
inaczej wyglądała. Dalszym poprzednikiem był biskup 
Żyrosław (1170—1198), który zasiadał lat 28 na kate- 
drze wrocławskiej, czas dość długi, aby jego stannica 
przez ciągłe długoletnie używanie, mogła się stać stan- 
nica kapituły. Otóż jak wspomniałem, zalicza Długosz 
tego Zyrosława do rodu Porajów ; tymczasem po człon- 
kacłi rodu Porajów docłiowały nam się najstarsze pie- 
częcie dopiero z początkiem XIV wieku, lecz żadna nie 
przechowała nam stannicy runicznej, jakiej ród Pora- 
jów przed przyjęciem róży jako łierbu używał, po któ- 
rej moglibyśmy sprawdzić, czy rzeczywiście stannica 
runiczna użyta w monogramie kapituły katedralnej 
wrocławskiej, jest stannica biskupa Zyrosława, czy nie. 

Ale czego nam nie dostarczają najstarsze pieczę- 
cie członków rodu Poraitów, tego nam nadspodziewa- 
nie dostarcza łierbarz szlacłity litewskiej Kojałowicza. 
Otóż łierbarz ten podaje jako łierb rodziny Cłiomińskicłi, 
którzy łierbu Poraj używali, różę, na niej położone są 
dwa znaki runiczne, mianowicie jeden wyobrażający 
herb Kościeszę bez krzyża, drugi właśnie taki sam, jak 
w monogramie kapituły katedralnej wrocławskiej, jest 
starą stannica runiczną rodu Poraitów, że zatem wedle 
wszelkiego prawdopodobieństwa stannicę tę otrzymała 
kapituła wi'ocławska od swego długoletniego pasterza, 
biskupa Zyrosława, który właśnie do rodu Poraj()w 
należał. 

Znowu podajemy szereg rycerstwa, zapisanego 
w albumie konfraternii klasztoru lubińskiego pod r. 1176, 
o których z innycli źródeł historycznych żadnych szcze- 
gółów dowiedzieć się nie można: 

567. Ludzimir, ojciec Borysława, który świadkuje 
także na przywileju Mieszka Starego dla klasztoru mo- 
gilnieńskiego, noszącym fałszywą datę roku 1103, a po- 
chodzącym rzeczywiście z r. 1176. 

19* 



— 292 - 

568. Puteń, świadkujący rciwnież na owym przy- 
wileju Mieszka Starejco dla klasztoru mojcilnieńskiego 
rzekomo w r. 1103; 

569. Andrzej m, 

570. Bogusław IV, syn Nasława; 

571. Przecław IV, świadkujący także wraz z poprze- 
dnimi ua owym podejrzanym dokumencie Mieszka Sta- 
rego dla klasztoru mogilnieńskiego. 

Od niegoto nabył Hemyk Brodaty część dóbr 
Kliszów dla klasztoru ti'zebnickiego. 

Czy ten Przecław jest identyczny z Przecławem 
Jarantowiczem , świadkującym w r. 1189 w Opatowie 
na przywileju Kziamii'za Sprawiedliwego dla kapituły 
katedralnej krakowskiej, rozstrzygnąć nie umiem. Nie- 
prawdopodobnem nie jest. 

572. Jan V, syn Rozdała, czy też Rosława; 

573. Szymon, syn Degnona; 

574. Marcin III; 

575. Mikołaj II, syn Stępoty; 

576. Bożysław, syn Lutwina, 

577. Witosław HI. 

1 znowu szereg rycerzy świadkujących na dworze 
księcia Mieszka Starego w Gnieźnie w r. 1177, przy 
wydaniu przywileju dla klasztoru lubiąskiego z zatwier- 
dzeniem zamiany d()br Boguniowo i Dobrogostowo za 
dobra Słupię ^) : 

578. Abraham, 579. Jawor, 
oSO. Stomir, 581. Stefan II, 
582. Przybysław IV, 583. Adalbert, 

584. Wisław III, zapisany także wraz z żoną i dziećmi 
w album konfraternii klasztoru lubińskiego. Jest on 






^) Kod. wielkopol. Nr. ^-I. 



— 293 — 

synem Prandoty II młodszeg^o, członkiem rodu Odro- 
wążów, dziedzicem Prandocina,^ w którym na początku 
XIII wieku założył i uposażył klasztor Cystersów, prze- 
jęty następnie przez Iwona biskupa krakowskiego i prze- 
niesiony zrazu do Kacie, później do Mogiły pod Kra- 
kowem. 

Synem jego jest Dobiesław. 

585. Mars, 586. Bodzęta, 

587. Obierfaw U, 

588. Baram (czyby był identyczny z występującym 
nieco p()źniej Baranem, rozstrzygnąć nie umiem); 

589. Bars Pomorczyk. 

590. 591. Konrad i Mojko Stojgniewicze, właś(i- 
ciele dóbr Słupi, którą w r. 1177 klasztorowi lubią- 
skiemu za wsie Boguniowo i Dobrogostowo zamienili. 

592. Włodzimirz, brat Leonarda. 

Swiadkuje on na dworze księcia Mieszka Starego 
w r. 1177 w Gnieźnie przy wydaniu przywileju dla kla- 
sztoru lubiąskiego. W buli papieża Celestyna III. 
z r. 1193, zwany on jest patronem klasztoru wrocła- 
wskiego Św. Wincentego; w akcie patryarcliy jerozo- 
limskiego z r. 1188 wspomniany jest, iż nadał klaszto- 
rowi miecliowskiemu wieś Białobrzezie ; jest też wzmian- 
kowany pomiędzy uposażycielami klasztoru wrocła- 
wskiego N. P. Maryi, wreszcie w dokumencie Henryka 
Brodatego z r. 1204 jest wspomniany, że ia extremis 
constitutus nadał klasztorowi wrocławskiemu św. Win- 
centego wieś Świątniki ')• 

Będzie on prawdopodobnie synem po bracie ko- 
mesa Piotrka Włostowicza, może po Bogusławie, a bra- 
tem stryjecznym Swiętosława Piotrkowicza. 

Syn jego, zapisany w nekrologu strzelnieńskim, 
zwał się Swiętostaw. 

Należy on w każdym razie do rodu Łabędzi<)w- 
Wlostów. 



*) Haeusler: Oels N. 11. 



— 294 — 

593. Leonardy brat powyższego Włodzimirza, 
wzmiankowany jako taki w akcie patryarchy jerozo- 
limskiego z r. 1198 dla klasztoru miechowskiego, któ- 
remu nadał wieś w pobliżu Goszczy niżnej, zaś w buli 
papieża Celestyna III z r. 1193 jako patron klasztoru 
wrocławskiego św. Wincentego. 

Jegoto synem prawdopodobnie jest komes Cho- 
cimii* z Chrzanowa, sędzia nadworny z r. 1217, zaś 
prawnukiem Adam Leniartowicz, zrazu wojewoda, na- 
stępnie kasztelan krakow ski za Bolesława Wstydliwego. 

594. Komes Jaksa II czyli Jaksoń. 

Swiadkuje w r. 1177 w Gnieźnie na przywileju 
Mieszka Starego dla klasztoru lubiąskiego. Innym 
pomnikom historycznym nie jest znany. 

595. Giedko II biskup krakowski * 1166 f 1186 '). 

Ze względu, że bracia Giedki nazywają się Woj- 
sław i Trojan II, niemniej, że syn Wojsława I zowie 
się również Trojanem I, zachodzi słuszne przypuszcze- 
nie, że nasz biskup Giedko jest synem tegoto właśnie 
Trojana I a wnukiem Wojsława I. 

Giedko należy niewątpliwie do rodu Ognivv(>w-Lu- 
b()wlit()w, jakto powyż pod N. 337 wykazaliśmy. 

596. Wojsław IV brat Giedki, biskupa krakowskiego. 
Wojsław jest wraz z bratem sw^oim rodzonym 

Giedką biskupem krakowskim, synem Trajana 1 
a wnukiem Wojsława I. 

Jako taki należy on do rodu szlacheckiego Lu- 
bowlitów -Ogniwów, młodszej linii rodu (szczepowego 
Starz()w. 

Był on właścicielem dw och wsi w ziemi wrocław- 
skiej, mianowicie Gros/kowic i Sławna, które zamienił 
z biskupem wrocławskim za inne dwie wsie i te dwie 
wsie (z nazwiska niewiadome) nadał klasztorowi mie- 
cliowskiemu, za świadectwem aktu patryarcłiy jerozo- 
limskiego z r. 1198. 



O Monum. II 775, 778, 77J», 835, 875, 932. 



— 295 — 

Pisał 011 się z Biecliowa a miał synów: Mikułę 
występującego w latacłi 1218 i 1233, Dobiesza wystę- 
pującego w latacłi 1228 i 1230, wreszcie Bronisza ka- 
sztelana czcłiowskiego z r. 1230. 

597. Trojan II, brat rodzony Giedki biskupa kra- 
kowskiego, jest tak jak i ten biskup Giedko synem 
Trojana I a wnukiem Wojsława I, i należy do rodu 
Lubowlitów-Ogniwów. 

Synami jego są Piotr występujący około r. 1206^) 
i Trojan III Trojanowicz występujący w r. 1222. 

Śmi^fć jego kładzie rocznik kapitulny krakowski 
pod r. 1180 2). 

598. Olto syn Żyry, wojewody mazowieckiego 
a prawnuk Wojsława I. Jako syn Zyry wspomniany 
(m jest w dokumencie patryarcłiy jerozolimskiego, wy- 
danym w r. 1198 dla klasztoru miecłiowskiego, iż wraz 
z ojcem swym i matką nadał temuż klasztorowi dwie 
wsie Kije i Samogoszcz. 

599. 600. Baran i syn onegoż komes Jaroclia. Ko- 
mes Jarochia Baranowicz wspomniany jest w przywi- 
leju biskupa Pełki z r. 1192, wydanym dla klasztoru 
jędrzejowskiego, i z tego tylko źr()dła otrzymujemy 
wiadomość o istnieniu jego ojca Barana (w jedenastem 
pokoleniu) który innym spółczesnym źródłom łiistory- 
cznym nie jest znany. 

Jegoto gniazdem rodowem będzie zapewne Bara- 
n()w, miasteczko położone w pow. tarnobrzeskim. 

601, 602. Poznań II i syn jego Marcin IV Pozna- 
nowicz: Marcin Poznanowicz świadkuje w Opatowie 
w r. 1189 przy wydaniu przez księcia Kazimirza Spra- 



') W dokumencie niedatowanym Giedki biskupa płockiego, jest 
to miejsce, gdzie mowa o tym Piotrze uszkodzone. Wydawca Dr 
Ulano wski uzupełnia Petre(nula) ; gdy jednak takie uzupełnienie nie 
ma zgoła żadnego sensu, uzupełniam Petro (filio). 

'*) Monumenta II, 799. 



— 296 — 

wiedli\vt»^o i>iv.yvvilejii dla kapituły katedralnej kra- 
kowskiej. 

Z tegoto źródła dowiadujemy się także o ojcu jego 
Poznanie, innym s[)()łczesn}'Tn źródłom nieznanym, któ- 
rego do jedenastego pokolenia lycerstwa polskiego 
wieków średnich odkażać należy. 

603, 604. Sieciech II i syn jego Smył n Siede- 
chowicz. Smył Sieciechowicz świadkuje w Opatowie 
r. 1189 przy wydaniu przez Kazimirza Sprawiedliwego 
przywileju dla kapituły katedi^alnej ki^akowskiej. Oj- 
ciec jego Sieciech U należy przeto do jedenastego 
pokolenia i jest prawdopodobnie wnukiem Sieciecha I; 
obaj zaś sądząc z imienia Sieciech, należą niewątpliwie 
do rodu Starz()vv małopolskich. Jest ten Sieciech wraz 
z Krzywosądem (prawdopodobnie bratem swym) wspo- 
mniany w wyroku Kazimirza Sprawiedliwego z r. 118T 
wydanym w si)orze tych dw('>ch rycerzy przeciw kapi- 
tule katedralnej płockiej. 

605, 606. Sulisław IV i syn jego Więcław II Suli- 
sławicz. I Więcław Sulisławicz świadkuje w r. 1189 
w Opatowie przy wydaniu przez Kazimirza Sprawie- 
dliwego przywileju dla kapituły katedralnej krakow- 
skiej. Ojciec jego Sulisław należy oczywiście do jede- 
nastego ])okolenia, a z imienia sądząc, prawdopodobnie 
do rodu Starz()W małopolskicli. 

607, 608. Wilk HI i syn jego Piotrek V Wilko- 
wicz. 

Piotrek Wilkowicz świadkuje nSwnież, tak jak 
poprzedni rycerze, w Opatowie r. 1W^ przy wydaniu 
przez Kazimirza Sprawiedliwego ])rzywileju dla ka])i- 
tuły katedralnej krakowskiej. 

Z imienia Wilk sadzać, mógłby on należeć do 
rodu Wilczychkosów. 

609, 610. Zdziebor i syn jego Gwalisz Zdzieborycz. 

Gwalisz Zdzieborycz świadkuje w r. 1189 w Opa- 
towie przy wydaniu przywileju przez Kazimirza Spra- 
wiedliwego na rzecz kapituł}' katedralnej krakowskiej. 



— 297 — 

duDjciec jego stary Zdziebor należy do jedenastego po' 
kolenia. Zresztą o tych dwóch rycerzach źródła spół- 

iC5^esne milczą. Nie umiemy też powiedzieć, do jakiegoby 

noni rodu szlacheckiego polskiego należeli. 

4 Jeszcze przy wydaniu owego przywileju Kazi- 

mirza Sprawiedliwego dla kapituły katedralnej kra- 

jkowskiej w Opatowie w r. 1189 świadkują następujący 

tf rycerze: 

^ 611. Warsz II, syn Męciny. 

Należy on niewątpliwie do rodu szlaclieckiego Ra- 

m wiczów-Werszowców. 

612. Gaweł Slawnikowicz, czyli syn Sławnika I. 
Z imienia Sławnik sądząc, będą to członkowie wielko- 
polskiego rodu Starz()w, osiadłego na Pałukach, a po- 
tomkowie (syn i wnuk) starego Zbyłuta, fundatora 
klasztoru łekneńskiego. 

613. Sulisław V Biernatowicz czyli syn Biernata 
albo Bernarda. Z imienia Sulisław^ czyli Sulek sądząc, 
będą to członkowie rodu małopolskich Starzów. Ów 
piernat należy oczywiście jeszcze do jedenastego po- 
kolenia. 

614. 615. Komes Piotr VI wraz z bratem Bogu- 
sławem V. Wspomina icli stary spisek dotyczący 
wrocławskiego klasztoru NP. Maryi, pochodzący jeszcze 
z XII wieku. Bliższa data jednak i pokolenie, do któ- 
regoby ci dwaj rycerze należeli, żadną miarą oznaczyć 
się nie da. Mogą oni równie dobrze należeć do poko- 
lenia dwunastego, jak do jedenastego lub dziesiątego, 
a ów Piotr może być nawet Piotrkiem Włostem. Wąt- 
pliwość w tej mierze rozstrzygnąć się narazie nie da. 
Wedle owego spisku miał komes Piotr nadać klaszto- 
rowi wrocławskiemu NP. M^ryi wieś Tyniec, którą 
odkupił od żydów, oprócz tego jednego skazańca Boletę, 
zaś brat jego Bogusław nadał kościół św. Wojciecha 
wraz ze wsią Muclioborem. 

Nie jest wszelako wykluczona możość, iż ów ko- 
mes Piotr jest Piotrem Wszeborowiczem , p()źniej- 



— 298 — 

szym palatyneiii kujawskim a kasztelanem kru- 
szwickim. 

Czy on jest identyczny z Piotrem zapisanym 
w alljumie konfraternii klasztoru lubińskiego pod r. 1176 
oraz świadkującym na przywileju Mieszka Starego dla 
klasztoru mogilnieńskiego (W pol. 33), osądzić nie 
umiem. 

W każdym razie obu tych rycerzy należy zaliczyć 
do rodu szlacheckiego ŁabędzicSw-Włostów. 

W albumie konfraternii klasztoru lubińskiego za- 
pisani są pod r. rzekomo 1185. 

616. Dściwój; 

617. Wyszesław z żoną i dziećmi; 

618. Przybysław (sacerdos)\ 

619. Krzywosąd (zapewne brat Sieciecha 11), 
wspomniany jest w wyroku Kazimirza Sprawiedliwego 
z r. 1187, wydanym w sporze tegoż Krzywosąda i Sie- 
ciecha II przeciw kapitule katedralnej płockiej. 

Jako brat Sieciecha II należałby ten Krzywosąd 
do rodu małopolskich StarzcSw. 

620. Wit II, biskup płocki , obecny na sądzie Kazi- 
mirza Sprawiedliwego z r. 1187 w sporze Sieciecha 11 
i Krzywosąda przeciw kapitule katedralnej płockiej ')• 

Do jakiegoby rodu szlacheckiego ten Wit należał, 
odgadnąć nie jesteśmy wstanie. Tylko gdyby się poka- 
zało, że imiona Wit i Wydźga są identyczne, czego 
ocenić nie umiemy, w takim razie ów Wit należałby 
do rodu Lubowlit()w-Ogniwów. 

6*21. Mikołaj III komes palatyn. 

Jest on obecny na sądzie Kazimirza Sprawiedli- 
wego w r. 1187 w sprawie Sieciecha II i Krzywosąda 
przeciw kapitule katedralnej płockiej i tu jest zwany 
^^primas''. Gdy zaś wnet po tem, gdyż już w r. 1192 
występuje jako komes palatyn, przeto jest wszelkie 
praw(l()])odobieństw(), że ()w tytiil y^primas^ oznacza 

') Rzyszcz. Muczk. 1 N. 5. 



— 299 - 

właśnie komesa palatyiia, który był najpierwszym 
urzędnikiem dworskim. 

w r. 1192 świadkuje on jaż jako comes palatiaus 
na akcie Pełki bislvupa kralvOwskiefco dla klasztoru 
jędrzejowskiego ^). 

W akcie wreszcie patryarcliy jerozolimskiego 
z r. 1198 jest wzmianka, że nadał klasztorowi mie- 
cłiowskiemu wsie Jaksice i Rzeplice*)- To posiadanie 
Jaksic, oczywiście gniazda rodowego Jaksy I, nasuwa 
przypuszczenie, iż ów Mikołaj był albo potomkiem 
owego Jaksy, albo jeśli Jaksa I zmarł bezpotomnie, 
I)rzynajmniej bliskim jego krewnym. 

Wedle kroniki Wincentego miał on zostać ko- 
mesem pałacowym (princeps palacii) w r. 1182. Jegoto 
Kazimirz Sprawiedliwy wysłał z wojskiem w celu przy- 
wrócenia ksiącia Romana na tron księstwa halickiego. 
Wraz z Pełką biskupem krakowskim przywraca on 
w r 1193 pokój z królem węgierskim. Po śmierci Ka- 
zimirza Sprawiedliwego w r. 1194 on (eubagiomwi 
primus) stanął wraz z Pełką biskupem krakowskim, 
po stronie starszego syna Kazimirzowego Leszka Bia- 
łego a przeciw Mieszkowi Staremu, z którymto biskupem 
Pełką też opiekę nad małoletnimi synami Kazimii*zo- 
wymi objął. Kiedy jednak wdowa po Kazimirzu Spra- 
wiedliwym, uwiedziona obłudnemi przyrzeczeniami 
Mieszka Starego, ustąpiła mu Krakowa, a następnie 
wygonionemu z Krakowa, po raz wtóry ustąpić była 
gotowa, a Mieszek Stary nalegał na nią, by koniecznie 
palatyna Mikołaja od boku swego oddaliła, palatyn 
Mikołaj widząc niestateczność księżnej wdowy i oba- 
wiając się mogącego każdej chwili nastąpić wygnania, 
przerzucił się na stronę Mieszka Starego i dopomógł 
mu do ponownego objęcia Krakowa. 



') Kod. małopol. 1, N. 3. 
"") Kod. malop. 11, N. 375. 



— 300 — 

W r. 1202 umarł Mieszko Stary a Kraków iia 
mocy układ('>\v z tymże zawartych, winien był powrócić 
do licszka Białego, ktciry tymczasem ustąpiwszy Miesz- 
kowi Staremu Krakowa, sandomirską dzierżył dziel- 
nicę. Oczywiście w tej sandomirskiej swej dzielnicy 
miał swego osobnego komesa palatyna nadwornego, 
imieniem Goworka. To był powód do bardzo cliarakte- 
rystycznego zatargu, który zmienił zupełnie dworski 
charakter urzędu palatyna na ziemski. Kiedy bowiem 
Leszek Biały miał przybyć do Krakowa, aby tu prze- 
nieść swą stolicę, ostrzegł go palatyn Mikołaj, iżby ze 
sobą broń Boże palatyna Goworka nie przyprowadzał. 
Kronika Kadłubka przytacza, jakoby pomiędzy Miko- 
łajem a Goworkiem zachodziły jakoweś gniewy; ja zaś 
rozumiem, że nie gniewy ak raczej nieporozumienie 
prawne między nimi zachodziło. Mikołaj uważał się z« 
palatyna dzielnicy krakowskiej ; gdyby więc Leszek 
przywiódł ze sobą swego nadwornego palatyna Go- 
worka, to Goworek stałby się palatynem ki^akowskim, 
a palatynat Mikołaja zgasnąćby musiał. I tak się też 
prawnie ta kwestya przedstawiała, że skoro palałynat 
był urzędem nadwornym, to z cliwila śmierci Mieszka 
Starego gasł urząd jego nadwornego palatyna Miko- 
łaja, a Leszek Biały miał zupełne prawo przybyć do 
]vrakowa z swym nadwornym palatynem Goworkiem, 
kt(')ry w Krakowie pełnić funkcye komesa pałacowego 
przy swoim księciu Leszku Białym był uprawniony. 
Ijcszek uznał żądanie palatyna Mikołaja za nieuzasa- 
<lni(me, wyprcibowanego sługę swego Gow^orka opuścić 
nie chciał i w sandomirskiej swej dzielnicy pozostał; 
krakowska zaś dzielnica przypadła Władysławowi 
Mieszkowiczowi '). 

W roku wreszcie 1206 umiera palatyn Mikołaj, 
którego kronika wielkopolska mianuje w chwili śmierci 



') Monumenta II, 409, 414, 421, 432, 436, 443, 444, 555, 557, 
541, 544, 549, 550, 552. 



— 301 — 

kasztelanem krakowskim {castellaiius cornes Cracoriends) 
zaś Długosz przedtem naczelnym wojewodą (princeps 
milicie)^ a Leszek Biały objął już bez przeszkody dziel- 
nicę krakowską. 

Mikołaj był bratem rodzonym Pełki biskupa kra- 
kowskiego; Długosz zalicza go do rodu szlacheckiego 
Lis(nv. To podanie Długosza zdaje się być prawdziwem^ 
ileże syn owego palatyna Mikołaja występujący w r. 
1224 na dworze Leszka Białego na wiecu w Róży- 
groclni O, zowie się Mścigniewem Mikołaj o wiczem^ 
a imię Mścigniew czyli Mszczug jest rodowi Lisów 
właściwem. 

622. Piotr Wszeborowicz Stary. Jest on synem 
Wszebora, lecz którego, czy starszego (II) czy młod- 
szego (n), źródła nie dostarczają wskazóweli. Tyllco 
fakt, iż on występuje już w kilka lat po ostatniem 
wystąpieniu Wszebora III (młodszego), a w kilkanaście 
zaledwo po śmierci Wszebora II (starszego), niemniej^ 
iż jako synowie Wszebora II występują w r. 1161 tylko 
Krystyn i Otto, w cłiwili kiedy nasz Piotr już nietylko 
żył, ale nawet jakiś niższy urząd piastować musiał 
i wraz z braćmi na dworze książęcym stawić się był 
powinien, nakazuje nam przypuszczać, iż nasz Piotr 
jest synem raczej Wszebora III (młodszego) a nie 
Wszebora II (starszego). Zresztą kwestya ta jest prawie 
obojętną; gdy bowiem obaj Wszecliborowie są najbliż- 
szymi krewnymi między sobą, a bodaj naw^et czy nie 
rodzonymi braćmi, to czy naszego Piotra wyprowadzi- 
my od Wszebora III czy od Wszebora II, zawsze on 
będzie członkiem rodu Lubowlitów-Ogniwów. 

Świadkuje on na bardzo podejrzanym dokumencie 
księcia Mieszka Starego, wydanym dla klasztoru mo- 
gilnieńskiego (Wp. 33), który nosi niemożebną datę 
r. 1103. Przycliodzi nam atoli w pomoc album kon- 



*) Kod. katedry krak. I, N. 14. 



- 302 — 

fraternii klasztoru lubińskiego, które dosłownie wszy- 
stkich śvviadk()w powyższego dokumentu z datą roku 
1176 wypisuje (Mon. V, 582). 

Ot()ż w tych dw()ch źródłach jest nasz Piotr 
Wszeborowicz zwany palatynem kujawskim a kaszte- 
lanem kruszwickim. Pierwszy tytuł wojewody kujaw- 
skiego nie jest ani na rok 1176 ani w ogóle na wiek XII 
możebny, gdyż aż do samego początku XIII wieku 
urząd palatyna był urzędem ściśle dworskim a nie 
ziemskim. Nasz Piotr Wszeborowicz mógł być w r. 
1176 palatynem nadwornym księcia kujawskiego, jeśli 
takowy istniał, lecz kujawskim palatynem być nie 
mógł. Dowodzi to, iż owa zapiska rzekomo 55 r. 1176, 
dostała się do albumn konfraternii klasztoru lubiń- 
skiego dopiero w wieku Xin, kiedy urząd palatyna 
był już urzędem ziemskim a tradycya, iż był niegdyś 
urzędem nadwornym, już się była zatarła. Że jednak 
ta zapiska nie jest fikcyjną, ale ma autentyczny pod- 
kład, dowodzi zestawienie urzędów palatyna kujaw- 
skiego z godnością kasztelana kruszwickiego. W świe- 
tnej swej rozprawie „O Piaście i piaście" wykazał Dr 
Tadeusz Wojciechowski, iż urząd komesa pałacowego 
czyli palatyna połączony był z grodzierzstwem stołecz- 
nego grodu. Kruszwicę w dawnycłi czasach należy 
uważać na stolicę Kujaw, tam też była siedziba bi- 
skupa kujawskiego. Ot()ż jeśli nasz Piotr Wszeborowicz 
był komesem pałacowym (palatynem) księcia kujaw- 
skiego, to już na mocy tego jego urzędu należało 
doń także grodzierżstwo grodu kruszwickiego. Tylko 
w owej zapisce z r. 1176 powiędzy wyrazy palatinm 
a Cuiaaie należy wprowadzić opuszczony a dla 
przepisywacza z XIU wieku niewythimaczalny wyraz 
dncis^ a wtedy owa zapiska pozbędzie się cechy 
podejźrzenia. 

Kto mógł być jednak owym księciem kujawskim, 
gdyż inaczej godność palatyna w XII wieku bez dworu 
książęcego nie da się pomyśleć. Wiemy, że po śmierci 



- 303 — 

=. Krzywoustego przypadły Kujawy wraz z Mazowszem 
I Kędzierzawemu, Ale Kędzierzawy jako książę mazo- 
wiecki, utrzymywał stolicę swoją niewątpliwie w Płocku 
a nie w Kruszwicy. Wprawdzie Bolesław Kędzierzawy 
: już w r. 1173 umiera, lecz gdy starszy syn Kędzierza- 
wego, również Bolesław imieniem, ojca w zgonie wy- 
przedził, młodszy syn liCszek odziedziczył zarazem 
i Kujawy i Mazowsze a umarł dopiero w r. 1185. I on 
więc zapewne nie w Kruszwicy lecz w Płocku stolicę 
swą utrzymywał, tak, że absolutnie brak nam księcia, 
ktcSryby mógł w r. 1186 w Kruszwicy na Kujawach 
panować, a bez takiego księcia godność palatyńslca 
Piotra Wszeborowicza utrzymać się nie da. Chybaby 
wbrew wyraźnemu twierdzeniu kronikarzy dzielnica 
kujawska albo zaraz po śmierci Bolesława Krzywou- 
stego albo po śmierci Kędzierzawego dostała się Miesz- 
kowi Staremu. Bo cłiociaż Mieszek Stary dopiero w r. 
1202 umiera, a stolicę swą utrzymywał niewątpliwie 
w Wielkopolsce a nie w Kujawacłi, to jednak mamy 
dowody, że książę ten już za życia swego niektórym 
swoim synom osobne dzielnice wydzielił. Przyczyną 
takiego wydzielania synom osobnych dzielnic przez 
panującego księcia za życia swego było postanowienie 
prawa polskiego, iż ojciec jeśli w powtórne związki 
małżeńslde wstąpić pragnie, poprzód synom z pierw- 
szego małżeństwa połowę swego majątku wydzielić 
winien, a dopiero z drugą połową w powtórne związki 
małżeńskie \vstąpić może, którato druga połowa już 
pozostanie dzieciom z drugiego małżeństwa. Otóż kiedy 
Mieszek Stary po śmierci pierwszej żony Elżbiety za- 
mierzał zawrzeć ponowne związki małżeńskie z póź- 
niejszą powtórną żoną swoją Eudoksyą Rnsinką, tedy 
musiał synom swoim z pierwszego małżeństwa Odonowi 
i Stefanowi wydzielić osobne dzielnice. Faktu tego nie 
regestrują nasi kronikarze; że on jednakowoż rzeczy- 
wiście nastąpił, mamy przynajmniej co do Odona do- 
wody w tem, iż jest moneta bita ze stemplem Odona 



- 304 — 

co lżyłoby nieiiiożobnem, gdyby nie był udzielnym księ- 
cieni, a nadto jest pieczijć Odona z tytułem „dwa;", któ- ] 
rej jeszcze syn jego Władysław Odcmicz, zanim sobie 
swoją własną ])ie(.»zęć wyryć dał, do rolcu 1212 używa. 
Zdaje się, iż Odonowi dostał się przy tern wy- 
dzieleniu gnkl Kalisz wraz z należną ziemią. Do 
(Izit^lnicy Stefana brak nam niestety wszell^icli zgda 
skaz()wek. 

Po śmierci iMidoksyi Rnsinki zamierzał jNfieszek 
Stary zawrzeć po raz trzeci związki małżeńskie z Ade- 
lajdą, nnisiał więc znowu synom z drugiego małżeństwa 
mianowicie Bolesławowi, Mieszkowi i Władysławowi 
wydzielić osobne dzielnice. I znowu, chociaż tego fakhi 
kronikarze nasi nie regestrują, mamy przynajmniej co 
do Bolesława dow()d, iż już za życia ojca swego osobną 
dzielnicę posiadał. 

Tego dowodu dostarcza nam niedatowany przy- j 
wilej księcia Konrada mazowieckiego, wydany dla kla- 
sztoru strzeln ieuskiego, ktiiry wydawca prof. Ulanowski 
do roku 1216 lub 1217 odnosi. (Ulanowski: Doloimenty 
kujawskie N. 9). Otóż z tego dokumentu pokazuje się, 
że Bolesław Mioszkowicz był przed swoją śmiercią 
księciem kujawskim i na Kujawacłi wykonywał 
zwierzclmią władzę. A jeśli tak, to Kujawy musiały 
w (Irugii^j ])oł()wie XII wieku należeć nie do mazo- 
wieclviej, lecz do wiellcopolskiej dzielnicy, mianowicie 
do dzielnicy Mieszl<:a Starego. Jakim się to sposobem 
stać mogło. ^lożo się nie pomylimy, jeśli przypuścimy, 
że Kujawy były tern odczepnem, które Kazimirz Spra- 
wiedliwy nuisiał dać Mieszkowi Staremu, aby nie opir 
gnował testamentowi Bolesława Kędzierzawego, zapisu- 
jącego na wypadek bezpotomnej śmierci Leszka 
całą dzielnicę mazowiecko - kujawską Kazimirzowi 
Sprawiedliwemu z zupelnem ])ominięciem Mieszka 
Starego. 

Był więc nasz Piotr Wszeborowicz palatyneni 
czyli komesem pałacowym Bolesława Mieszkowicza 



— 305 — 

księcia kujawskiego. Bolesław poległ w r. 1196 w bi- 
^ twie nad Mozgawą. W tym więc roku i komitat pała- 
^ co wy naszego Piotra Wszeborowicza musiał się skoń- 
^ czyć, jeśli jeszcze żył podówczas, a zostało mu już 
^ tylko grododzierżstwo kruszwickie. 
^ Zdaje się jednak, że Piotr Wszeborowicz umarł 

^ wcześniej jak Bolesław Mieszko wicz, i że osierocony po 
a nim komitat pałacowy przy tym Bolesławie objął 

zi"azu jakiś Henryk a następnie syn naszego Piotra 
1 Krystyn. 

* Ów bowiem dokument Konrada mazowieckiego 
i wyraźnie Krystyna syna Piotra Wszeborowicza pala- 
3 ty nem kujawskim być mieni. Cłiyba, żeby to się działo 

• już na początku XIII wieku, kiedy urząd palatyr 
I na z ,urzędu dworskiego przemienił się na urząd 
-ł ziemski. 

Nekrolog klasztoru lubińskiego, kładąc datę śmierci 
naszego Piotra Wszeborowicza na dzień 12 marca, 
nazywa go fauto?* ed benefactor monasterii Lubinensis. 
Jest on niewątpliwie fundatorem klasztoru w Strzelnie, 
skoro syn jego Krystyn nazywa się na' początku Xm 
wieku patronem tego >+v klasztoru. Na najstarszej 
pieczęci klasztoni -^ -H-^ strzelnieńskiego przecho- 
wało się też godło ^^ stannicze naszego Piotra. 
Wyglądało ono • tak : *^ ^^ a jestto odmiana stannicy 
rodu szlacheckiego i^ Lubowlitów-Ogniwów, do 
któregoto rodu zatem naszego Piotra Wszeborowicza 
zaliczyć winniśmy. Wszelako komitat pałacowy na- 
szego Piotra Wszeborowicza na dworze Bolesława 
Mieszkowicza na Kujawach to już ostatni szczebel jego 
karyery; przedtem zdaje się był komesem pałacowym 
na dworze Mieszka Starego w Kaliszu. Do takiego 
przjrpuszczenia upoważnia nas słup kamienny w Ko- 
ninie z r. 1151, na którym w napisie jest wzmianka, 
że on wskazuje połowę z Kalisza do Kruszwicy, nie- 
mniej, że go kazał postawić komes Piotr palatyn. Jakiż 
to p.ilatyn mógł kazać postawić słup drogowy w Ko- 

Tom II. 20 



— 3()6 — 

ninie? Konin należy do Wielkopolski, tylko więc pa- 
latjn wielkopolski czyli komes pałacowy Mieszka 
Starego mógł w r. 1151 kazać wystawić ów słup 
w Koninie. Zdaje się, że po wydzieleniu Bolesławowi 
Mieszków iczowi dzielnicy kujawskiej, przekazał mii za- 
razem ojciec swego <) wczesnego komesa pałacowego 
Piotra Wszeborowicza na palat\Tia*). 

Prawdopodobnie nasz Pioti* pozostawił po sobie 
tylko jednego sjTia, mianowicie Kryst>Tia zrazu wo- 
jewodę kujawskiego, następnie mazowieckiego, gdyż 
o innych jego synach źrcidła historyczne nic nie wspo- 
minają. 

623. Henryk palatjn Bolesława JMieszkowicza, lisię- 
cia kujawskiego. Zdaje się, iż ten Henryk został palaty- 
nem Bolesława Mieszkowicza dopiero po śmierci Piotra 
Wszeborowicza. Ów bowiem niedatowany dokument 
Konrada mazowieckiego dla klasztoru strzelnieńsldego 
z roku rzekomo 1216 wspomina, iż na prośby tegoto 
Henryka palatyna nadał książę Bolesław Mieszkowicz 
klasztorowi strzelnieiiskiemu wieś Węgrzce. Byłoto za- 
tem po założeniu klasztoru strzelnieńskiego a więc już 
po śmierci Piotra Wszeborowicza. 

Zresztą tego palatyna Henryka żadne inne źnSdła 
dziejowe nie vvsp<miinają. 

624. Smył III Bodzętowicz. Był ten Smył powino- 
w atym Jana arcybiskupa gnieznieńslciego i wspomniany 
jest w niedatowanym przywileju tegoż Jana (z roku 
rzekomo 1166 lub 1167) dla klasztoru Cystersów- w Ję- 
drzejowie, iż ()(] niegoto otrzymał arcybiskup Jan wieś 
Ujazd z przyległemi wsiami, kt()rą następnie Idaszto- 
rowi jędrzejowskiemu nadał. Ten Smył może należeć 
tak dobrze do dwunastego jak i do jedenastego poko- 
lenia; zależeć to będzie od tego, czy datę ow^ego nieda- 
tow anego przyw ileju arcybiskupa Jana odkażemy do 

'j Sprawozdania Koinisyi do badania historyi sztuki w PolsCe, 
tom IV, Krnków 1891 str. 27 tab. iX i X. 



— 307 — 

r. 116t) czy 1167. Zważywszy atoli, iż ojcem naszego 
Smyła może być tylko Bodzęta I żyjący w pokoleniu 
dziesiątem, przeto i my naszego Smyła, jako jego syna, 
nie możemy do późniejszego jak do jedenastego poko- 
lenia odkazywać. 

.legoto gniazdem rodowem będzie zapewne Smiłów 
w pow. radomskim, par. Jastrząb. 

625. Jan kanclerz. Swiadkuje on na przywileju 
księcia Mieszka Starego dla klasztoru trzemeszeńskiego 
z r. 1145 (Wp. 11) a zarazem na przywileju Bolesława 
Kędzierzawego dla klasztoru mogilnieńskiego z nie- 
możebną datą r. 1065 (Wp. 3). 

O rodzie tego Jana nic zresztą bliższego ze źródeł 
liistorycznycłi dowiedzieć się nie można. 

626. Marcin kanclerz. Jest on zapisany w albumie 
konfraternii klasztoru lubieńskiego w zapisce, którą 
wydawca między lata 1150 a 1170 kładzie. Innym źró- 
dłom historycznym nie jest zgolą i^nany. 

627. Pełka, biskup ki'akowski, * 1187 f l'^08 
(Mon. II, 799, 876, 931). Miał on być zdaniem Długo- 
sza bratem rodzonym Mikołaja palatyna, zaś obaj na- 
leżeć mieli do rodu szlacłieckiego Lisów. 

Gorący stronnik małoletnich po Kazimirzu Spra- 
wiedliwym pozostałych dzieci: Leszka Białego i Kon- 
rada, sprawował rządy kraju wraz z palatynem Miko- 
łajem podczas ich nieletności. 

628. Wojtek stolnik, swiadkuje on na przywileju 
opatowskim Kazimirza Sprawiedliwego z r. 1189 dla 
kapituły katedralnej krakowskiej (Kat. I, 4); innym 
pomnikom historycznym nie jest znany. 

Jeszcze na przywileju opatowskim Kazimirza Spra- 
wiedliwego z r. 1189, wydanym dla kapituły katedral- 
nej krakowskiej (Kat. I, 4), spotykamy następujących 
śwdadków, innym źródłom nieznanych: 

20* 



— 3()6 — 

ninie? Konin należy do Wielkopolski, tj-lko więc pa- 
lat>Ti wielkopolski czyli komes pałacowy Mieszka 
Starego in()gł w r. 1151 kazać wystawać ów slup 
w Koninie. Zdaje się, że po wydzieleniu Bolesławowi 
Mieszko wieżowi dzielnicy kujawskiej, przekazał mii za- 
razem ojciec swego <)wczesnego komesa pałacowego 
Piotra Wszeborowicza na palatyna *). 

Prawdopodobnie nasz Piotr pozostawił po sobie 
tylko jednego syna, mianowicie Krystyna zrazu wo- 
jewodę kujawskiego, następnie mazowieckiego, gdyż 
o innycli jego synacli źr<)dła liistoryczne nic nie wspo- 
minają. 

623. Henryk palatyn Bolesława Mieszkowicza, księ- 
cia kujawskiego. Zdaje się, iż ten Henryk został palaty- 
nem Bolesława ]Mieszkowi(*za dopiero po śmierci Piotra 
Wsze])orowicza. Ow bowiem niedatowany dokument 
Konrada mazowieckiego dla klasztoru strzelnieńskiego 
z roku rzekomo 1216 wspomina, iż na prośby tegoti> 
Henryka palatyna nadał książę Bolesław Mieszkowicz 
klasztorowi strzelnieńskiemu wieś Węgrzce. Byłoto za- 
tem po założeniu klasztoru strzelnieńskiego a więc już 
])o śmierci Piotra Wszeborowicza. 

Zresztą tego palatyna Henryka żadne inne źnWła 
dziejowe nie wspominają. 

624. Smył III Bodzętowiez. Był ten Smył powino- 
watym Jana arcybiskupa gnieźnieńskiego i wspomniany 
jest w niedatowanym przywileju tegoż Jana (z roku 
rzekomo 1166 lub 1167) dla klasztoru Cvsters<>w w Je- 
drzejowie, iż od niegoto otrzymał arcybiskup Jan wieś 
Ujazd z przyległemi wsiami, kt()rą następnie klaszto- 
rowi jędrzejowskiemu nadał. Ten Smył może należeć 
tak dobrze do dwunastego jak i do jedenastego poko- 
lenia; zależeć to będzie od tego, czy datę owego nieda- 
towanego przywileju arcybiskupa Jana odkażemy do 

') Sprawozdania Komisyi do badania historyi sztuki w Polste, 
tom TV, Krnków 1891 str. 27 tab. JX i X. 



wileju księcia Mieszka Starego z r. 1176 dla klasztoru 
mogilnieńskiego. 

641. Bodysław podkomorzy, również w codopiero 
wzmiankowanym przywileju Mieszka Starego z r. 1176 
wspomniany. 



Z szeregu osób duchownych, żyjących w tem po- 
koleniu wypada wspomnieć: 

Radosta opata, Miłosta i Lubkosta subdyakonów, 
zapisanych w albumie konfraternii klasztoru hibińskiego 
(Mcm. V, 576), Jakuba arcybis. gnieźnieńskiego ^ 1120 
t 1148, Pejana kanclerza a następnie biskupa poznań- 
skiego ^ 1146 t 1151, Stefana biskupa lubuskiego, 
świadkującego w r. 1149 na przywileju Bolesława Kę-. 
dzierzawego dla klasztoru w*rocławskiego kŚw. Wincen- 
tego, Stefana biskupa poznańskiego ^ 1148 f 1158, Ber- 
narda biskupa poznańskiego ^ 1159 f 1164, Radwana 
biskupa poznańskiego ^ 1172, Roberta zrazu biskupa 
wrocławskiego, następnie biskupa krakowskiego ^ 1143 
t 1143, Mrokotę kanclerza, świadkującego w Opatowie 
r. 1189, następnie biskupa poznańskiego f 1196, Piotra 
arcybiskupa gnieźnieńskiego, Herubina biskupa poznań- 
skiego ^ 1174 t 1181, Benedykta biskupa poznańskiego, 
wystawiającego w r. 1187 przywilej Szpitalnikom jero- 
zolimskim w Poznaniu (Wp. 29), Zyzdka arcybiskupa 
gnieźnieńskiego, świadkującego na przywileju Mieszka 
Starego z r. 1177 (Wp. *2'2), Stefana biskupa kujawskiego, 
obecnego na sądzie Kazimirza Sprawiedliwego z r. 1187 
(RM. I, 5), Arnolda biskupa lubuskiego, wspomnianego 
w dokumencie Mieszka Starego z r. 1177, Roberta bi- 
skupa wrocław^skiego, wspomnianego w buli papieża 
Celestyna III z r. 1193, Hannibala kustosza katedral- 
nego la*akowskiego f 1173, wreszcie Bartę proboszcza 
katedralnego płockiego, obecnego na sądzie księcia Ka- 
zimira Sprawiedliwego w r. 1187, Bogdana proboszcza 
katedralnego ki'akowskiego f 1179, Amileja scliolastyka 



— 308 — 

629. Wyszęta, 

630. Wyszek, 

631. Piotr podkanclerzy, wreszcie 

632. Wielisław Jerozolimczyk. 

r 

Swiadkuje jeszcze na tym dokumencie i mistrz 
Wincenty, o którym w następnem pokoleniu będzie 
mowa. 

633. Wojciech (Albertus), o którym wspomina bulą 
papieża Celestyna III z r. 1193 (Wp. 31), iż klasztorowi 
wrocławskiemu św. Wincentego nadał wieś Widawę. 

634. Przełaj, brat Budzi woj a, o którym wspomina 
akt patryarchy jerozolimskiego z r. 1198, iż klasztorowi 
miechowskiemu nadał kościół w Gnieźnie (in Gueneznef) 
wraz z dwoma wsiami (Mp. II, 375). 

635. Mateusz, brat Jana, wspomniany w doku- 
mencie patryarcłiy jerozolimskiego z r. 1198, jako po- 
siadacz Gościradzic (Mp. II, 375). 

636. Zbyłut II komes, swiadkuje na podejrzanym 
dokumencie księcia Mieszka Starego dla klasztoru mo- 
gilnieńskiego z niemożliwą datą r. 1100 (Wpoi. 36). 
Być może, iż dokument ten jest prostym falsyfikatem, 
a ()w Zbyłut wprost skomponowaną osobą. 

637. Degno HI komes, swiadkuje wraz z powyż- 
szym Zbyłutem II na tymsamym podejrzanym doku- 
mencie księcia Mieszka Starego dla klasztoru mogil- 
nieńskiego z niemożliwą datą r. 1100. I on może być 
wprost skomponowaną osobą na tym podrobionjon do- 
kumencie. 

638. Bień, swiadkuje on na podejrzanym doku- 
mencie księcia Mieszka Starego dla klasztoioi mogil- 
nieńskiego z niemożebną datą r. 1103, którą na zasadzie 
albumu konfraternii klasztoru lubińskiego na rok 1176 
sprostować należy (Wp. 33). 

639. 640. Albert de Dysz z bratem swoim Rosła- 
wem, wspomnieni we wzmiankowanym codopiero przy- 



— 309 — 

wileju księcia Mieszka Starego z r. 1176 dla klasztoru 
mogilnieńskiego. 

641. Bodysław podkomorzy, również w codopiero 
wzmiankowanym przywileju Mieszka Starego z r. 1176 
wspomniany. 



Z szeregu osób ducliownycli, żyjących w tem po- 
koleniu wypada wspomnieć: 

Radosta opata, Miłosta i Liibkosta subdyakonów, 
zapisanych w albumie konfraternii klasztoru lubińskiego 
(Mcm. V, 576), Jakuba arcybis. gnieźnieńskiego ^ 1120 
f 1148, Pejana kanclerza a następnie biskupa poznań- 
skiego ^ 1146 t 1151, Stefana biskupa lubuskiego, 
świadkującego w r. 1149 na przywileju Bolesława Kę-. 
dzierzawego dla klasztoru w*rocławskiego św. Wincen- 
tego, Stefana biskupa poznańskiego ^ 1148 f 1158, Ber- 
narda biskupa poznańskiego ^ 1159 f 1164, Radwana 
biskupa poznańskiego ^ 1172, Roberta zrazu biskupa 
wrocławskiego, następnie biskupa krakowskiego ^ 1143 
f 1143, Mrokotę kanclerza, świadkującego w Opatowie 
r. 1189, następnie biskupa poznańskiego f 1196, Piotra 
arcybiskupa gnieźnieńskiego, Herubina biskupa poznań- 
skiego ^ 1174 t 1181, Benedykta biskupa poznańskiego, 
wystawiającego w r. 1187 przywilej Szpitalnikom jero- 
zolimskim w Poznaniu (Wp. 29), Zyzdka arcybiskupa 
gnieźnieńskiego, świadkującego na przywileju Mieszka 
Starego z r. 1177 (Wp. 22), Stefana biskupa kujawskiego, 
obecnego na sądzie Kazimirza Sprawiedliwego z r. 1187 
(RM. I, 5), Arnolda biskupa lubuskiego, wspomnianego 
w dokumencie Mieszka Starego z r. 1177, Roberta bi- 
skupa wrocławskiego, wspomnianego w buli papieża 
Celestyna III z r. 1193, Hannibala kustosza katedral- 
nego krakowskiego f 1173, wreszcie Bartę proboszcza 
katedralnego płockiego, obecnego na sądzie księcia Ka- 
zimira Sprawiedliwego w r. 1187, Bogdana proboszcza 
katedralnego krakowskiego f 1179, Amileja scholastyka 



— 312 — 

650. Bień świadkuje na przywileju Mieszka 
Starego dla klasztoru mogilnieńskiego z fałszywą 
datą r. 1103, należącym wszelako pod r. 1176 
(Wp. 33). 

651. Bodepor, ziemianin małopolski. Syn jego 
Radwan Bodeporowicz świadkuje na wyroku Marka wo- 
jewody krakowskiego z r. 1220 (RM. I, 11). 

652. Bodzęta komes, ziemianin małopolski. Syn 
jego Domasław Bodzętowicz świadkuje na dokumencie 
Radwana, również małopolskiego ziemianina z r. 1212. 
I drugi jego sjti Świętosław świadkuje rów-nież na 
tymże akcie Radwana z r. 1212 (Kat. I, 8). 

Po imionach Bodzęta i Świętosław sądząc, jest ten 
Bodzęta członkiem rodu Lubowlitów-Ogniwów, a co 
więcej prawdopodobne, (*.złonkiem rodu Włostó w. Przypo- 
minamy bowiem, iż wnuk Piotrka Włosta zwał się 
również komesem Bodzęta a miał svna rówTiież Swię- 
tosława. 

653. Bogusław, ziemianin małopolski. Syn jego 
Wojsław^ Bogusławicz, rycerz Jakuba wojewody a na- 
stępnie kasztelana sandomirskiego, jest obecny z dwo- 
rem księcia Leszka Białego na wiecu w Różygrochu 
w r. 1224 (Kat. I, 14): 

Dwaj inni synowie jego snąć starsi: Świętosław 
i Przecław, świadkują na przywileju księcia Konrada 
mazowieckiego z r. 1218 (RM. II, 3) i są prawdopo- 
dobnie ziemianami mazowickimi, snąć ów Bogusław 
posiadał dobra ziemskie tak w Małopolsce jak i na 
Mazowszu. 

Z imion synów jego Wojsława i Świętosława są- 
dząc, był Bogusław prawdopodobnie członkiem rodu 
Lubowlitów-Ogniw(')w. 

654. Boguta, ziemianin małopolski. Syn jego To- 
masz Bogucic jest obecny wraz z dworem księcia Leszka 
Białego, w Sudiedniowie na wiecu prawdopodobnie 
w r. 1224 odbytym (Kat. 1, 15). 



— 311 — 

Był on zdaje się koniuszym {agazo) na dworze 
książąt krakowskich. Z jego synów^ jeden Stefan, ka- 
sztelan bolesławiecki, występuje jako taki w latach 
1223 i 1232 (Mog. 3, Mp. II, 406), a oprócz tego besę 
godności w latach 1209 i 1231 (Wp. 64 i Mog. 12); 
drugi Andrzej w r. 1222 na wiecu nad Szreniawą 
(Kat. I, 14). 

Należy on do rodu szlacheckiego Lisów i być może, 
iż jest jednym z członków szląskiej rodziny Wierzbiń- 
skich z Wierzbna. 

64r). Astołd, ziemianin mazowiecki. Syn jego Mi- 
kołaj świadkuje w r. 1222 na przywileju księcia Kon- 
rada dla klasztoru czerwińskiego (RM. I, 16). 

64(). Baron komes, nadał klasztorowi wrocław^- 
skiemu św. Wincentego wieś Gorzeć (Chorech, Wp. 31). 

Syn jego Karol Baronowdcz występuje w r. 1208 
(Haeusler: Oels 17, 18). 

()47. Bawor, ziemianin małopolski. Syn jego Ba* 
wor Baworowicz występuje w r. 1222 na wiecu nad 
Szreniawą (Kat. I, 14). 

648. Biezdrów, ziemianin wielkopolski. Syn jego 
Bogumił Biezdrowicz świadkuje na przywileju księcia 
Władysława Odonicza z r. 1231, wydanym dla klasztoni 
w Obrze (Wp. 130). 

Jegoto gniazdem rodowem jest Biezdrowo, wieś 
paraf, w po w. szamotulskim. 

649-a i 649-b. Biedrzyk czy też Biedrzych, i ojciec 
jego Biodro. Syn jego Mikołaj Biedrzychowicz świadkuje 
na przywileju księcia Henryka Brodatego, wydanym 
w r. 1203 dla klasztoru w Trzebnicy (Haeusler: Oels 
N. 9). Jego ojciec zwał się praw^lopodobnie Biodro i na- 
leżał do pokolenia jedenastego rycerstwa polskiego wie- 
ków średnich. 

Jego gniazdem rodowem będzie zapewne wieś 
Biedrzycliów w pow. opatowskim, par. l^asocin. 



— 312 — 

650. Bień świadkiije na przywileju Mieszka 
Starego dla klasztoru mogilnieńskiego z fałszj^ą 
datą r. 1103, należącjTn wszelako pod r. 1176 
(Wp. 33). 

651. Bodepor, ziemianin małopolski. Syn jego 
Radwan Bodeporowicz świadkiije na wyroku Marka wo- 
jewody krakowskiego z r. 1220 (RM. I, 11). 

652. Badzęta komes, ziemianin małopolski. Syn 
jego Domasław Bodzętowicz świadkiije na dokumencie 
Radwana, nnynież małopolskiego ziemianina z r. 1212. 
I drugi jego sjti Świętosław świadkuje rciwnież na 
tymże akcie Radwana z r. 1212 (Kat. I, 8). 

Po imionach Bodzęta i Świętosław sądząc, jest ten 
Bodzęta członkiem rodu Lubowlitów- Ogniwo w, a co 
więcej prawdopodobne, (*złonkiem rodu Włostów. Przypo- 
minamy bowiem, iż wnuk Piotrka Włosta zwał się 
również komesem Bodzęta a miał svna rrtwTiież Swię- 
tosława. 

653. Bogusław, ziemianin małopolski. Syn jego 
Wojsław Bogusławicz, rycerz Jakuba wojewody a na- 
stępnie kasztelana sandomirskiego, jest obecny z dwo- 
rem księcia I^eszka Białego na wiecu w Różygrochu 
w r. 1224 (Kat. I, 14): 

Dwaj inni synowie jego snąć starsi: Świętosław 
i Przecław, świadkiiją na przywileju księcia Konrada 
mazowieckiego z r. 1218 (KSL II, 3) i są pi^awdopo- 
dobnie ziemianami mazowickimi , snąć ów Bogusław 
posiadał dobra ziemskie tak w Małopolsce jak i na 
Mazowszu, 

Z imion synów jego Wojsława i Swiętosława są- 
dząc, był Bogusław prawd()j)odobnie członkiem rodu 
Lubowlitów-(Jgniw()vv. 

654. Boguta, ziemianin małopolski. Syn jego To- 
masz Bogucic jest obecny wraz z dworem księcia Leszka 
Białego, w Suchedniowie na wiecu prawdopodobnie 
w r. 1224 odbytym (Kat. I, 15). 



— 313 — 

t 655. Bok, zapewne ziemianin szląski. Syn jego 

i Mieczysław Boczek świadkuje na przywileju księcia 
Henryka Brodatego z r. 1208 dla klasztoru trzebni- 
ckiego (Haeusler: Oels N. 19). 

656. Bolech, ziemianin małopolski. Syn jego Wa- 
; wrzyniec Bolechowicz jest obecny wraz z dworem księ- 
cia I^eszka Białego na wiecu w Różygrocłiu r. 1224 
(Kat. I, 14). 

Rzadki to wyjątek, żeby rycerz dostojny nosił 
w tej epoce imię tak na wskroś gminne, jakiem jest 
imię Bolecłi, używane acz bardzo często, przecież tylko 
przez ludność wieśniaczą. 

657. Borzym, ziemianin mazowiecki. Syn jego 
Mikołaj Borzymowicz świadkuje na przywileju księcia 
Konrada mazowieckiego z r. 1222 dla klasztoru czer- 
wińskiego (RM. I, 16). 

Jego gniazdem rodow^em będzie zapewne Borzy- 
mów wieś w^ po w. stopnickim, par. Oleśnica. 

658. Bożej, ziemianin mazowiecki. Syn jego Bo- 
żej Bożejowicz świadkuje na przywilejach księcia Kon- 
rada mazowieckiego z lat 1218 i 1224 (RM. II, 3, Ula- 
now^ski: Dokumenty Icujawskie N. 14). 

Jego gniazdem rodowem będzie wieś Bożejowice 
w pow. inowrocławskim. 

659. Boźysław, zapewne ziemianin szląski. Syn 
jego Jędrycli Bożysławicz świadkuje na przywileju księ- 
cia Henryka Brodatego z r. 1203 dla klasztoni trzebni- 
ckiego (Haeusler: Oels N. 9). 

660. Bronisz, zapewne ziemianin kujawski. Syno- 
wie jego Marcin i Chwał świadkują na jednym przy- 
wileju klasztoru strzelnieńskiego z r. 1220 (Ulano wski: 
Dokumenty kujawskie N. 13). 

Jego gniazdem rodowem będzie zapewne Br<mi- 
szew", wieś w pow. włocławskim, par. Cliodecz. 

661. Budziwój, snąć ziemianin szląski. Synowie 
jego Stefan i Uniemir świadkują w r. 1203 na przywi- 



— 314 — 

leju H(*nrvka Bnnlatł^^u dla klasztoru trzebniekii^ 
THaeiisler: Oels N. 9). 

f)G'2, GGd. Bnkr Hugo (i s\ti jego GraMa), śnać 
ziemianin mazowiecki. W r. 1*218 występuje wnuk j^o 
Marcin Grabik (RM. II, 3), z cz^) się okazuje, że 
lingo Hukr należy jeszcze do dziesiąt^^ pokolenia, 
a syn jego Grabią do pokolenia jedenast^^. Jakoż 
w przywileju z r. 1218 wydanym przez księcia Konrada 
mazowieckiego dla Marcina Grabika, jest Hugo Bukr 
wyraźnie wzmiankowany jak(^ wspcUcześnik Bolesława 
Krzywoustego, (k1 kt<irego kilkunastu luewolnych pod- 
(lanycJ) w darze otrzymał. Być może, iż syn jego Gra- 
bią jest praojcem rodu szlacheckiego Grabiów, gdyż 
przyjiada on właśnie na te czasy, kiedy najwcześniej 
l)(»rb Grabią mógł powstać. 

664. Cherubin, ziemianin małopolski. Syn jego 
.lanek (.'herubinowicz świadkuje na dokumencie księżnej 
Grzymisławy z r. 1228 (Mp. II, 395). 

665. Chocimir, ziemianin małoiK)lskL Syn jego 
komt?s Mikołaj Chocimirowicz świadkuje na dokumen* 
cie wojewoiJy Pakosława z r. 1233 dla klasztoru mie- 
<!li()Wskiego (Mp. II, 407). 

Zważywszy, iż w trzynastym pokoleniu występuje 
inny koin(»s Cliociniir syn Leonarda i ojciec Leonarda, 
zaś iniie LtMniard jest właściwem rodowi Łabędzir>w- 
\Vł()st()W, prz(3t() i tego naszego Cliocimira do rodu szla- 
checkiego Łabędzic) w- Włost(hv odkazujemy. 

Jegoto *;Tuazdein rodowem będzie zapewne wieś 
K<)cuivrz<'>w (oczywiście przekręcona nazwa zamiast 
ClH>ciinir<)w) pod Krakowem. 

()(')(). Chrap, ziemianin małopolski. Syn jeg:o Suli- 
sław (Jlii'a[)owicz występuje wraz z dworem księcia 
Leszkći Białego na wiecu nad Szreniawą w r. 12*22 
(Kat. I, 14). 

Ponieważ imię jef>o syna Sulisław jest właściwe 
rodowi Starz()w niałopolskiiili, przeto i te«co Chrapa 



— 315 - 

s do rodu szlacheckiego Starzów małopolskich zaliczyć 
skłonni jesteśmy. 

667. Czesław, snąć ziemianin wielkopolski. Syn 
jego Piotrek Czesławicz świadkuje na przywileju księ- 
cia Władysława Odonicza z r. 1209 dla klasztoru trze- 

■ bnickiego (Wp. 64). 

668. Dalbert, ziemianin wielkopolski. Syn jego 
^ Mikołaj Dalbertowicz świadkuje na przywileju z r. 1231, 

wystawionym przez członków rodu Odrowąż()w na rzecz 
klasztoru Cystersów w Mogile (Mog. 12). 

669. Debło, ziemianin kujawski. Jest on wspo- 
mniany w dokumencie Konrada mazowieckiego dla 
klasztoru strzelnieńskiego, pocłiodzącym prawdopodo- 
bnie z r, 1216 (Ulanowski: Dokumenty kujawskie N. 9). 

Jegoto gniazdem rodowem będzie zapewne wieś 
Debły w pow. warszawskim, par. Leszno. 

670. Detlep, ziemianin wielkopolski. Syn jego 
Piotr Detlepowicz świadkuje na przywileju księcia 
Władysława Odonicza z r. 1231 dla klasztoru w Obrze. 
(Wp. 'l31). 

671. Dniepr, ziemianin małopolski. Z synów jego 
Jan Dnieprowicz, rycerz wojewody Pakosława, wystę- 
puje w latach 1222 i 1231 (Kat. I, U, Mog. 12), zaś 
drugi syn Godyk kapelan nadworny biskupa krakow- 
skiego, w r. 1222 (Kat. I, 14). 

672. Dobiesław komes, ziemianin małopolski. Z sy- 
nów jego Piotr świadkuje na przywileju księżnej Grzyr 
misławy z r. 1228 (Mp. II, 395), zaś dwaj inni, snąć 
młodsi: Szaweł i Sąd w r. 1231 na jednym z przywilei 
Jclasztoru mogilskiego (Mog. 12). 

Jestto dziedzic Prandocina, syn Prandoty II młod- 
szego, członek rodu Odrowąż(ńv, który po raz ostatni 
występuje jako świadek na przywileju Leszka Białego 
dla klasztoru sulejowskiego, prawdopodobnie z r. 1206 
(Mp. I, 4). 

673. Dobiesz z Bytomia, ziemianin widocznie szla- 
ski, przebywający w Małopolsce. Syn jego Stefan Do- 



— 318 — 

Ojciec Gniewka zwał się oczywiście Gniewem i na- 
leżał do pokolenia jedenastego rycerstwa polskiego wie- 
ków średnich. 

Od tegoto Gniewa zapewne pochodzi miasto Gniew 
(Mewę) w pow. kwidzyńskim, zaś od syna jego Gniewka 
miejscowość Gniewk()w w pow. gnieźnieńskim lub ino- 
wrocławskim. 

Z imienia sądząc stary Gniew mógł należeć do 
rodu Kościeszów-Strzegoniów, imię bowiem Gniewosz 
jest właściwe rodowi Kościeszów, zaś imię Gniewomir 
rodowi Strzegoniów, któreto oba rody od rodzonych po- 
chodzące braci, chodziły zrazn osobno, następnie jednak 
zrekonsolidowały się napo wrót pod wspólnem godłem 
Kościeszy, kt()ra się wskutek tej rekonsolidacyi także 
Strzegomia nazywa. 

684, 685. Gołej wraz z synem Gościsławem. Syn 
Gościsława Golejowicza a wnuk Goleja, Piotr podsędek 
mazowiecki księcia Konrada, występuje w r. 1218 
(RM. II, 3). 

Stary Gołej dziad Piotra Gościsławicza , należy 
oczywiście jeszcze do jedenastego pokolenia. Syn Go- 
ścisława Jan kanonik krakowski, występuje w r. 1214 
w akcie biskupa Wincentego Kadłubka dla klasztoru 
miechowskiego jako świadek (Mp. II, 383). 

686. Góra. Syn jego Paweł Górka cześnik biskupa 
krakowskiego a ziemianin małopolski, występuje wraz 
z dworem księcia Leszka Białego w r. 1224 na wiecu 
w Różygrochu (Kat. I, 14). 

687. Gosław, ziemianin mazowiecki. Jeden z s\- 
nów jego Włost świadkuje w r. 1218 na przywileju 
księcia Konrada (RM. II, 3), zaś drugi Krysz czy 
Krzysz, ziemianin małopolski, świadkuje na akcie ksicr 
żnej Grzymisławy z r. 1230 dla klasztoru miechowskiego 
(Mp. II, 401). 

Z imienia Włosta Gosławicza sądząc należałoby 
starego Gosława wraz z jego potomstwem zaliczyć do 
rodu Łabędziów-Włostów. 



— 317 — 

wreszcie niektóre rodziny wielkopolskie używające herbu 
Nałęcz, noszą przymianek Dzierżykraj. Ze względu, że 
nasz Dzierżykraj był ziemianinem małopolskim, zaś ród 
Nałęczów stanowczo do ziemian wielkopolskicłi należy, 
mogłaby co do naszego Dzierżykraja zacliodzić tylko 
wątpliwość, czy go do Rawiczów czy do Mądrostków 
odkażać. 

677. Dzietrzyk, ziemianin małopolski. Syn jego 
Dobiesław Dzietrzykowicz świadkuje na przywileju 
członków rodu Odrowążów, wystawionym w r. 1231 dla 
klasztoni Cystersów w Mogile (Mog. 12). 

Jegoto gniazdem rodowem będzie zapewne wieś 
Dzietrzycłiowice dziś Wietrzycłiowice, wieś par. w pow. 
radłowskim. 

678. Falibóg raczej Chwalibóg, ziemianin mało- 
polski. Syn jego Wrociżyr Falibożyc świadkuje na 
przywileju członków rodu Odrowążów, wystawionym 
w r. 1231 dla klasztoru Cystersów w Mogile. 

Jegoto gniazdem rodowem będzie zapewne wieś 
Cłiwalibogowice w pow. pinczowskim, par. Opatowice. 

679. Gasztołd, ziemianin mazowiecki. Jego syn 
Godfryd Gasztołdzic świadkuje w r. 1221 na przywileju 
księcia Konrada mazowieckiego dla klasztoru czerwiń- 
skiego (RM. I, 13). 

680. Gaweł, ziemianin szląski. Syn jego Dobrogost 
Gawłów świadkuje w r. 1203 na przywileju księcia Hen- 
ryka Brodatego dla klasztoru trzebnickiego (Haeusler: 
Oels N. 9). 

681. Gierwazy, ziemianin małopolski. Syn jego 
Tomasz Gerwazowicz obecny w^az z dworem księcia 
Leszka Białego na wiecu nad Szreniawą w r. 1222 
(Kat. I, 14). 

682. 683. Gniew i syn jego Gniewek, (ziemianie pra- 
wdopodobnie małopolscy). Syn Gniewka Dawid obecny 
wraz z dworem księcia Leszka Białego na wiecu nad 
Szreniawą w r. 1222 (Kat. I, 14). 



— 308 — 

629. Wyszęta, 

630. Wyszek, 

631. Piotr podkanclerzy, wreszcie 

632. Wielisław Jerozolimczyk. 

Świadkiije jeszcze na tym dokumencie i mistrz 
Wincenty, o ktcirym w następnem pokoleniu będzie 
mowa. 

633. Wojciech (Albertus), o którym w^spomina bulą 
papieża Celestyna III z r. 1193 (Wp. 31), iż klasztorowi 
wrocławskiemu św. Wincentego nadał w^ieś Widawę. 

634. Przełaj, brat Budziwoja, o którym wspomina 
akt patryarchy jerozolimskiego z r. 1198, iż klasztorowi 
miechowskiemu nadał kościół w Gnieźnie (m Gueneznefj 
wraz z dwoma wsiami (Mp. II, 375). 

635. Mateusz, brat Jana, wspomniany w doku- 
mencie patryarchy jerozolimskiego z r. 1198, jako po- 
siadacz Gościradzic (Mp. II, 375). 

636. Zbyłut II komes, świadkuje na podejrzanym 
dokumencie księcia Mieszka Starego dla klasztoru mo- 
gilnieńskiego z niemożliwą datą r. 1100 (Wpoi. 36). 
Być może, iż dokument ten jest prostym falsyfikatem, 
a ów Zbyłut wprost skomponowaną osobą. 

637. Degno HI komes, świadkuje wraz z powyż- 
szym Zbyłutem II na tymsamym podejrzanym dol^u- 
mencie Icsięcia Mieszka Starego dla klasztoru mogil- 
nieńskiego z niemożliwą datą r. 1100. I on może być 
wprost skomponowaną osobą na tym podrobionjon do- 
kumencie. 

638. Bień, świadkuje on na podejrzanym dolcu- 
mencie księcia Mieszka Starego dla klasztoru mogil- 
nieńskiego z niemożebną datą r. 1103, którą na zasadzie 
albumu konfraternii klasztoru lubińskiego na rok 1176 
sprostować należy (Wp. 33). 

639. 640. Albert de Dysz z bratem swoim Rosła- 
wem, wspomnieni we wzmiankowanym codopiero przy- 



— 309 — 

wileju księcia Mieszka Starego z r. 1176 dla klasztoru 
mogilnieńskiego. 

641. Bodysław podkomorzy, również w codopiero 
wzmiankowanym przywileju Mieszka Starego z r. 1176 
wspomniany. 



Z szeregu osób ducliownjcli, żyjących w tem po- 
koleniu wypada wspomnieć: 

Radosta opata, Miłosta i Lubkosta subdyakonów, 
zapisanych w albumie konfraternii klasztoru lubińskiego 
(Mon. V, 576), Jakuba arcybis. gnieźnieńskiego ^ 1120 
t 1148, Pejana kanclerza a następnie biskupa poznań- 
skiego ^ 1146 t 1151, Stefana biskupa lubuskiego, 
świadkującego w r. 1149 na przywileju Bolesława Kę-. 
dzierzawego dla klasztoru Wrocławskiego kŚw. Wincen- 
tego, Stefana biskupa poznańskiego ^ 1148 f 1158, Ber- 
narda biskupa poznańskiego ^ 1159 f 1164, Radwana 
biskupa poznańskiego ^ 1172, Roberta zrazu biskupa 
wrocławskiego, następnie Ińskupa krakowskiego ^ 1143 
t 1143, Mrokotę kanclerza, świadkującego w Opatowie 
r. 1189, następnie biskupa poznańskiego f 1196, Piotra 
arcybiskupa gnieźnieńskiego, Herubina biskupa poznań- 
skiego ^ 1174 t 1181, Benedykta biskupa poznańskiego, 
wystawiającego w r. 1187 przywilej Szpitalnikom jero- 
zolimskim w Poznaniu (Wp. 29), Zyzdka arcybiskupa 
gnieźnieńskiego, świadkującego na przywileju Mieszka 
Starego z r. 1177 (Wp. 2'2), Stefana biskupa kujawskiego, 
obecnego na sądzie Kazimirza Sprawiedliwego z r. 1187 
(RM. I, 5), Arnolda biskupa lubuskiego, wspomnianego 
w dokumencie Mieszka Starego z r. 1177, Roberta bi- 
skupa wrocław^skiego, wspomnianego w buli papieża 
Celestyna III z r. 1193, Hannibala kustosza katedral- 
nego krakowskiego f 1173, wreszcie Bartę proboszcza 
katedralnego płockiego, obecnego na sądzie księcia Ka- 
zimira Sprawiedliwego w r. 1187, Bogdana proboszcza 
katedralnego krakowskiego f 1179, Amileja scliolastyka 



— 310 — 

katedralnego krakowskiego f 1177, wreszcie Wiberta 
(t 1178) i Walentego (f 1177) kanoników tegoż kościoła 
(Mon. II, 799, 935). 



Doniieszczaniy tu jeszcze poczet rycerzy, należą- 
cycli do dwunastego pokolenia, których w^prawdzie 
żadne współczesne źródła historyczne nie podają, o kt()- 
rycli istnieniu jednak w dwunastem pokoleniu otrzy- 
mujemy wiadomość po icli synach, występującycli w po- 
koleniu trzynastem, kt^Srzy przy swoich imionach zarazem 
imiona swych ojców w formie zazwyczaj patronimicznej 
kładą. I tak, jeśli n. p. pod r. 1231 spotykamy jako 
świadka Jana Abramowicza, to stąd logiczny wniosek, 
iż w poprzedniem (t. j. dwunastem) pokoleniu żył jego 
ojciec Abram czyli Abraliam, innym źródłom history- 
cznym nieznany i t. p. 

642. Abram czyli Abraham, ziemianin małopolski' 
Syn jego Jan Abramowicz występuje w latach 1229 
i 1231 (Mp. I, 12, Mog. 12 '), 

643. Adlard, ziemianin mazowiecki. Syn jego Wie- 
lisław Adlardowicz występuje jako świadek w r. 1218. 
(RM. II, 3). 

644. Andrzej brat Mateusza, ziemianin małopol- 
ski. Jest on wspomniany w dokumencie patryarchy je- 
rozolimskiego z r. 1198, iż nadał klasztorowi miecliow- 
skiemu wieś Bawół (Mp. II, 375). 



') Ponieważ cytaty źródeł u dołu zabierają dużo miejsca a nadto 
odrywają uwagę, przeto kłaść je będziemy odtąd w tekście i skracać; 
następnie : RM. znaczy kodeks dyplomatyczny polski Rzyszczewskiego 
i Muczkowskiego, Mp. kodeks dyplomatyczny małopolski, Wp. ko- 
deks dyplomatyczny wielkopolski, Kat. kodeks katedry krakowskiej 
Św. Wacława, Maz. kodeks dyplomatyczny mazowiecki, Mog. kodeks 
dyplomatyczny klasztoru mogilskiego, Tin. kodeks dyplomatyczny ty- 
niecki, wreszcie Mon. Monumenta Poloniae łiistorica. Liczba położona 
przy cytacie źródła oznacza przy dyplomataryuszacłi numer bieżący, 
jakim dokument jest oznaczony, zaś przy Monumentacli stronicę. 



— 323 — 

dokumencie Marka wojewody z r. 1230 dla klasztoru 
mogilskiego (Mog. U). 

716. Menera, ziemianin mazowiecki. Syn jego 
Abraham Menerzyc, podskarbi księcia Konrada mazo- 
wieckiego, świadkuje na dokumencie tegoż księcia z r. 
1218 (RM. II, 3). 

717. Mieczsław III, ziemianin mazow.-mało polski. 
Syn jego Bogusza Mieczsławicz ziemianin mazowiecki, 
świadkuje na przywileju księcia Bolesłavva Konrarlo- 
wicza dla biskupa płockiego z r. 1229 (Maz. 5); drugi 
syn Mikołaj ziemianin małopolski świadkuje na doku- 
mencie członków rodu Odrowążów z r. 1231 dla kla- 
sztoru Cystersów w Mogile (Mog. 12). 

718. Mikuł, ziemianin sieradzki. Syn jego Jan 
Mikuło wicz świadkuje na przywileju księcia Bolesława 
Konradowicza z r. 1233 dla klasztoru sulejowskiego 
(RM. I, 23). 

Jegoto gniazdem rodowem będzie zapewne Miku- 
łów miasto okręgowe w powiecie pszczyńskim. 

719. Miłosław II, brat Iwana, syn Szawła czyli Pa- 
wła z Końskiego, wnuk starego Prandoty I, członek 
rodu Odrowążów (patrz powyż. pod N. 701). 

720. . Młodota, ziemianin małopolski. Syn jego 
Krystyn Młodocic świadkuje na dwóch przywilejacłi 
księżnej Grzymisławy z lat 1228 i 1230 (Mp. II, 395 
i 401). 

Jegoto gniazdem rodowem jest wieś Młodocin 
w pow. radomskim, par. Kowala stępocina. 

721. Mojek, ziemianin szląski. Syn jego Mojek 
Mojkowicz wspomniany w przywileju księcia Henryka 
Brodatego z r. 1203 dla klasztoru trzebnickiego, jako 
świadek (Haeusler : Oels 9). 

Jegoto gniazdem rodowem będą zapewne Majko- 
wice, wieś w pow. noworadomskim, par. Ręczno. 

722. Mróz, ziemianin małopolski. Syn jego Stefan 
Mrozowicz obecny wraz z dworem księcia Leszka Bia- 
łego w r. 1222 na wiecu nad Szreniawą (Kat. I^ 14). 

21* 



— 312 — 

650. Bień świadkuje na przywileju Mieszka 
Starego dla klasztoru mogilnieńskiego z fałszywą 
datą r. 1103, należącym wszelako pod r. 1176 
(Wp. 33). 

651. Bodepor, ziemianin małopolski. Syn jego 
Radwan Bodeporowicz świadkuje na wyroku Marka wo- 
jewody krakowskiego z r. 1220 (RM. I, 11). 

652. Bodzęta komes, ziemianin małopolski. Syn 
jego Domasław Bodzętowicz świadkuje na dokum^encie 
Radwana, również małopolskiego ziemianina z r. 1212. 
I drugi jego sjti Swiętosław świadkuje niwnież na 
tymże akcie Radwana z r. 1212 (Kat. I, 8). 

Po imionach Bodzęta i Swiętosław sądząc, jest ten 
Bodzęta członkiem rodu Lubo wlitów- Ogniwo w, a co 
więcej prawdopodobne, (*.złonkiem rodu Włostów. Przypo- 
minamy bowiem, iż wnuk Piotrka Włosta zw^ał się 
również komesem Bodzęta a miał svna rówTiież Swię- 
tosława. 

653. Bogusław, ziemianin małopolski. Syn jego 
Wojsław Bogusławicz, rycerz Jakuba wojewody a na- 
stępnie kasztelana sandomirskiego, jest obecny z dwo- 
rem księcia Ijeszka Białego na wiecu w Różygrochu 
w r. 1224 (Kat. i, 14): 

Dwaj inni synowie jego snąć starsi: Swiętosław 
i Przecław, świadkują na przywileju księcia Konrada 
mazowieckiego z r. 1218 (RM. II, 3) i są prawdopo- 
dobnie ziemianami mazowickimi, snąć ów Bogusław 
posiadał dobra ziemskie tak w Małopolsce jalv i na 
Mazowszu. 

Z imion synów jego Wojsława i Swiętosława są- 
dząc, był Bogusław prawdoi)()d()bnie członkiem rodu 
Lubowlitów-Oiirniw()w. 

654. Boguta, ziemianin małopolski. Syn jego To- 
masz Bogucic jest obecny wraz z dworem księcia Leszka 
Białego, w Sucliedniowie na wiecu prawdopodobnie 
w r. 1224 odbytym (Kat. I, 15). 



— 313 — 

655. Bok, zapewne ziemianin szląski. Syn jego 
Mieczysław Boczek świadkuje na przywileju księcia 
Henryka Brodatego z r. 1208 dla klasztoru trzebni- 
ckiego (Haeusler: Oels N. 19). 

656. Bolech, ziemianin małopolski. Syn jego Wa- 
wrzyniec Bolecliowicz jest obecny wraz z dworem księ- 
cia Ijeszka Białego na wiecu w Różygrochu r. 1224 
(Kat. I, 14). 

Rzadki to wyjątek, żeby rycerz dostojny nosił 
w tej epoce imię tak nawskróś gminne, jakiem jest 
imię Bolech, używane acz bardzo często, przecież tylko 
przez ludność wieśniaczą. 

657. Borzym, ziemianin mazowiecki. Syn jego 
Mikołaj Borzymowicz świadkuje na przywileju księcia 
Konrada mazowieckiego z r. 1222 dla klasztoru czer- 
wińskiego (RM. I, 16). 

Jego gniazdem rodow^em będzie zapewne Borzy- 
mów wieś w pow. stopnickim, par. Oleśnica. 

658. Bożej, ziemianin mazowiecki. Syn jego Bo- 
żej Bożejowicz świadkuje na przywilejacli księcia Kon- 
rada mazowieckiego z lat 1218 i 1224 (RM. II, 3, Ula- 
nowski: Dokumenty I<:ujawskie N. 14). 

Jego gniazdem rodowem będzie wieś Bożejowice 
w pow. inowrocławskim. 

659. Bożysław, zapew^ne ziemianin szląski. Syn 
jego Jędrycłi Bożysławicz świadkuje na przywileju księ- 
cia Henryka Brodatego z r. 1203 dla klasztoni trzebni- 
ckiego (Haeusler: Oels N. 0). 

660. Bronisz, zapewne ziemianin kujawski. Syno- 
wie jego Marcin i Chwał świadkują na jednym przy- 
wileju klasztoru strzelnieńskiego z r. 1220 (Ulano wski: 
Dokumenty kujawskie N. 13). 

Jego gniazdem rodowem będzie zapewne Broni- 
szew% wieś w pow. włocławskim, par. Cliodecz. 

661. Budziwój, snąć ziemianin szląski. Synowie 
jego Stefan i Uniemir świadkują w i*. 1203 na przywi- 



— 314 — 

leju Henryka Brodatego dla klasztoru trzebnickiego 
(Haeusler: Oels N. 9). 

662, 663. Biikr Hugo (i syn jego Grabią), Snąć 
zieuiianin mazowiecki. W r. 1218 występuje wnuk jego 
Marcin Grabik (RM. II, 3), z czego się okazuje, że 
Hugo Biikr należy jeszcze do dziesiątego pokolenia, 
a syn jego Grabią do pokolenia jedenastego. Jakoż 
w przywileju z r. 1218 wydanyn) przez księcia Konrada 
mazowieckiego dla Marcina Grabika, jest Hugo Bukr 
wyraźnie wzmiankowany jako wspołcześnik Bolesława 
Krzywoustego, od którego kilkunastu niewolnych pod- 
danych w darze otrzymał. Być może, iż syn jego Gi^a- 
bia jest praojcem rodu szlacheckiego Grabi6v\% gdyż 
przypada on w^łaśnie na te czasy, kiedy najwcześniej 
herb Grabią mógł powstać. 

664. Cherubin, ziemianin małopolski. Syn jego 
Janek Cherubinowicz świadkuje na dokumencie księżnej 
Grzymisławy z r. 1228 (Mp. H, 395). 

665. Cliocimir, ziemianin małopolski. Syn jego 
komes Mikołaj Chocimirowicz świadkuje na dokumen- 
cie wojewody Pakosława z r. 1233 dla klasztoru mie- 
chowskiego (Mp. II, 407). 

Zważywszy, iż w trzynastym pokoleniu występuje 
inny komes Cliocimir syn Leonarda i ojciec Leonarda, 
zaś imię l^eonard jest właściw^em rodowi Łabędziciw- 
Wł()st()w, przeto i tego naszego Chocimira do rodu szla- 
checkiego Labędzi()w-Włost()w odkazujemy. 

Jegoto gniazdem rodowem będzie zapewne wieś 
Kocmyrz(>w (oczywiście przekręcona nazwa zamiast 
Cliociinirów) pod Krakowem. 

()()G. Clirap, ziemianin małopolski. Syn jego Suli- 
shiw Chrapowicz występuje wraz z dworem księcia 
Leszka Białego na wiecu nad Szreniawą w r. 1222 
(Kat. I, 14). 

Ponieważ imię jego syna Snlisław jest właściwe 
rodowi Starz()w małopolskie]), przeto i tego Chrapa 



— 315 - 

I do rodu szlacheckiego Starz()w małopolskich zaliczyć 

skłonni jesteśmy. 
- 667. Czesław, snąć ziemianin wielkopolski. Syn 

_ jego Piotrek Czesławicz świadkuje na przywileju księ- 
cia Władysława Odonicza z r. 1209 dla klasztoru trze- 
bnickiego (Wp. 64). 

668. Dalbert, ziemianin wielkopolski. Syn jego 
Mikołaj Dalbertowicz świadkuje na przywileju z r. 1231, 
wystawionym przez członków rodu Odrowążów na rzecz 
klasztoru Cystersów w Mogile (Mog. 12). 

669. Debło, ziemianin kujawski. Jest on wspo- 
mniany w dokumencie Konrada mazowieckiego dla 
Idasztoru strzelnieńskiego, pocłiodzącym prawdopodo- 
bnie z r. 1216 (Ulanowski: Dokumenty kujawskie N. 9). 

Jegoto gniazdem rodowem będzie zapewne wieś 
Debły w pow. warszawskim, par. Leszno. 

670. Detlep, ziemianin wielkopolski. Syn jego 
Piotr Detlepowicz" świadkuje na przywileju księcia 
Władysława Odonicza z r. 1231 dla klasztoru w Obrze. 
(Wp. 'l31). 

671. Dniepr, ziemianin małopolski. Z synów jego 
Jan Dnieprowicz, rycerz wojewody Pakosława, wystę- 
puje w latach 1222 i 1231 (Kat. I, 14, Mog. 12), zaś 
drugi syn Godyk kapelan nadworny biskupa krakow- 
skiego, w r. 1222 (Kat. I, 14). 

672. Dobiesław komes, ziemianin małopolski. Z sy- 
nów jego Piotr świadkuje na przywileju księżnej Grzyr 
misławy z r. 1228 (Mp. II, 395), zaś dwaj inni, snąć 
młodsi: Szaweł i Sąd w r. 1231 na jednym z przywilei 
Jclasztoru mogilskiego (Mog. 12). 

* Jestto dziedzic Prandocina, syn Prandoty 11 młod- 

szego, członek rodu Odrowążów, który po raz ostatni 
występuje jako świadek na przywileju Leszka Białego 
dla klasztoru sulejowskiego, prawdopodobnie z r. 1206 
(Mp. I, 4). 

673. Dobiesz z Bytomia, ziemianin widocznie szlą- 
ski, przebywający w Małopolsce. Syn jego Stefan Do- 



— 316 — 

bieszewicz świadkuje na dokumencie Iwona biskupa 
krakowskiego z r. 1223 dla klasztoru mogilskiego 
(Mog. 3); drugi syn Piotr Dobieszewicz świadkuje na 
przywileju z r. 1231 wystawionym przez członków rodu 
Odrowążów dla klasztoru mogilskiego (Mog. 12) oraz 
w r. 1233 na przywileju wojewody Pakosława dla kla- 
sztoru miechowskiego (Mp. II, 407). 

674. Dobrogost. Syn jego Mikołaj Dobrogostowicz 
występuje w przywileju księcia Konrada mazowieckiego 
z r. 1219 dla biskupstwa płockiego (Ulanowski: Doku- 
menty kujawskie N. 10); drugi zaś Jan ziemianin 
wielkopolski, występuje jako świadek w r. 1233 
(Wp. 151). 

Jegoto zapewne gTiiazdem rodowem jest wieś Do- 
brogostowo (Dobergast) na Szląsku pruskim w pcw. 
stivelińskini, par. Dankowice. 

675. Domasław, ziemianin szląski. Sjn jego Słup 
Domasławicz podkomorzj' księcia Henryka Brodatego, 
świadkuje na przywileju tegoż księcia z r. 1209, wy- 
danym dla klasztoru wrocławskiego N. P. Maryi (Haeu- 
sler: Oels N. 20). 

676. Dzierźykraj, ziemianin małopolski. S}'n jego 
Doman Dzierżykrajowicz świadkuje na wyroku Marka 
wojewody krakowskiego z r. 1220 (RM. I, 11): inny 
syn Rożek, ziemianin wielkopolski, wspomniany jest 
w dokumencie z r. 1233, iż klasztorowi lubiąskiemu 
nadał wieś Rzetnię (Wp. 151); trzeci wreszcie syn Pioti' 
ziemianin sieradzki, świadkuje na przywileju księcia 
Bolesława Konradowicza z r. 1233 dla klasztoru sule- 
jowskiego. (RM. 1, 23). 

Co do kwestyi, do jakiegoby rodu szlaclieckiejjfo 
tego Uzierżykraja odkażać, biorąc za podstawę do- 
niysł()w oczywiście tylko samo imię dla braku wszel- 
kich innych wskazcSwek, przedstawiają się niei)rzezwy- 
ciężone trudności: syn bowiem Goworka zowie się 
Dzierżykrajem, a to jest niewątpliwy Rawicz, inny Dzier- 
źykraj z Wielowsi z r. 1302 należy do rodu Mądrostków, 



— 317 — 

V 

ai wreszcie niektóre rodziny wielkopolskie używające herbu 
1^ Nałęcz, noszą przymianek Dzierżykraj. Ze względu, że 
i nasz Dzierżykraj był ziemianinem małopolskim, zaś ród 
b Nałęczów stanowczo do ziemian wielkopolskich należy, 
f m^ogłaby co do naszego Dzierżykraja zachodzić tylko 
1 wątpliwość, czy go do Rawiczów czy do Mądrostków 

odkażać. 
y 677. Dzietrzyk, ziemianin mało{)olski. Syn jego 

I Dobiesław Dzietrzykowicz świadkuje na przywileju 
f członków rodu Odrowążów, wystawionym w r. 1231 dla 
I klasztoni Cystersów w Mogile (Mog. 12). 

Jegoto gniazdem rodowem będzie zapewne wieś 

Dzietrzychowice dziś Wietrzychowice, wieś par. w pow. 

radłowskim. 

678. Falibóg raczej Cliwalibóg, ziemianin mało- 
polski. Syn jego Wrociżyr Falibożyc świadkuje na 
przywileju członków rodu Odrowążów, wystawionym 
w r. 1231 dla klasztoru Cystersów w Mogile. 

Jegoto gniazdem rodowem będzie zapewne wieś 
Chwalibogowice w pow. pinczowskim, par. Opatowiec. 

679. Gasztołd, ziemianin mazowiecki. Jego sjm 
Godfryd Gasztołdzic świadkuje w r. 1221 na przywileju 
księcia Konrada mazowieckiego dla klasztoru czerwiń- 
skiego (RM. I, 13). 

680. Gaweł, ziemianin szląski. Syn jego Dobrogost 
Gawłów świadkuje w r. 1203 na przywileju księcia Hen- , 
ryka Brodatego dla klasztoru trzebnickiego (Haeusler: 
Oels N. 9). 

681. Gierwazy, ziemianin małopolski. Syn jego 
Tomasz Gerwazowicz obecny wraz z dworem księcia 
Leszka Białego na wiecu nad Szreniawą w r. 1222 
(Kat. I, 14). 

682. 683. Gniew i syn jego Gniewek, (ziemianie pra- 
wdopodobnie małopolscy). Syn Gniewka Dawid obecny 
wraz z dworem księcia Leszka Białego na wiecu nad 
Szreniawą w r. 1222 (Kat. I, 14). 



— 318 — 

Ojciec Gniewka zwał się oczywiście Gniewem i na- 
leżał do pokolenia jedenastego rycerstwa polskiego wie- 
k()w średnich. 

Od tegoto Gniewa zapewne pochodzi miasto Gniev 
(Mewę) w po w. kwidzyńskim, zaś od syna jego Gniewka 
miejscowość Gniewk(')w w pow. gnieźnieńskim Inb ino- 
wrocławskim. 

Z imienia sądząc stary Gniew mógł należeć d(» 
rodu Kościeszów-Strzegoniów, imię bowiem Gniewosz 
jest właściwe rodowi KościeszcSw, zaś imię Gniewoinir 
rodowi Strzegoni()w, ktoreto oba rody od rodzonych po- 
chodzące braci, chodziły zrazu osobno, następnie jednak 
zrekonsolidowały się napownSt pod wsptilnem godłem 
Kościeszy, ktiira się wskutek tej rekonsolidacyi t^kże 
Strzegomia nazywa. 

684, 685. Gołej wraz z synem Gościsławem. Syn | 
Gościsława Golejowicza a wnuk Goleja, Piotr podsędek J 
mazowiecki księcia K<mrada, występnie w r. 1218 
(RM. II, 3). 

Stary Gołej dziad Piotra Gościsławicza , należy 
oczywiście jeszcze do jedenastego pokolenia. Syn Go- 
ścisława Jan kanonik krakowski, występuje w r. 1214 
w akcie biskupa Wincentego Kadłubka dla klasztoru 
miechowskiego jako świadek (Mp. II, 383). 

686. Góra. Syn jego Paweł Górka cześnik biskupa 
krakowskiego a ziemianin małopolski, występuje wraz 
z dworem księcia Leszka Białego w r. 1224 na wiecu 
w R()żygr()cliu (Kat. I, 14). 

687. Gosław, ziemianin mazowiecki. Jeden z s\- 
nów jego Włost świadkuje w r. 1218 na przywileju 
księcia Konrada (RM. II, 3), zaś drugi Krysz czy 
Krzysz, ziemianin małopolski, świadkuje na akcie ksier 
żnej Grzymisławy z r. 1230 dla klasztoru miechowskiego 
(Mp. II, 401). 

Z imienia Włosta Gosławicza sądząc należałoby 
starego Gosława wraz z jego potomstwem zaliczyć do 
rodu Łabędziów-Włostów. 



— 319 — 

688. Gotart, ziemianin sieradzki. Syn jego Idzik 
Grotartowicz obecny jest w r..l224 wraz z dwoiłem księ- 
cia Leszka Białego na wiecu w Różygrocliu (Kat. 
1,14). 

689. Grabią, zapewne ziemianin mazowiecki. Był 
on synem Hugona Bukra (N. 662), zaś syn jego Marcin 
Grabik występuje w przywileju księcia Konrada ma- 
zowieckiego z r. 1218 (RM. II, 3). 

690. Henryk, ziemianin małopolski. Z synów jego 
jeden Szczodr Henrykowicz świadkuje na dokumencie 
księżnej Grzymisławy z r. 1228 (Mp. II, 395), drugi 
Pakosław Henrykowicz, ziemianin szląski, świadkuje 
na przywileju członków rodu Odrowążów z r. 1231 dla 
klasztoiii Cystersów w Mogile (Mog. 12), trzeci wreszcie 
Miron Henrykowicz, brat stryjeczny Sędziwoja kantora 
gnieźnieńskiego, świadkuje na dokumencie księcia Wła- 
dysława Odonicza z r. 1231 dla klasztoni w Obrze 
(Wp. 130). 

691. Hrostla, ziemianin małopolski. Syn jego Piotr 
Hi'ostlewicz świadkuje na przywileju księżnej Grzymi- 
sławy z r. 1228 (Mp. II, 395). 

692. Hugo, ziemianin wielkopolslci. Syn jego Wy- 
szota świadkuje na akcie Bronisza z r. 1230 dla kla- 
sztoru paradyskiego (Wp. 126). 

693. Jadnik, ziemianin kujawski. 

Syn jego Piotr Jadnikowicz wspomniany w doku- 
mencie księcia Konrada mazowieckiego dla klasztoru 
strzelnieńskiego, pocliodzącym prawd o])odobnie z r. 1216 
(Ulanowski: Dokumenty kujawskie N. 9). 

694. Jaksoń, ziemianin szląski. Syn jego Piotr 
oi^az wnuki Bogumił i Młodej wzmiankowani w przy- 
wileju Henryka Brodatego z r. 1203 dla klasztoru trze- 
bnickiego (Haeusler: Oels 9). Ód niego pochodzi 
wieś Jaksonowo w obw. wrocławskim, hi campibus 
Slesie. 

695. Jakób z Jemielna, ziemianin małopolski. Syn 
jego Spicygniew świadkuje na dokumencie wojewody 



— 320 — 

^[arka z r. 1230 dla klasztoru mogilskiego (Mog. U). 

()J)G. Jan, ziemianin małopolski. Syn jego Ni^ 
sław Janowicz obecny wi-az z dworem księcia Leszka 
Iłiałe^o na wiecu nad Szreniawą w r. 1222 (Kat 
I, U). 

G97. Janek czyli Janik, ziemianin wielkopolsko- 
szląski. Syn jego Jan czyli Janusz Janikowicz lub Jan- 
kowicz występuje w przywileju księcia Henryka Bro- 
(late<i:() z r. 1203 dla klasztoru traebnickiego (Haeusler: 
Oels y), zaś powt()niie świadkuje na przywileju księcia 
Władysława Odonicza z r. 1209 dla tegoż klasztoni 
trzebnickiego (Wp. 64). 

098. Janusz, ziemianin mazowiecki. Syn jego Bo- 
gusza Januszowicz świadkuje w r. 1229 na przywileju 
księcia Bolesława inazowieckiego dla biskupstwa pło- 
ckiego (Maz. 5). 

699. Jarach, ziemianin szląski. Syn jego Jarosław 
Jaracliowicz, kasztelan reczyiiski, świadkuje na przy- 
wileju biskupa Iwona z r. 1223 dla klasztoru Cyster- 
s()w w Mogile (Mog. 3). 

700. Jarost, ziemianin małopolski. Syn jego Fal 
Jarostowicz świadkuje na przywileju księcia Leszka 
Białego z r. 1225 dla klasztoni Cystersów w Mogile 
(Mog. 4). 

701. 702. Iwan komes i brat jego komes MUosbw, 
ziemianie mał()])()lscy. Jeden z symiw komesa Iwana, Bo- 
gusław Iwanowicz świadkuje na przywdleju Icsięcia 
Władysława Odonicza z r. 1209 dla klasztoru ti^zebni- 
cki(»go (Wp. 64), drugi Iwo jest scholarem krakowskim 
w r. 1230 (Mog. 10). Innych jego synów przytacza 
przywilej członk()w rodu Odrowążów z r. 1231, wydany 
dla klasztoru Cystersów w Mogile (Mog. 12), lecz ich 
miesza razem z synami brata jego komesa Miłosława 
w ten sposób, że jednych od drugich żadną miai*ą od- 
dzielić nie* podobna. Byli zaś tymi synami komesów 
Miłosława i Iwana ci pięciu : Mateusz, Sieciesław, Sąd, 



— 321 — 

|| Mikiił i Iwan, lecz którzy z nich byli Miłosławiczami 
I a kt()rzy Iwano wieżami, rozstrzygnąć nie można. 
i . Komesowie Iwan i Miłosław są synami komesa 
j Szawła czyli Pawła z Końskiego, a wnukami starego 

Prandoty I, a zatem członkami rodu Odrowążów. 
Ii 703. Ketel, ziemianin wielkopolski. Syn jego Hen- 

j ryk czyli Indrych Kietlicz wzmiankowany jest w ro- 
li czniku Traski pod r. 1191, zaś w roczniku krakowskim 
j pod r. 1192 (Monum. II, 835), jest też wspomniany 
w przywileju księcia Henryka Brodatego z r. 1203 dla 
klasztoru trzebnickiego (Haeusler: Oels 9). 

704. Klemens U, ziemianin wielkopolsko-małopolski. 
Syn jego Wierzbięta Klemensowicz wspomniany jest 
w^ przywileju księcia Władysława Odonicza z r. 1213 
dla klasztoru ołobockiego (Wp. 81). 

Z imion Klemens i Wierzbięta sądząc, są to człon- 
kowie rodu Gryfltów małopolskich. 

Inny syn tegoż Klemensa również Klemens świad- 
kuje na akcie księcia Henryka Brodatego z r. 1229 dla 
klasztoru tynieckiego (Tin. 7), oraz na przywileju księ- 
żnej Grzymisławy z r. 1231 (Mp. I, 13). 

705, 706. Klim i syn jego Klimek, ziemianie małopol- 
scy. Syn Klimka Janek obecny jest wraz z dworem 
księcia Leszka Białego w r. 1222 na wiecu nad Szre- 
niawą (Kat. I, 14). Ojciec Klimka musiał się zwać 
oczywiście Klimem i należał do jedenastego poko- 
lenia. 

707. Krzysztofor, ziemianin małopolski. Syn jego 
Mikołaj Krzysztoforowicz świadkuje w r. 1228 na przy- 
wileju księżnej Grzymisławy (Mp. II, 395). 

708. Łambin czy też Łębin, ziemianin małopolski. 
Syn jego Janek Lambinowicz świadkuje w r. 1228 na 
przywileju księżnej Grzymisławy (Mp. II, 395). 

709. Lasota, ziemianin małopolski. Wedle treści 
aktu patryarcliy jerozolimskiego z r. 1198 nadał on 
klasztorowi miecliowskiemu wieś Dłubnię, dziś Imbra- 
mowice w pow. olkuskim (Mp. II, 375). 

Tom n. ' 21 



— 32-2 — 

Syn jego Pakosław zwany starszym, jest kaszte- 
lanem krakowskim w r. 1228. 

Jegoto gniazdem rodowem jest prawdopodobnie 
Lasocin miasteczko w pow. opatowskim. 

710. Łodger, ziemianin małopolski. Syn jego F«i- 
lisław czy też Chwalisław Lodgerowicz świadkuje na 
przywileju księżnej Grzymisławy z r. 1228 (Mp. II, 395). 

711. Łupus zapewne Wilk IV, ziemianin mazowiecki. 
Syn jego Jan świadkuje na dokumencie księcia Kon- 
rada mazowieckiego, rzekomo z r. 1230 (RM. II, 437). 

712. Łutsław n czyli Łiisław, ziemianin małopolski. 
Syn jego Wojsław Lutsławicz jest obecny w r. 1222 
wi^az z dworem księcia Leszka Białego na wiecu nad 
Szreniawą (Kat. 1, 14). 

Jegoto gniazdem rodowem są Lusławice, wieś 
w pow. brzeskim, par. Zakliczyn, którą jeszcze w r. 1243 
posiadał Wydżga kasztelan krakowski. Otóż imię Wy- 
dżga jest właściwe rodowi szlacheckiemu laibowlitów- 
Ogniwów, a i imię syna Ijusławowego Wojsława wska- 
zuje również na ród szlacliecki Ijubowlitów-Ogniwów, 
wskutek czego i naszego Lusława do tegoż rodu Lu- 
bowlit()w-Ogniwów zaliczyć winniśmy. 

713. Magnus n, ziemianin małopolski. Jego synowie 
Janusz i Piotr swiadkują na przywileju księżnej Grzy- 
misławy z r. 1228 (M]). II, 3i)5). 

Z imienia sądząc należy ten Magnus do rodu szla- 
checkiego Ogończyk(')w-Pował()w. 

Jegoto gniazdem rodowem są zapewne Alagiuisze- 
wice w pow. pleszewskiui. 

714. Maluj, ziemianin małopolski. Jego syn Bog- 
dasz Małiijowicz świadkuje na przywileju księżnej 
Grzymisławy z r. 1228 (Mp. II, 395). 

715. Marcin V, ziemianin małopolsko- mazowiecki. 
Z synów jego starszy Lasota, ziemianin mazowiecki, 
świadkuje na przywileju lisięcia Konrada mazowie- 
ckiego z r. 1221 dla klasztoru czerwińskiego (RM. I, 
14) ; młodszy Jakub ziemianin małopolski, świadkuje na 



— 323 — 

dokumencie Marka wojewody z r. 1230 dla klasztoru 
mogilskiego (Mog. U). 

716. Menera, ziemianin mazowiecki. Syn jego 
Abraham Menerzyc, podskarbi księcia Konrada mazo- 
wieckiego, świadkuje na dokumencie tegoż księcia z r. 
1218 (RM. II, 3). 

717. Mieczsław III, ziemianin mazow.-mało polski. 
Syn jego Bogusza Mieczsławicz ziemianin mazowiecki, 
świadkuje na przywileju księcia Bolesława Konrado- 
wicza dla biskupa płockiego z r. 1229 (Maz. 5); drugi 
syn Mikołaj ziemianin małopolski świadkuje na doku- 
mencie członków rodu Odrowążów z r. 1231 dla kla- 
sztoru Cystersów w Mogile (Mog. 12). 

718. Mikuł, ziemianin sieradzki. Syn jego Jan 
Mikułowicz świadkuje na przywileju księcia Bolesława 
Konradowicza z r. 1233 dla klasztoni sulejowskiego 
(RM. I, 23). 

Jegoto gniazdem rodowem będzie zapewne Miku- 
łów miasto okręgowe w powiecie pszczyńskim. 

719. Miłosław II, brat Iwana, syn Szawła czyli Pa- 
wła z Końskiego, wnuk starego Prandoty I, członek 
rodu Odrowążów (patrz powyż. pod N. 701). 

720. . Młodota, ziemianin małopolski. Syn jego 
Krystyn Młodocic świadkuje na dwócli przywilejacłi 
księżnej Grzymisławy z lat 1228 i 1230 (Mp. II, 395 
i 401). 

Jegoto gniazdem rodowem jest wieś Młodocin 
w pow. radomskim, par. Kowala stępocina. 

721. Mojek, ziemianin szląski. Syn jego Mojek 
Mojkowicz wspomniany w przywileju księcia Henryka 
Brodatego z r. 1203 dla klasztoru trzebnickiego, jako 
świadek (Haeusler: Oels 9). 

Jegoto gniazdem rodowem będą zapewne Majko- 
wice, wieś w pow. noworadomskim, par. Ręczno. 

722. Mróz, ziemianin małopolski. Syn jego Stefan 
Mrozowicz obecny wraz z dworem księcia Leszka Bia- 
łego w r. 1222 na wiecu nad Szreniawą (Kat. I, 14). 

21* 



— 314 — 

leju Henryka Brodatego dla klasztoru trzebnickiego 
(Haeusler: Oels N. 9). 

662, 663. Biikr Hugo (i syn jego Grabią), śnać 
ziemianin mazowiecki. W r. 1218 występuje wnuk jego 
Marcin Grabik (RM. U, 3), z czego się okazuje, że 
Hugo Biikr należy jeszcze do dziesiątego pokolenia^ 
a syn jego Grabią do pokolenia jedenastego. Jakoż 
w przywileju z r. 1218 wydanym przez księcia Konrada 
mazowieckiego dla Marcina Grabika, jest Hugo Bukr 
wyraźnie wzmiankowany jako współcześnik Bolesława 
Krzywoustego, od którego kilkunastu niewolnych pod- 
danych w darze otrzymał. Być może, iż syn jego Gra- 
bią jest praojcem rodu szlacheckiego Grabiów, gdyż 
przypada on właśnie na te czasy, kiedy najwcześniej 
herb Grabią inógł powstać. 

664. Cherubin, ziemianin małopolski. Syn jego 
Janek Cherubinowicz świadkuje na dokumencie księżnej 
Grzymisławy z r. 1228 (Mp. ii, 395). 

665. Chocimir, ziemianin małopolski. Syn jego 
komes Mikołaj Chocimirowicz świadkuje na dokumen- 
cie wojewody Pakosława z r. 1233 dla klasztoru mie- 
chowskiego (Mp. n, 407). 

Zważywszy, iż w trzynastym pokoleniu występuje 
inny komes Chocimir syn Leonarda i ojciec Leonarda, 
zaś imię Leonard jest właściw^em rodowi Łabędzi()w- 
Włostów, przeto i tego naszego Chocimira do rodu szla- 
checkiego Łabędzio w- Włostciw odkazujemy. 

Jegoto gniazdem rodowem będzie zapewne wieś 
Kocmyrz(')w (oczywiście przekręcona nazwa zamiast 
Cliocimirów) pod Krakowem. 

()GG. CShrap, ziemianin małopolski. Syn jego Suli- 
sław Clirapowicz występuje wraz z dworem księcia 
Leszka Białego na wiecu nad Szreniawą w r. 1222 
(Kat. I, 14). 

Pimieważ imię jego syna Sulisław jest właściwe 
rodowi Starzów małopolskich, przeto i tego Chrapa 



— 315 - 

»^do rodu szlacheckiego Starzów małopolskich zaliczyć 

skłonni jesteśmy. 
■i 667. Czesław, snąć ziemianin wielkopolski. Syn 

^jego Piotrek Czesławicz świadkuje na przywileju księ- 
ą cia Władysława Odonicza z r. 1209 dla klasztoru trze- 
^ bnickiego ( Wp. 64). 

] 668. Dalbert, ziemianin wielkopolski. Syn jego 

g Mikołaj Dalbertowicz świadkuje na przywileju z r. 1231, 
j wystawionym przez członków rodu Odrowążciw na rzecz 
I klasztoru Cystersów w Mogile (Mog. 12). 

669. Debło, ziemianin kujawski. Jest on wspo- 
mniany w dokumencie Konrada mazowieckiego dla 
klasztoru strzelnieńskiego, pochodzącym prawdopodo- 
bnie z r. 1216 (Ulanowski: Dokumenty kujawskie N. 9). 

Jegoto gniazdem rodowem będzie zapewne wieś 
Debły w pow. warszawskim, par. Leszno. 

670. Detlep, ziemianin wielkopolski. Syn jego 
Piotr Detlepowicz" świadkuje na przywileju księcia 
Władysława Odonicza z r. 1231 dla klasztoru w Obrze. 
(Wp. 'l31). 

671. Dniepr, ziemianin małopolski. Z synów jego 
Jan Dnieprowicz, rycerz wojewody Pakosława, wystę- 
puje w latach 1222 i 1231 (Kat. I, 14, Mog. 12), zaś 
drugi syn Godyk kapelan nadworny biskupa krakow- 
skiego, w r. 1222 (Kat. I, 14). 

672. Dobiesław komes, ziemianin małopolski. Z sy- 
nów jego Piotr świadkuje na przywileju księżnej Grzyr 
misławy z r. 1228 (Mp. II, 395), zaś dwaj inni, snąć 
młodsi: Szaweł i Sąd w r. 1231 na jednym z przywilei 
Jclasztoru mogilskiego (Mog. 12). 

Jestto dziedzic Prandocina, syn Prandoty 11 młod- 
szego, członek rodu Odrowążów, który po raz ostatni 
występuje jako świadek na przywileju Leszka Białego 
dla klasztoru sulejowskiego, prawdopodobnie z r. 1206 
(Mp. I, 4). 

673. Dobiesz z Bytomia, ziemianin widocznie szlą- 
ski, przebywający w Małopolsce. Syn jego Stefan Do- 



— 3i>6 — 

734. Polan, ziemianin małopolski. Syn jego Bie- 
niek Polanowiez jest obecny wraz z dworem księcia 
Leszka Białego w r. 1224 na wiecu w RóżygTOchii 
(Kat. I, 14) a zarazem świadkuje na wyroku wojewody 
Marka z r. 1220 (RM. I, 11). 

Jegoto gniazdem rodowem będą zapewne Polano- 
wice, wieś w pow. miecłiowskim, par. Goszcza. 

735. Pomian HI, ziemianin mazowiecki. Syn jego 
komes Krystj^n i żona jego Przybysława wspomnień! 
w przywileju księcia Konrada mazowieckiego z r. 1219 
dla biskupstwa płockiego (Ulanowski: Dokumenty ku- 
jawskie N. 10). 

Jegoto gniazdem rodowem będzie zapewne Pomia- 
nowa, wieś w pow. brzeskim, par. Jasień. 

736. Ponęt, ziemianin mazowiecki. Syn jego Gro- 
masza Ponętowicz następnie podłowczy Kom^ada księcia 
mazowieckiego, świadkuje na dokumentach tegoż księ- 
cia: z r. 1220 dla klasztoru strzelnieńskiego (Ulanow- 
ski: Dokumenty kujawskie NN. 12 i 13) i z r. 1221 dla 
klasztoru czerwińskiego (RM. I, 14). 

Jegoto gniazdem rodowem jest wieś P(męt(5w 
w pow. kolskim, par. Grzegorzew. Gdybyśmy mogli 
przypuścić, że ten Ponętów pozostał w ręku spadko- 
bierców naszego Ponęta aż do wieku XVI, i że piszący 
się z tego Ponętowa Ponętowscy są przeto potomkami 
naszego Ponęta, natenczas nasz Ponęt należałby do rodu 
szlacheckiego Brogów-Leszczyc(nv. 

737. Proboła, ziemianin małopolski. Syn jego Mi- 
łosław Probołowicz obecny jest wraz z dworem księ- 
cia Ticszka Białego w r. 1222 na wiecu nad Szreniawą 
(Kat. I, 14). 

Jegoto gniazdem rodowem jest wieś paraf. Probo- 
łowice w pow. pinczowskim. 

738. Prósz, ziemianin małopolski. Nadał on we- 
dle buli papieża Celestyna III z r. 1193 klasztorowi 
wrocławskiemu św. Wincentego wieś Naskroniów (Wp. 
31), syn zaś jego Pi-zybysław Proszowicz jest obecny 



— 317 — 

wreszcie niektóre rodziny wielkopolskie używające herbu 
Nałęcz, noszą przymianek Dzierży kraj. Ze względu, że 
nasz Dzierżykraj był ziemianinem małopolskim, zaś ród 
Nałęczów stanowczo do ziemian wielkopolskich należy, 
mogłaby co do naszego Dzierżykraja zachodzić tylko 
wątpliwość, czy go do Ra więzów czy do Mądrostków 
odkażać. 

677. Dzietrzyk, ziemianin małopolski. Syn jego 
Dobiesław Dzietrzykowicz świadkuje na przywileju 
członków rodu Odrowążów, wystawionym w r. 1231 dla 
klasztoru Cystersów w Mogile (Mog. 12). 

Jegoto gniazdem rodowem będzie zapewne wieś 
Dzietrzychowice dziś Wietrzychowice, wieś par. w pow. 
radłowskim. 

678. Falibóg raczej Chwalibóg, ziemianin mało- 
polski. Syn jego Wrociżyr Falibożyc świadkuje na 
przywileju członków rodu Odrowążów, wystawionym 
w r. 1231 dla klasztoru Cystersów w Mogile. 

Jegoto gniazdem rodowem będzie zapewne wieś 
Chwalibogowice w pow. pinczowskim, par. Opatowice. 

679. Gasztołdy ziemianin mazowiecki. Jego syn 
Godfryd Gasztołdzic świadkuje w r. 1221 na przywileju 
księcia Konrada mazowieckiego dla klasztoru czerwiń- 
skiego (RM. I, 13). 

680. Gaweł, ziemianin szląski. Syn jego Dobrogost 
Gawłów świadkuje w r. 1203 na przywileju księcia Hen- , 
ryka Brodatego dla klasztoru trzebnickiego (Haeusler: 
Oels N. 9). 

681. Gierwazy, ziemianin małopolski. Syn jego 
Tomasz Gerwazowicz obecny wraz z dworem księcia 
Leszka Białego na wiecu nad Szreniawą w r. 1222 
(Kat. I, 14). 

682. 683. Gniew i syn jego Gniewek, (ziemianie pra- 
wdopodobnie małopolscy). Syn Gniewka Dawid obecny 
wraz z dworem księcia Leszka Białego na wiecu nad 
Szreniawą w r. 1222 (Kat. I, 14). 



— 328 — 

743. Racibor HI z Dłiibni, ziemianin małopol- 
sko-mazowiecki. Z synów jego starszy Więcław Raci- 
borowicz z Dłubni, ziemianin małopolski, świadkuje na 
akcie Kadwana z r. 1212 wraz z bratem swoim Kliae- 
rem; młodszy .Mateusz Raciborowicz, ziemianin mazo- 
wiecki, świadkuje na dokumencie księcia Konrada 
mazowie(5kiego z r. 1222 dla klasztoru czerwińskiego 
(RM. I, 16), najmłodszy wreszcie Jakub Ra^^iborowicz 
ziemianin małopolski, jest obecny wraz z dworem księ- 
cia Ijeszka Białego w r. 1224 na wiecu w Rożygrocliu 
(Kat. 1, 14). 

Jegoto gniazdem rodowem będą* zapewne Racibo- 
rowice, wieś paraf. wpow. krakowskim. 

744. Raclaw, ziemianin małopolski. Syn jego 
Krystyn Racławicz świadkuje na dwóch przywilejacli 
księżnej Grzymisławy, jednym z r. 1228 (Mp. II, 395) 
drugim z r. 1230 dla klasztoru miechowskiego (Mp. 
II, 401j. 

Jegoto gniazdem rodowem będą zapewne Racła- 
wice, wieś paraf, w pow. miechowskim. 

745. Radsuł, ziemianin małopolski. Syn jego Bo- 
guchwał Radsułowicz świadkuje na dwóch przywilejach 
księżnej Grzymisławy, jednym z r. 1228 (Mp. II, 395) 
a (hMigim z r. 1230 dla klasztoni miechowskiego (Mp. 
U, 401). 

746. Radwan III, ziemianin małopolski. Synowie 
jego Konrad i Malisza, dziedzice części d()br Swieciechów 
w pow. opoczyńskim, par. Błoga, wspomnieni w przy- 
wileju księcia Leszka Białego z r. 1221 dla klasztoni 
sulejowskiego (RM. I, 12). 

Jegoto gniazdem rodowem będzie zapewne Radwan 
wieś w pow. opoczyńskim, par. Białaczów. 

Z imienia sądząc, powinien ten Radwan należeć 
do rodu szlaclieckiego Kajów-Radwanitów, żadnycli 
jednak wskaz()wek do sprawdzenia tej okoliczności nie 
posiadamy. 



- 329 — 

j 747. Ramołd II, ziemianin małopolski. Syn jego 

p Bog:usław Ramołdowicz świadkuje na wyroku wojewody 
I Marka z r. 1220 (RM. I, 11). 

748. Roman II, ziemianin małopolski. Syn jego 
Stefan Romanowicz świadkuje na dwóch przywilejach 
księżnej Grzymisławy, mianowicie z r. 1228 (Mp. II, 
895) oraz z r. 1230 dla klasztoru miechowskiego (Mp. 
U, 401). 

749. Rubin, ziemianin małopolski. Syn jego Gie- 
rard Rubinowicz występuje wraz z dworem księcia 
Leszka Białego w r. 1222 na wiecu nad Szreniawą 
(Kat. I, 14). 

750. Rzuk, ziemianin małopolski. Syn tego Piotr 
Rzukowicz świadkuje na wyroku wojewody Marka 
z r. 1220 (RM. I, 20). 

751. Sambor, ziemianin małopolski. Syn jego Bo- 
guchwał Samborzyc świadkuje na przywileju księżnej 
Grzymisławy z r. 1230 dla klasztoru miechowskiego 
(Mp. II, 401). 

Jegoto gniazdem rodowem będzie zapewne wieś 
Samborz w pow. płockim, par. Swięcieniec. 

752. Samson, ziemianin małopolski. Syn jego Sła- 
womir Samsunowicz jest obecny wraz z dworem księcia 
Leszka Białego w r. 1222 na wiecu nad Szrtjniawą 
(Kat. I, 14). 

Jego gniazdem rodowem będzie zapewne wieś 
Samsonów w pow. kieleckim, par. Tiimlin. 

753. Sąd III komes, ziemianin małopolski. Jego 
najstarszy syn Krzesław Sądowicz występuje już jako 
świadek na przywileju księcia Konrada mazowieckiego 
z r. 1222 dla klasztoru czerwińskiego (RM. I, 15), w la- 
tach 1224 i 1225 jest stolnikiem księcia Leszka Bia- 
łego (Mp. II, 589, Mog. 4); młodsi zaś synowie Pran- 
dota, późniejszy biskup krakowski, oraz Piotr i Paweł 
wspomniani są w dokumencie członków domu Odro- 
wążów, wystawionym w r. 1231 dla klaszt(u-u Cyster- 
sów w Mogile (Mog. 12). 



— 342 — 

863. Cerad I: 

Ceradź, wieś par. w pow. szamotulskim. 
864—866. Cedr I, H, III: 
Cedro wice, pow. grójecki, par. Sobików, 
Cedrowice. pow. łęczycki, par. Solca wielka. 
Cedrowo, pow. sierpecki, par. Bożewo. 
450. Chebda I: 

Chebdzie, pow. włoszczowski, par. Goleniowy. 
867. Chociebąd I: 

Chociebądz dziś Kocobędz w pow. cieszyńskim. 
665. 868-870. Chocimir I— VI: 
Choczmii'owo w pow. słupskim na Pomorzu, 
Kocimierzów w pow. tarnobrzeskim, par. Wielo- 
wieś , 

Kocmyrzów w pow\ lo^akowskim, par. Czulice, 
Kotomirz w pow. bydgoskim. 

871. Chocisz I: 
Cliociszewo w pow. łęczyckim. 

872. Chodzierad I: 

Cliodzierady w pow. łaskim, par. Borszewice. 

873. 874. Cłiwalibór I, II: 
Cłiwaliborzyce wieś par. w pow. tureckim, 
Chwaliborzyczki tamże. 

678, 875, 876. ChwaUbóg I, II, HI: 
Chwalibogowo, dwie wsie w pow. wrzesińskim, 
Chwalibogowice w pow. pinczowskim, par. Opa- 
towiec. 

877—879. Cibor I, II, III: 
Ciborz, pow. brodnicki, par. Licbark, 
Ciborów, pow. radomski, par. Skaryszew, 
Ciborowice, pow. pinczowski, par. Kościelec. 

880. Cichobor I: 

Ciclioborz, pow. lirubieszowski, par. Kryłów. 

881. Cichorad I: 

Cichoradz, pow. toruński, par. Łążyn. 

882. 883. Ciechosław I, II: 



— 343 — 

Ciechosławice, pow. łęczycki, par. Piątek, 
Ciechosławice, pow. konecki, par. Szydłowiec. 
884, 885. Ciemir, I, H: 

Ciemierów, pow. słupecki, par. Szymanowice, 
Ciemierzowice, pow. przemyski, par. Kosienica. 

886. Cierpigor, I: 
Cierpigorz, pow. i par. Przasnysz. 

887. Czarnobąd I: 

Czarnowąż, pow. wągrowski, par. Niwiska. 

888. 889. Czasław I, II: 

Czasław, pow. wielicki, par. Raciecliowice. 
Czasławice, pow. nowoaleksandryjski, paraf. Bo- 
hotnica. 

399. Czewoj II: 

Czewojewo w pow. mogilnickim. 

890. Częstobor I: 

Częstoborowice, wieś par. w pow. krasnostawskim. 

404. 891. Czyżema I, II: 

Czyżemin w pow. łaskim, par. Tuszyn, 

Czyżemin w pow. łódzskim, par. Rzgów. 

892. Dalbor I: 

Dalborowice, pow. sycowski, par. Trębacz()vv. 

893. Dobek I: 

Dobczyce, miasteczko w pow. wielickim. 

894. Dobiegniew I: 

Dobiegniewo w pow. włocławskim, par. Wistka. 
482, 672. Dobiesław I, II: 

Dobiesławice, pow. pińczowski, par. Racliwałowice, 
Dobiesławice , wieś par. w pow. inowrocławskim. 
542, 535, 674, 895, 896. Dobrogost I, II, III, lY, V: 
Dobrogoszcz w pow. kościerskim, par. Kościerzyn, 
Dobrogostowo, pow. szamotulski, 
Dobrogościce, pow. inowrocławski, 
Dobrogościce, pow. olkuski, par. Kroszyce, 
Dobrygość, pow. ostrzeszewski. 
897, 898. Dobromir I, II: 
Dobromirz, pow. konecki, par. Stanowiska, 



— 332 - 

765. Świętosław IV, ziemianin mazowiecki. Syn jeg« 
Więcław kapelan Konrada mazowieckiego, świadkoji^ 
na przywileju klasztoru czerwińskiego z r. 1221 (BMic 
I, 13). |i 

Jegoto gniazdem rodowem będzie zapewne Swięłl 
tosław w pow. włocławskim, par. Kruszyn. Ii 

766. Szaweł II, ziemian, małopolski. Syn jego Dzia-F 
dusza Szawłowicz wspomniany w dokumencie członków 
rodu Odrowążów z r. 1231 dla klasztoru Cystersów 
w Mogile (Mog. 12); starszy zaś syn Flory an Szawło- 
wicz, obecny w r. 1222 wraz z dworem księcia Leszka 
Białego na wiecu nad Szreniawą (Kat. I, 14). 

767. Szymon II, ziemianin mazowiecki. Syn jego 
Włost Szymonowicz świadkuje na przywileju księcia 
Konrada mazowieckiego z r. 1221 dla klasztoru czer- 
wińskiego (RM. I, 13). 

768. Teodoryk, ziemianin małopolski. Starszy syn 
jego Dobiesław obecny wraz z dworem księcia Leszka 
Białego w r. 1224 na wiecu wRóżygrochu (Kat. I, 14); 
młodsi zaś synowie Jakub, Henryk i Piotr nabywają 
w r. 1228 wieś Dzierzkówek (Alp. II, 395). 

769. Trojan HI, ziemianin mazowiecki. Syn jego 
Piotr Trojanowicz wzmiankowany w dokumencie bi- 
skupa Giedki z r. 1206 (Ulano wski: Dokumenty ku- 
jawskie N. 3). 

Jest on niewątpliwie członkiem rodu Lubowlitów- 
Ogniwów. / 

770. Twardosław, ziemianin mazowiecki. Syn jego 
Wiesław Twardosławicz jest w r. 1218 notaryuszem 
księcia Konrada mazowieckiego (RM. II, 3). 

771. Uniemir, ziemianin szląski. Synowie jego 
Jan, Dobrogost i Przecław Uniemirowicze świadkują 
na przywileju księcia Henryka Brodatego z r. 1203 dla 
klasztoru trzebnickiego (Haeusler: Oels N. 9). 

772. Wałkuń, ziemianin małopolski. Syn jego Ma- 
gnus Wałkuniowicz świadkuje na przywileju księżnej 
Grzymisławy z r. 1228 (Mp. II, 395). 



— 345 — 

920-934. Drag I— Y: 

Draganie, pow. płocki, par. Biała, 

Draganie, pow. oleśnicki, 

Draganowa, pow. krośnieński, par. Kobylany, 

Dragany, pow. krasnostawski, par. Wysokie, 

Dragonów, pow. gorlicki, par. MałastcSw. 

925. Drogomysł I: 

Drogomyśl, pow. stnimieński, par. Ocłiaby. 

434, 925-927. Drogosław II— V: 

Drogosław, pow. szubiński, 

Drogosław, pow. gnieźnieński, 

Drogosław, pow. odolanowski, 

Drogosław, pow. świecki, par. Płochocin. 

928. Dyrzsław I: 
Dyrzławice^ pow. głupczycki. 

929, 930-a. Dziećmir I, II (zap. Dietmar) : 
Dziećmirowo, pgw. szremski, 
Dziećniirowice, pow. bogumiński na Szląsku. 
Dziwigor, Dziwirz I: 

Dziewirzewo, wieś par. w pow. wągrowieckim. 
930-b. Falbor I: 

Falborz, pow. włocławski, par. Brześć. 
678, 930-c, d. FaUbog I, II, III: 
Falibogi, pow. płoński, par. Cieksyn, 
Falibogi, pow. płoński, par. Pomiechowo, 
Falibogi, pow. nowomiński, par. Kałuszyn. 
930-e, f. Falmir I, II: 
Falmierowo, pow. wyrzyski, 
Falmirowice, pow. opolski, par. Dębie. 
930-g. Falisław I: 

Falisławice (Fanisławice), pow, kielecki, par. Ło- 
puszno. 

40, 595, 931, 932. Giedko I, II, III, IV: 
Giecz (dawniej Gdecz) w pow. szredzkini, 
Gdów, miasteczla) w pow. wielickim, 
Gierczyce (pierwotnie Giedczyce), wieś par. w pow. 
opatowskim. 



— 334 — 

783. Włost IV, ziemianin snąć małopolski Sj 
jefco Zdzisław Włostowicz świadkuje na przywi 
księżnej Grzymislawy z r. 1228. (Mp. U, 395); jest 
obecny wraz z dworem Leszka Białej^co w r. 1224 
wiecu w Różygrocliu. (Kat. I, 14). 

784. Wojciech, ziemianin małopolski. Z synów j( 
Pakosław młodszy, p()źniejszy wojewoda sandomii 
i Floryan są obecni w r. 1224 wraz z dworem Les/J 
Białego na wiecu w Sucliedniowie (Kat. I, 15), 
Racibor występuje dopiero w dokumentacli z r. 121 
(Mog. 10, 11). 

Wojciecli ten jest bratem Lasoty (N. 709) i należj 
do rodu Awdaiiców lub Skarbk()w. 

785. Wojen, ziemianin małopolski, zdaje się wla-| 
ściciel Borzykowej. Syn jego Piotr Wojnowicz wys 
puje w r. 1230 na dokumentacli w^ojewody Marka fMf 
II, 400, Mog. li;. 

786. Wojko, ziemianin małopolski. Syn jego Okresal 
Wojkowicz, rycerz Pakosława, jest obecny wraz z dwo- 
rem księcia Leszka Białego w r. 1222 na wiecu nĄ 
Szreniawą. ("Kat. I, 14). 

787. Wygnan, ziemianin małopolski. Synowie jegol 
Wojciech i Wit Wygnanowicze świadkują na przy| 
wileju Grzymisławy z r. 1228. ("Mp. U, 395^. 

Na tem kończy się poczet rycerstwa polskiego! 
wieków średnich dwunastego pokolenia a zarażeni' 
dwunastego wieku, o jakich podają nam wiadomości 
źródła historyczne. Nie jestto poczet kompletny, o ilel 
domyślać się możemy, jest to zaledwo drobny fragmcnt| 
tego pocztu rycerstwa polskiego wieków średnich, 
•który rzeczywiście istniał i istnieć musiał. O bardzo 
znacznej liczbie tego rycerstwa nie dochowała nam sie 
zgoła żadna wiadomość. I nic dziwnego. Z wieków 
poprzedzających wiek XII nie mamy zgoła żadnego 
dokumentu, z wieku XII zaledwo kilkadziesiąt auten- 
tycznych, wytrzymującjch krytykę ; cóż więc dziwnego, 
że ten szczupły zasób dokumentów nie jest nam w sta- 



KJfJtJ 



hidniie nawet podać szeregu kompletnego urzędników^ 
^gdctórzy już z mocy urzędu swego częściej na dworze 
_5fksiążąt stawiać się byli winni, więc też częściej mieli 
:. i*8posobność świadkowania przy różnych na dworze 
książęcym wystawianych dokumentach ; cóż dopiero 
iBt- mówić o rycerzach niepiastujących żadnego urzędu, 
df-E których niejeden nieraz całe życie nie zjawił się na 
P faworze książęcym, jeśli książę podczas objazdu swego 
Jł^po kraju nie zbliżył się w jego okolice. Tych imiona 
r -przepadły na wieki. 

Jest wszelako jeszcze jedno źródło, kt()re nam jest 
w stanie podać pokaźny poczet rycerstwa polskiego 
wieku Xn, innym pomnikom historycznym zgoła nie- 
znanego. Tem źródłem są nazwy dóbr rycerskich. Wia- 
domo nam, że rycerstwo polskie wieków średnich, jako 
młodsi potomkowie dynastyi książęcej panującej, żyli 
zrazu wraz z swemi rodzinami na dworze książęcym 
i na monarszem utrzymaniu, który wszelkie ich po- 
trzeby zaopatrywał. Z czasem rozmnożyła się liczba 
.tego r3xerstwa nadwornego bardzo, tak, że zaczęła dla 
panującego księcia stanowić bardzo poważne niebez- 
.•pieczefistwo. Cóż łatwiejszego jak o spisók przeciw 
księciu, a w takim razie książę nie posiadałby nawet 
zgoła żadnycli środków obrony. Pragnąc to niebezpie- 
czeństwo od siebie uchylić, odpuścił Bolesław Krzy- 
wousty rycerstwo to w pierwszych zaraz latach swego 
j. panowania, to jest na początku XII wieku ze swego 
dworu i osadził je na ziemi, obdarowując każdego ry- 
g cerza pewną znaczną liczbą posiadłości ziemskich. 
I Każdy tak obdarowany rycerz zakładał sobie w jednej 
I z nadanycli mu wsi swoje gniazdo, swoją siedzibę 
^ stałą, a ta wieś brała odtąd swą nazwę po jego imie- 
niu. W tych więc nazwach takich miejscowości, gniazd 
rodowych rycerstwa, przechowały się w znacznej części 
imiona rycerzj', innym pomnikom historycznym zgoła, 
nieznane. Zachodziłaby tylko kwestya w tem, że skoro 
przeważna liczba wsi miała już swe nazwy od swych 



— 336 — 

pierwotnych założycieli, praojczyców-wieśniaków, aby 
odróżnić, które wsie przedstawiają się jako gniazda ro- 
dowe rycerstwa, a zatem biorą swe nazwy od imion 
rycerzy-szlachty, a które od imion ojczyców-wieśnia- 
ków. Rozwiązanie tej kwestyi nie jest trudne. W Xn 
bowiem wieku mają już imiona używane pospolicie 
przez rycerstwo, swój zupełnie odrębny dostojny cha- 
rakter, który je dozwala z łatwością odróżnić od imion 
gminnych ojczyców-wieśniaków. 

W szczególności złożone są zazwyczaj imiona ry- 
cerskie z dwóchźródłosłowów imionotwórczych, z których 
drugim źródłosłowem bywają źródłosłowy: Bąd, Bóg, 
Bór, Chwał, Ciech, Dan, Dar, Gniew, Gost, Kraj, Mił, 
Mu-, Alysł, Pełk, Rad, Sąd, Sław I Wój, a zapewne 
jeszcze i inne. 

To nadawanie gniazdom rodowym nazwisk po 
imionach swych właścicieli rycerzy-szlachty, odbywa 
się przez cały niemal wiek XII, głównie jednak 
w pierwszej połowie, mianowicie w pokoleniu dziesią- 
tem i jedenastem. Te więc imiona rycerzy-szłachty, 
jakie z nazw dóbr rycerskich wydobyć zdołamy, będą, 
krom nader rzadkich wyjątków, pochodzić z wieku 
XII a należeć prawdopodobnie do dziesiątego lub jede- 
nastego pokolenia. 

I tak jeśli np. znajdziemy w pow. wielickim wieś 
Niegowić, to będziemy wiedzieć, że ona nazwę swą 
bierze od jakiegoś Niego wita. Imię Niego wit złożone 
z dwóch źródłosłowów imionotwórczych, z których 
drugim źródłosłowem jest źródłosłów Wit, wskazuje, 
że Niegowit jest imieniem dostojnem, imieniem rycerza 
szlachcica. Stosownie więc do tego, cośmy dopieroco 
o formowaniu się nazw gniazd rodowych rycerstwa- 
szlachty powiedzieli, będziemy w tym Niegowicie upa- 
trywać rjcerza, żyjącego niewątpliwie w XII wieku, 
o którym żaden zgoła pomnik historyczny żadnej 
zgoła wiadomości nam nie przechował. W wykazie 
tym nie mogliśmy się ustrzedz od licznych błędów, 



— 337 — 

^a które musimy zwrócić uwagę uczonych czytelników. 
■Pierwszy błąd może leżeć w tem, iż nie znając do- 
Ocładnie granic rzeczypospolitej polskiej w różnych 
<335asacli XII wieku, mogliśmy nieraz wciągnąć do 
^analizy taką miejscowość, która leżała w XII wieku 
już poza granicami państwa polskiego a zatem do tego 
"Mrykazu nie powinna była być wciągnięta. Drugi błąd 
xaoże leżeć w zupełnej nieznajomości etymologii, w sku- 
'tek czego mogliśmy jakiś wyraz wziąść jako nomen 
j[yi*opHum^ który jest tylko appellatwum jak np. Łabędź 
i łabędź itp. Trzeci wreszcie błąd może polegać w nie- 
Mrłaściwem rozstrzygnieniu tej kwestyi, czy jeśli mamy 
ld.lka lub kilkanaście miejscowości pocJiodzących od 
I te^o samego imienia, czy każdą z tych miejscowości 
odnieść do innego założyciela, czy wszystkie do jednego 
s i tegoż samego. Tak np. mamy 9 miejscowości pocho- 
S dzących od imienia Bogusław, 11 od imienia Bronisław, 
' 13 od imienia Gózd, zachodzi więc kwestya, czy wszy- 
stkie te wsie biorące nazwy swe od tegoż samego 
imienia odnieść do jednego założyciela, czy każdą do 
innego, czy przypuścić, że jeden Gózd założył w róż- 
nych okolicach 18 wsi jako swe gniazda rodowe, czy 
też że było tych Gozdów^ ośmnastu. Ja jestem za tą 
drugą alternatywą, raz że nie dałoby się wytłmnaczyć, 
dlaczego jeden i ten sam szlachcic miałby sobie kilka- 
naście osobnych gniazd rodowych zakładać, powtóre 
iż mamy dowody, że znakomici wielmożowie konten- 
towali się jednem tylko gniazdem rodowem, jak np. 
Biezdrew jednem Biezdrowem, Czewoj II jednem Cze- 
wojewem, Dziwirz jednem Dziwii^zewem itp. 

Przejdziemy więc teraz w alfabetycznym porządku 
nazwy tych miejscowości, które w sobie imiona rycer- 
stwa-szlachty kryją i wydobędziemy z nicli te imiona 
nieznanych nam z innych źródeł rycerzy polskich z XII 
wieku. I tak : 

788, 789, 790. Będą I, U, III, pochodzi od źródło- 
słowu imionotwórczego rycerskiego Bąd. Miejscowości: 

Tom n. 22 



— 338 — 

BądzjTi w pow. mławskim, par. Lubowidz. 
Będzeń w pow. lipno wskim, par. Mokowo. 
Będzin, miasteczko powiatowe. 
791-794. Bądek czyli Będek I, II, IH, IV; miej 
scowości : 

Bądków w pow. p:rojeckim, par. Goszczyn. 

Bądków w pow. tureckim, par. Boleszczyn. 

Bądkowo wieś par. w pow. niesza wskim. 

Będków wieś par. w pow. brzezińskim. 

795, 796. Będzimir I, II: 

Będzimirowo w pow. słupskim na Pomorzu. 

Będzimirowice w pow. chojnickim, par. Czersk. 

797. Będziemysł I: 

Będziemyśl w pow. ropczyckim, par. Sędziszów. 

798. Benisław I: 

Benisław w pow. lucyńskim, par. Birże. 

393. Biezdrów I: 

Biezdrowo wieś par. w pow. szamotulskim. 

799. Błogost I : 

Błogoszcz w pow. siedleckim, par. Pruszyn. 

800. 801. Bobola I, II: 

Bobolice w pow. będzińskim, par. Niegowa. 
Bobolice w reg. koszalińskiej na Pomorzu. 
363. Bodzęta I: 

Bodzętyn, wieś paraf, w pow. kieleckim. 
355, 802—805. Bogdan I, II, III, IV, V: 
Bogdan(')w, wieś ])araf. w pow. piotrkowskim. 
Bogdan(')w w ])ow. kaliskim, par. Koźminek. 
Bogdan(')W w pow. miechowskim. 
Bogdanowo w pow. obornickim. 
Bogdanowo w pow. wągrowieckim. 
9, 806, 807. Bogor I, II, III: 
Bogorya wieś par. w pow. sandomirskim. 
Bogoria w pow. sandomirskim, par. Skotniki. 
Bogoria w pow. łowickim, par. Bąków. 
487, 808, 809. Boguchwał I, II, III : 
Bogucliwała w pow. lipnowskim, par. Ligowo. 



— 339 — 

Boguchwała w pow. rzeszowskim. 

Boguchwałowice w pow. piotrkowskim, par. Sie- 
wierz. 

360, 390, 411. Bogumił I, II, III: 

Bogumiłów w pow. i par. Sieradz. 

Bogumiłowice pow. noworadomski, par. Siilimie- 
rzyce. 

Bogumiłowice w pow. brzeskim. 

513, 543, 549, 570, 615, 653, 810-812. Bogusław 
I— IX: 

Bogusław, pow. pleszewski. 

Bogusławice, pow. płoński, par. Radzymin. 

Bogusławice, pow\ wrocławski, par. Kowal. 

Bogusławice, pow. koniński, par. Dzierzbin. 

Bogusławice, pow. radomski, par. Skaryszew. 

Bogusławice, pow. opatowski, par. Grocliolice. 

Bogusławice, pow. wrocławski, par. Turów. 

Bogusławice, pow. oleśnicki, par. Celniki. 

Bogusławice, pow. noworadomski, par. Borowno. 

813. Bogwit I: 

Bogwidz w pow. pleszewskim. 

Bogusz (zgrubiała forma od Bogusław), liczne 
wsie pod nazwami Bogusza, Bogusze, Boguszewice, 
BogTiszewo, Boguszowa, Buguszków, Boguszówka, Bo- 
guszyce i Boguszyn. 

814—816. Boksa czyli Boksza I, II, III: 

Boksice, pow. opatowski, par. Mamina. 

Boksicka wola, pow. opatowski, par. Gnojno. 

Boksze pow\ suwalski, par. Sejwy. 

817—826. Bolesław I-X: 

Bolesław, wieś par. w pow. olkuskim. 

Bolesław, wieś par. w pow. dąbrowskim, 

Bolesław, wieś par. w reg. lignickiej, 
- Bolesław, pow. raciborski, par. Pyszcz. 

Bolesławiec, pow. rypiński, par. Radziki. 

Bolesławiec, pow. ostrzeszowski. 

Bolesławiec, wieś par. w pow. wieluńskim. 

22* 



— 340 — 

Bolesławowo w pow. konińskim, 

Bolesławowo w pow. krotoszyńskim, 

Bolesławowo w pow. gnieźnieńskim. 

827, 828. Bolesta II, IH : 

Boleszczyce, w pow. jędrzejowskim, par. Sędziszów, 

Boleszczyn, wieś par. w pow. tureckim. 

829, 830. Bronisław I, II: 

Bronisław w pow. płockim, par. Lelice, 

Bronisław w pow. mławskim, par. Wieczfnia. 

Bor i Borek. Ponieważ Bor jest nietylko źródłosło- 
wem imionotwórczem rycerskiem ale i imieniem gmin- 
nem, nadto o nazwacli takicłi jak Borowa, nie da się 
z pewnością powiedzieć czy pocłiodzą od imienia oso- 
bowego Bor czy też od wyrazu b()r (las), przeto cały 
ten szereg wsi jak Borów, Borowa, Boro wice. Borków, 
Borki, Borkowice, Borowno opuszczamy i notujemy 
tylko: 

Borz 'w pow. radomskim. 

506. Borysław : 

Borysławice wieś par. w pow. kolskim. 

658, 831, 832. Bożej I, II, III: 

Bożejewo w pow. wejlierowskim, par. Lużyno, 

Bożejewo w pow. łomżyńskim par. Wizna, 

Bożejewice w pow. inowrocławskim. 

833. Boźemysł: 

Bożemyśle w reg. frankfurckiej. 

834, 835. Bożydar I, II: 

Bożydar w pow. sandomirskim , par. Góry wy- 
sokie. 

Bożydar w pow. szredzkim. 

836—838. Bromir I, II, III : 

Bromirz w pow. płockim, par. Rogotworsk, 

Bromierzyk w pow. płockim, par. Staroźreby. 

Bromierzyk w pow. sochaczewskim, par. Zawady. 

839—849. Bronisław I-XI: 

Bronisław, wieś par. w pow. nieszawskim, 

Bronisław w pow. szredzkim. 



/ 



— 341 — 



Bronisław w pow. inowrocławskim, 
Bronisław w pow. grójeckim, par. Góra Kalwarya, 
Bronisławów w pow. i par. Błonie, 
Bronisławów w pow. grójeckim par. Wilków, 
Bronisławów w pow. wieluńskim par. Osiaków, 
Bronisławów w pow. opatowskim, par, Ożarów, 
Bronisławów w pow. iłżeckim, par. Krempa ko- 
ścielna, 

Bronisławów w pow. łukowskim, par. Serokomla, 
Bronisławów w pow. hrubieszowskim, par. Gra- 
bowiec. 

427, 498, 660, 850, 851, 852. Bronisz I-VL 
Broniszewo, pow. noworadomski, par. Mykanów, 
Broniszewo, wieś par. pow. nieszawski, 
Broniszewo pow. wrzesiński, 

Broniszów, pow. pinczowski, par. Kazimirza mała, 
Broniszów, pow. ropczycki, par. Łączki, 
Broniszowice, pow. opatowski, par. Szewnia. 

853. Brosław I: 

Brosławice, wieś par. w pow. bytomskim. 

854. Brzeźmir I: 

Brzeźmir, pow. oławski, par. Domajowice. 

855. Budzimir I: 

Budzimir, wieś par. w lirabstwie szaryskiem. 

856. 857. Budzisław I, II: 
Budzisław, wieś par. w pow. kolskim, 
Budzisław w pow. mogilnickim. 

661. Budziwój I: 

Budziwoj w pow. rzeszowskim, par. Tyczyn. 

858, 859. Bysław I, II: 

Bysław, wieś par. w pow. tucliolskim. 

Bysławek w pow. tucłiolskim. 

860-862. Cielej I~IV: 

Celej, pow. łukowski, par. Wilczyska. 

Celej()w, pow. nowoaleksandryjski par. Wąwolnica. 

Celejów, pow. garwoliński, par. Wilga. 



— 342 — 

863. Cerad I: 

Ceradź, wieś par. w pow. szamotulskim. 
864—866. Cedr I, H, III : 
Cedro wice, pow. grójecki, par. Sobików, 
Cedrowice. pow. łęczycki, par. Solca wielka. 
Cedrowo, pow. sierpecki, par. Bożewo. 
450. Chebda I: 

Chebdzie, pow. włoszczowski, par. Goleniowy. 
867. Chociebąd I: 

Chociebądz dziś Kocobędz w pow. cieszyńskim. 
665. 868-870. Chocimir I— VI: 
Choczmirowo w pow. słupskim na Pomorzu, 
Kocimierzów w pow. tarnobrzeskim, par. Wielo- 
wieś , 

Kocmyrzów w pow. krakowskim, par. Czulice, 
Kotomirz w pow. bydgoskim. 

871. Chocisz I: 
Cłiociszewo w pow. łęczyckim. 

872. Chodzierad I: 

Chodzierady w pow. łaskim, par. Borszewice. 

873. 874. ChwaUbór I, II: 
Cłiwaliborzyce wieś par. w pow. tureckim, 
Chwaliborzyczki tamże. 

678, 875, 876. ChwaUbóg I, II, III: 
Chwalibogowo, dwie wsie w pow. wrzesińskim, 
Chwalibogowice w pow. pinczowskim, par. Opa- 
towiec. 

877—879. Cibor I, II, III: 
Ciborz, pow. brodnicki, par. Licbark, 
Ciborów, pow. radomski, par. Skaryszew, 
Ciborowice, pow. pinczowski, par. Kościelec. 

880. Cichobor I: 

Ciclioborz, pow. hrubieszowski, par. Kryłów. 

881. Cichorad 1 : 

Cichoradz, pow\ toruński, par. Łążyn. 

882. 883. Ciechosław I, II: 



— 343 — 

Ciechosławice, pow. łęczycki, par. Piątek, 
Ciechosławice, pow. konecki, par. Szydłowiec. 
884, 885. Ciemir, I, H: 

Ciemierów, pow. słupecki, par. Szymanowice, 
Ciemierzowice, pow. przemyski, par. Kosienica. 

886. Cierpigor, I: 
Cierpigorz, pow. i par. Przasnysz. 

887. Czarnobąd I: 

Czarnowąż, pow. wągrowski, par. Niwiska. 

888. 889. Czasław I, II: 

Czasław, pow. wielicki, par. Raciecliowice. 
Czasławice, pow. nowoaleksandryjski , paraf. Bo- 
tłiotnica. 

399. Czewoj II: 

Czewojewo w pow. mogilnickim. 

890. Częstobor I: 

Częstoborowice, wieś par. w pow. krasnostawskim. 

404. 891. Czyżema I, H: 

Czyżemin w pow. łaskim, par. Tuszyn, 

Czyżemin w pow. łódzskim, par. Rzgów. 

892. Dalbor I: 

Dalborowice, pow. sycowski, par. Trębaczciw. 

893. Dobek I : 

Dobczyce, miasteczko w pow. wielickim. 

894. Dobiegniew I: 

Dobiegniewo w pow. włocławskim, par. Wistka. 
482, 672. Dobiesław I, II: 

Dobiesławice, pow. pińczowski, par. Racliwałowice, 
Dobiesławice , wieś par. w pow. inowrocławskim. 
542, 535, 674, 895, 896. Dobrogost I, II, HI, IV, V: 
Dobrogoszcz w pow. kościerskim, par. Kościerzyn, 
Dobrogostowo, pow. szamotulski, 
Dobrogościce, pow. inowrocławski, 
Dobrogościce, pow. olkuski, par. Kroszyce, 
Dobrygość, pow. ostrzeszewski. 
897, 898. Dobromir I, II: 
Dobromirz, pow. konecki, par. Stanowiska, 



— 344 — 

Dobromierzyce, pow. hrubieszowski, paraf. Gra- 
bowiec. 

899. Dobromil I: 
Dobrom ii w pow. obornickim. 
900-903. Dobromysł I, II, III, IV: 
Dobromyśl, pow. słupecki, par. Złotków, 
Dobromyśl, pow. kielecki, par. PiekoszcSw, 
Dobromyśl, pow. bialski, par. Zabłocie, 
Dobromyśl, pow. chełmski, par. Pawłów. 
904—906. Dobrosław I, II, III: 
Dobrosław, pow. wieluński, par. Lututów^ 
Dobroslawice , pow. kozielski, par. Maciowakierz, 
Dobrosławice na Szląskn austryackim. 

907. Domażyr I: 

Domażyr, pow. gródecki, par. Janciw. 

908. Domarad 1- VI: 

Domaradz, wieś par. pow. brzozowski, 
Domaradz, pow. opolski, par. Cliwałkowice, 
Domaradzice, pow. sandomirski, par. Szczeglice, 
Domaradzice, pow. krobski, 
Doma radży n, pow. łowicki, 
Domorady, j)ow. sokolski. 
186, 675, 909—916. Domasław 1 -VIII: 
Domasław, jjow. sycowski, ])ar. Turków, 
Domasławice, pow. namysłowski, par. Włocliy, 
Doma sła wice, pow. sycowski, par. Goszyce, 
Domasłowice, dwie wsie w pow. cieszyńskim, 
Domasłowice, pow. brzeski, 
Domasłowice, pow. niski, par. Pysznica, 
Domysław, pow. czhicliowski, ])ar. Czarne. 
917, 918. Danabor I, II: 
Danaborz, pow. wągrowieclci, 
Dana]>or(nv, pow. odolanowski. 
919. Donimir 1 : 

Donimirz wielki i mały, [)()w. wejlierowski , par. 
Szynwałd. 



— 345 — 

920-934. Drag I— Y: 

Draganie, pow. płocki, par. Biała, 

Draganie, pow. oleśnicl^i, 

Draganowa, pow. Icrośnieński, par. Kobylany, 

Dragany, pow. krasnostawski, par. Wysokie, 

Dragonów, pow. gorlicki, par. Małastów. 

925. Drogomyśl I: 

Drogomyśl, pow. stnimieński, par. Ocłiaby. 

434, 925-927. Drogosław II— V: 

Drogosław, pow. szubiński, 

Drogosław, pow. gnieźnieński, 

Drogosław, pow. odolanowski, 

Drogosław, pow. świecki, par. Płochocin. 

928. Dyrzsław I: 
Dyrzławice^ pow. głupczycki. 

929, 930-a. Dziećmir I, II (zap. Dietinar): 
Dziećmirowo, PQW. szremski, 
Dziećniirowice, pow. bogumiński na Szląsku. 
Dziwigor, Dziwirz I: 

Dzie wirze wo, wieś pai*. w pow. wągrowieckim. 
930-b. Falbor I: 

Falborz, pow. włocławski, par. Brześć. 
678, 930-c, d. Falibog I, II, III: 
Falibogi, pow. płoński, par. Cieksyn, 
Falibogi, pow. płoński, par. Poiniechowo, 
Falibogi, pow. nowomiński, par. Kałuszyn. 
930-e, f. Falmir I, II: 
Falmierowo, pow. wyrzyski, 
Falmirowice, pow. opolski, par. Dębie. 
930-g. Falisław I: 

Falisławice (Fanisławice), pow, kielecki, par. Ło- 
puszno. 

40, 595, 931, 932. Giedko I, II, III, IV: 
Giecz (dawniej Gdecz) w pow. szredzkini, 
Gdów, miasteczko w pow. wielickim, 
Gierczyce (pierwotnie Giedczyce), wieś par. w ])ow. 
opatowskim. 



— 346 — 

Gierczyce, pow. bocheński, par. Cliełm. 

682, 933, 934, 935. Gniew I, II, m, IV: 
Gniew w pow. kwidzyńskim, 
Gniewowo, dwie wsie w pow. kościańskim, 
Gniewowo w pow. wejherowskim. 

683, 936-944. Gniewek I, II, III, IV, V, VI, \n 
VIII, IX, X: 

Gniewkowice, pow. inowrocławski, 
Gniewkowo, pow. lipnowski, par. Dobrzejowice, 
Gniewkowo, pow. płocki, par. Daniszewo, 
Gniewkowo w pow, gnieźnieńskim dwie, 
Gniewkowo, pięć wsi w pow. inowrocławskim. 

945. Gniewosz I: 

Gniewosz()w w pow. kozienieckim , par. Oleksc* 

946, 947. Godzimir I, II : 
Godzimierz, pow. rawski, par. Biała, 
Godzimierz, pow. szubiński. . 

948, 949, Gorad I, II : 
Goradze, pow. wielkostrzelecki, 
Goradze, pow. lubliniecki. 

950. Gorysław I: 

Gorysławice, pow. pińczowski, par. Wiślica. 

951, 95-2. Gościrad I, II: 
Gościeradz w pow. bydgoskim, 
Gościeradów, wieś par. w pow. janowskim. 
953—960. Gosław I— YllI: 

Goslaw, pow. kluczborski, par. Dobiercice, 

Gosławice, pow. łowicki, par. Waliszew, 

Gosławice, pow. gostyński, par. Pacyna, 

Gosławice, pow. kutnowski, par. Sobota, 

Gosławice, i)ow. nieszawski, par. Smiarzew, 

Gosławice, wieś par. pow. koniński, 

Goslawicje, pow. i par. Opole, 

Gosławice, pow. lubliniecki, par. Dobrydzień. 

961-971. Gest, (Gosta, Gostyna) I— XI: 

Gostyń, miasto pow. krobski, 

Gostyń, pow. pszczyński, par. ]\[ikołów. 



— 347 — 

Gostynin, miasto pow. gub. warszawskiej, 
Gostyndw, pow. oławski, par. Więzów, 
Goszcz, pow. sycowski, par. Twardagóra, 
Goszcza, wieś par. pow. miechowski, 
Goszczewo, pow. nieszawski, par. Służewo, 
Goszczyce, pow. płoński, par. Ćzieldarzewo, 
Goszczyce, pow. niemodliński, par. Przycłiód, 
Goszczyn, wieś par. pow. grójecki, 
Goszczynno, pow. łęczycki, par. Siedlec. 
972—984. Gostęk I— XIII: 
Gostków, pow. łęczycki, par. Wartkowice, 
Gostków, pow. pińczowski, par. Sancygniew, 
Gostków, pow. konecki, par. Odrowąż, 
Gostków, pow. frydlądzki, 
Gostkowo, pow. przasnyski, par. Rogale, 
Gostkowo, pow. i par. Cieclianów, 
Gostkowo, pow. ciectianowski, par. Pałuki, 
Gostkowo, pow. pułtuski, par. Zamsk, 
Gostkowo, pow. ostrowski, par. Czyżew, 
Gostkowo, dwie wsie w pow. krobskim, 
Gostkowo, pow. toruński, 
Gostkowo, pow. i par. Bytów, 
985—988. Gor I— IV: 
Górowo, pow. lidzki, 
Górowo, trzy wsie w pow. dziesieńskim, 
Górowo, pow. niborski. 

534, 989—994. Gowor (Gawor, Gawora) I— VI: 
Gaworowo, pow. płoński, par. Cliociszewo, 
Goworowo, wieś par. pow. ostrołęcki, 
Gowarzewo, dwie wsie w pow. szredzkim, 
Gowarzów, pow. noworadomski, par. Pławno, 
Goworzyna, pow. iłżecki, par. Krzyżanowice. 
905, 996. Goworek (Goworycz) I, II: 
Goworków, pow. rawski, par. Zeleclilinek, 
Gowarczów, wieś par. w pow. koneckim. 
997 - 1014. Gózd II— XVIII : 
Gózd, pow. turecki, par. Malanów, 



- 348 — 

Gózd, pow. brzeziński, par. Dmosin, 

Gózd, pow. kozieniecki, par. Świerże górne, 

Gózd, pow. radomski, par. Skaryszew, 

Gózd, pow. opoczyński, pat. Petrykozy, 

Gózd, pow. kielecki, par. Wzdół, 

Gózd, pow. biłgorajski, par. Huta krzeszowska, 

G^zd, pow. łukowski, par. Farysew, 

Gozdów, pow. brzeziński, par. Koźle, 

Gozdów, pow. kol&ki, par. Kościelec, 

Gozdów, pow. turecki, par. Tokary, 

Gozdów, pow. koniński, par. Grzymiszew, 

Gozdów, pow. sandomirski, par. Malice, 

Gozdów, pow. i par. Hrubieszów, 

Gozdowo, pow. i par. sierpcka, 

Gozdowo, wieś par. w pow. wrzesińskim, 

Gozdź, pow. nowomiński, par. Kołbiel, 

Gozdź, pow. radomski, par. Mniszek. 

382, 1015—1018. Grot J, 11, HI, IV: 

Grotkowice, pow. bocheński, par. Brzezie, 

Grotkowo, pow. płocki, par. Wyszogród, 

Grotków i Grotków stary, pow. opolski. 

1019, 1020. Grzymisław J, II: 

Grzymysław, pow. szremski, 

Grzymysławice, pow. wrzesiński. 

1021— i025. Jacek I— V: 

Jackowo, pow. lipnowski, par. Ossówka, 

Jackowo, pow. pułtuski, par. Nasielsk, 

Jackowo, pow. oszmiański, 

Jackowo, pow. lęborski, 

Jackowice, pow. łowicki, ])ar. Zduny. 

1026. Jadamir I: 

Jadamirz (Adamirz) ^). 

422, 594, 694, 1027. Jaksa I, II, III, IV: 

Jaksice, pow. i par. Miechów, 



*) Położenia tej miejscowości nie podaje Słownik geograficzny, 
odsyłając pod Jadamirz do Adamirz, a pod Adamirz do Jadamirz. 



— 349 — 

Jaksice, dwie wsie w^ pow. bydgoskim, 
Jaksice, pow. inowrocławski. 
1028. Janisław I: 

Janisławice, wieś par. w^ pow. skierniewickim. 
1029-1033. Jaromir I-V: 
Jaromii'z, cztery wsie w pow. babimostkim, 
Jaromirz, pow. kwidzyński, par. Szynwałd. 
1034—1036. Jarosław I, II, III: 
Jarosław, pow. nowomiński, par. Wiązownica, 
Jai*osławice, wieś par. w pow. radomskim, 
Jarosławiec w pow. złoczowskim. 
1037, 1038. Jazd I, II: 

Jazddw czyli Jastew, w pow. brzeskim, par. Dębno^ 
Jazdowice, pow. miecliowski, par. Działoszyce. 
481, 1039. Ilik I, II: 

Ilkowice, pow. miecliowski, par. Słaboszów. 
Ilkowice, pow. tarnowski, par. Jurków. 
1040-1042. Imbram I, II, III: 
Imbramowice, wieś par. w pow. olkuskim, 
Imbramowice, pow. miecliowski, par. Wrocimo- 
dce, 

Ingramsdorf, w pow. świdnickim na Szląsku. 
424, 1043. Jordan I, II : 
Jordanów, miasteczko w pow. myślenickim, 
Jordanów, pow. brzeziński, par. Mileszki. 
1044. Józef osław : 

Józefosław, pow. warszawski, par. Piaseczno. 
Kazimir : 

Kazimirów, pow. łowicki, par. Bielawy, 
Kazimirów, pow. koniński, par. Łysieć, 
Kazimirów, pow. wieluński, par. Osiaków, 
Kazimii'óvv, pow. będziński, par. Koziegłówki, 
Kazimirów, pow. lubelski, par. Ratoszyn, 
Kazimirów, pow. lubelski, par. Mełgiew, 
Kazimirów, pow. ostrowski, par. Jelonek, 
Kazimirowo, pow. łomżyński, par. Dobrzy jałowo, 
Kazimirz, wieś par. w pow. słupeckim. 



— 350 — 

Kaziniirz, wieś par. w pow. łódzskim, 

Kazimirz, wieś par. w pow. nowoaleksandr}jskim. 

Kazimirz, pow. łaski, par. Mikołaje wice, 

Kazimirz, wieś par. w pow. szamotulskim, 

Kazimirz, pow. wejłierowski, 

Kazimirz, pow. głupczycki, 

Kazimierza, wieś par. w pow. pińczowskim itd. 

Oprócz tego jest jeszcze ogromna liczba miejsco- 
wości, biorących swe nazwy od imienia Kazimirz, któ- 
rych tu dla obojętności przedmiotu nie przytaczamy. 

Imię Kazimir bowiem było imieniem ściśle dyna- 
stycznem, właściwem tylko panującym książętom, i ża- 
den szlachcic w dobie piastowskiej tego imienia nie 
używał. Wszystkie więc owe miejscowości, biorące swe 
nazwy od imienia Kazimir, mają albo książąt panują- 
cych za swych założycieli, albo pochodzą już z czasów 
późniejszych, kiedy imię Kazimir także przez szlachtę 
nżywanem być poczęło. 

1045. Kilian I ; wiadomość o nim czerpiemy tylko 
ztąd, iż jego córka Dobromiła była po\\i:órną żoną Woj- 
sława I: 

Kielanowice, pow. tarnowski, par. Tuchów. 

338, 1046—1055. KiełczI~X: 

Kielce, miasto gubernialne, 

Kielców, pow. oleśnicki, par. Kunersdorf, 

Kielcowo, pow. wrocławski, 

Kielcz, pow. wielkostrzelecki, 

Kiełczawa, pow. rzeszowski, 

Kiełczjm, pow. rychbachowski na Szląsku, 

Kiełczew, pow. wągrowski, par. Prostyń, 

Kiełczew, dwie wsie w pow. kolskim, par. Wrząca 
wielka, 

Kiełczewice, wieś par. w pow. lubelskim. 

421, 704, 1056, 1057. KUmunt (czyli Klemens) I, 
II, III, IV: 

Klimontów, pow^ będzińs]vi, par. Zagórze, 
Klimontów, pow. jędrzejowski, par. Mstyczów, 



— 351 — 

Klimontów, pow. miechowski, par. Proszowice, 
Klimontów, wieś par. w pow. sandomirskim. 

1058. Komir I: 

Komierowo wieś paraf, w pow. złotowskim. 
461, 1058. Korana I, II: 
Korono w, w pow. bydgoskim, 
Koronow, w pow. wschowskim. 

1059. Kotoryź I: 

Kotoryż, w pow. grójeckim, par. Tarczyn. 

1060. 1061. Kozierad I, U: 

Kozierady, pow. konstantynowski, par. Janów, 
Kozierady, par. Rozbity Kamień. 
313, 1062—1065. Korcza II— VI: 
Korczyn (Nowe Miasto), w pow. stopnickim, 
Korczyn stary, pow. pińczowski, 
Korczyn, pow. kielecki, par. Łopuszno, 
Korczyna, wieś par. w pow. krośnieńskim, 
Korczyna, pow. gorlicki, par. Biecz. 
556, 1066—1071. Kromoła I— VI: 
Kromołów, w pow. olkuskim, 
Kromołów, pow. prądnicki, par. Broschtitz, 
Kromolin, pow. sieradzki, par. Szadek, 
Kromolice, dwie wsie w pow. szremskim, 
Kromolice, pow. krotoszyński, 
1072—1075. Krzesław I* II, III, IV: 
Krzesłów, pow. łaski, par. Wygiełzów, 
Kjzesławice, pow. opoczyński, par. Smogorzew, 
Krzesławice, pow. krakowski, par. Fleszów, 
Krzesławice, pow. wielicki, par. Góra św. Jana. 
1076—1078. Krzczon I, II, III: 
Krzczonów, pow. opoczyński, par. Drzewica, 
Krzczonów, pow. myślenicki, par. Lubień, 
Krzczonowice, pow. opatowski, par. Cmiel()\v, 
1079-1081. Krzcząta (Krzcięta) I, II, III: 
Krzcięcin, pow. radomski, par. Wysoka, 
Krzcięcice, wieś par. w pow. jędrzejowskim, 
Krzęcin, wieś par. w pow. wadowickim. 



— 352 — 

1082-1084. Krzesz I, II, III: 
Ki'zeszów, wieś par. w pow. żywieckim, 
Krzeszowice, miasteczko powiatowe niedaleko Kra- 
kowa, 

Krzyszowice, pow. tarnowski, par. Jurków. 
1085—1092. Krzyszek 1 - VIII : 
Krzyszkowice, pow. nieszawski, 
Krzyszkowice, pow. łęczycki, par. Piątek, 
Krzyszkowice, pow. radomski, par. Jarosławiec. 
Krzyszkowice, pow. pińczowski, par. Gorzków, 
Krzyszkowice, pow. myślenicki, par. Siepraw, 
Krzyszkowice, pow. i par. Wieliczka, 
Krzyszkowice, pow. rybnicki, par. Pszów, 
Krzyszkowo, pow. poznański. 
619, 1093, 1094. Krzywosąd I, II, III: 
Krzywosądowo, dwie wsie w pow. pleszewsldm, 
Krzywosądza, wieś paraf, w pow. nieszawskim. 

1095. Księżomir I: 

Księżomirz, pow. janowski, par. Gościradów. 

1096. Kuczbor I: 

Kuczbork, wieś par. w pow. mławskim. 

Łach, Łecłi. 

Wsi biorących swe nazwy od tych imion, jak: 
Lachów, Lacliowa, Lachowce, Lachowice, Lachowicze, 
Lachowice, Lachówka, Lachowo, I^achowszczyzna, La- 
chy, Lechów, Lecliowce, Lechowe, Lecliowo, Lechówek 
jest przeszło siedmdziesiąt ; lecz gdy imion takich po- 
między imionami rycerstwa polskiego z doby piastow- 
skiej nie spotykamy wcale w użyciu, więc i te miejsco- 
wości tu pomijamy. 

1097—1103. Lei (Lelech) I— VII: 

Lelów, miasteczko niegdy powiatowe, 

Lelowice, w pow. miechowskim, par. Wrocimo- 
wice, 

Lelew, w pow. radomyskim. 

Lelewo, pow. pułtuski, par. Cieksyn, 

Lelice, pow. płocki, par. Bonisław, 



353 



Lelechowo, pow. kolski, par. Modzerowo, 
Lelechówka, pow. gródecki. 
1104—1106. Ladomir I, II, III: 
Ladoinirz, pow. wieluński, par. Wójcin, 
Ladoinirowa, wieś par. w hrabstwie zemplińskiem, 
Ladomirowa, wieś par. w hrabstwie szaryskiem. 

1107. Łancmir I: 

Lancinirz, pow. kozielski, par. Koźle Stare, 
709, 1108. Lasota I, II: 
Lasocin, pow. sochaczewski, par. Brochów, 
Lasocice, pow. limanowski. 

1108. Lachmir I: 
Lachmirowice, pow. inowrocławski. 

593, 1110—1119. Leniart (Leonard) I-X: 
Lenarczyce, pow. sandomirski, par. Objazów, 
Lenartowice, pow. stopnicki, par. Koniemłoty, 
Lenartowice, pow. kozielski, par. Sławęcice, 
Lenartowo, pow. inowrocławski, 
Lenardów, pow. kutnowski, 
Lenardów, dwie wsie w pow. brzezińskim, 
Lenardów, pow. łukowski, par. Serokomla, 
Lenardowo, pow. pleszewski, 
Lenardowo, pow. wągrowiecki. 
Leśmir, patrz Niezmir. 

1120. Liberad (Luborad) I: 
Liberadz, pow. mławski, par. Szreńsk. 

1121. Lekbąd I: 
Lekbąd, pow. chojnicki. 
1122—1128. Luba I— VII: 

Lubin, wieś par. w pow. kościańskim, 
Lubin, pow. mogilnicki, 
Lubin, dwie wsie w pow. pleszewskim, 
Lubin, dwie wsie w pow. czarnkowskim, 
Lubin, w pow. lignickim. 
1129, 1151. Lubomir I, II, III: 
Lubomirz, pow. bocheński, par. Łapanów, 
Lubomirz, dwie wsie w pow. pleszewskim. 

Tom II. 23 



— 352 — 

1082-1084. Krzesz I, II, III: 
Ki'zesz(5w, wieś par. w pow. żywieckim, 
Krzeszowice, miasteczko powiatowe niedaleko Kra- 
kowa, 

Krzyszowice, pow. tarnowski, par. Jurków. 
1085— 1092. Krzyszek 1 - VIII : 
Krzyszkowice, pow. nieszawski, 
Krzyszkowice, pow. łęczycki, par. Piątek, 
Krzyszkowice, pow. radomski, par. Jarosławiec. 
Krzyszkowice, pow. pińczowski, par. Gorzków, 
Krzyszkowice, pow. myślenicki, par. Siepraw, 
Krzyszkowice, pow. i par. Wieliczka, 
Krzyszkowice, pow. rybnicki, par. Pszów, 
Krzyszkowo, pow. poznański. 
619, 1093, 1094. Krzywosąd I, II, III: 
Krzywosądowo, dwie wsie w pow. pleszewskim, 
Krzywosądza, wieś paraf, w pow. nieszawskim. 

1095. Księżomir I: 

Księżomirz, pow. janowski, par. Gościrad(>w. 

1096. Kuczbor I: 

Kuczbork, wieś par. w pow. mławskim. 

Łach, Łecłi. 

Wsi biorących swe nazwy od tych imion, jak: 
Lachów, Lachowa, Lachowce, Lachowice, Lachowicze, 
Lachowice, Lacliówka, Lachowo, Lacliowszczyzna, La- 
chy, Lechów, Lechowce, Lechowe, Lechowo, Lechówek 
jest przeszło siedmdziesiąt ; lecz gdy imion takich po- 
między imionami rycerstwa polskiego z doby piastow- 
skiej nie spotykamy wcale w użyciu, więc i te miejsco- 
wości tu pomijamy. 

1097—1103. Lei (Lelech) I— VII: 

Lelów, miasteczko niegdy powiatowe, 

Lelowice, w pow. miechowskim , par. Wrocimo- 
wice, 

Lelew, w pow. radomyskim. 

Lelewo, pow. pułtuski, par. Cieksyn, 

Lelice, pow. płocki, par. Bonisław, 



— 353 — 

Lelechowo, pow. kolski, par. Modzerowo, 
Lelechówka, pow. gródecki. 
1104—1106. Ladomir I, II, III: 
Ladomirz, pow. wieluński, par. Wójcin, 
Ladoinirowa, wieś par. w hrabstwie zempl Ińskiem, 
Ladomirowa, wieś par. w hrabstwie szaryskiem. 

1107. Łancmir I: 

Lancmirz, pow. kozielski, par. Koźle Stare, 
709, 1108. Lasota I, II: 
Lasocin, pow. sochaczewski, par. Brochów, 
Lasocice, pow. limanowski. 

1108. Lachmir I: 
Lachmirowice, pow. inowrocławski. 

593, 1110—1119. Leniart (Leonard) I-X: 
Lenarczyce, pow. sandomirski, par. Objazów, 
Lenartowice, pow. stopnicki, par. Koniemłoty, 
Lenartowice, pow. kozielski, par. Sławęcice, 
Lenartowo, pow. inowrocławski, 
Lenardów, pow. kutnowski, 
Lenardów, dwie wsie w pow. brzezińskim, 
Lenardów, pow. łukowski, par. Serokomla, 
Lenardowo, pow. pleszewski, 
Lenardowo, pow. wągrowiecki. 
Leśmir, patrz Niezmir. 

1120. Liberad (Luborad) I: 
Liberadz, pow. mławski, par. Szreńsk. 

1121. Lekbąd I: 
Lekbąd, pow. chojnicki. 
1122—1128. Luba I— VII: 

Lubin, wieś par. w pow. kościańskim, 
Lubin, pow. mogilnicki, 
Lubin, dwie wsie w pow. pleszewskim, 
Lubin, dwie wsie w pow. czamkowskim, 
Lubin, w pow. lignickim. 
1129, 1151. Lubomir I, II, III: 
Lubomirz, pow. bocheński, par. Łapanów, 
Lubomirz, dwie wsie w pow. pleszewskim. 

Tom II. 23 



— 356 — 

Międzygórze, pow. pińczowski, par. Szkalmirz, 

Międzygórze, pow. kamieniecki, 

Międzygórze, pow. tłumacki. 

396, 405, 1178—1183. Mikora (Michora) I— VI: 

Mikorzewo, pow. sztumski, par. Postolin, 

Michorzewo, pow. bukowski, 

^lokorzyce, pow. piotrkowski, par. Parzno, 

Mikorzyn, pow. koliński, par. Ślesin, 

Mikorzyn, pow. ostrzeszewski, 

Mikorzyn, pow. koniński. 

1184—1186. Mił I, II, III: 

Miła, pow. konecki, par. Niekłań, 

Miłowice, pow. kozielski, par. Nowykościół polski. 

Miłowice lub Miłonice, pow. kutnowski. 

1187, 1188. Maobąd I, II:' 

Miłobądź, pow. sieradzki, par. Rossoszyca, 

Miłobędzin, pow. sierpski, par. Białyszewo. 

1189. Miłodrog I: 

Miłodroż, pow. płocki, par. Proboszczewice. 

1190, 1191. Miłogost I, II: 
Miłogoszcz, dwie wsie w pow. wałeckim. 
1192. Miłorad I: 

Miłorad()wka. 

505, 719. Maosław I, II: 

Miłosław, w pow. wrzesińskim, 

Miłosławice, w pow. wągrowieckim, par. Mieścisko. 

1193—1195. Mirad I, II, III: 

Miradz, pow. inowrocławski, 

Miradz, pow. turecki, 

]Mii'adze, pow. gostyński, par. Sokołów. 

1196—1203. Mirosław I— VIII: 

Mirosław, pow. płocki, par. Imielnica, 

Mirosław, pow. sejneński, 

Mirosław, pow. lidzki, 

Mirosław, dwie wsie w pow. cłiodzieskim, 

Mirosławiec, pow. kutnowski, par. Orłów. 



— 357 — 

Mirosławice, pow. łódźski, par. Kazimirz, 

Mii'osławice, pow. inowrocławski. 

532, 1204—1106. Mir (Miron) I, II, III: 

Mir, w pow. nowogrodzkim. 

Mirowice, pow. grójecki, par. Prażmów, 

Mironice, pow. miechowski. 

1207. ModUbóg I: 

Modlibogowice, pow. koniński, par. Grabienie e. 

1208—1211. ModUbór I— IV: 

Modliborz, pow. włocławski, 

Modliborzyce, pow. opatowski, 

Modliborzyce, pow. janowski, 

Modliborzyce, pow. inowrocławski. 

352. Morzysław I: 

Morzysław, wieś par. w pow. konińskim. 

1212—1214. Most II, III, IV: 

Mostowo, pow. mławski, par. Kuczbork, 

Mostowo, pow. makowski, par. Nowawieś, 

Mostowo, pow. sejnieński. 

1215. Mściwoj I: 

Mściwoje, pow. kolneński, par. Płock mały. 

1216—1221. Msta (Mścich, Mścij) I— IV: 

Mścijów, pow. i par. Sandomirz, 

Mścisz, pow. borysowski, 

Mścicłiowo, pew. turecki, par. Wieleń, 

Mstów, pow. częstocłiowski, 

Mstów, pow. limanowski, par. Góra św. Jana, 

Mstowo, pow. włocławski, par. Cłiodecz. 

1222—1224. Mstycz (Mszczón, Mszczęta): 

Mstyczów, wieś par. w pow. jędrzejowskim, 

Mszczonów, wieś par. w pow. błońskim, 

Mszęcin, pow. bocłieński, par. Niepołomice, 

1225—1217. MyśUbor I, II, HI: 

Myślibórz, wieś par. w pow. konińskim, 

Myślibórz, pow. opoczyński, par. Zarn()W, 

Myśliborzyce, pow. lipnowski, par. Rokicie. 



— 358 — 

1228—1230. Mysł I, II, HI: 

j\Iysł(5\v, pow. będziński, par. Koziegłówki, 

Alysłów, wieś par. pow. łukowski, 

^Mysłowice, wieś par. pow. katowicki. 

1231, 1232. Mżur II, Ul: 

Mzurów, pow. będziński, par. Niegowa, 

Mzurowa, pow. jędrzejowski, par. Mnichów. 

1233—1235. Nabór I, II, III: 

Naborowo, dwie wsie w pow\ płońskim, 

Naborowo, pow. wadowicki. 

1236. Naczesław I: 

Naczesławice, pow. kaliski, par. Chlewo. 

1237. Nacsław I: 
Nacław, pow. kościański. 

1238. Naciesław I: 

Nacisławice, wieś par. w pow. kozielskim. 

1239. 1240. Nadar I, II: 
Nadarzyce, pow. wrzesiński, 
Nadarzyn, wieś par. '-pow. błoński. 

1241. Nadbor I: 

Nadborowo, pow. wągrowiecki, par. Gorzyce. 

1242. Nadrog I: 

Nadroż, pow. rypiński, par. Żale. 
1243—1245. Nagod II, III, IV: 
Nagod(5w, pow. kutnowski, par. Łąkoszyn, 
Nagodowo, pow. i par. Gostynin, 
Nagodowice, pow. i par. Kluczbork. 
1246—1247. Nagor II, III : 
Nagorya, pow. piński, 
Nagorzyce, pow. piotrkowski, par. Wolborz. 

1248. Nakon I: 

Nakonowo, pow. włocławski, par. Kruszyn. 

1249. Namir I: 

Namirowo, pow. sztumski, par. Postolin. 

1250. Namysł I: 

Namysłów, obw. wrocławski na Szląsku. 



— 359 — 

1251—1254. Naram I, II, III, IV: 
Naramów, pow. konecki, par. Mnin, 
Narama, pow. miechowski, par. Korzkiew, 
Naramice, wieś par. w pow. wieluńskim, 
Naramowice, pow. poznański. 

1255. Nasebąd I: 

Naseband, pow. szczecinkowski na Pomorzu, 

1256. Nasiegniew I: 

Nasiegniewo, pow. lipno wski, par. Zaduszniki. 

552, 1257, 1258. Nawój I II, III : 

Nawojewo, pow. szredzki. 

Nawojowa, wieś par. w pow. nowosądeckim, 

Nawojowa, pow. chrzanowski. 

1259. Niebęda I: 

Niebędzino, pow. lęborski. 

1260—1264. Niebor (Niebora) I, II, III, IV, V: 

Nieborów, wieś par. w pow. łowickim, 

Nieborowice, w pow. rybnickim, 

Nieborów, pow. rzeszowski, 

Nieborzyn, pow. słupecki, par. Budzisław, 

Niebrów, pow. brzeziński, par. Chorzęcin. 

1265. Naciesław I: 

Naciesławice, pow. stopnicki, par. Tuczępy. 

1266, 1267. Niedrog I, II: 

Niedroż, dwie wsie w pow. sierpeckim, par. Ko- 
ziebrody i Krajkowo. 
1268. Niedzbor I: 

Niedzborz, wieś par. w pow. ciechanowskim. 
495, 724, 1269. Niegosław I, II, III: 
Niegosławice, pow. jędrzejowski, par. Nawarzyce, 
Niegosławice, pow. pińczowski, par. Chroberz, 
Niegosławice, pow. stopnicki, par. Pacan()w. 

1270. Niegosz I: 

Niegoszowice, pow. chrzanowski, par. Rudawa. 

1271. Niegowit I: 

Niegowić, wieś par. w pow. wielickim. 



— 360 — 

1272. Niechmir 1: 
Niechmirów, pow. sieradzki, par. Stolec. 

1273. Niemili: 
Nieiniłów, pow. kamionecki. 
414, 1274—1279. Niemir(Niemira,Niemirza)I--Vn: 
Nlemirów, pow. opatowski, par. Szumsko, 
Niemirów, wieś par. w pow. bielskim, 
Niemiriiw, wieś par. pow. Rawa ruska, 
Niemirowice, pow. skierniewicki, par. Biała, 
Niemierzewo, pow. roiędzychodzki, 
Niemierzyce, pow. bukowski, 
Niemierzyn, pow. wieluński, par. Rudlico. 
1180, 1281. Niemsta I, II: 

Niemstów, pow. cieszanowski, 

Niemścice, pow. stopnicki, par, Kurozwęki. 

1282. Niepołom I: 
Niepołomice, pow. bocheński. 
726. Niezmir I: 

Nieśmierz (dziś Leśmierz), pow. łęczycki, par. Gróra 
Św. Małgorzaty. 

1283. Niewiar I: 
Niewiar()w, pow. wielicki. 

1284. 1285. Nieznamir T, II: 

Nieznamirowice, wieś, ])araf. w pow. opoczyńskim, 
Nieznamirowice, pow. sądecki. 

1286, 1287. Nieznan I, II: 

Nieznanowice, pow. włoszczowski, par. Konieczno, 

Nieznane wice, pow. wielicki, par. Niego wić. 

1288. Nieswój I: 

Nieswojowice, pow. miechowski, par. Pałecznica. 

1289, 1290. Obiecan I, II: 
Obiecanowo, pow. i par. Mak(5w, 
Obiecanowo, pow. wągrowiecki, par. Zemiki. 

1291. Obiesław I: 

Obiesławice, niegdyś w pow. lęborskim. 

1292. Oblągor I : 

Oblągor, pow. kielecki, par. Chełmce. 



i 



— 361 — 

386, 1293. Odolan I, II: 
Odolan, pow. nieszawski, par. Służewo, 
Odolanów, miast. pow. w ks. poznańskiem. 
1294-1297. Odrobąd II, III, IV, V: 
Odrowąż, wieś par. w pow. koneckim, 
Odrowąż, pow. opoczyński, par. Żarnów, 
Odrowąż, wieś par. w pow. nowotarskim, 
Odrowąż, pow. gnieźnieński, par. Miełżyn. 

1298. Odzierad I: 
Odzierady, pow. łódźski. 

1299. Ojsław I: 

Ojsławice, pow. włoszczowski, par. Dzierzgów. 

1300-1302. Or I, II,. III: 

Orya, pow. i par. Kahvarya, 

Orya, pow. władysławowski, par. Łuksze, 

Orzyc, pow. makowski, par. Szelków. 

1303. Osław I: 
Osławica, pow. sanocki. 

1304. Ostobóg I: 
Ostobuż, pow. Rawa ruska. 

1305. Ostoj II: 

Ostojów, pow. kielecki, par. Suchedniów. 

1306. 1307. Ostrobąd I, II : 

Ostrowąs, wieś par. w pow. nieszawskim, 
Ostrowąs, wieś par. w pow. konińskim. 
1308-1323. Ostrowit I— XVIII: 
Ostrowite, wieś par. pow. słupecki, 
Ostrowite, wieś par. pow. lipnowski, 
Ostrowite, pow. rypiński, par. Trąbin, 
Ostrowite, wieś par. pow. gnieźnieński. 
Ósłi'owite, pow. mogilnieński, 
Ostrowite, pow. gdański, 
Ostrowite, trzy wsie w pow. chojnickim, 
Ostrowite, dwie wsie w pow. kwidzyńskim, 
Ostrowite, w pow. świeckim, 
Ostrowite, dwie wsie w pow. człuchowskim. 
Ostrowite, w pow. lubawskim. 



— 362 — 

Ostrowite, w pow. brodnickim, 
Osti"Owite, w pow. kartuskim, 
Ostrowite, w pow. ostrodzkim. 

1324. Owad II: 

Owadów, pow. radomski, par. Wsoła. 

1325. Pacław I: 
Pacław, pow. dobromilski. 

350, 416, 557. Pakosław I, II, III: 
Pakosław, pow. i par. Iłża, 
Pakosław, wieś par. w pow. krobskim, 
Pakosław, pow. bukowski, par. Brody. 

1326. 1327. Palmir I, H : 
Palmirowo, pow. szubiński, pai\ Kcynia, 
Palmirowo, i)ow. krotoszyński. 

627, 1328—1335. Pełka I-VIII: 

Pełczyn, pow. lubelski, par. Jaszczów, 

Pełczyn, pow. i par. Szrem, 

Pełczyn, pow. wrzesiński, 

Pełczyce, pow. sandomirski, par. Olbierzowice, 

Pełczyce, pow. oławski, 

Pełczyska, pow. łęczycki, par. Wartkowice, 

Pełczyska, pow. łęczycki, par. Solca wielka, 

Pełczyska, wieś par. pow. pinczowski. 

1336-^1342. Pęcław I -VI: 

Pęcław, pow. grójecki, par. Czersk, 

Pęcław, niegdy pod Poznaniem, 

Pęcławice, pow. łęczycki, par. Piątek, 

Pęcławice, pow. łaski, par. Strońsko, 

Pęcławice, pow. sandomirski, par. Szczegiice, 

Pęcławice, pow. sandomirski, par. Włostiiw. 

1342—1344. Pękosław I, II, III: 

Pękosław, pow. miecliowski, par. Mieronice, 

Pękosławice, pow. opatowski, par. Waśniów. 

1345. Pękosz 1: 

Pękoszew, pow. skierniewicki, par. Jeruzal. 



— 363 — 

1346, 1347. Pęsław I, II: 

Pęsławice, dwie wsie w pow. grudziądzkim, par. 
Łasin. 

1348-1353. Piast I— VI: 
Piast, niegdy pod Trzebnicą na Szląsku, 
Piastoszyn, pow. tucholski, par. Raciąż, 
Piastów, pow\ radomski, par. Wsoła, 
Piastowo, pow. i par. Sierpc, 
Piasthenthal, pow. brzeski na Szląsku, 
Piastowskie piaski, pow. i par. Sierpc. 
1354—1357. Pijan I, II, III, IV: 
Pijano w, pow. konecki, par. Mnin, 
Pijanowice, pow\ i par. Kościan. 

1358. Pobąd II: 

Pobądzie, pow. suwalski, par. Łubowo. 

1359, 1360. Pobór I, II: 

Poborz, pow. kutnowski, par. Trębki, 

Poborowice, wieś par. w pow. miecliow^skim. 

1361- 1366. Podbor I -VI : 

Podborze, pow. i par. Częstochowa, 

Podborze, pow. bocheński, 

Podborze, pow. dąbrowski, 

Podborze, pow. mielecki, 

Podborz, pow. puławski, par. KunSw, 

Podbórz, pow. frysztacki, par. Ostrawa. 

1367. Podcibor i : 

Podciborz, pow. brodnicki, par. Lidzbark. 

1368. Poddomarad I: 
Poddomaradz, pow. rzeszowski. 

1369. Podlubomir I: 
Podlubomirz, pow. wielicki. 
273. Połan I: 

Połaniec, w woj. sandomirskiera. 

1370. 1371. Połaj I, II: 
Połajewo, wieś par. pow. nieszawski, 
Połajewo, wieś par. pow. obornicki. 



— 364 



1372—1376. Polan I— V: 



1372—1376. Polan 1— V : 
Polanowo, pow. gnieźnieński, par.' Powidz, 
Polano wice, pow. miechowski, par. Goszcza, 
Polanowice, wieś paraf. pow. inowrocławski, 
Polanowice, pow. i par. Wrocław, 
Polanowice, pow. kliiczborski. 
1377. Polanin I: 
Polaninowicze, pow. bycłiowski. 
480, 735, 1378-1386. Pomian II— IX: 
Pomian, pow. cłiełmski, par. Pawłów, 
Pomian, pow. ostrołęcki, par. Rzekuń, 
Pomian, pow. ostrołęcki, par. Piski, 
Pomianów, pow. łirubieszowski, 
Pomianowa, pow. brzeski, par. Jsisień, 
Pomianowo, pow. płoński, par. Skołatowo, 
Pomianowo, niegdy pow. inowrocławski. 
1387. Pomysł I: 

Pomysłów, pow. kozienicki, par. Janowice. 
1388—1394. Popiel IV— X: 
Popielewo, pow. słupecki, par. Skulsk, 
Popielewo, pow. bydgoski, par. Wierzcliucino kró- 
kie, 

Popielewo, pow. mogilnicki, par. Trzemeszno, 
Popielewo, pow. białogrodzki na Pomorzu, 
Popielewo, pow. człucliowski, par. Konarzyny, 
Popielów, pow. opolski, 
Popielów, pow. raciborski. 
1395. Porad I, II: 
Poradów, pow. i par. Miecłi()w, 
Poradowo, pow. krotoszyński. 
1396-1403. Poraj II-IX: 
Poraj, pow. piotrkowski, par. Bogdanów, 
Poraj, pow. będziński, par. Przybynów, 
Poraj, pow. i par. Włoszczowa, 
Poraj, pow. hrubieszowski, 
Poraj, pow. krośnieński, par. Nienaszów, 
Poraj, pow. ostrzeszewski, par. Ducliów, 



— 365 — 

Poraj, po w. krobski, par. Gostyń. 

1404, 1405. Powit I, II: 

Powidz, dwie miejscowości w pow. gnieźnieńskim. 

39, 1406/a. Poznań T, II: 

Poznań, miasto stołeczne księstwa poznańskiego. 

Poznań, pow. łukowski, par. Serekomla. 

378, 444, 1406/b, c, d, e. Prandota I, II, III, IV : 

Prandocin, pow. miechowski, 

Prędocin, pow. i par. Iłża, 

Prandotów, pow. skierniewicki, par. Rawa stara, 

Prędocinek, pow. i par. Radom. 

1407, 1408. Prawęta I, II: 

Prawęcin, pow. opatowski, par. Kunów, 

Prawęcice, pow. łęczycki, par. Bełdów. 

1409. Proboł I: 

Probołowice, wieś par. w pow. pińczowskim. 

1410. Promir I : 

Promirz, pow. kalwaryjski, par. Udrya. 

738, 1411—1414. Prósz I, II, III, IV: 

Proszów, pow. namysłowski, 

Proszowice, pow. miechowski, 

Proszowice, pow. raciborski, par. Starawieś, 

Proszówki, pow. bocheński, par. Ka*zyżanowice. 

1415. Przącsław 1: 

Przącław, wieś par. w pow. jędrzejowskim. 

1416, 1417. Przebąd (Przebęda) I, II: 
Przebendowo, pow. obornicki, par. Goślina muro- 
wana. 

Przebendzino, pow. lęborski na Pomorzu. 

553. Przebor I: 

Przeborowice, pow. kozielski, par. Gierałtowice. 

451, 511, 523, 571, 740, 1419, 1420. Przecław I— VII: 

Przecław, par. Brzeziny, 

Przecław, pow. słupecki, par. Ostrowite, 

Przecław, pow. mielecki, 

Przecławice, pow. obornicki, par. Sobota, 

Przecławice, pow. łowicki, par. Cłiruślin, 



— 366 ~ 

Przecławice, pow. miechowski, par. Koniusza, 
Przecławice, pow. wrocławski. 
1421—1423. Przedbor I, II, III: 
Przedborów, wieś par. w pow. ostrzeszewskim, 
Przedbórz, w pow. koneckim, 
Przedbórz, w pow. kolbuszowskim. 
301. Przedek I: 
Przedecz w pow\ włocławskim. 
357, 455. Przedwój I, II : 
Przedwojewo, pow. i par. Ciectianów, 
Przedwojowice, pow. inowrocławski, par. Sławsko. 
1424—1429. Przemysł I— VI: 
Przemyśl, pow. między cliodzki, par. Cłirzypsko, 
Przemysław, pow. sochaczevvs]vi, par. Iłów, 
Przemysław, dwie wsie w pow. regenw^aldskim na 
Pomorzu, 

Przemysłów, pow. gostyński, par. Czermno, 
Przemysłowo, pow\ wieleński, 
Przemysławów, pow. koniński, par. Rusocice. 
1430, 1431. Przerad I, II: 
Przeradz, pow. mławski, par. Lutocin, 
Przeradowo, pow. malcowski, par. Zambsk. 
1432. Przedsław I: 

Przesławice, pow. miecliow^ski, par. Koniusza. 
1433—1450. Przybór I— XVIII: 
Przyborów, pow. gostyńslvi, par. Jamno, 
Przyborów, pow. włocławski, par. Chodecz, 
Przybor()w, pow. koniński, par. Wyszyna, 
Przyborów, pow. łaski, par. Rostarzew% 
Przyborów, pow. noworadomski, par. Kobiele wiel- 
kie. 

Przyborów, pow. opatowski, par. Denków, 
Przyborów, pow. brzeski, par. Szczepanów. 
Przyborowice, pow. opatowsld, par. Kiełczyna. 
Przyborowice, pow. płoński, par. Krysk. 
Przyborowo, pow. włocławski, par. Brześć. 
Przyborowo, pow\ włocławski, par. Chodecz. 



— 367 - 

Przyborowo, pow. włocławski, par. Kowal. 
Przyborowo, pow. mławski. 
Przyborowo, pow. szczuczyński, par. Lacliowo. 
Przyborowo, pow. ostrowski. 
Przyborowo, pow. gnieźnieński, par. Łubowo. 
Przyborowo, pow. krobski, par. Niepart. 
Przyborowo, pow. szamotulski, par. Kazimirz. 
330, 373, 510, 582, 618, 741, 1451 — 1463. Przyby- 
aw I— XIII : 

Przybysław, pow. inowrocławski, par. Chlewiska. 
Przybysław, pow. wrzesiński, par. Pogorzelica. 
Przybysław, pow. krotoszyński. 
Przybysławice, pow. olkuski, par. Minoga. 
Przybysławice, pow. olkuski, par, Korzkiew. 
Przybysławice, pow. miechowski, par. Książ wielki. 
Przybysławice, pow. miechowski, par. Szreniawa. 
Przybysławice, pow. opatowski. 
Przybysławice, pow. sandomirski, par. Goźlice. 
Przybysławice, pow. puławski, par. Garb()w. 
Przybysławice, pow. brzeski, par. Otfinów. 
Przybysławice, pow. kolbuszowski. 
Przybysławice, pow. odolanowski, par. Pogrzybów. 

1464. Przyma I: 

Przymiłowice, pow. częstocłiowski, par. Olsztyn. 

1465, 1466. Przywit I, II: 

Przywitowo, pow. rypiński, par. Skrwilno. 
Przywiedź, pow. kartuski. 
477, 743, 1467- 1474. Racibor II— IX. 
Baciborów, pow. krotoszyński, par. Bonice. 
Baciborowo, pow. laitnowski, par. Głogowiec. 
Baciborsko, pow. i par. Wieliczka. 
Baciborzany, pow. limanowski, par. Skrzydlna. 
Baciborowice, pow. piotrkowski, par. Wolborz. 
Baciborowice, pow. hrubieszowski, par. Moniatycze. 
Baciborowice pow. krakowski. 
744, 1475-1485. Racław I- XI: 
Bacławice, pow. kaliski, par. Giżyce. 



- 368 ~ 

Bacławice, pow. miechowski. 

Racławice, pow. olkuski. 

Racławice, pow. niski. 

Racławdce, pow. gorlicki, par. Rozembark. 

Racławice, pow\ inowrocławski, par. Płonkowo. 

Racławice, pow. mogilnicki, par. Kruchowo. 

Racławice, dwie wsie w pow. prądnickim. 

Racławice, pow. jędrzejowski, par. Korytnica. 

Racławice, pow. hrubieszowski, par. Buśno. 

1486. Radmir I: 

Radmirzyce pow. zgorzelicki na Szlaku. 

1487—1493. Radgost I— VII: 

Radgoszcz, pow. ostrołęcki, par. Kleczk()w. 

Radgoszcz, pow. dąbrow^ski. 

Radgoszcz, pow. międzychodzki. 

Radgoszcz, pow. \vągrowiecki, 

Radgoszcz, pow. łódźski. 

Radgoszcz, pow. starogradzki, par. Osiek. 

Radgościc.e niegdy pod Staniątkami, pow. wielicki. 

1494. Radomir I: 

Radomirz, pow. babimostski, par. Przemęt. 

1495, 1496. Radomysł I, II : 
Radomyśl, pow. siedlecki, par. Zbuczyn. 
Radomyśl, pow. mielecki. 
1497-1499. Radoryż I, II, III: 
Radoryż, dwie wsie w pow. łukowskim. 
Radoryżec, wieś w pow. łukowskim, par. Okrzeja. 
1497-1502. Radost I— VI: 

Radość, pow. święcański. 

Radość, pow. jasielski. 

Radostów, pow. wieluński, par. Dzietrzkowice. 

Radostów, pow. opatowski, par. Szumsko. 

Radostów, pow. hrubieszowski, par. Nabroż. 

Radostowo, pow. tczewski. 

1503—1509. Radosz I— VII: 

Radoszewo, pow. Czarnowski. 

Radoszewice, pow. wieluński, par. Osyaków. 



— 369 — 

Radoszewice, pow. kolski, par. Brdów. 
Radoszewice, niegdy pow. sandomirski. 
Radoszów, pow. kozielski, par. Uciszków. 
Radoszyce, pow. konecki. 
Radoszyna, pow. radzymiński. 
1510. Radobąd I: 

Radowąż, pow. sandomirski, par. Koprzywnica. 
446, 537, 745, 1511, 1512. Radwan I— V: 
Radwan, pow. opatowski, par. Iwaniska. 
Radwan, pow. opoczyński, par. Białaczów. 
Radwan, pow. dąbrowski, par. Szczucin. 
Radwanów, pow. konecki, par. Pilczyca. 
Radwanowice, pow. chrzanowski, par. Rudawa. 

1513. Radzibor I: 

Radziborz, pow. łęczyckie par. Parzęczew. 

1514, 1515. RatiJd I, II: 
Ratultów, pow. kutnowski. 

Ratułów, pow. nowotarski, par. Czarny Dunajec. 

1516. Ratysław I: 

Ratysławów, pow. radzimiński, par. Niegów. 

1517. Roćmir I: 
Roćmirowa, pow. nowosądecki. 

1518. Rosław I: 

Rosławowice, pow. rawski, par. Biała. 

1519. Rośmir I : 

Rośmierz, pow. wielkostrzelecki. 

1520. Rusibor I : 

Rusiborz, pow. szredzki, par. Giecz. 

1521. Sadłogost I: 

Sadłogoszcz, pow. szubiński, par. Pakość. 
751, 1522—1524. Sambor I— IV: 
Samborz, pow. płocki, par. Swięcieniec. 
Samborz, pow. szczecinkowski na Pomorzu. 
Samborzec, pow. sandomirski. 
Samborek, pow. wielicki. 
1525. Samogost I: 
Samogoszcz, wieś par. w pow. garwolińskim. 

Tom II. 24 



— 380 — 

Włostowice, pow. pińczowski, par. Koszyce, 

Włostowice, pow. puławski, 

Włostowo, pow. i par. Szroda, 

Włostowo, pow. inowrocławski, par. Strzelno, 

Włoszczowa, pow. kielecki, 

Włoszczowice, pow. stopnicki, par. Piotrkowice. 

1751. Wodzirad I: 

Wodzierady, pow. łaski, par. Mikołajewice. 

337, 371, 435, 527, 596, 1752—1755. Wojsław I-iX: 

Wojsław, pow. i par. Mielec, 

Wojsławice, pow. sieradzki, par. Korczew, 

Wojsławice, pow. kaliski, par. Cłilewo, 

Wojsławice, pow. będzińsld, par. Kozieg^łówki, 

Wojsławice, pow. radomski, par. Skaryszew, 

Wojsławice, pow. pińczowski, par. Gorzków, 

Wojsławice, pow. pińczowski, par. Cłiroberz. 

Wojsławice, pow. włoszczowski, 

Wojsławice, pow. kliiczborski. 

305. Wojbor I: 

Wolborz, pow. piotrkowski. 

309. Wrocław I: 

Wrocław, stolica Szląska. 

1756, 1757. Wszembor I, II: 

Wszeiuborz, dwie wsie w pow. wrzesińskim. 

1758. Wszerad I: 
Wszeradowo, pow. szubiński. 

1759. Wysmir I: 
Wysmerzyce, pow. radomski. 

1760. Zagost I: 
Zagość, pow. pińczowski. 

413, 490, 536. Zdzisław I, II, Ul: 
ZdziesJawice , pow. miechowski, par. WięełaAvice, 
Zdzisławice, pow. i par. Stopnica, 
Zesławice, pow. krakoNYslci. 

1761. Zdziwój I: 

Zdziw^()j, pow. przasnyski, par. Janów. 



— 361 — 

386, 1293. Odolan I, II: 
Odolan, pow. nieszawski, par. Służewo, 
Odolanów, miast. pow. w ks. poznańskiem. 
1294-1297. Odrobąd II, III, IV, V: 
Odrowąż, wieś par. w pow. koneckim, 
Odrowąż, pow. opoczyński, par. Zamów, 
Odrowąż, wieś par. w pow. nowotarskim, 
Odrowąż, pow. gnieźnieński, par. Miełżyn. 

1298. Odzierad I: 
Odzierady, pow. łódźski. 

1299. Ojsław I: 

Ojsławice, pow. włoszczowski, par. Dzierzgów. 

1300—1302. Or I, II, III: 

Orya, pow. i par. Kalwarya, 

Orya, pow. władysławowski, par. Łuksze, 

Orzyc, pow. makowski, par. Szelków. 

1303. Osław I: 
Osławica, pow. sanocki. 

1304. Ostobóg I: 
Ostobuż, pow. Rawa ruska. 

1305. Ostoj II: 

Ostojów, pow. kielecki, par. Suchedniów. 

1306. 1307. Ostrobąd I, II : 

Ostrowąs, wieś par. w pow. nieszawskim, 
Ostrowąs, wieś par. w pow. konińskim. 
1308-1323. Ostrowit I— XVIII: 
Ostrowite, wieś par. pow. słupecki, 
Ostrowite, wieś par. pow. lipnowski, 
Ostrowite, pow. rypińsld, par. Trąbin, 
Ostrowite, wieś par. pow. gnieźnieński. 
Ósłrowite, pow. mogilnieński, 
Ostrowite, pow. gdański, 
Ostrowite, trzy wsie w pow. chojnickim, 
Ostrowite, dwie wsie w pow. kwidzyńskim, 
Ostrowite, w pow. świeckmi, 
Ostrowite, dwie wsie w pow. człuchowskim. 
Ostrowite, w pow. lubawskim. 



— 382 — 

skoro o tych ryceiy.ach nic zresztą zgoła nie wiemy 
i one pomnażają tylko szereg niewiadomych i tak dość 
liczny ? ! 

Zarzut powyższy tylko pozornie byłby słuszny, tak 
długo mianowicie, dopóki nie zajmiemy się g-eografią 
heraldyczną i nie zaczniemy na mapie przy miejscowo- 
ściach kłaść herbów dla oznaczenia, do jakiego ta lub 
owa miejscowość rodu należała, i nieraz w tej mierze za 
jedyną skazówkę służyć nam będzie tylko imię rycerza, 
które się w nazwie miejscowej przechowało; jeśli w sku- 
tek tego będziemy mogli n. p. wszystkie miejscowości 
pochodzące od imienia Skarbimir, oznaczyć herbem 
Awdaniec, pochodzące od imienia Sieciech, herbem To- 
pór, pochodzące od imienia Wojsław, herbem Lubowla 
i t. p., wtedy te gołe napozór imiona nabioi-ą dla nas 
wielkiego znaczenia i aktualności. 

Dodać jeszcze należy, że żadne źródło nie dostarcza 
tak obfitego materyału do badania imion rycerstwa 
polskiego wieków średnich, jak właśnie nazwy miej- 
scowe. W nich dochowało się wiele imion takich, które 
złożone są z źródłosłowem Drag, przypominającem dy- 
nastyę najstarszą panującą u Słowian zaodrzańskich, jak 
n. p. Drag, Miłodrag, Nadrag, Niedrag, Sudra^, a także 
charakterystyczne imię Nakon, które nosił jeden z naj- 
dzielniejszy cli książąt Obotrytów. 



' >£< ' 



Wykaz osób, miejscowości i przedmiotów. 



Abram czyli Abraham, ojciec 
Jana, ziemianin małopol. 310. 

Abraham 1177, 292. 

Adalbert 1177, 292. 

Adam Leniartowicz wojewoda, 
potem kasztelan krak. 294. 

Adlard, ojciec Wielisława, zie- 
mianin mazowiecki 311. 

adoptacya 215, 217. 

Agnieszka, żona Władysława II, 
237. 

Aksak herb 73. 

— praojciec rodu szlacheckiego 
polskiego 134. 

Akwisgran 3. 

Alabanda, proklamacya 52. 

— herb 54. 

Alabandów - Bielinów ród szla- 
checki polski 162. 

Al-Bekri 4, 192. 

Albert de Dysz rycerz 117G, 309. 

Aldenburg (Starygród) 11. 

Aldmir rycerz 1170/1180, 287. 

Aleksander biskup płocki, 282. 

Almanowie 184. 

Amadej czy Hamadej szlachcic 
węgierski 53. 

Amadej owa proklamacya imio- 
nowa 53. 



Amilej, scholastyk katedr, krak. 

1177, 310. 
Anadrag książę winulski 1031, 5. 
analiza proklamacyj herbowych 

128. 
Andrzej rycerz polski z XII 

wieku 227, 235. 

— syn biskupa 250. 

— Ul 1176, 292. 

— brat Mateusza, ziemianin ma- 
łopolski, 311. 

— syn Andrzeja 1222, 311. 
Anglia 5. 

Arnold biskup lubuski 310. 

Aron opat tyniecki, potem arcy- 
biskup krakowski, 1059, 210. 

Astołd, ojciec Mikołaja, ziemia- 
nin mazowiecki, 311. 

Awdaniec, praojciec rodu Hab- 
danków 182. 

— proklamacya imion owa 53, 
64. 

Awdańców ród szlachecki pol- 
ski 221, 225, 265. 

Baldwin biskup krakowski 1 103, 

248. 
Barani czy Banm 1177, 293. 
Baran, ojciec komesa Jarochy, 

295. 



384 - 



I^aranów miasteczko 295. 
IJaranichrojców - Romanów ród, 

Barkał, praojciec szlacheckiego 
rodu Barkałów, 53, 161. 

Barkala proklamacya herbowa 
53. 

Barnim, syn Leszka III, książę 
słowiański 7. 

Baron komes, ojciec Karola 311. 

Bars Pomorczyk 1177, 293. 

Barta f)roboszcz katedralny pło- 
cki 1187, 310. 

Bartłomiej komes 1155, 275. 

Bawół wieś 311. 

Bawor, ojciec Bawora, ziemianin 
małopolski 311. 

Bawor Baworowicz 1222, 311. 

Bąd imię 337. 

Bądek, Będek I, II, III, IV, ry- 
cerze polscy z Xn wieku 338. 

Bądków, dwie wsie tej nazwy 
338. 

Bądkowo, wieś 338. 

Bądzyu wieś 338. 

Belcz proklamacya 53. 

Belek albo Bełt, praojciec rodu 
szlacheckiego lielczów 53, 161. 

Bełz gród, jego oblężenie 166. 

Benedykt biskup poznański 1187, 
309. 

Benisław I, rycerz polski z Xn 
wieku 338. 

Benisław, wieś 338. 

Bernard książę 1035, 5. 

— komes 1145. 

— bisk. poznań. 1159, 285, 309. 
Bertold 1175, 289. 

Bezdrew I 1134/1150, 250. 
Bezelin komes 1175, 289. 
Bezkorzystew wieś 258. 
Będą I, II, lU, rycerze polscy 

z XTI wieku 337. 
Będków wieś 338. 



Będziemysł I rycerz p<Mi i 

XII w. 338. 
Będziemysł wieś 338. 
Będzimir I, II, rycerze pokf 

z XII w. 338. 
liędzimirow^o wieś 338. 
Będzimirowice wieś 338. 
Będzin miejscowość 338. 
Biała proklamacya herbowa 53. 

— wieś 260. 
Białaczów wieś 244, 280. 

z Białaczowa Dobiesław, syn 
Prandoty I, 244. 

Bialąg, praojciec rodu szlacłie- 
ckiego polskiego Bialągów 58, 
149. 

Bialąga, proldamacya imionows 
53. 

Białobrzezie wieś 293. 

IMały I praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Bialów 5S, 
54, 148. 

— II praojciec rodu szlach. poL 
Alabandów-Bielinów 162. 

Biberstajn, proklamacya 53. 

Bibersztajnów - Momotów ród 
168. 

Bibice wieś 263. 

Biech założyciel grodu staropol- 
skiego Biechowa 23. 

Biechów, gród staropolski 17, 
23, 195. 

— wieś 295. 

Biecz gród rubieźowy małopol- 
ski 16, 189, 190, 191. 

Biedrzyk czy Biedrzych, ojciec 
Mikołaja 311. 

Biedrzychów wieś 312. 

Biejek czy Biech, założyciel 
grodu małopolskiego Biecza 
190, 191. 

Bielej praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Bielejów 53, 
54, 162. 



385 



Bieleje proklamacya herbowa 53, 

54. 
Bielina proklamacya imionowa 

54, herb 61. 
Bielinów ród szlachecki polski 

164. 
Bień albo Benedykt, praojciec 

rodu szlacheckiego polskiego 

Bieniów 54. 

— rycerz 1176, 309, 311. 

— z Łososiny syn Wojsława 
Wydźdżyca 1304, 220. 

Bienia proklamacya imionowa 
54. 

Biernat albo Bernard, ojciec Su- 
lisława V, 297. 

Bies pradynasta rodu szczepo- 
wego szlacheckiego polskiego 
dwunastego 22, 54, 132. 

Biesowie proklamacya imionowa 
54. 

Biesów ród seczepowy szlache- 
cki polski 56, 60, 77, 148, 155, 
159, 160. 

Biezdrów I, rycerz polski z Xn 
wieku 337, 338. 

— II czyU Biezdroń 1161, 277. 

— ojciec Bogumiła, ziemianin 
wielkopolski 311. 

Biezdrowo wieś 277, 311, 337, 
338. 

Biług książę Obotrytów 983, 4. 

Biodro ojciec Biedrzyka 311. 

birk, bj arkan, brzoza 132. 

Blin praojciec rodu szlacheckie- 
go polskiego Blinów 55. 

Blino, proklamacya herbowa 55. 

Blizbor rycerz 1170/1180, 288. 

Błogi, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Błożynów- 
Chorąbałów 156. 

Błogost I, rycerz polski z Xn 
wieku 338. 

Błogoszcz wieś 338. 

Tom II. 



Błoniany wieś 260, 285. 
Błonie wieś 260, 285. 
Błotniki wieś 260, 285. 
Błożyna, proklamacya imionowa 

55. 
Błożynów-Chorąbałów ród 156. 
Bobola I, II, rycerze polscy z 

Xn w. 338. 
Bobolice, dwie wsie tej nazwy 

338. 
Bochnia 254. 
Boczek Mieczysław, ziemianin 

szląski 1208, 313. 
Bodepor, ojciec Radwana, zie- 
mianin małopolski, 312. 
Boduła czy też Goduła imię i 

proklamacya herbowa 24, 68. 
Bodysław podkomorzy 1176, 309. 
Bodzęta I, rycerz polski z XII 

wieku 227, 270, 307, 338. 

— U, rycerz polski z Xn w. 
270, 285, 286. 

— III, 1177, 270, 271, 293. 

— Swiętosławicz komes, wnuk 
Piotrka Włosta 230, 271, 312. 

— komes, ojciec Domasława i 
Swiętosława, ziemianin mało- 
polski 312. 

— ojciec komesa Piotra Bodzę- 
towicza 270. 

Bodzętyn wieś 338. 

Bogdal syn Leszka Ul, książę 
słowiański 7. 

Bogdan I — V, rycerze polscy z 
XII w. 227, 338 

Bogdan, proboszcz katedr, kra- 
kowski 1179, 310. 

Bogdanów, trzy wsie tej nazwy 
338. 

Bogdanowo, dwie wsie tej nazwy 
338. 

Bogor I, pradynasta rodu szcze- 
powego szlacheckiego polskie- 
go dziewiątego 22, 54, 131, 338. 

25 



— 386 — 



Hogor U, TU, rycerze polscy z 

Xli wieku :y:>i 

iJogoryii lierl) polski i prokla- 
macya 54, 5."). 

— trzy wsie tej nazwy 33,S. 
Bogorów r(3<l szczepowy szlache- 
cki polski 8(), 147. 

Bonjuchwał rzekomy kronikarz 
i jego kronika 7, 8, 9, 10, 12, 
IS2, 188, 210, 212, 213, 215, 
217, 228, 220, 231, 232, 234, 
230, 231), '2()'2, 281. 

— biskup ])Oznań. 1147, 282. 

— I, JI, III rycerze polscy z 
Xir w. 338, 339. 

Bogucliwała , dwie wsie tej na- 
zwy 338, 330. 

Bogucliwalowice wieś 330. 

IJoguniił arcybis. gniezń. 1092, 
218. 

— I, ryc(Tz polski z Xli wieku 
227, 330. 

— ir, komes 1134/1150, 250, 257, 
330. 

— \\i, rycerz ])olski z XI I w. 
330. 

— IV, 1170/1 180, 2S7. 

— V, 11 701 180, 287. 

— VI, 1170/1180, 287. 

— VI[. 11701180, 287. 

— Piotrowicz, wnuk .laksonia 
1203, 310. 

— Biezdrowicz 1231, 311. 
IJoguniiluw wieś 330. 
Bogumilowice, dwie wsie tej 

nazwy 330. 
Boguniowo wieś 202, 203. 
Bogusław I, rycerz polski 1170/ 

1180, 287, 330. 

— U, rycerz polski 1170/1180, 
288, 330. 

— Ul z Popienia, rycerz 1170/ 
1180, 288, 330. 

— IV, syn Naslawa, 202, 339. 



Bogusław V, brat komesa Pio- 
tra VI, 207, 339. 

— VI do IX , rycerze polscy z 
XII wieku 339. 

— brat Piotrka Włostowicza 
293. 

— ziemianin małopolski, ojciec 
Wojsława 312. 

— imię 337. 

— wieś 339. 

Bogusławice, siedm wsi tej na- 
zwy 339. 

Bogusławiec 339. 

Bogusz imię 339. 

Bogusza I, rycerz polski z Xn 
wieku 227. 

— II komes 1153, 272. 

— III rycerz 1170/1180, 288. 

— Januszowicz 1229, 320. 
Bogusza, Bogusze, Boguszowa, 

Boguszewo, Boguszewice, wsie 
takich nazw 339. 

Bogusz kó w, Boguszówrka, Bogu- 
szyce, Bogusz}Ti, wsie 339. 

Boguszyno wieś 253. 

Boguta ojciec Tomasza, ziemia- 
nin małopolski 313. 

Bogwid I, rycerz polski z XII 
wiek-u 330. 

Bogwidz wieś 339. 

Bojcza proklamacya herbowa i- 
mionowa 55. 

Bojek, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Bojczów 55, 
107, 147. 

Bok, ojciec Mieczysława Boczka, 
ziemianin szląski 313. 

Boksa czyli Boksza I, II, III, 
rycerze polscy z XII wieku 
330. 

Boksice, Boksicka wola, Boksze, 
wsie 330 

Bolce proklamacya herbowa 55. 

Bolech imię gminne 189. 



— 387 — 



Holech ojciec Wawrzyńca, zie- 
mianin małopolski 313. 

Dołek, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Bolców 55, 
149. 

Bolenie w rycerz polski 1175, 
289. 

Bolesław imię rycerskie 141. 

— syn Leszka III, książę Pomo- 
rza niżnego 7. 

— Chrobry 12, IG, 17, 19, 28, 
7(), 97, lOG, 142, 105, 175, 176, 
178, 181, 182, 188, 190, 191, 
193, 194, 199, 200, 201, 202, 
204-209, 233. 

— Śmiały 1071, 210. 

— lu-zywousty 15, 100, 19G, 213, 
218, 219, 220— 22G, 229, 231, 
233— 23(), 245, 249, 303, 314. 

— Kędzierzawy 235, 23G, 24G, 
248, 2.50, 252, 254— 2G1, 2G5, 
2GG, 2G8, 2(;9, 274, 275, 276— 
282, 285, 303—309. 

— starszy syn Bolesława Kę- 
dzierzawego 303. 

— Mieszko wicz, syn Mieszka 
Starego, książę kujawski 276, 
304, 305, 306. 

— Wysoki 256, 274, 289. 

— Konradowicz, syn Konrada 
mazowieckiego 316, 320. 

— Wstydliwy 245, 261, 262, 263, 
294. 

— I— X, rycerze polscy z XII 
w. 339. 

Bolesław, cztery wsie tej nazwy 
339. 

Bolesła^Nice, trzy wsie tej nazwy 
339. 

Bolesławowo, trzy wsie tej na- 
zwy 340. 

Bolesta- Piast Chwościszkowicz, 
s>Ti Popiela II Chwościszka, 
praojciec rodu szlacheckiego 



polskiego Boleściców 52, 70, 
114, 126, 146, 156, 157, 178. 

Bolesta II, III, rycerze polscy 
z XII wieku 340. 

Boleszczyce wieś 340. 

Boleszczyn wieś 340. 

Bolesta, Boleszczyc, proklama- 
cya herbowa imionowa 55. 

Boleściców ród 146, 156. 

Boliwit książę Braniborzan 992, 
6. 

Bończa herb i proklamacya her- 
bowa imionowa 55, 56, 68, 71, 
162. 

Boniek (Bonisław, Bonifacy) pra- 
ojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Bończów-Głoworoźców 
55, 56, 162. 

Bor imię 24, 119, 210. 

— pradynasta rodu szczepowe- 
go szlacheckiego polskiego 
ośmnastego 56, 133. 

Bor imię rycerzy polskich z XII 
wieku 340. 

Borek syn Bora, praojciec rodu 
szlacheckiego polskiego Bor- 
ków, 56, 13o, 149. 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa 24, 56. 

— imię rycerzy polskich z XII 
wieku 340. 

— wieś 275, 283. 
Boreszowie albo Właszów, wieś 

270. 

Borów ród szczepowy szlache- 
cki i)olski 149. 

Rorów, Borowa, Borowiec, Bor- 
ków, Borki, Borkowice, Bo- 
rowno, wsie 340. 

Borowa proklamacya herbowa 
24, 56, 119. 

Borys, praojciec rodu szlaclie- 
ckiego polskiego Borysów 56, 
147. 

25* 



— 390 — 



Bujnych- Milai)ów- SI ej )0 wronów 
ród 1.').'). 

Bukowiec gró*! słowiański 7. 

Bukr Hugo ziemianin mazowie- 
cki 314, 319. 

Buszko w wieś '>C^{\ mi 

Butue syn Gotszalka ksi^'cia^vi- 
nulskiego 5, 

Bybel lierb i proklamacya her- 
bowa 58, 02. 

Byblów-Kosów ród szhichecki 
polski IGT. 

Bych, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Bychawo w 
Ó8, 50, l(;-2 

Bychawa proklamacya herbowa 
imioniowa 58, 51). 

Bydgost jeden z pradynastów 
szlachty polskiej , założyciel 
wielkoj)olskiego grodu Byd- 
goszczy 23, 1U5, 11)7. 

Bydgoszcz gród wielkopolski 
nibieżowy 1(), 23, 11)4, 11)5, 
197. 

Bylina I praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Bylinów 59, 
155. 

Bylina II praojciec rodu szla- 
checkiego polskiego Bylinów 
59, 149. 

Byliny, proklamacya herbowa 
imionowa 59. 

Byslaw I, II, rycerze polscy 
z XII wieku 341. 

Byslaw, Bysławek wsie 341. 

Bystrzyca wieś 238. 

Bytom gród szląski 190, 223. 

Bzura [)ri)khiniacya herbowa i- 
mionowa 59. 

Caliua proklamacya herbowa 

imionowa 59. 
Cały, i)raojciec rodu szlache- 



ckiego polskiego Calinów 59, 

102. 
Cerad I rycerz polski XII wieku 

342. 
Ceradź wieś 342. 
Cedr I, II, III rycerze polscy 

z XII ^^\ 342. 
Cedrag syn Drążka obotryckiego 

819, 3. 
Cedrowo wieś 342. 
Cedrowice, dwie wsie tej naz\sT 

342. 
Celbasz, proklamacya herbowa 

59. 
Celej wieś 341. 
Celejów dwie wsie tej nazwy 

341. 
Celestyn III papież 213, 231, 240, 

242, 243, 279, 283, 287, 293, 

294, 308, 310. 
Celma proklamacya herbowa i- 

mionowa 59. 
Cliab praojciec rodu szlachec- 
kiego polskiego Chabów-Wu- 

krów 59, 70, 155. 
Chabe proklamacya herbow^a i- 

mionowa 59. 
Chabów-Wukrów ród szlachecki 

polski 155. 
Chaczewice wieś 259. 
Charbei wieś 258. 
Chebda imię 273. 
Cłiebda I rycerz polski z XII 

w. 342. 
— Przecławowicz 1153, 273. 
Cliebdzie wieś 342. 
Chełm nad Rabą wieś 254. 
Cherubin ojciec Jauka, ziemia- 
nin małopolski 314. 
Chlewiot, ojciec Chle wiotka, pra- 
ojca rodu szlacheckiego Chle- 

wiotków 102. 
Chlewiotek, praojciec rodu szła- 



— 389 — 



Bronisławów, siedm wsi tej na- 
zwy 340, 341. 

Bronisz I— VI, rycerze polscy 
z Xn w, 341. 

— 235, 319. 

— I, 1149, 266. 

— brat Jarosta 287. 

— syn Wojsława IV, kasztelan 
czcłiowski 1230, 295. 

-r- ojciec Marcina i Cli wała, zie- 
mianin kujawski 313. 

— z Gościcłiowa komes 1230, 
266. 

Broniszew, wieś 314, 341. 

Broniszewo, trzy wsie tej nazwy 
341. 

Broniszowice wieś 341. 

Brosław I, rycerz polski z Xn 
wieku 341. 

Bronislawice wieś 341. 

Brudne misy, proklamacya her- 
bowa 57. 

Brudny climis-Przyjacieló w, ród 
szlachecld polski 150. 

Brzeg gród szląski 196. 

Brzegi wieś 259. 

Brzesko czyli Brzeżek gród ma- 
łopolski śródkrajowy 190, 193. 

Brześć gród kujawski śródkra- 
jowy 17, 195. 

Brzetysław książę czeski 201, 
202. 

z Brzezia Zbigniew, marszałek 
Icrólestwa pol. 1421, 105. 

— Mikołaja żona, Felicya 1457, 
105. 

Brzezina proklamacya herbowa 
topograficzna 45, 57, 116, 117, 
119. 

Brzezinów-Trąbów ród szlache- 
cki polski 170. 

Brzeźmir I, rycerz polski z XII 
wielni 341. 

Brzezimir wieś 341. 



Brzeźnica, patrz Jędrzejów. 

Brzeźno wieś 259. 

Brzosty wieś 289. 

Brzoza pradynasta rodu szcze- 
powego szlacheckiego pol- 
skiego trzynastego 22, 57, 58, 
117, 119, 132. 

Brzozów ród szczepowy szla- 
checki polski 98, 101, 148. 

Brzózka czyli Brzuska praojciec 
rodu szlacheckiego połsldego 
58, 132, 148. 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa 58. 

Brzozowskich herb 132. 
Budzich, praojciec rodu szla- 
checkiego Budziszów — Gęsi 58, 

162. 
Budzicha, praojciec rodu szla- 
checkiego Budziszynów-Zado- 
rów 58, 162. 
Budzimir rycerz polski z Xn w. 

341. 
Budzimir wieś 341. 
Budzisław I, II, rycerze polscy 
z Xn w. 287, 341. 

— dwie wsie tej nazwy 341. 
Budzisz proklamacya herbowa 

imionowa 58. 
Budziszyn proklamacya herbowa 

imionowa 58. 
Budziwoj I, rycerz polski z Xn 

w. 341. 

— brat Przełaj a 308. 

— ojciec Stefana i Uniemira, 
ziemianin szląski 314. 

— wieś 341. 
Bug rzeka 278. 

Bujny, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Bujnych-Mi- 
lanów-Slepo wronów 58, 155. 

— proklamacya herbowa imio- 
niowa 58. 



— 390 — 



Bujnych- Milanów- ŚIepo^\Tonów 
ród Uh), 

Bukowiec gród słowiański 7. 

Bukr łlugo ziemianin mazowie- 
cki 314, 319. 

Buszków wieś 260, 280. 

Butue syn Gotszalka księcia wi- 
nulskiego 5. 

Bybel herb i proklamacya her- 
bowa 58, 02. 

Byblów-Kosów ród szhichecki 
polski IGT. 

By eh, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Bychawów 

58, 5J), 1(;2 

Bychawa proklamacya herbowa 
imioniowa 58, 59. 

Bydgost jeden z pradynastów 
szlachty polskiej , założyciel 
wielkopolskiego grodu Byd- 
goszczy 23, 195, 197. 

Bydgoszcz gród wielkopolski 
rubieżowy IG, 23, 194, 195, 
197. 

Bylina I praojciec rodu szlache- 
ckiego i)olskiego By lino w 59, 
155. 

Bylina II praojciec rodu szla- 
checkiego polskiego Byliuów 

59, 149. 

Byliny, proklamacya herbowa 

imionowa 59. 
Byslaw I, 11, rycerze polscy 

z Xl[ wieku 341. 
Byslaw, Hyshiwek wsie 341. 
Bystrzyca wieś 238. 
Bytoin gród szląski 19(5, 223. 
Bzura proklamacya herbowa i- 

mionowa 59. 

Calina proklamacya herbowa 

imionowa 59. 
Cały, praojciec rodu szlache- 



ckiego polskiego Galino w 

1G2. 
Cerad I rycerz polski Xn wie 

342. 
Ceradź wieś 342. 
Cedr I, II, III rycerze poL 

z XII w. 342. 
Cedrag syn Drążka obotryckic 

819, 3. 
Cedrowo wieś 342. 
Cedrowice, dwie wsie tej nsz 

342. 
Celbasz, proklamacya herbc 

59. 
Celej wieś 341. 
Celejów dwie wsie tej nar 

341. 
Celestyn III papież 213, 231, 2^ 

242, 243, 279, 283, 287, 2 

294, 308, 310. 
Celma proklamacya herbowa 

mionowa 59. 
Chab praojciec rodu szlacht 

kiego polskiego Chabów-^^ 

krów 59, 70, 155. 
Chabe proklamacya herbowa 

mionowa 59. 
Chabów-^Vukrów ród szlache* 

polski 155. 
Chaczewice wieś 259. 
Charbei wieś 258. 
Chebda imię 273. 
Cliebda I rycerz polski z } 

w. 342. 
— Przecławowicz 1153, 273. 
Chebdzie wieś 342. 
Chełm nad Rabą wieś 254. 
Cherubin ojciec Janka, ziem 

niu małopolski 314. 
Chlewiot, ojciec Chlewiotka, p: 

ojca rodu szlacheckiego Cli 

wiotko w 1G2. 
Chlewiotek, praojciec rodu sz 



— 391 — 



checkiego Cblewiotków 60, 
162. 

Chlewiotka proklamacya herbo- 
wa iinionowa 60. 

Chmara, praojciec rodu szlache- 
ckiego Chabów-Chinarów- Wu- 
krów 60, 155. 

— proklamacya lierbowa imio- 
nowa 60, 110. 

Chmiel ojciec Chmielika, pra- 
ojca rodu szlacheckiego pol- 
skiego Chmielików 60, 162. 

Chmielik, praojciec rodu szla- 
checkiego polskiego Chmieli- 
ków-Kotwiczów 60, 162. 

Chmieliki proklamacya herbowa 
imionowa 60, 162. 

Chociebąd I rycerz polski z Xn 
w. 342. 

Chociebądz albo Kocobędz wieś 
342. 

Chocimir I — VI rycerze polscy 
z XIT wieku 342. 

— ojciec ^Mikołaja, ziemianin 
małopolski 314. 

— syn Leonarda, ojciec Leo- 
narda 314. 

— z Chrzanowa komes, sędzia 
nadworny 1217, 201. 

Choczmirowo wieś 342. 
Chocisz I rycerz polski z XII 

wieku 342. 
Chociszewo wieś 342. 
Cliodzierad I rycerz polski z XII 

wieku 342. 
Chodzierady wieś 342. 
chodzieski powiat 1)8. 
Cholewa i)ra()jciec rodu szhi- 

chechiego polskiego Cliolewów 

60, 151. 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa 60. 

Chomąto, praojciec ro<lu szla- 



checkiego polskiego Chomą- 
to w 60, 162. 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa 60, 162. 

Chomińskich rodzina szlachecka 
291. 

Chorąbał praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Chorąbałów 
55, 60, 61, 156. 

Chorąbala proklamacya herbowa 
imionowa 60, 61. 

Chorzelino wieś 256. 

Chorzewa wieś 259. 

Choszyszko, patrz Popiel. 

Chrap, ojciec Sulislawa, ziemia- 
nin małopolski 314. 

Clirobacya 178. 

z Chrzanowa Chocimir, sędzia 
nadworny 1217, 294. 

Churowice wieś 274. 

Chwalibóg I, II, III rycerze pol- 
scy z XII w. 342. 

— czyli Falibóg, ojciec Wroci- 
ryża , ziemianin małopolski 
317. 

Chwalibogowo, dwie wsie tej 

nazwy 342. 
Chwidibogowice wieś 317, 342. 
Chwalibor I, II, rycerze polscy 

z XII w. 342. 
Chwali borzyc(; wieś 342. 
Chwaliborzyczki wieś 342. 
Chwał IJroniszowicz 1220, 313. 
chwost, znaczenie tego wyrazu 

12, 13. 
Chwost czyli Cliwościsz ojciec 

Pojńela II Chwościszka 12, 13, 

192. 
Chwościszek, ])atrz Popiel II. 
Chwościszkowicz, patrz P()[)iel 

111. 

— ])atrz Bolostii- Piast. 
Ciążyn, gród wielk()i)olski śród- 

krajowy 195. 



l)nllx'rt ojciec ^Iik•>l:lj]^ zieiuiu- 

luiuniu n'idko|.olski :iló. I 

Diillmr J ryn-ra |J..lski zXl[w. 

:j43. i 

l)all«.i-o\vi,-c wii-ś -.W-i. 

Dak-lior iiiiii- rycwr.skie 11!). j 

I)iiii'i'li iiiiii.' (^iiiiiiim lnu. 

,Dal«cli.-.«- wieś 17. 18, 

l)jili};ri»l 7. 

Duimbiir f, II, rycerze jiolscy 

■i SU Wicku :U4. 
])un:ibiirz wioń .'!44. 
J)iiiiub»n'>w nieś 344. 
Iłiidiii, I)aiHnviell, 14,il2, :;i;J, 

■>;n, 2:;;i, 2:;4. 

Diiwi.l (iui.wkowicz \-2-2-2, SIS. 
J)j)ljr, pniiijciec i-<nhi szlat-he- 

ckie<{i> jiolskie^o Dłfhriiwuw 

114, 1111, Hil. 
J)^bro\vtt iiroklaiuiieya herbowa 

imioDOwa M, liii. 
i>ebio ziemianin kujawski z Xri 

wieku 315, 
Debly wieś 31-5. 
Degno I IVM;hm, l>.')0. 

- II 1U:[, 2J\. 

— iri koiiu-s .los. 

I)L.jtm>ii;ijr'st;.iiT)iL'r. 2:,l. 
Dcmbno, [iioklamaryii herbowa 

toiWfjralii^.nii );4. 
DetiLiY j)icikl:i][iin'ya herbowa (14, 
Iłetlej) .,j<n,..L- I'ii,ti-ii. ziciiiiatiiii 

wit-lkoiii liski ;;i,"). 
]lluH(.SK liistoryk 71, 72, IM, 

144, -'l.>, -217, 2yj, 22-*, iiS, 

2;!.'), 214, -ifH), 2(i;i, 2G5, 2(i(i, 

271!. 2S2, 28!t, 2!H), 2i)l, ;KH, 

;!(I7, 
Dniepr ojciec laiiii i Godyka, 

ziciniaiiin inahj|H)iski iiI5. 
Dttbek r, rycerz polski zXriw. 



Dobi^cniew I rycerz polski z Xn 

^¥ieku 34;t. 
Dobiefcuiewo wieś a43. 
l>obieslaw I, II, rycerze poUcj 

z XII wieku a4a. 
— Pnindocic, syn Prandotj- I, 

270. 



Dobczyci 



— Hyn Wisława III Praudodca 

— komes, dziedzic Prandocins, 
ziemianin małopolaki 2ti'J, 310. 

Dziptraykowicz 1231, 317. 
Dobieslrtwice wieś 343. 
Diibicsliiwie wieś 34;i. 
Dobicsz syn Wojsława JV, 122(1. 

z llytomia ojciec Stefana i 
Piotra, ziemiiiiiin szląski 3|fi. 

nlóbr zieniskicli nadimie lycer 
stwu 243. 

Dobra rzeka 235. 

— wieś ió8. 
Dobrociech imię 191. 
Dobrouost i— V, rycerze polscy 

z XII wieku 343. 

— komes 1I.')3, 2(i8, 269. 

— II rycerz 1170/1180, 288. 

— ojciec Mikołaja 3IC 

— Gawłów 1203, 317. 
Dobrogoś<.i wieś 34;(, 
Dobrogoacice, dwie wsie tej na- 
zwy a4:i. 

iJobni-osncz wieś 343. 
Dobrogoatowo wieś 292, 293, 
343. 

— (Dobergaat) na Szląsku 5CS, 
318. 

Dobroniił 1 rycerz polski z XII 
w. 344. I 

DoliromiliL czyli Dobieclina Ki- 
łiiinówna, druga żona Wojsła- 
wa I 221, 277, 378. 

Dobromir I, II, rycerz polski 

z Xłl wieku 343, 344. 



— 395 — 



Dobromir imię dostojne 189. 
Dobromirz wieś 343, 344. 
Dobromierzyce wieś 343, 344. 
Dobromysł I — R", rycerze polscy 

z XII wieku 344. 
Dobromyśl cztery wsie tej nazwy 

344. 
Dobrosław I, II, III, rycerze 

polscy z XII wieku 344. 

— wieś 344. 
Dobrosławice, dwie wsie tej 

nazwy 344. 

Dobru eh, ojciec Dobruszka, pra- 
ojca rodu szlacheckiego pol- 
skiego Dobruszków 65, 163. 

Dobruszek, praojciec rodu szla- 
checkiego polskiego Dobrusz- 
ków 65, 163. 

Dobruszka proklamacya herbo- 
wa imionowa 65. 

Dobrzyń giód mazowiecki ru- 
bieżowy 16, 196. 

dodatki tematowe i beztemato- 
we do herbów 121. 

Dolina, miasteczko saskie 232. 

Dola praojciec rodu szlacheckie- 
go polskiego Doliwów 65, 163. 

Doliwa proklamacya herbowa 
imionowa 65. 

Doliwów ród 290. 

Dołęga, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Dołęgów Gó, 
154, 155. 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa 65. 

Dołęgów ród 282. 

Doman Dzierży kraj o wicz 1220, 

316. 
Domarad I — VI, rycerze polscy 

z XII wieku 344. 
Domarady, wieś 344. 
Domaradz, dwie wsie tej nazwy 

344. 



Domaradzice, dwie wsie tej na- 
zwy 344. 

Domaradzyn wieś 344. 

Domaradzkich herb 132. 

Domasław, praojciec rodu szla- 
checkiego polskiego Doma- 
sławiczów 65, 163. 

— I— \'lll, rycerze polscy z XII 
wieku 344. 

— Bodzętowicz 1212, 312. 

— ziemianin szląski 316. 
Domasław wieś 344. 
Domy sław wieś 344. 
Domasławice, sześć wsi tego na- 
zwiska 344. 

Domasławicz proklamacya lier- 
bowa imionowa 65. 

Domai^r I, rycerz polski z XII 
w. 344. 

Domażyr wieś 344. 

Donimir I, rycerz polski z XII 
w. 344. 

Donimirz wielki i mały, wsie 
344. 

Donin, Dunin przymianek Piotr- 
ka Włosta 228. 

Dowal, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Dowałów Giiy 
163. 

Dowala proklamacya herbowa 
imionowa 65. 

dowództwo naczelne podczas wy- 
prawy wojennej 2, 25. 

drache (smok) 109. 

Drag czyli Dragowit król Obo- 
trytów, 2. 

Drągów dynastya książęca u Sło- 
wian zachodnio-północnych 2, 
4, 5, 6. 

Drag imię rodowe 4. 

— założyciel dynastyi Drągów 6, 

— praojciec rodu szlacheckiego 
polskiego Drągów -Sasów 66> 
120, 143. 



— 394 — 



Dalbert ojciec Mikołaja, ziemia- 
miaaiu wielkopolski 315. 

Dal bor I rycerz polski z Xri w. 
343. 

Dalborowice wieś 343. 

Dalebor imię rycerskie 119. 

Dalecli imię gminne 189. 

.Dalechów wieś 17, 18, 

Daligr(3(l 7. 

Danabor I, II, rycerze polscy 
z X[I wieku 344. 

Danaborz wieś 344. 

Danaborów wieś 344. 

Dania, Dauowie II, 14, 212, 213, 
231, 233, 234. 

Dawid Gniewkowicz 1222, 318. 

Dąbr, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Dąbrowo w 
(J4, 110, l(;i. 

Dąbrowa proklamacya herbowa 
imionowa (54, 119. 

Debło ziemianin kujawski z XTL 
wieku 315. 

Debły wieś 315. 

Degno I 1134/1150, 250. 

— 11 1143, 251. 

— III komes 30.S. 

— ojciec Szymona 292. 
Deguona II stauTiicii 251. 
Dembno, proklamacya herbowa 

topograiiczna (14. 
DenaY proklamacya herbowa ()4, 
Detlej) ojciec l*iotra ziemianin 

wielkoi)olski 315. 
Długosz historyk 71, 72, 13(), 

144, 215, 217, 219, 222, 228, 

235, 244, 2(;o, 2G3, 2G5, 200, 

27(j, 282, 289, 290, 291, 301, 

307. 
Dniepr ojciec lana i Godyka, 

ziemianin małopolski 315. 
Dobek I, rycerz ])olski z Xri ^y. 

343. 
Dobczyce miasteczko 343. 



Dobiegniew I rycerz polski z 

wieku 343. 
Dobie«niewo wieś 343. 
Dobiesław I, II, rycerze p( 

z XII wieku 343. 

— Prandocic, syn Prandot 
279. 

— syn Wisława III Prando 
293. 

— komes, dziedzic Prando< 
ziemianin małopolski 269, 

— Dzietrzykowicz 1231, 31 
Dobiesławice wieś 343. 
Dobiesławie wieś 343. 
Dobiesz syn Wojsława IV, 1 

295. 

— z Bytomia ojciec Stefei 
Piotra, ziemianin szląsłd 

dóbr ziemskich nadanie ry 

stwu 243. 
Dobra rzeka 235. 

— wieś 258. 
Dobrociech imię 191. 
Dobrogost I — V, rycerze po 

z XII wieku 343. 

— komes 1153, 268, 269. 

— II rycerz 1170/1180, 288. 

— ojciec Mikołaja 316. 

— ciawłów 1203, 317. 
Dobrogość wieś 343. 
Dobrogoscice, dwie wsie te 

zwy 343. 
Dobrogoszcz wieś 343. 
Dobrogostowo wieś 292, 

343. 

— (Dobergast) na Szląsłiu 
31G. 

Dobromił I rycerz polsłd z 
w. 344. 

Dobromiła czyli Dobiechna 
Ihmówna, druga żonaWo 
wa 1 221, 277, 278. 

Dobromir I, II, rycerz pc 

z Xir wieku 343, 344. 



— 395 — 



Dobromir imię dostojne 189. 
Dobromirz wieś 343, 344. 
Dobromierz} ce wieś 343, 344. 
Dobromysł I — IV^, rycerze polscy 

z Xn wieku 344. 
Dobromyśl cztery wsie tej nazwy 

344. 
Dobroslaw I, II, HI, rycerze 

polscy z XII wieku 344. 

— wieś 344. 
Dobroslawice, dwie wsie tej 

nazwy 344. 

Dóbr uch, ojciec Dobruszka, pra- 
ojca rodu szlacheckiego pol- 
skiego Dobruszków 65, 163. 

Dobruszek, praojciec rodu szla- 
checkiego polskiego Dobrusz- 
ków 65, 163. 

Dobruszka proklamacya herbo- 
wa imionowa 65. 

Dobrzyń giód mazowiecki ru- 
bieżowy 16, 196. 

dodatki tematowe i beztemato- 
we do herbów 121. 

Dohna, miasteczko saskie 232. 

Dola praojciec rodu szlacheckie- 
go polskiego Doliwów 65, 163. 

Doliwa proklamacya herbowa 
imionowa (jó. 

Doliwów ród 290. 

Dołęga, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Dołęgów 65, 
154, 155. 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa 65. 

Dołęgów ród 282. 

Doman Dzierży kraj o wicz 1220, 

316. 
Domarad I — VI, rycerze polscy 

z XII wieku 344. 
Domarady, wieś 344. 
Domaradz, dwie wsie tej nazwy 

344. 



Domaradzice, dwie wsie tej na- 
zwy 344. 

Domaradzyn wieś 344. 

Domaradzkich herb 132. 

Domasław, praojciec rodu szla- 
checkiego polskiego Doma- 
sławiczów 65, 163. 

— I — VIII, rycerze polscy z XII 
wieku 344. 

— Bodzętowicz 1212, 312. 

— ziemianin szląski 316. 
Domasław wieś 344. 
Domysław wieś 344. 
Domasławice, sześć wsi tego na- 
zwiska 344. 

Domaslawicz proklamacya her- 
bowa imionowa 65. 

Domaayr 1, rycerz polski z XII 
w. 344. 

Domaż)T wieś 344. 

Donimir I, rycerz polski z XII 
w. 344. 

Donimirz wielki i mały, wsie 
344. 

Donin, Dunin przymianek Piotr- 
ka Włosta ±2S. 

Dowal, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Do wałów Gijy 
163. 

Dowala proklamacya lierbowa 
imionowa 65. 

dowództwo naczelne podczas wy- 
prawy wojennej 2, 23. 

draclie (smok) 109. 

Drag czyli Dragowit król Obo- 
trytów, 2. 

Drągów dynastya książęca u Sło- 
wian zaeliodnio-półuocnycli 2, 
4, 5, 6. 

Drag imię rodowe 4. 

— założyciel dynastyi Drągów 6, 

— praojciec rodu szlacheckiego 
polskiego Drągów -Sasów 66> 
120, 143. 



— 396 - 



Drągów -Sasów ród szlachecki 
polski 121, 143, 144, 171, 172, 
179. 

Dragowie proklamacya herbowa 
imionowa 66, 120. 

Drag I --V, rycerze polscy z Xn 
w. 345. 

Draganie dwie wsie tej nazwy 
345. 

Draganowa wieś 345. 

Dragany wieś 345. 

Dragonów wieś 345. 

Dransowo wieś 278. 

Drążek syn Dragowita obotry- 
ckiego 2, 3. 

Drewinia (Ilolzacya) 7, 9, 10, 11, 
13, 14, 19. 

Drogomir, praojciec rodu szla- 
checkiego polskiego Borzy- 
mów - Drogomirów 66, 162, 
163. 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa 66. 

— syn Sławnika I Zbyłutowicza 
273. 

Drogomyśl I rycerz polski z XII 
w. 345. 

Drogomyśl wieś 345. 

Drogosław j)raojciec rodu szla- 
checkiego polskiego Drogosła- 
wiczów 6(), 152. 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa 66. 

Drogosław II— V, rycerze polscy 
XII w. 345. 

— rycerz 1150, 2G7. 

— cztery wsie tej nazwy 267, 
345. 

Druga, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Drużynów 
26, 27. 66, 67, 149. 

Dniżyna proklamacya herbowa 
Imionowa 53, 66, 67, 79. 



Drużynów ród szlachecki polski 
26, 149. 

Drużyn gród wielkopolski śród- 
krajowy 195. 

Dryja, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Diyjów 163. 

Dryja proklamacya herbowa 66. 

Dryjczyk proklamacya herbowa 
66. 

Drżeń gród wielkopolski rabie- 
żowy 16, 194. 

Drzewica proklamacya herbowa 
topograficzna 67, 116. 

Duła, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Duliezów 66, 
150, 160. 

DuUcz proklamacya herbowa 
imionowa 66, 150, 160. 

Dumar książę rujski 1114, 6. 

Dunaj rzeka 7. 

Dunajec rzeka 16, 190, 253. 

Duńczycy 5. 

Dunin, Duńczyk, przymianek 
Piotrka Włosta, patrz Piotrek 
Włost. 

duńscy Normanowie 10. 

Dupin gród wielkopolski sród- 
krajowy 195. 

dux 205. 

dynastowie młodsi, praojcowie 
szlachty polskiej 2, młodsze 
linie rodów szlacheckich pol- 
skich 24, 25. 

dynastye książąt pomorskich, 
inijskich, meklemburskich, Po- 
pielidów 6. 

Dyonizy rycerz 1170/1180, 288. 

Dyrzsław I, rycerz polski z "KIT 
w. 345. 

D}Tzlawice wieś 345. 

de Dysz Albert rycerz 1176, 
309. 

Dytmarsy, saskie plemię 10, 11. 



— 397 



Działoch, praojciec rodu szla- 
checkiego polskiego Działo- 
szów 24, 67, 148. 

Działosza proklamacya herbowa 
imionowa 24, 67. 

Dziebałdzice wieś 244. 

Dziećmir I, II, rycerze polscy 
z Xn w. 345. 

Dziećmirowo wieś 345. 

Dziećmirowice wieś 345. 

Dzierążnia wieś 260. 

Dzierżek I cześnik 1110, 225. 

Dzierży kraj komes 1145, 255 

— ojciec Domana, ziemianin ma- 
łopolski 316. 

— syn Goworka 317. 

z Wielowsi 1302, 317. 

— przymianek niektórych rodzin 
herbu Nałęcz. 

Dzierżysław albo Dzierżek II, 
1150, 268. 

— wieś 268. 

Dzietrzyk, ojciec Dobiesława, 

ziemianin małopolski 317. 
Dzie wirze wo wieś 117, 248, 337, 

345. 
Dziwigor albo Dziwisz I ziemia- 

nm małopolski 1119/1124, 235, 

247, 337, 345. 
Dziwigorowie 248. 

Ebbo kronikarz 221. 

Edile proklamacya herbowa 67. 

Ejdora rzeka 9, 14. 

Ekryk fiilsztyński, ziemianin 

szląski 70. 
Elżbieta pierwsza żona Mieszka 

Starego 303. 
Eudoksya Rusinka druga żona 

Mieszka Starego 303, 304. 

Fajerhak proklamacya herbowa 
67. 



Falbor I rycerz polski z Xn w. 
345. 

Falborz wieś 345. 

Falibog I, II, III, rycerze polscy 
z XII wieku 345. 

Falibóg IV czyli Chwalibóg oj- 
ciec Wrociżyra, ziemianin ma- 
łopolski 317. 

Falibogi, trzy wsie tej nazwy 
345. 

Falisław, rycerz polski z Xn w. 
345. 

Falisławice wieś 345. 

Falmir I, U, rycerze polscy z Xn 
w. 345. 

Falmierowo wieś 345. 

Falmirowice wieś 345. 

Fał Jarostowicz 1225, 320. 

Floryan Szary, 71. 

Frangebark proklamacya herbo- 
wa 67. 

Frankowie 184. 

Gall kronikarz 12, 15, 16, 29, 
178, 205, 209, 211, 219, 220, 
223, 248, 249. 

gałęzie boczne rodów szlache- 
ckich 145, gałęzie poboczne 
linij seniorackich a linij młod- 
szych 151. 

Gasztołd ojciec Godfryda, zie- 
mianin mazowiecki 317. 

Gaweł Sławnikowicz, syn Sław- 
nika I Zbyhitowicza 273, 297. 

— ojciec Dobrogosta, ziemianin 
szłąski 317. 

gawron 154. 

Gąsawa miejscowość 255. 

Gąska, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Gąsków 67, 
163. 

Gąsld proklamacya herbowa i- 
mionowa 67. 

Gdecz, patrz Giecz. 



— 3J)8 — 



<J(lów miasteczko JUj. 
(iero ]>r()klamacya lierbowa G7. 
Gerwanl komes 115^5, 274. 
G^ś, ojciec (iąski, praojca rodu 

szlacheckiego Gąsko w GT, 1(53. 
Gęsi-Budziszów ród szlachecki 

polski 1(52. 
Giecz (Gdecz) gnjd wielkopolski 

śródkrajowy 15, 10, 18, 23, 140, 

ITfi, 1J>5. 
Giedko imię rycerskie 220. 

— prądy nasta rodu szeze]>owe- 
go szlacheckiego i)olskiego 
czterdziestego, założyciel gro- 
du Avielkopolskiego Giecza 23, 
140, IDÓ. 

— I — IV, rycerze polscy z XI 
AY. 84Ó. 

— II biskup krakowski syn Ja- 
nusza 2 U), 220, 25(), 2Q:>, 294. 

— brat Wydzgi, kasztelan san- 
decki 220. 

— biskup mazowiecki 1206, 257. 
Giejsztor herb 129. 

Gieralt (CJicrard) praojciec rodu 
szlaclieckiego polskiego Cie- 
cierzów - Gierałtów - Osmoro- 
gów 67, 68, 181. 

— herb i jiroklamacya herbowa 
iniionowa 61, 67, (58. 

(fierard imię 182. 

(lierczyce dwie wsie tej nazwy 
345, 346. 

Gierwazy ojciec Tomasza, zie- 
mianin małopolski 317. 

(ilaub, ])ra()jciec rodu szlache- 
ckiego j)olskiego Glaubiczów 
68, 1(;3. 

Cflaubicz ])roklamacya herbowa 
iniionowa 68. 

Gleza, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Glezynów 68, 
149. 



Glezyn proklamacya herbowa i- 
mionowa 68. 

Glińskich herb 138. 

Głogów gród szląski śródkrajo- 
wy 17, 196. 

Głoworożec herb 68. 

Głoworoźców-Boi'icz(hv ród szla- 
checki polski 162. 

Gniew książę winułski 1031, 5. 

— I-1V, rycerze polscy XII v. 
346. 

— ojciec Gniewka, ziemianin 
małopolski 317, 318. 

— (Mewę) miasto 318. 
Gniewek I — X, rycerze polscy 

XII wieku 346. 

— ojciec Dawida, ziemianin ma- 
łopolski 317, 318. 

Gniewków 318. 

Gniewkowo, dziewięć wsi tej 

nazwy 346. 
Gniewkowice wieś 346. 
Gniewowo, trzy wsie tej nazwy 

346. 
Gniew omir imię 318. 

— I kasztelan czamkowski 225. 

— (ze Strzegomia) komes 1161. 
137, 276, 277, jego pieczęć 277. 

Gniewosz I rycerz pojski z XII 

wieku 346. 
Gniewoszów wieś 346. 
Gniezno gi'ód staropolski, 15, 16, 

18, 23, 176, 195, 292, 293, 294, 

308. 
Gocunowo wieś 227. 
Godelajb, syn Drążka księcia 

obotryckiego 3. 
Godula czy Boduła, praojciec 

rodu szlacheckiego polskiego 

Godulów czy Bodułów-Mozga- 

wów 163. 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa 68. 

Godulów-Mozgawów ród 1G8. 



— 399 



t Oodyk Dnieprowicz kapelan bi- 
skupa krakowskiego 1222, 315. 

Oodziąb, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Godziębów 
68, 149. 

Godziemba herb, ród i prokla- 
macya herbowa imionowa 68, 
122, 136. 

Godzimir I, II, rycerze polscy 
z XII wieku 346. 

Crodzimierz, dwie wsie tej na- 
zwy, 34(). 

Godzisław rycerz 1 170/1 180, 288. 

Gołej ojciec Gościsława 318. 

Golenińo wieś 242, 283. 

GoHan praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Golianów 68, 
163. 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa 68. 

Golsze jezioro 255. 

Golkowo wieś 276. 

Gołobok praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Gołoboków 
68, 164. 

> — proklamacya herbowa imio- 
nowa 68. 

Gompo biskup krakowski 1023, 
209. 

Gopło jezioro 242, 283. 

Gor I — V, rycerze polscy z XII 
wieku 347. 

Góra, ojciec Pawła Górki 318. 

— wieś 288. 
Gorac wieś 257, 283. 

Gorad I, II, rycerze polscy XII 

— wieku 346. 

Goradze dwie wsie tej nazwy 346. 
Górka wieś 235, 266, klasztor 

tamże 233. 
Górowo, pięć wsi tej nazwy, 347. 
z Góry Michał Stary Skarbek 

komes 1107, 222. 
Gorzeć wieś 311. 



Gosań wieś 244. 

z Gościchowa Bronisz komes 

1230, 266. 
Gościrad imię rycerskie 193. 

— I, II, rycerze polscy z XII 
w. 346. 

Gościeradz wieś 346. 

Gościeradów wieś 346. 

Gościradzice wieś 269, 308. 

Gościsław Golejewicz, ojciec Pio- 
tra podsędka mazowieckiego 
318. 

Gościslawie wieś 253. 

G osław I — VIII, rycerze polscy 
z XII wieku 346. 

— wieś 346. 

— ojciec Włosta i Krysza, zie- 
mianin mazowiecki 318, 319. 

Gosławice, siedm wsi tej nazwy 
346. 

Gost (Gosta, Gostyna) I— XI, ry- 
cerze polscy XII wieku 346. 

Gostek I— 5CIII rycerze polscy 
z XII wieku 347. 

G ostko w, cztery wsie tej nazwy 
347. 

Gostkowo, dziewięć wsi tej na- 
zwy 347. 

Gostyń dwie wsie tej nazwy 346. 

— gród mazowiecki śródkrajo- 
wy 17, 196. 

Gostynin wieś 346. 

Gostynów wieś 346. 

Goszcz wieś 347. 

Goszcza górna i niżna wsie 280, 

281, 294, 347. 
Goszczewo wieś 347. 
Goszczyce dwie wsie tej nazwy 

347. 
Goszczyn wieś 347. 
Goszczynno wieś 347. 
Gostomysł król Obotrytów 844, 4. 
Gotart ojciec Idzika, ziemianin 

sieradzki 319. 



402 — 



Jacek I—\\ rycerze polscy z XII 

w. :U8. 
Jackowo, cztery wsie tej nazwy 

348. 
Jackowice Avieś JUS. 
Jadamir I, rycerz ])o]ski z XII 

w. 348. 
Jadaniirz wieś 848. 
Jadnik, ojciec Piotra, ziemianin 

kujawski 310. 
Jaksa, syn Leszka III, książę 

serbski 7. 
Jaksa, książę Braniborzan 1141, 

6. 
Jaksa I — R', rycerze polscy z XII 

w. 348, 3,49. 

— I komes 1149, 261, 262, 263, 
264, 265, 299, książę serbski 
236, 242. 

— 11 czyli Jaksoii, ojciec Piotra 
ziemianin szląski 1177, 294, 
319. 

Jaksice, cztery wsie tej nazwy 

299, 348, 349. 
Jaksonowo wieś 319. 
Jakób arcyb. gnieżn. 1118, 284, 

309. 

— 1 rycerz 1134/1150, 250. 

— II kasztelan sandomirski, ko- 
mes 1166, 2^0. 

— wojewoda sandomirski 312. 

— syn Sławnika I Zbyłutowicza 
273. 

Jakusz, ojciec Piotrka 289. 

Jan biskup wrocławski później 
arcybiskup gnieźnieński 1149, 
235, 249, 252, 254, 257, 259, 
260, 261, 268, 269, 270, 276, 
280, 281, 285, 286, 307. 

— kanclerz 1145, 285, 307. 

— komes, l)rat Mateusza 1153, 
269, 308. 

— IV komes 1170/1180, 288. 



— Kromolicz rycerz z XII w. 
288. 

^ V syn Rozdała czy Rosława 
1189, 292. 

— ojciec Niegosława, ziemianin 
małopolski 320. 

— czyli Janusz Janikowicz lul) 
Jankowicz 1203, 320. 

— syn Gościsława Golejewicza 
1214, 318. 

— Dnieprowicz, rycerz wojewo- 
dy Pakosława 1222, 315. 

— Dobrogostowicz ziemianin 
wielkopolski 1233, 316. 

Jana, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Janino w 70, 
199. 

Janina, proklamacya herbowa 
imion owa 70. 

Janek Cherubinowicz 1228, 314. 

— czyli Janik, ojciec Janusza, 
ziemianin wielkopolski 320. 

Janisław I rycerz polski z Xli 

w. 349. 
Janisławice wieś 349. 
Janusz komes, syn Wojsława I, 

221, 256, 278. 
Januszowice wieś 244. 
Januszowo wieś 256. 
Jarach rycerz 1170/1180, 287. 

— ziemianin szląski, ojciec Ja- 
rosława 320. 

Jarant ojciec Przeclawa 292. 
Jaraszów wieś 238. 
Jarocha Baranowicz, komes 1192. 
Jarogniew rycerz 1170/1180, 287. 
Jaromir I— V, rycerze polscy 

z XII wieku 349. 
Jaromirz, pięć w^si tej nazwv, 

349. 
Jarosław I— III, rycerze polscy 

z XII w. 349. 
Jarosław wieś 349. 



401 — 



Grzymisława księżna małopolska 

314, 315, 318, 319. 
Gwalisz Zdzieborycz 1189, 296. 
Gwillielm, ojciec Piotrka Wlo- 

sta 230. 

Hab (może Chab) praojciec rodu 
szlacheckiego polskiego Ilabi- 
czów 70, 164. 

Habdanków ród 182, 222. 

Habicz proklamacya herbowa 
imionowa 59, 70. 

Hadryan W papież 229, 274, 
275. 

Ilaeusler wydawca 213, 293, 311, 
313, 314, 316, 317, 319, 320. 

Hannibal kustosz katedralny kra- 
kowski 1173, 310. 

hasło, proklamacya 20. 

Tlawelanie 4, 6. 

Hebdów wieś 259. 

— klasztor Premonstrantó w tam- 
że 258, 274. 

Hektor rycerz 249. 

Helgunda małżonka Waltera 

Udałego, księcia na Tyńcu 

184—188. 
Helmold kronikarz 11, 14. 
Hełm, herb polski 70. 
Henryk, syn Gotszalka, książę 

winulski 5, 6. 

— Przybyslaw król Braniborzan 
1141, 6. 

— książę sandomirski 250, 252, 
255—261, 265, 269, 270, 276— 
281. 

— komes pałacowy Bolesława 
Mieszko wicza, księcia kujaw- 
skiego 305, 306, 307. 

Brodaty, książę szląski 229, 290, 
292, 293, 311, 313, 314, 316, 
317, 319, 320. 

— arcybis. gnieźń. 290. 
Henryk ojciec Szczodra, Pako- 

Tom II. 



sława i Mirona, ziemianin ma 

lopolski 319. 
heraldyka polska 20. 
Herbord kronikarz 221, 234, 236. 
Herburt lub Herbort praojciec 

rodu szlacheckiego polskiego 

Herburtow, 70. 

— lub Herbortowa, proklama- 
cya herbowa imionowa 70. 

Herburtow Fulsztyńskich ród 70. 

herby : herbów szlachty polskiej 
najstarszy zawiązek 20, her- 
by na modłę zachodnio-euro- 
pejską formowane 182, her- 
bów udostojnienie 77, herbo- 
wych odmian formowanie 123, 
124, uherbienie 121, dodatki 
herbowe tematowe i beztema- 
towe 121, 122. 

heroldia zachodnio - europejska 
161. 

Herkenbold, przodek rodu Za- 
rembów 114. 

Herubin bisk. pozn. 1174, 309. 

llerynek rycerz polski z Xn w. 
226. 

Hieronim bisk. wrocł. 1065 
210. 

— kanclerz 1175, 289. 

Hol zaty, saskie plemię 10, 11. 

Holzacya, patrz Drewinia. 

Hołobok albo Ołobok, prokla- 
macya herbowa imionowa 68. 

Ilrostla ojciec Piotra, ziemianin 
małopolski 319. 

Hugo Bukr, ojciec Grabi, zie- 
mianin mazo>viecki 314. 

— ojciec Wyszoty, ziemianin 
wielkopolski 319. 

Humbald kardynał 246, 252, 255, 
257, 258, 283. 



Jabłowo wieś 257, 283. 



26 



— 404 — 



Imbrain I, II, III, rycerze pol- 
scy z Xli wieku 349. 

— ze Strzegomia komes 137, 
277. 

Imbramowjce dwie wsie tej na- 
zwy 349. 

Injcramsdorf wieś 349. 

imion dostojnych a gminnych 
różnica 189. 

Inowrocław gród kujawski -eród- 
krajowy 17, 195. 

Jordan I, II. rycerze polscy z XII 
wieku 235, 349. 

— 1149, 2G5. 

Jordanów dwie miejscowości tej 

nazwy 349. 
Jozefosław rycerz polski z Xn 

w. 349. 

— wieś 349. 

iu8 aąuae et hacidi 245. 

Julia siostra Juliusza Cezara, 
żona Leszka III księcia Le- 
ch itó w 7. 

Junosz, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Jimoszów 72, 
164. 

Junosza proklamacya herbowa 
imionowa 72. 

Jiińcza, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Juńczyków 
72, 152. 

Juńczyk proklamacya herbowa 
imionowa 72. 

Iwan, rycerz polski 1170/1180, 
287. 

— syn komesa Pawia z Koń- 
skiego, kasztelan kaliski 283, 

Iwo biskup krakowski, syn ko- 
mesa Pawła z Końskiego 1223, 
2G9, 283, 28G, 293, 320. 

Kacice wieś 244, klasztor Cy- 
stersów tamże 293. 
Kaczkowo wieś 253. 



Kader>k rycerz polski z XII w. 
226. 

Kadłubek Wincenty, mistrz, kro- 
nikarz 176, 209, 210, 228^280, 
234, 237,242, 245, 299, 300, 318. 

Kaj, praojciec rodu szlacheclde- 
go polskiego Kajo w- Radwa- 
nów 72. 

Kaja, proklamacya herbowa i- 
mionowa 72. 

Kalisz, gród wielkopolski sród- 
krajowy 17, 18, 195, 274, m, 
306, probostwo św. WawTzyń- 
ca tamże 239. 

Kamieńczyce wieś 260. 

Kamień, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Kamionów 
72, 73, 164. 

Kamiona proklamacya herbowa 
imionowa 72, 73. 

Kamionka wieś 285. 

Kamoniaka herb 129. 

Kania Chwościszkowicz, syn Po- 
piela II Chwościszka, praoj- 
ciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Kaniowów 73, 126, 146, 
174. 

Kanimir rycerz polski brat Kry- 
styna 1149, 265. 

Kaniowa proklamacya herbowa 
imionowa 72, 73, 174. 

Kara prądy nasta rodu szczepo- 
wego szlacheckiego polskiego 
dwudziestego drugiego 73, 13^. 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa 73. 

Karby herb 73. 
Karol Wielki 2. 

— Baronowicz 1208, 311. 
Karzec gród wielkopolski śród- 

krajowy 195. 
Kaszuby 7. 
Kazanów wieś 244. 
Kazimir imię 349, 350. 



- 403 — 



Jarosławiec, dwie wsie tej na- 
zwy 349. 

Jarosław Piastowicz biskup wro- 
cławski 1198, 290, 291. 

— Jarach o wicz kasztelan ręczy ń- 
ski 1223, 320. 

Jarost z matką Krystyną, sio- 
strą Żytoslawą i bratem Bro- 
niszem 287. 

— ojciec Fala, ziemianin mało- 
polski 320. 

Jasieńczyków ród szlacłiecki pol- 
ski 150. 

Jasienieckicb Wojnów łierb 139. 

Jasion, praojciec rodu szlache- 
cłdego polskiego Jasieńczyków 
70, 150. 

Jasiona, proklamacya herbowa 
imionowa 70. 

Jastków wieś 261. 

Jastkowa Dąbrowa wieś 261. 

Jastrząb Chwościszkowicz, syn 
Popiela II Chwościszka, pra- 
ojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Jastrzębców 70, 126, 
146, 180. 

Jastrzębiec lub Jastrząb prokla- 
macya herbowa imionowa 20, 
70, 136, 174, 180. 

Jastrzębców ród 146. 

Jawor r}xerz polski 1177, 292. 

Jaworze gród szląski 196. 

Jazd I, II, rycerze polscy z XII 
w. 349. 
. Jazdów wieś 349. 
. Jazdo wice wieś 349. 

Idzi kardynał-legat 219, 224, 
' 227, 228, 229, 233, 244, 247, 

248. 
' — syn Piotrka Wlosta 228, 242, 
284. 

Idzik Gotartowicz 1224. 

Jednorożec herb 71. 



Jeleń Czarny, praojciec rodu 
szlacheckiego polskiego Czar- 
nych Jelenio w-Opoló w 164. 

Jeleń praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiegoJeleniów-Nial- 
ków 164. 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa 24, 71. 

Jeleni róg herb 71. 

Jelito, pradynasta rodu szczepo- 
wego szlacłieckiego polskiego 
dwudziestego piątego 71, 136. 

— Piotr kasztelan sandomirski 
1317, 71. 

Jelita herb i proklamacya her- 
bowa imionowa 71, 135, 136. 

Jelito w- Kożlichrogów- Nagodzi- 
ców ród szlachecki polski 149, 
248. 

z Jemielnia Jakób, ojciec Spi- 
cygniewa, ziemianm małopol- 
ski 320. 

jerozolimski patr}'archa 252, 269, 
276, 280, 281, 285, 293, 294, 
295, 299, 308, 311. 

Jezioro, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Jezierzów 
71, 72, 154. 

Jezierza proklamacya herbowa 
imionowa 71, 72, 122. 

Jeżów wieś 254. 

Jeżów, klasztor tamże 288. 

Jędrycli Bożysławicz 1203, 313. 

Jędrzejów (dawniej Brzeźnica) 
klasztor Cystersów tamże 227, 
249, 252, 254, 257, 259, 260, 
261, 268, 269, 276, 280, 281, 
285, 286, 295, 299, 307, 316. 

Iłik I, II, rycerze polscy z Xii 
w. 349. 

— zapewne Wilk I 1161, 279. 
Ilkowice, dwie wsie tej nazwy 

349. 
Iłów gród słowiański 7. 

26* 



i06 — 



Kołmach, pradynasta rodu szla- 
checkiego polskiego Kołma- 
szów 7'), \')ó. 

Kołniasz, proklamacya herbowa 
imionowa 7.'). 

Koło gi'ó(l wielkopolski śród- 
krajowy 19.'). 

Kołobrzeg 2'2'2. 

Komar, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Komarów 75, 
1(;4. 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa 7j. 

Komarów wieś *2(U. 

komesowie gi'odowi 175, 181, 
11)2, 222. 

Komir I, rycerz polski z XU w. 
351. 

Komierowo wieś 351. 

Koń założyciel grodu Konina 
232. 

Konin gród wielkopolski śród- 
krajowy 17, li)(), 232, slup dro- 
gowy z r. 1151 tamże. 

Koniowaszyja, praojciec rodu 
szlacheckiego ])olskiego Ko- 
niowychszyjów - Bielinów G2, 
[CA. ' 

— proklamacya herbowa inuo- 
nowa Gl. 

Konopka, praojciec rodu szla- 
checkiego polskiego Konopków 
75, IW. 

Konopki proklamacya herljowa 
imionowa 75. 

Konrad cesarz 23(j. 

Konrad syn Kazhnirza Sprawie- 
dliwego, książę mazowiecki 
304, 305, 307, 311—315). 

— Stojgniewicz 1177, 21)3. 

— Biały książę na Koźlu 1421, 
105. 

Konratowo wieś 255. 



Konstanty syn Piotrka Wlosta 

228, 242, 281, 284, 287. 
Końskie wieś 24:4, 283. 
z Końskich Szaweł czyli Paweł, 

syn Prandoty I, 1145, 244, 

283. 
Kopacha praojciec rodu szlacbe- 

ckiego polskiego KopaszMiów 



75, 151. 



Kopacz czy Topacz, praojciec 
rodu szlacheckiego polskiej^o 
Kopaczów-Skrzydłów 75, 10:\ 
1()4. 

— herb i proklamacya herbowa 
imi(mowa 75, 102. 

Kopanik 262. 

Kopaszyna herb i proklamacya 
herbowa imionowa 75, 97,. 257. 

Koprzywice wieś 253, 273. 

Korab praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Korabiów 
7G, 1(55. ' 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa 7G.- 

Korana I, II, rycerze polscy z XII 
w. 275, 351. 

Korcza imię rycerskie 24. 

Korcza I praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Korczaków 
76, 98, 165, 167. 

— II założyciel małopolskiego 
grodu Korczyna 165, 176, IDU, 
191. 

— III— VI, rycerze polscy z XLI 
w. 351. 

Korczak herb i proklamacya 
imionono^ya 24, 73, 76, 98, lUl, 
113, 165, 166, 190. 

— herb, jego wygląd prastary 
a późniejszy 165, 166. 

Korczów czyli Korczaków ród 
szczepowy szlachecki polski 
lOl', 166, 167, 176. 



— 405 



Kaziinir syn Leszka III, książę 
kaszubski 7. 

— Sprawiedliwy książę polski 
. 241, 2q2, 261, 262, 264, 270, 

275, 277, 281, 283, 292, 295- 
299, 304, 305, 307—310. 

— Wielki król polski 109, 111. 

— Jagiellończyk król polski 98, 
211. 

Kaziinirów, siedm wsi tej nazwy 
349, 350. 

Kazimirowo wieś 349. 

Kazimirz ośm wsi tej nazwy, 
349, 350. 

Kazimirza wieś 350. 

Keblowscy herb 73. 

Kettel praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Kietliczów 



i O. 



Kicyni 11. 

Kiczka praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Kiczków 73. 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa 73. 

Kielce miasto 221. 

Kielcz 1 —X, rycerze polscy z XII 
w. 221, 350. 

Kielców wieś 350. 

Kielcowo wieś 350. 

Kielcz wieś 350. 

Kielcze w, trzy wsie tej nazwy 
350. 

Kielczo wa wieś 350. 

Kielczewice wieś 350. 

Kieł czyn wieś 350. 

Kielczówna, pierwsza żona Woj- 
sława I, 221. 

Kierdej praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Kierdej ów 
73. 

Kierdeja proklamacya herbowa 
imionowa 73. 

Kierznowskich herb 132. 

Kietlicz herb 73, 74. 



Kije wieś 278, 295. 

Kilian I rycerz polski z XII w. 
350. 

Kilianowna Dobroraila czyli Do- 
biechna, diniga zona Wojsława 
I, 221. 

Ki elano wice wieś 350. 

Kita herb 74. 

Kiecko gród wielkopolski śród- 
krajowy 195. 

Klemens I czyli Klimunt komes, 
brat Jana arcybiskupa gnie- 
źnieńskiego 1149, 259, 260. 

Klimunt II — lY, rycerze polscy 
z XII wieku 350. 

Klimontów cztery wsie tej na- 
zwy 260, 350, 351. 

Kliz, praojciec rodu szlacheckie- 
go polskiego Klizów 74, 164. 

Kliza proklamacya herbowa i- 
mionowa 74. 

Kliszów wieś 292. 

Kniazie wieś 236. 

Kobyległowy Strzeżywój i Ste- 
fan, szlachta szląska G2, 

Kocina proklamacya herbowa 
topograficzna 74, 116. 

z Kociny Jerzy 1345, 74. 

Kocimierzów wieś 342. 

Kocmyrzów wieś 314, 342. 

Kocobędz albo Chociebądz wieś 
342. 

Kojałowicz autor 139, 291. 

Kokot, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Kokotów^ 74, 
164. 

Kokoty, proklamacya herbowa 
imionowa 74. 

Kolumna herb 74. 

Kołd, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Koldów-0- 
kszów 74, 164. 

Kołda, proklamacya herbowa 
imionowa 74. 



K(ilmał.'li, pnidynnsta nulu szla- 
chctkiejfo polskiego Kołiiia- 

KiiIjiiaHZ. iinikliimticyn herbowa 

iiiiioiiowa T'j. 
Kolo <£ró<l uidko|>olski śmd- 

krojowy 10.'). 
Kololjizei,' 2ii. 
Komiir, praojciee rodu t^zlaclio- 

ckieK" ]ii)lskirgo lioiiian'nv 73, 

UH. 
— [iriikliiiniicyii herl)nn'U iiiilo- 



Koiiiir 1, ncerz polski a .\ll w, 
:m. 

luiiiiiurowo wieś 3.'i]. 

Koń założyciel grodu Koiiina 
■23-2. 

Konin firóil wielkopolski śnid- 
krajowy 1 7, l!M!, 202, slup dro- 
gowy z I. 1151 tamże. 

]i()uiowii«vjii, ]iraojciec roiUi 
s2btlif,-kiej;o polskiego Ko- 
-IJiolinów ilL', 



xyjo* 






- piokliii 



Kcino]ik!i, iiriiojciec rodu szla- 
i' ! iet'k iego pi il sk ie^ro Koi 1 o pki'! w 



lvouopki prokliiitiiK 



■m. 



Cour.\d syit l^iiziiiiirzii Spruwii 
tlliwejjo, ksiif/ę mazowieci 

•.m, -.!*>:>, ;ii)7, :iii— aiii. 

- SitoJ!;tiiewirz 1177. -JH::. 

- Binly ksiiiżę im 



Konstanty syn Piotrka MIosU 

•2-2H. -»42, 281, 284, 2S7. 
Kr..Wkie wieś 244, 283. 
z TuiTiskiili Sziiwel czyli Paweł, 

syn Prandoty I, 1143, iU. 

SM. 
Kopaelm praojciec rodu szlaclK- 

ckiego polskiego Kopaszvnuw 

75, l.-il. 
Ko|)acz czy Topacz, praojciec 

roilu szlacheckiego polski«p> 

Kopaczów-Skrzydltjw ló, IiH, 

KA. 

— Iierb i proklamacya lierbona 
iniionowfi 75, 1(12. 

Kopauik 2G2. 

KopRszyna herb i proklauiaon 

herbowa imionowa 75, 97. iJ7. 
Kopili)' wice wieś 233, 273. 
Korni) praojciec rodu szlacli*- 

ckief!0 polskiego Korabiu » 

70, 105. 

— proklam:icya herbowa imio- 
nowa 7(i.- 

Konum I, lI.ryceiTie polscy z Xl] 

w. 275, 351. 
Korcza imię rycerskie 24. 
Korcza 1 praojciec rodu szlaclie- 

ckiego polskiego Korczakiin 

7i;, !)S, lia, 167. 

— li założyciel nmlopolskii^^n 
grodu Korczyna 105, 170, I!""- 

lin. 

— iir^ 



. 331. 



^'I, rycerze polscy z XII 
1. 
Korczak herb i proklamacja 

imioiionowa 24, "3, 70, D8, UH. 

113, IGJ, 160, 1!)0. 
— herb, .jego wygląd prastary 

a późniejszy 105, 10(5. 
Korczów czyli Korczaków róil 

szczepowy szlachecki polski 

hu", ir.6, 167, 170. 



— 407 — 



Korczyn gród rubieżowy mało- 
polski 16, 24, 76, 165, 176, 190, 
191, 246, 351. 

— wieś 35 li 

Korczyna dwie wsie tej nazwy 
351. 

Korek 228. 

Kornic herb i proklamacya her- 
bowa imionowa 54, 76, 77. 

Kofniców-Biesów ród szlachecki 
polski 132. 

Kornik, pradynasta rodu szcze- 
powego szlacheckiego polskie- 
go Kornico w -Biesów 76,77, 
132, 155. 

Koronów miasteczko 275. 

Korsak praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Korsaków^ 77, 
167. 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa 77. 

Korzbog proklamacya herbowa 
76. 

Kosa praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Kosów-By- 
blów 62, 167. 

Kosy proklamacya herbowa imio- 
nowa i\2, 

Kościech pradynasta rodu szcze- 
powego szlacheckiego polskie- 
go dwudziestego dziewiątego 
Kościechów 22, 51, 52, 78, 137, 
138, 140, 141. 

Kościechów ród szczepowy szla- 
checki polski dwudziesty dzie- 
wiąty 137, 272. 

Kościan gród wielkopolski śród- 
krajowy 195. 

Kościera czy Kostera, pradyna- 
sta szlachty polskiej, założyciel 
wielkopolskiego grodu Koście- 
rzyna 126, 138, 195. 

Kościerzyn gród wielkopolski 
rubieżowy 16, 126, 194, 195. 



Kościesza, herb i proklamacya 
herbowa imionowa 51, 78, 101, 
124, 126, 291. 

KościeszÓNv stannica 126. 

Kościeszów - Strzegoniów ród 
szczepowy szlachecki polski 
318. 

Kostera pradynasta rodu. szcze- 
powego szlacheckiego polskie- 
go czterdziestego pierwszego, 
założyciel grodu wielkopol- 
skiego Kostrzyn ia 23, 140, 141. 

Kostrzyn gród wielkopolski śród- 
krajowy 23,. 195. 

Kostomlot miejscowość 236. 

Kot morski praojciec rodu szla- 
checkiego polskiego Kotów 
morskich 167. 

herb 78. 

Kotew praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Kadziców- 
Kotwiców 78, 159. 

Kotomirz wieś 342. 

Kotoryż I rycerz polski z XJI 
wieku 351. 

— wieś 351. 

Kotuków wieś 228. 

Kotwica, i)raojciec rodu szla- 
checkiego j)olskiego Kotwiców 
78. 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa 78. 

Kotwicz herb i j)roklamacya her- 
bowa imionowa 60, 78. 

Kotwiczów-Chmielików ród szla- 
checki polski 162. 

Kotwiczów-Strzalów ród szla- 
checki polski 169. 

Kowal gród kujawski śródkra- 
jowy 17, 195. 

Kowiiia czy Skowina praojciec 
rodu szlacheckiego i)olskieg(» 
Ko wino w 78, 150. 



— 408 — 



Kowmia,Kowiiia, Skowina herb 
i proklamacya herbowa imio- 
nowa 78, 101, 102. 

Kozierad I, II, rycerze polscy 
z Xn wieku 351. 

Kozierady dwie wsie tej nazwy 
351. 

Koziagłowa, praojciec rodu szla- 
checkiego polskiego Kozich- 
głów-Zerwikapturów 78, 167. 

Koziegłowy, proklamacya her- 
bowa imionowa 78, 167. 

Kozichgłów-Zerwikapturów ród 
szlachecki polski 167, 170. 

Koźle gród szląski 196. 

Kożliróg pradynasta rodu szcze- 
l)Owego szlacheckiego polskie- 
go dwudziestego szóstego 2*2, 
79, 136. 

Kozlerogi proklamacya herbowa 
imionowa 79, 136. 

Koźlichrogów ród szczepowy 
szlachecki polski 57, 68, 149, 
161. 

Krak założyciel małopolskiego 
grodu Krakowa 178, 192, 193. 

Kraków, gród małopolski śród- 
krąjowy 17, 18, 178, 190, 192, 
218, 299, 300. 

— katedra św. Wacława tamże 
27G, 280, 283, 292, 296, 297, 
308. 

la-akowska ziemia 98. 

Krakiew praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Krakwiców 
79, 167. 

Krak wice proklamacya herbowa 
imionowa 79. 

Krobia, gród wielkopolski śród- 
kiajowy 195. 

Ivi'oje herb 79. 

Kromno proklamacya herbowa 
79. 



Kromola 1— ^'I rycerze polscy 
z Xn wieku 288, 351. 

Kromołów, gniazdo rodowe Kro- 
moły 117, 288, 351. 

Kromolice, dwie wsie tej nazwy 
351. 

Kromolin wieś 351. 

Krościenica, 235. 

Krosno gród rubieżowy wielko- 
polski 16, 194. 

Kruk syn Gr}Tia, książę winul- 
,ski 1066. 

Kruszwica gród śródlflajowy ku- 
jawski 15, 17, 18, 23, 176, 195, 
302, 303, 306. 

kruszwickie grododzierżstwo 
305. 

Krystyn syn Wszebora II 1161, 
246, 278, 280, 301. 

— syn Piotra Wszeborowicza, 
komes pałacowy Bolesława 
Mieszkowicza księcia kujaw- 
skiego 305, potem palatyn ma- 
zowiecki 216, 306. 

— czyli Krzystoii III brat Ka- 
nimira 1149, 265. 

Krystyna matka Jarosta 287. 

Krysz Gosławicz ziemianin ma- 
łopolski 1230, 318. 

Krzcząta I — III rycerze polscy 
z XII w. 351. 

Kjzcięcin wieś 351. 

Krzcięcice wieś 351. 

Krzęcin 351. 

Krzczon I— III rycerze polscy 
z XII wieku 351. 

Krzczonów dwie wsie tej nazwy 
351. 

Krzczonowice wieś 351. 

&zesław I— 1\' rycerze polscy 
z XII w. 351. 

Krzesło w wieś 351. 

Krzesławice, trzy wsie tej na- 
zwy, 351. 



409 — 



Krzesz I, II, III, rycerze polscy 

z Xn w. 352. 
Krzeszów wieś 352. 
Krzeszowice wieś 352. 
Krzyszowice wieś 352. 
Krzystoń I rycerz polski z XII 

w. 227, 235. 

— 11, 1134/1150, 250. 
Krzyszan komes 1149, 26G. 
Krzyszek I— MII, rycerze pol- 
scy z XII wieku, 352. 

Krzyszkowo wieś, 352. 

Krzyszkowice siedin wsi tej na- 
zwy 352. 

Krzywaśny, praojciec rodu szla- 
checkiego polskiego Krzywa- 
śnió w (Drużyno w, Szreniawo w) 
79, 149. 

Krzywaśnia lub Krzywaśnicz, 
lierb i proklamacya herbowa 
imionowa 70. 

Krzywda praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Krzywdo w 79, 
159. 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa 79. 

Krzywin gród wielkopolski śród- 
krajowy 17, 195. 

Krzywosąd I, pradynasta rodu 
szczepowego szlacheckiego pol- 
skiego Krzy wosądów - Nieso- 
biów-Słodziejów, prawdopodo- 
bnie syn Popiela Ul, 49, 79, 
120, 152, 153. 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa 79. 

— II, III, rycerze polscy z XII 
w. 352. 

— brat Sieciecha II 1187, 277, 
296, 298. 

Krzywosądowo wieś 352. 
Krzywosądza wieś 352. 
Krzywousty Bolesław 243, pati*z 
Bolesław Krzywousty. 



krzyże jako dodatki przy for- 
mowaniu odmian herbowych 
127. 

Książ gród wielkopolski śród- 
krajowy 17, 195. 

— dobra 233. 

książęca godność w Polsce i 
u Słowian zachodnich 1. 

— czyli wojewodzińska władza 
24. 

książęcego tronu dziedziczność 
u Słowian zachodnich oparta 
na senioracie 2. 

Księżomir I rycerz polski z XII 
w. 352. 

Księżomirz wieś 352. 

Kuchary, wsie narokowe 17, 18. 

Kucz, praojciee rodu szlache- 
ckiego polskiego Cielątków- 
Kuczów 80, 159. 

Kucza proklamacya herbowa i- 
mionowa 80. 

Kuczaba praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Kuczabów- 
Paprzyców 101, 150. 

Kuczbor I, rycerz polski z XII 
w. 325. 

Kuczbork wieś 325. 

Kudbrza albo Kudbrzyn prokla- 
macya herbowa 80. 

Kujawy 141, 194, 302, 303, 304, 
305. 

Kur biały, herb 80. 

Kuropatnicki IIG. 

Kurzbachów rodzina szląska 70. 

Kuszaba praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Kuszabów 
80. 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa 80. 

Kwieci szewo, gród wielkopolski 
śródkrajowy 195. 

Lach, Lech, imiona 352. 



— 410 — 



Ijdchmir I, rycerz polski z XII 
w. 35:5. 

Lłicli miro wice wieś 353. 

ruchów wieś 352. 

I^iichowji wieś 352. 

Lucliowce wieś 352. 

Lachowice wieś 352. 

I^icliowicze wieś 352. 

T^cliowie 13. 

Lacho wiec wieś 352. 

Lachówka wieś 352. 

Lachowo wieś 352. 

UichowszczNzna wieś 352. 

Lachy wieś 352. 

J^idomir I, II, III, ryc<Tze pol- 
scy z XII wieku 353. 

Ladomirz wieś 353. 

Ladomirowa, dwie wsie tej na- 
zwy 353. 

Lainbert I biskup krakow. 995, 
209. 

— II (Żula) biskup knik. lOGl, 
210 

— III bisk. krak. 1082, 218. 
Lancniir I rycerz polsivi z XII 






I^ancniirz wieś 353. 

Lardaii rycerz polski 1134/1150, 

250. 
I. ary sza, proklamacya herbowa 

80. "^ • 

Laska, pra ojciec rodu szlache- 

ci\iej;o Bro^j^ów-Leszczyców 80, 

148. 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa 80. 

Lasocliów wieś 259. 
l^asocic Pakoshiw ])alatyu 288. 
Lasota L 11, rycerze polscy z XII 
w! 288, 353. 

— ojciec Pakosława 289. 
Lasocin wieś 353. 
Lasocice wieś 353. 



Laward pradynasta rodu szcze- 
powego szlacheckiego pol- 
skiego Lewartów 112, 151. 

I^d, gród wielkopolski sródkra- 
jowy 19^5. 

Lechici zaodrzańscy 8, 9, nad- 
wiślańscy 15. 

Lechitów królestwo 1S4. 

I^chowe, wieś 352. 

Lechowo wieś 352. 

Lechówek wieś 352. - 

Lekbąd I, rycerz polski z XII 
w. 353. 

Lekbąd wieś 353. 

I^ch (Lei, Lelech) I-Vn, rycerze 
polscy z XII w. 352. 

I^lów, miasteczko 352. 

Lelowice wieś 352, 353. 

Lelew wieś 352, 353. 

Ijclewo wieś 352, 353. 

Lelice wieś 352, 353. 

Ijelechowo wieś o52, 353. 

Lelechówka wieś 352, 353. 

Lelewel autor 1. 

Leniart (Leonard) I — X, rycem 
polscy z XII w. 353. 

LenarczYce wieś 353. 

Lenardów, trzy wsie tej nazwy 



Lenardowo dwie wsie tej na- 
zwy 353. 

Lenartowice, dwie wsie tej na- 
zwy 353. 

Lenartowo wieś 353. 

Lenlartowicz Adam wojewoda, 
potem kasztelan krak. 294. 

Leonard, brat Wlodziiiwrza 293, 
294. 

— 1193, 231. 

— ojciec Chocimira 314. 

— syn Chocimira 314. 

— imię 314. 

Lesień praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Leśniów 107. 



— 411 — 



Leśmir, patrz Niezmir. 
Leszkowie tyleż co Polacy 9. 
Leszek II książę Lechitów 7. 
* — III (Samon) książę Słowian 

zaodrzańskich 7, 8, 9, 10, 129, 

177, 178. 

— młodszy syn Bolesława Kę- 
dzierzawego 278, 303, 304, 305. 

— Biały, syn Kazimirza Spra- 
wiedliwego, książę małopolski 

264, 299, 300, 301, 307, 312, 
313, 315, 317, 318, 319, 320. 

— znaczenie tego imienia 8, 9. 
Leszczyc, herb i proklamacya 

herbowa imionowa 57, 80. 

Leszczy ców-Brogó w ród szlache- 
cki polski 133, 148. 

Leszno wieś 261. 

Lewart (Laward) pradynasta ro- 
du szlacheckiego polskiego 
trzydziestego szóstego Lewar- 
tów-Walnych 2'2, 139. 

Le warto w-\Valny cli ród szcze- 
powy szlachecki polski 139, 
151. 

Liberad (Luborad) I rycerz pol- 
ski z XII w. 353. 

Liberadz wieś 353. 

Lignica gród szląski 196,' 235, 

265, kaplica św. Benedykta 
tamże 236. 

linie rodów szlacheckich pol- 
skich: seniorackie czyli star- 
sze i młodsze 24, 25, 26, 121, 
125, 144, 145, 152, 154, 155, 
156, 158. 

Lis pradynasta rodu szczepowe- 
go szlacheckiego polskiego Li- 
sów-Mżurów-Orzów i Strzem- 
paczów 130, 142. 

Lisów-Mżurów-Orzów i Strzem- 
paczów ród szlachecki polski 
i herb 20, 59, 131, 142, 143, 
147, 160, 161, 206, 208, 227, 



260, 279, 280, 286, 301, 307, 

311. 
Litobna, żona Rosty gniewa 1150, 

268. 
Litwa 151. 

Liw gród mazowiecki 196. 
Luba, król Wilców 823, 3. 

— praojciec rodu szlacheckiego 
polskiego Lubiczów 159, 180. 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa 180. 

— I— VII, rycerze polscy z XII 
w. 353. 

Lubek, syn Luby, praojciec rodu 
szlacheckiego polskiego Lub- 
czów, 181. 

Lubiewów-Trzasków ród szla- 
checki polski 159. 

Lubiąż klasztor Cystersów tam- 
że 254, 2bG, 269, 271, 274, 
276, 277, 280, 286, 289, 292— 
294, 316. 

Lubij, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Lubiewów- 
Trzasków 159. 

Lubin, klasztor Benedyktynów 
tamże oraz album kontratemii 
tegoż klasztoru 221. 223—226, 
238, 244, 248, 250, 254, 258, 
2{^{j, 267, 268, 276, 284, 285, 
286, 288, 289, 291, 292, 298, 
302, 305, 307, 309. 

Lubin, pięć wsi tej nazwy 353. 

Lubkost, subdyakon (lubiński) 
309. 

Lubomir I, II, IIF, rycerze pol- 
scy z XII wieku 353. 

l^ubomirz, trzy wsie tej nazwy 
353. 

Lubor I, II, rycerze polscy z X FI 
w. 354. 

Luborad I, rycerz polski z XII 
w. 354. 

Luboradz wieś 354. 



— 412 — 



Luborzyca wieś 354. 

Luborzyce wieś 354. 

Lubowid I, II, rycerze polscy 
z Xn w. 354. 

Lubowidz wieś 354. 

Lubowiec wieś J*54. 

Lubowla proklamacya herbowa 
topograficzna 11 fi. 

Lubowlitów-Ogniwów ród szla- 
checki polski 215, 220, 221, 
256, 257, 278, 28(), 294, 295, 
298, 301, 305, 312. 

Lubusz, giód wielkopolski ru- 
biezowy 16, 18, 194. 

Lućmir I, rycerz polski z XII 
w. 354. 

Lućmierz wieś 354. 

Ludbor Chwościszkowic^ syn 
Popiela II Chwościszka, pra- 
ojciec rodu Ludbrzów 146, 
126. 

Ludbrza proklamacya herbowa 
imionowa 80, 174. 

Ludmił I, rycerz polski z XII 
w. 354. 

Luflmilówka wieś 354. 

Ijiidmir (Ludomir, Ludzimir) 
I— IV, rycerze polscy z XII w. 
354. 

Ludmierzyce wieś 354. 

Ludomirów wieś 354. 

Ludomirz wieś 354. 

Luflżmirz wieś 354. 

Ludwik król 77, 101, 109, 144, 
166. 

Ijudowit, książę Słowian zacho- 
dnich 820, 3. 

Ludzimir ojciec Boryslawa 1176, 
291. 

Lusina wieś 238. 

I^usław (Lutysław) I, II, III, ry- 
cerze polscy z XII w. 354. 

Luslawice, dwie wsie tej nazwy 
275, 354. 



Lutobor I, rycerz polski z Xn 

w. 354. 
Lutoborz wieś 354. 
Lutomir I, II, rycerze polscy 

z XII wieku 354. 
Lutomirsk wieś 354 
Lutomierzyn wieś 354. 
Lutoryż rycerz polski z XII w. 

354. 

— wieś 354. 
Lutoslawice wieś 354. 
Lutysław komes 1154, 275. 
Lut win ojciec Boży sława 292. 

Łaba rzeka 9, 12, 13, 15, 16, 18, 
19, 22, 50, 110, 130, 131, 142. 

Łabędź I dziad Piotrka Włosta, 
praojciec rodu szlacheckiego 
polskiego Łabędziów-Włostów 
212, 243. 

— II— V', rycerze polscy z XII 
w. 354. 

— cztery wsie tej nazwy 354. 

Łabędziów wieś 354. 

Łabędziów-Włostów ród szla- 
checki polski 214, 215, 271, 
293, 298, 314, 319, 337. 

Łada, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Ładziców 158 
180. 

— herb 122, 180. 

Ładzic, proklamacya herbowa 
imionowa i ród 122, 180. 

Łagiewniki wieś narokowa 17, 
18. 

Łagie\vniki narok grodowy 17. 

Łagod, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Łagodów- 
Wierzynków 167. 

Łagów, gród kujawski 195. 

Łaj], bród 275. 

Łazęka Chwościszkowicz, syn 
Popiela II Chwościszka, pra- 



— 413 



ojciec rodu szlacheckiepjo pol- 
skiego Łazęków 48, 126, 146. 

— proklamacya herbowa iniio- 
nowa 174. 

Łekno, klasztor tamże 252, 253, 
255, 258, 259, 268, 269, 271, 
272, 273, 274, 297. 

Łębno, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Łębnów- 
Wczelów 167. 

Łęcze wieś 260, 285. 

Łęczyca gród kujawski śródkra- 
jowy 17, 18, 195, kościół tam- 
że i jego poświęcenie 250, 255, 
256—261, 265, 269, 276, 277— 
281. 

Łodzią, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Łodziów 167. 

Łopot herb 129. 

Łosiatyńskich herb 136. 

Łoskunie wieś 256, 274. 

z Łososiny, patrz Bień. 

Łukomskich kniaziów herb 139. 

Łysaków wieś 259. 

Łysieć wieś 275. 

Madaliiiski nazwisko 80. 
Magdeburg 236. 

Magnus I komes prowincyi wro- 
cławskiej 217, 218. 

— II— I V^, rycerze polscy z XII 
w. 354. 

Magnuszew, dwie wsie tej na- 
zwy, 117, 218, 354. 

Magnuszewo wieś 354. 

Magnuszewice wieś 355. 

Magnuszewskich ród 218. 

Małecki autor 116, 117, 237. 

Małobąd rycerz polski z XII w. 
355. 

Małobądź wieś 355. 

Małogost, założyciel małopol- 
skiego grodu Małogoszczą 189, 
193, 194, 198, 355. 



Małogoszcz gród małopolski śród- 

krajowy 189, 190, 193, 194, 

198, 355. 
Małomir I, II, rycerze polscy 

z Xn wieku 355. 
Małomierz wieś 355. 
Małomierzyce wieś 355. 
Małopolska 30, 190, 194, 219, 

316. 
Marcin arcybiskup gnieźń. 1102, 

248. 

— biskup poznań. 282. 

— rycerz polski z XII wieku 
277. 

— Sułkowicz 1119/1124, 228, 
249. 

— kanclerz 1150/1170, 285, 307. 

— III 1189, 292. 

— IV Poznanowicz, syn Pozna- 
na n, 1189, 295. 

— Broniszowicz 1220, 313. 
Marciszewicza herb 136. 
Marek I wojewoda krak. 1220, 

312, 316 

— II wojew. krak. 1230, 320. 
Mary a, księżniczka ruska, żona 

Piotrka Włosta 234, 237, 238, 

240, 241, 242, 282. 
Mars rycerz 1177, 293. 
^klateusz bisk. krak. 1143, 236, 

259. 

— brat komesa Jana 1153, 269, 
308. 

— brat Andrzeja 311. 
Maur biskup krak. 1 1 10, 248. 
mazowiecko-kujawska dzielnica 

305. 
Mazowsze, prowincya 211, 218, 

303. 
Mazowsza i Kujaw komes. Żyra 

I, 278. 
Mądrostek (syn Mądrosta) pra- 

dynasta rodu szczepowego pol- 



— 4U — 



skiego dziesiątego 22, 54, 131 
1:52. 

Arądrostków-Siiliarów i'ód szcze- 
j>o\vy polski szlachecki dzie- 
siijty (;:>, 80, 132, 148, l.ri, 
i:>4, I')'), 151), 1()7, 225, 317. 

!Medyolański (Modulański) pod- 
skarbi król. i)oł. 80. 

Meinłryd, książę Brauiborzan 
112(^ G. 

Męcina I członek rodu czeskich 
Werszowców 24(), 355. 

— II 1145, 255, 355. 

— Jll ojciec Warsza II, 297. 

— dwie wsie tej nazwy 355, 
Męcisz I, rycerz polski z XII w. 

355. 

^Męciszów wieś. 355. 

Męda, praojciec rodu szlache- 
ckiego ])ołskiego Mędów-Swiu- 

kuw i(;s. 

Mędroniir 1, rycerz polski z XII 

w. 355. 
Mędromirz wieś 553. 
Mgost I, rycerz polski z XIJ w. 

355. 
Mgoszcz Avieś 355. 
^lichal Stary komes (Skarbek 

z Góry) 222, 223, 224. 

— kanclerz JJolesława Krzywo- 
ustego 241). 

Micigost 1, rycerz polski z XII 

AV. 355. 
^[icigozd Avieś 355. 
^Miechów, klasztor j^ożogi-obców 

tamże 252, 254, 2(;i, 2(;5, 2(3i), 

27(), 278, 2S0, 281, 285, 293, 

21U, 2i)5, 21)9, 308, 311, 314, 

'*>!(), 318. 
]\Iieczslaw (Mashiw, ^Mojslaw) 

cześnik, uzurpator nuizowie- 

cki 184, 209, 210. 
Mieczysław imię 141. 

— U rycerz, 208. 



— III — \'I, rycerze polscy z XD 



w, 355. 



^liecjjyslaw wieś 355. 

MieczvsUnvice wieś 355. 

Mieczysławowo dwie wsie tej 
nazwy 355. 

Miedzybor I — V, rycerze pol- 
scy z XII w. 355-. 

jV[iedzyboi*z, trzy wsie tej nazwy 
355. 

Międzyborze wieś 3.55. 

!Miedzyboż wieś 3.55. 

Międzyborze księstwo 7. 

Miedzygor I — IV, rycerze pol- 
scy z XII w. 355. 

Międzygorz wieś 355. 

Miedzy goi*ze, trzy wsie tej na- 

. zwy 355, 35G. 

Międzyrzecz gi-ód wielkopolski 
śródki-ajowy 17, 195. 

— gi'ód pomorski 219. 
Mieroszewski hrabia 116. 
Mieszek I, 12, 178, 182, 183, 

197. 

— II, 209. 

— Stary 1145, 251, 252, 254, 255, 
257, 258, '2C>'2, 270, 277, m\ 
282—294, 298—310. 

— svn ^Mieszka Stareuo z dru- 
giego małżeństw^a 304. 

Mikołaj I wojski 1153, 2(58. 

— li syn Stępoty 1189, 292. 

— III komes palatyn potem ka- 
sztelan krakowski 1187, 2dS, 
299, 300, 301, 307, 308. 

— Biedrzychowicz 1203, 311. 

— Dobrogostowicz 1219, 3 IG. 

— Astołdowicz 1222, 311. 

— Borzymowicz 1222, 313. 

— Dalbertowicz 1231, 315. 

— Chocimirowicz 1233, 214. 
Mikora I (Michora) 1134/1150, 

250, 35G. 



— 415 



— 11 lU.'), 254, 356. 

— III— VI rycerze polscy z XII 
w. 356. 

Mikorzewo wieś 356. 
Michorzewo wieś 356. 
MikorzYce wieś 35(5 . 
Mikorzyn, trzy wsie tej nazwy 

254, 356. 
Mikuła syn Wojsława IV, 1218, 

2y5. 
Milan, praojciec rodu szlache- 

ckie<j[o polsklejro Bujnów-Mi- 

lanów-Sle[)Owronów 155. 
Milej, imię gminne. 
Mił I, II, III, rycerze polscy 

z Xri w. 356. 
]Młła wieś 356. 
jMilowice, dwie wsie tej nazwy 

356. 
Milobąd, Milobęda I, II, rycerze 

polscy z XII wieku 356. 
Miłobądz wieś 356. 
Milobędzin wieś 356. 
Miłpdrog I rycerz polski z XII 

w. 356. 
Milodroż wieś 356. 
Miłogast starszy syn Luby księ- 
cia Wilców 823, 3. 
Miłogost I, II, rycerze polscy 

z XII wieku 250, 356. 
Milogoszcz dwie wsie tej nazwy 

356. 
Miłorad, rycerz polski z XII w. 

356. . 
!Miloradówka wieś 356. 
Miłosław I rycerz polski z XII 

w. 356. 

— II 1170/1180, 287. 

— syn komesa Pawła z Koń- 
skiego 283. 

Miłosławice wieś 356. 

Miłost subdyakon lubiński 309. 

Miłyducli książę serbski 806, 6. 



Mir (Miron) I, II, III, rycerze 
polscy z XII w. 357. 

Mir rycerz 1170/1180, 287. 

Mirad I, II, III, rycerze polscy 
z XII w. 356. 

Miradz, dwie wsie tej nazwy 
356. 

Miradze wieś 356. 

Miron łlenrykowicz 1231, 319. 

Mirosław I — VI] I, rycerze pol- 
scy z XII w. 356. 

Mirosław, cztery wsie tej nazwy 
356. 

Mirosławiec trzy wsie tej nazwy 
356, 357. 

Mirowice wieś 357. 

Mironice wieś 357. 

Miśnia, kościół tam^e 210. 

Mistrowój raczej Mśoiwicz ksią- 
żę Winulów 10Ó2, 4. 

Mizydrag, syn Mściwoja, książę 

Winulów 1002, 4. 

Młodej Piotrowicz wnuk Jakso- 
nia 1203, 319. 

mnicłi priflingeński 221. 

Mo<llibóg I, rycerz polski z XII 
w. 357. 

Modlibogowice wieś 357. 

Modlibor I — IV, rycerze polscy 
z XII w. 357. 

Modlił:)orz wieś 357. 

Modliborzyce, trzy wsie tej na- 
zwy 357. 

Modliszewice wieś 244. 

Modrze gi'ód wielkopolski śród- 
krajowy 195. 

Modzel praojciec rodu szlaclie- 
ckiego polskiego Modzelów 
107, 147. 

Mogilno, klasztor tamże 227, 
2m, 250—253, 256, 268, 275, 
282, 285, 287. 289, 291, 292, 
298; 301, 307—309, 312. 



— 418 



Namysłów wicfś 308 . 

Nap iwo, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Napiwów 
czyli Napiwonów 108. 

— proklainacya herbowa imio- 
nowa 168. 

Napta, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Naptyczów 
1G8. 

Naptycz, proklamacya herbowa 
imionowa 1()8. 

Naram I— IV, rycerze polscy 
z XII w. 3Ó9. 

Narama wieś 359. 

Naramice wieś 359. 

Naramów wieś 359. 

Naramowice wieś 359. 

nar ok 17. 

Nasebąd I, rycerz polski z Xn 
w. 359. 

Naseband wieś 359. 

Nasięgniew I, rycerz polski z Xn 
w. 359. 

Nasiegniewo wieś 359. 

Nasiłów wieś 261. 

Nasław I rycerz polski z XII w. 
226. 

— ojciec Bogusława IV, 292. 
Nawój I, II, III, rycerze polscy 

z XII w. 359. 
Nawój ewo wieś 359. 
Nawojowa, dwie w^sie tej nazwy 

359. 
Nawrotnik praojciec rodu szla- 
checkiego polskiego Nawrot- 

ników-Saławów 160. 
Niałków-Jeleniów ród szlachecki 

polski 164. 
Niebęda I rycerz polski z XII 

w. 359. 
Niebędzino wieś 359. 
Niebor (Niebora) I — V, rycerze 

polscy z XII w. 359. 



Nieborów, dwie' wsie tej nazw) 

359. 
Nieboro^-ice wieś 359. 
Nieborzyn wieś 359. 
Niebrów wieś 359. 
Niechmir I, rycerz polski z XII 

w. 360. 
Niechmirów wieś 360. 
Nieczuj praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Nieczujów 

147. 
Nieczuja proklamacya herbowa 

imionowa 147. 
Niedrog I, II, rycerze polscy 

z XII w. 359. 
Niedroż wieś 359. 
Niedzbor I. rycerz polski z XII 

w\ 359. 
Niedzborz wieś 359. 
Niegosław I, II, III, rycerze z XII 

w. 286. 359. 

— syn Niegosława 1212, 286. 

— Janowicz 1222, 320. 
Niegosławice, trzy wsie tego na- 
zwiska 286, 359. 

Niegosz I rycerz polski z XII 

w. 359. 
Niegoszowice wieś 359. 
Niegowit I rycerz polski z XII 

w. 359. 

— imię dostojne 189. 
Niegowić wieś 359. 
Niemiec, znaczenie tego wyra- 
zu 1. 

Niemił I, rycerz polski zXnw. 

360. 
Niemiłów wieś 360. 
Niemir I (Niemira, Niemirza) 

I— VII, rycerze polscy z XII 

w. 360. 

— komes 1145, 257. 

Niemira pradynasta rodu szcze- 
powego szlacheckiego polskie- 
go drugiego 127. 



— 417 — 



Myśliborzyce wieś 357. 

Mysł I, II, Iii, rycerze polscy 
z XII w. 358. 

Mysłów, dwie wsie tej nazwy 
358. 

Mysłowice wieś 358. 

myncerz w dawnej Polsce 203. 

Mżur II, III, rycerze polscy z XII 
wieku 358. 

Mżurów wieś 358. 

Mżurowa wieś 358. 

ISrfżura pradynasta rodu szcze" 
powego szlacheckiego pol- 
skiego szóstego 130, 142. 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa 59. 

— ród szczepowy szlachecki pol- 
ski 72, 152, 154, 160, 161. 

Nabór I, II, III, rycerze polscy 
z XII w. 358. 

Naborowo, trzy wsie tej nazwy 
358. 

Nabram herb 110. 

Nabramów-Waldorfów ród szla- 
checki polski 169. 

Nacemir rycerz polski 1134/1150, 
250. 

Nacieslaw I rycerz polski z XII 
w. 358, 359. 

Naciesławice wieś 358, 359. 

Nacław I rycerz polski z XII w. 
358. 

— wieś 358. 

Naczesław I, rycerz polski z XII 
w. Naczesławice wieś 358. 

Nadar I, II, rycerze polscy z XII 
w. 358. 

Nadarzyce wieś 358. 

Nadarzyn wieś 358. 

Nadbor I, rycerz polski z XII 
w. 558. 

Nadborowo wieś 358. 

Tom II. 



Nadrog I, rycerz polski z XII 
w. 358. 

Nadroż wieś 358. 

Nadryb wieś 261. 

Nadściwój rycerz polski 1175, 
289. 

Nagod I pradynasta rodu szcze- 
powego szlacheckiego polskie- 
go 22, 135. 

Nagod 1, 11, III, IV, rycerze polscy 
z XII w. 358. 

Nagodów wieś 358. 

Nagodowo wieś 358. 

Nagodowice wieś 358. 

Nagodów czyli Nagodziców ród 
szczepowy szlachecki polski 
68, 149, 288. 

Nagody herb i proklamacya her- 
bowa imionowa 136. 

Nagor I Chwościszkowicz, syn 
Popiela II Chwościszka, pra- 
ojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Nagorów 126, 146. 

— II, III, rycerze polscy z XII 
w. 358. 

Nagorya wieś 358. 

Nagorzyce wieś 358. 

Nagory, proklamacya herbowa 
imionowa 174. 

Nakło, gród rubieżowy wielko- 
polski 16, 194. 

Nakon, król Obotrytów 955, 4. 

— I rycerz polski z XII w. 358. 
Nakonowo wieś 358. 

Nałęcz herb i proklamacya her- 
bowa topograficzna 116, 117, 
124, 134, 172, 173, 317. 

Nałęczów-Pomłostów ród szla- 
checki polski 134, 267. 

Namir I, rycerz polski z XII w. 
358. 

Namirowo wieś 358. 

Namysł I, rycerz polski z XII 
w. 358. 

27 



— 418 



Namysłów wieś 3r)8. 

Napiwo, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Napiwów 
czyli Napiwonów 1()8. 

— proklainacya herbowa imio- 
nowa 168. 

Napta, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Naptyczów 
168. 

Naptycz, proklainacya herbowa 
imionowa 168. 

Naram I— IV, rycerze polscy 
z XII w. 359. 

Naram a wieś 359. 

Naramice wieś 359. 

Naram ów wieś 359. 

Naramowice wieś 359. 

nar ok 17. 

Nasebąd I, rycerz polski z XII 
w. 359. 

Naseband wieś 359. 

Nasięgniew I, rycerz polski z Xn 
w. 359. 

Nasiegniewo wieś 359. 

Nasiłów wieś 26 1. 

Naslaw I rycerz j)olski z XII w. 
226. 

— ojciec Bogusława lY, 292. 
Nawój I, II, III, rycerze polscy 

z XII w. 359. 
Nawój ewo wieś 359. 
Nawojowa, dwie wsie tej nazwy 

359. 
Nawrotnik praojciec rodu szla- 
checkiego polskiego Nawrot- 

ników-Saławów 160. 
Niałków-Jeleniów ród szlachecki 

polski 164. 
Niebęda I rycerz polski z XII 

w. 359. 
Niebędzino wieś 359. 
Niebor (Niebora) I— V, rycerze 

polscy z XII w. 359. 



Nieborów, dwie' wsie tej nazw) j 

359. 
Nieborowice wieś 359. | 

Nieborzyn wieś 359. j 

Niebrów wieś 359. 
Niechmir 1, rycerz polski z XII 

w. 360. 
Niechmirów wieś 360. 
Nieczuj praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Nieczujów 

147. 
Nieczuj a proklainacya herbowa 

imionowa 147. 
Niedrog I, II, rycerze polscy 

z XII w. 359. 
Niedroż wieś 359. 
Niedzbor I. rycerz polski z XII 

w. 359. 
Niedzborz wieś 359. 
Niegosław I, II, DI, rycerze z Xn 

w. 286. 359. 

— syn Niegosława 1212, 286. 

— Janowicz 1222, 320. 
Niegosławice, trzy wsie tego na- ' 

zwiska 286, 359. 
Niegosz I rycerz polski z Xn 

w. 359. 
Niegoszowice wieś 359. 
Niegowit I rycerz polski z XII 

w. 359. 

— imię dostojne 189. 
Niegowić wieś 359. 
Niemiec, znaczenie tego wyra- 
zu 1. 

Niemił I, rycerz polski zXnw. 

360. 
Niemiłów wieś 360. 
Niemir I (Niemira, Niemirza) 

I— VII, rycerze polscy z XII 

w. 360. 

— komes 1145, 257. 

Niemira prad3niasta rodu szcze- 
powego szlacheckiego polskie- 
go drugiego 127. 



— 419 — 



Niemirów ród szczepowy szla- 
checki polski drugi 147. 

Niemirów, trzy wsie tej nazwy, 
258, 360. 

Niemirowice, wieś 360. 

Niemirycz herb szlachecki 129. 

Niemierzowo wieś 360. 

Niemierzyce wieś 360. 

Niemierzyn wieś 360. 

Niemcy gród szląski śródkrajo- 
wy 17, 196. 

Niemój rycerz 1170/1180, 287. 

Niemsta I, II rycerze polscy 
z Xn w. 360. 

Niemstów wieś 360. 

Niemscice wieś 360. 

Niepołom I rycerz polski z XII 
w. 360. 

Niepołomice miejscowość 360. 

Niesiecki autor 139, 230. 

Niesob praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Niesobiów, 
prawdopodobnie syn Popiela 
III Chwościszkowicza 24, 49, 
50, 80, 120, 152, 153. 

Niesobiów - Krzy wosądów - Sło- 
dziejów ród szlachecki polski 
50, 153, 183. 

Niesobia herb i proklamacya 
herbowa imionowa 49, 123, 
125. 

Nieświn wieś 244. 

Nieswój I, rycerz polski z XII 
w. 360. 

Nieswój owi ce wieś 360. 

Nieszkowice wieś 254. 

Niewiar rycerz polski z XII w. 
360. 

Niewiarów wieś 360. 

Niezamysl celniej szy Słowianin 
1005, 6. 

Niezgoda, praojciec rodu szla- 
checkiego polskiego Niezgo- 
do w 152. 



Niezmir I, rycerz polski z XII 

w. 360. 
Nieśmierz wieś 360. 
Nieznamir I, II, rycerze polscy 

z XU w. 360. 
Nieznamirowice wieś 360. 
Nieznan I, II, rycerze polscy 

z XII w. 360. 
Nieznanowice wieś 360. 
Nissa gród szląski 196. 
Normanowie duńscy 14. 
Noteć rzeka 10, 16, 197. 
Nowina, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Nowinów- 
Wojniów-Zlotogoleńczyków 

115. 
Nowinów- Wojniów- Złotogoleń- 

czyków ród szlachecki polski 

170, 191, 198, 269. 
Nowosielskich ród szlachecki 

134. 

Obiecan I, II, rycerze polscy 
z XII w. 360. 

Obiecanowo wieś 360. 

Obiesław II 1175, 289, 293. 

Obiesław I rycerz polski z XII 
w. 360. 

Obieslawice wieś 3()0. 

Oblągor rycerz polski z XII w. 
360. 

Oblągor wieś 360. 

Obotryci 2, 3, 4, U, 382. 

Obra, klasztor tamże 311, 315, 
319. 

Obrona prądy nasta rodu szcze- 
powego szlacheckiego polskie- 
go dwudziestego trzeciego 135. 

Obrzycko gród wielkopolski śród- 
krajowy 195. 

Ocel praojciec rodu szlacheckie- 
go polskiego Ocelów 149. 

Ociesław I rycerz 1150, 267. 

Ociesław II 1170/1180, 288. 

27* 



Pailniewskich ród Ź69. 
1'ąjeczno wieś 542, -283. 
l*akosław I, rj-cerz polski ^ XII 
w. -'SS, 226, 23.5, 362. 

— II komes 114.'., 258, 3G2. 

— III rycerz z XII w. 362. 

— syn Ijisoty, wojewoda sando- 
mirski 1227, 288, 289, 314, 
315, 316. 

— Henry ko vicz, ziemianin azlą- 
ski 1231, 319. 

l'8koslaw, trzy wsie tej nazwy 

3(;2. 

I^liika, prokjainauya lierbowa 

topograficzna 116, IIT. 
Palmir I, II, rycerze polscy z XII 

w. 362. 
Palrairowo dwie wsie tej nazwy 

362. 
Pałecznica wieś 235, 236. 
pancerniki (loricatt) 16. 
Panigrodż wieś 252, 253. 
państwa polskiego «a wiązek 171, 

178. 
Paparona herb 67. 
Paprocki autor 11)5. 
Paradyż, klasztor tamże 266, 

319. 
Partici wieś 278. 
Pastuchów wieś 238. 
Paweł komes santocki 1124, 221. 

— czyli Szawe) z Końskiego ko- 
mes 1145, 383. 

— brat Wyszoty, rycera 1150, 

— brat Czerny 275. 

^ Górka cześnik biskupa krak. 

122.i, 318. 
Pejan kanclerz, potem biskup 

poznański lUG, 285, 309. 



Pekz 
Pe 



i 237. 
■■ dwie wsie tej nazwy 



Pelcayn, trzy wsie tej nazwy | 

362. 
Pelczyska, trzy wsie tej naiwj I 

362. 
Pełka I— VIII, rycerze polscj 

z XII w. 362. 
— biskup krak. 1187, 293, 299, 

301, 30". 
Petryczyn Wacław 1455, 98. 
Pęclaw 1 — VI, rycerze polscj 

z XII w. 362. 
Pęcław, dwie wsie tej nazwy 



;, cztery wsie tej naawy 



Pęclawi 

362. 

Pęclawa, żona Godzisława, 288. 

Pękoslaw I, II, III, rycerze pol- 
scy z XII w. 362. 

Pękosław wieś 362. 

Pękostawice wieś 362, 

Pękosz I, rycerz polski z XII w. 
362. 

Pękoszew wieś 362. 

Pęsław 1, II , rycerze polscy 
z XII w. 363. 

Pęslawice dwie wsie tej nazwy 
363. 

Piasek, praojciec rodu szlacłie- 
ckiego polskiego Piaszcznów 
U7. 

Piast (Bolesta) syn Popiela II 
Chwościszka i dynaatya Pia- 
stów 12, 13, 29, 30, 35, 38, 48, 
66, 70, 141, 182, 102, 195, 209. 

Piastów stannica 291. 

Piast I — VI, rycerze polscy z XII 
w. 3G3. 

piast godność, urząd nadworny 
8, 38. 

Piast wieś 368. 

Piaskowo wieś 363. 

Piastoszyn wieś 363. 

Piastów wieś 3(i;(. 

Piastentbal wieś 3(13. 



— 423 



Piastowskie piaski 363. 

Piekary wieś narokowa 17, 18. 

Piekosiński autor 116. 

Pielesz herb 129. 

Pielgrzym, praojciec rodu szla- 
checkiego polskiego Pielgrzy- 
mów 168. 

Pierzchała, praojciec rodu szla- 
checkiego polskiego Pierzcha- 
lów Rochów 157. 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa 157. 

Piękost, ojciec Piękostka, pra- 
ojca rodu szlacheckiego pol- 
skiego Piękostków 168 

Pijan I — IV rycerze polscy z XII 
w. 363. 

Pijano w wieś 363. 

Pijanowice wieś 363. 

Pilchutkowo wieś 256. 

Pila, praojciec rodu szlacheckie- 
go polskiego Pilawitów 24, 
153. 

Pilawa herb i proklamacya her- 
bowa imionowa 24, 153, 154, 
wygląd środniowieczny tego 
herbu 153. 

Piotrek Włost lub Włostowicz, 
Dunin, założyciel kujawskiego 
grodu Piotrkowa 72, 99, 196, 
212-217, 228—241, 243, 244, 
246, 257, 262, 270—272, 276, 
281—284, 287, 293, 297, 312; 
jego żywociarz 228, 232 ; jego 
stannica 217, 244. 

Piotr biskup wrocławski 1074, 
218, 249. 

— arcyb. gnieźń. 309. 

— Bodzętowicz Stary, komes 
1153, 210, 271. 

— podkanclerzy 1189, 308. 

— VI komes, brat Bogusława 
V, 297. 

— Czesławicz 1209, 315. 



— Detlepowicz 1231, 315. 

— Dobiesławo wicz z Prandocina 
1228, 315. 

— Dobieszewicz 1231, 316. 

— Dzierżykrajowicz ziemianin 
sieradzki 1233, 316. 

— Gościslawicz, podsędek mazo- 
wiecki 1218, 318. 

— Hrostlewicz 1228, 319. 

— Jadnikowicz 1216, 319. 

— Jaksonowicz 1203, 319. 

— Jakuszowicz 1175, 289. 

— Sławnikowicz, syn Sławnika 
I, 273. 

— Trój ano wicz syn Trojana II 
1206, 295. 

— V Wilkowicz, syn Wilka 111 
1189, 296. 

— Wszeborowicz Stary, komes, 
syn Wszebora III, palatyn ku- 
jawski, kasztelan kruszwicki 
1176, 216, 217, 231, 235, 239, 
270, 276, 297, 301, 302, 303, 
304, 305, 306. 

— Zbyłutowicz, syn Zbyłuta I, 
1153, 253, 273. 

Piotrków gród kujawski 117, 
195, 244. 

Plusz szwagier Gotszalka 1066, 5. 

Płagodyna wieś 279. 

Płock gród mazowiecki rubie- 
żowy 16, 18,196,303; biskup- 
stwo 316, 320; kapituła kate- 
dralna 296, 298 ; kościół NP. 
Maryi na przedmieściu 221,277. 

Płomień, praojciec rodu szlache- 
ckiego Płomieńczyków- Zado- 
rów 168. 

Płońsk, gród mazowiecki 196. 

Płowce 71, 251. 

Pniejna, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Cwalinów- 
Pniejniów 152. 



- 422 



l*a<lniewskicli ród 209. 
l*ajeczno wieś 242, 283. 
Pakosław 1, rycerz polski z XII 
w. 22:J, :>^2Q, 235, 362. 

— II komes 114."), 258, 302. 

— III rycerz z XII w. 362. 

— syn I^isoty, wojewoda sando- 
mirski 1227, 288, 289, 314, 
315, 316. 

— Ilenrykowicz, ziemianin szlą- 
ski 1231, 319. 

l*akosław, trzy wsie tej nazwy 

362. 
Pałuka, ])roklamacya herbowa 

topogratlczna 116, 117. 
ł*almir I, II, rycerze ])olscy z XII 

w. 362. 
ł*almirowo dwie wsie tej nazwy 

362. 
ł*alecznica wieś 235, 23(J. 
pancerniki (loricatt) 16. 
Panijcrodź wieś 252, 253. 
])aństwa polskiego zawiązek 177, 

178. 
Paparona herb (w. 
Paprocki autor 105. 
ł\ira(lyż, klasztor tamże '2{)G^ 

311).' 
Partici wieś 27S. 
Pastuchów wieś 238. 
Paweł komes santocki 1 124, 221. 

— czyli Szaweł z Końskiego ko- 
mes 1145, 283. 

— brat Wy szoty, rycerz 1150, 
267. 

— brat Czemy 275. 

— Górka cześnik biskupa krak. 
1225, 318. 

Pejan kanclerz, potem biskup 
poznański 1146, 285, 309. 

Pełcznica wieś 227. 

Pełczyce dwie wsie tej nazwy 
362. 



Pełczyn, trzy wsie tej nanry 
362. 

Pełczyska, trzy wsie tej nam 
362. 

Pełka I— VIII, rycerze polscy 
z XII w. 362. 

— biskup krak. 1187, 295, 299, 
301, 307. 

Petrycz>Ti Wacław 1455, 98. 

Pęcław I — VI, rycerze polscy 
z XII w. 362. 

Pęcław, dwie wsie tej naiwy 
362. 

Pęcławice, cztery wsie tej nazvy 
362. 

Pęcława, żona Godzisława, M. 

Pękosław I, II, III, rycerze pol- 
scy z XII w. 362. 

Pękosław wieś 362. 

Pękosławice wieś 362. 

Pękosz I, rycerz połski z XII v. 
362. 

Pękoszew wieś 362. 

Pęsław I, II, rycerze polscy 
z Xri w. 363. 

Pęslawice dwie wsie tej nazwy 
363. 

Piasek, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Piaszcznów 
147. 

Piast (Bolesta) syn Popiela U 
Chwościszka i dynastya Pia- 
stów 12, 13, 29, 30, 35, 38,48, 
66, 70, 141, 182, 192, 195, 200. 

Piastów stannica 291. 

Piast I— VI, rycerze polscy z XII 
w. 363. 

piast godność, urząd nadworny 
8, 38. 

Piast wieś 368. 

Piaskowo wieś 363. 

Piastoszyn wieś 363. 

Piastów wieś 3()3. 

Piasteuthal wieś 3()3. 



— 423 



^ Piastowskie piaski 363. 

Piekary wieś narokowa 17, 18. 
» Piekosiński autor 116. 

Pielesz herb 129. 
I Pielgrzym, praojciec rodu szla- 
checkiego polskiego Pielgrzy- 
mów 168. 
Pierzchała, praojciec rodu szla- 
checkiego polskiego Pierzcha- 
łów Rochów 157. 

— proklamacya herbowa imio- 
^ nowa 157. 

Piękost, ojciec Pięk ostka, pra- 
ojca rodu szlacheckiego pol- 
skiego Piękostków 168 

Pijan I— IV rycerze polscy z XII 
w. 363. 

Pijanów wieś 363. 

Pij ano wice wieś 363. 

Pilchutkowo wieś 256. 

Pila, praojciec rodu szlacheckie- 
go polskiego Pilawitów 24, 
153. 

Pilawa herb i proklamacya her- 
bowa imionowa 24, 153, 154, 
wygląd środniowieczny tego 
herbu 153. 

Piotrek Włost lub Włostowicz, 
Domin, założyciel kujawskiego 
grodu Piotrkowa 72, 99, 196, 
212-217, 228—241, 243, 244, 
246, 257, 262, 270-272, 276, 
281—284, 287, 293, 297, 312; 
jego żywociarz 228, 232 ; jego 
stannica 217, 244. 

Piotr biskup wrocławski 1074, 
218, 249. 

— arcyb. gnieźń. 309. 

— Bodzętowicz Stary, komes 
1153, 210, 271. 

— podkanclerzy 1189, 308. 

— VI komes, brat Bogusława 
V, 297. 

— Czeslawicz 1209, 315. 



— Detlepowicz 1231, 315. 

— Dobiesławo wicz z Prandocina 
1228, 315. 

— Dobieszewicz 1231, 316. 

— Dzierży kr aj owi cz ziemianin 
sieradzki 1233, 316. 

— Gościsławicz, podsędek mazo- 
wiecki 1218, 318. 

— Hrostlewicz 1228, 319. 

— Jadnikowicz 1216, 319. 

— Jaksonowicz 1203, 319. 

— Jakuszowicz 1175, 289. 

— Sławnikowicz, syn Sławnika 
I, 273. 

— Trój ano wicz syn Trojana II 
1206, 295. 

— V Wilkowicz, syn Wilka III 
1189, 296. 

— Wszeborowicz Stary, komes, 
syn Wszebora III, palatyn ku- 
jawski, kasztelan kruszwicki 
1176, 216, 217, 231, 235, 239, 
270, 276, 297, 301, 302, 303, 
304, 305, 306. 

— Zbyłutowicz, syn Z by łuta I, 
1153, 253, 273. 

Piotrków gród kujawski 117, 
195, 244. 

Plusz szwagier Gotszalka 1066, 5. 

Płagodyna wieś 279. 

Płock gród mazowiecki rubie- 
żowy 16, 18, 196, 303; biskup- 
stwo 316, 320; kapituła kate- 
drahia 296, 298 ; kościół NP. 
Maryi na przedmieściu 221, 277. 

Płomień, praojciec rodu szlache- 
ckiego Płomieńczyków - Zado- 
rów 168. 

Płońsk, gród mazowiecki 196. 

Płowce 71, 251. 

Pniejna, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Cwalinów- 
Pniejniów 152. 



— 424 — 



Pniejnia, proklamacya herbowa 
imionowa 62. 

Pobąd I, praojciec rodu szla- 
checkiego Pobędziów 168. 

— II, rycerz polski z ill w. 
363. 

Pobądzie wieś 363. 
Pobiedziska gród wielkopolski 

śródkrajowy 195. 
Pobóg, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Pobogów 157. 
Pobór I, II, rycerze polscy z XII 

w. 363. 
Poborz wieś 363. 
Poborowice wieś 363. 
Pociejów ród 167. 
Podbor I— VI, rycerze polscy. 

z XII w. 363. 
Podborze, cztery wsie tej nazwy 

363. 
Podborz, dwie wsie tej nazwy 363. 
Podcibor I, rycerz polski z XII 

w. 363. 
Podciborz wieś 363. 
Poddomarad I, rycerz polski 

z XII w 363. 
Poddoniaradz wieś 363. 
podgrodzia 15. 
Podhibomir I, rycerz polski 

z XII w. 363. 
Podlubomirz wieś 363. 
Pogonią polska herb 115. 
pokolenia rycerstwa polskiego 

wieków średnich czyli szlachty 

polskiej 26, 27, 28. 
l)okolenie pierwsze 801—833. 

— drugie 834— 8(;6, 144. 

— trzecie 867-900, 151. 

— czwarte 901—933, piąte 934— 
966, szóste 967—1000, 180. 

— siódme 1001—1033. 

— ósme 1034 - 1066, 

— dziewiąte 1067—1100, 210. 

— dziesiąte 1101 — 1133, 221. 



pokolenie, j edenaste 1 1 34— 1166, 
249. 

— dwunaste 1167—1200, 285. 
Pol, praojciec rodu szlacheckie- 
go Policów 168. 

Polacy 8, 9, 10, 11, 13, 14, 15, 
16, 19, 22. 

Polan I — V, rycerze polscy z XII 
w. 364. 

Polanowo wieś 364. 

Polanowice, cztery wsie tej na- 
zwy 364. 

Polanin I, rycerz polski z XII 
w. 364. 

Polaninowice wieś 364. 

polskiego państwa początek 15. 

Polabianie 3. 

Połaj I, II, rycerze polscy z XII 
w. 363. 

Połajewo, dwie wsie tej nazwy 
363. 

Polan, ojciec Polanka, założy- 
ciela grodu Połańca 181, 363. 

Polanek, założyciel małopolskie- 
go grodu Połańca, 198. 

— praojciec rodu szlacheckiego 
polskiego Polańczów 176, 181, 
191. 

Połaniec gród małopolski rubie- 
żowy 16, 176, 190, 191, 198, 
363. 

Połukoza, praojciec rodu szla- 
ckiego polskiego Oślichgłów- 
Połukozłców 169. 

Połukozic ród i proklamacya 
herbowa imionowa 168, 27'). 

Pomian I praojciec rodu szla- 
checkiego polskiego Pomianów 
24, 169. 

— II— IX, rycerze polscy z XII 
w. 279, 364. 

— trzy wsie tej nazwy 364. 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa, 169. 



— 425 



Pomianów wieś 364. 

— ród szlachecki polski 273, 
279. 

Pomianowa w^ieś 364. 

Pomianowo dwie wsie tej nazwy 
364. 

Pomłost, pradynasta rodu szcze- 
powego szlacheckiego polskie- 
go dwudziestego pierwszego 
22, 134. 

pomorska wyprawa 211. 

pomorski komes i uzurpator 
Gniewomir I 225. 

Pomorze i Pomorzanie 7, 218, 
219, 221, 222, 223. 

Pomysł I, rycerz polski z XII 
w. 364. 

Pomysłów wieś 364. 

Popiel 1 Leszkowicz, syn Leszka, 
m (Samona) 10, 13, 52, 129, 
177. 

— n Chwościszek, książę polski 
12, 13, 19, 23, 29, 30, 126, 129 
146, 177, 178. 192. 

— III Chwościszkowicz, prady- 
nasta rodu szlacheckiego szcze- 
powego pierwszego Popieli- 
dów 22, 30, 49, 50 52, 80, 97, 
126, 129. 178. 

— IV do X, rycerze polscy z XII 
w. 364. 

Popielidzi, ich dynastya 10, 29, 
30, 48, 50, 51, 55, 56, 58, 66, 
70, 73, 79, 102, 111, 122, 123, 
125, 137, 138, 140, 141, 146, 
152, 153, 156, 157, 161, 176, 
177, 182, 183, 184, 218, 225, 
251; ich stannica 48, 49, 124, 
126. 

Popielów, właściwa nazwa na 
Gniezno 195. 

— dwie wsie tej nazwy 364. 
Popielewo, pięć wsi tej nazwy 

364. 



Popowo wieś 244. 

Poppo biskup krakowski 1014, 

209. 
Porad I, II, rycerze polscy z XII 

w. 364. 
Poradów wieś 364. 
Poradowo wieś 364. 
Poraj I, brat św. Wojciecha, 

praojciec rodu szlacheckiego 

polskiego Porajów 97, 101, 

199. 

— II — IX, rycerze polscy z XII 
w. 364. 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa 97. 

— siedm wsi tej nazwy 364, 
365. 

Porajów ród szlachecki polski 
282, 289, 291. 

Poręba proklamacya herbowa 
tbpograficzna 116. 

Poronią, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Poroniów 97, 
• 232. 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa 97. 

Poronin wieś 232. 

Poronią wieś 232. 

Poruba (Poręba) proklamacya 
herbowa topograficzna 97. 

Poświst praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Ossoryó w-Po- 
świstów 97, 160. 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa 97. 

Potok wieś 259. 

potomkowie młodsi d^Tiastów 
polskich 26. 

Poturga, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Poturgów 97, 
169. 

— proklamacya herbowa iraio- 
nowa 97. 



— 426 — 



Powab, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Powabów 97, 
ir)9. 

Powaby, proklamacya herbowa 
imionowa 97. 

Powała, syn Popiela III Chwos- 
ciszkowicza, praojciec rodu 
szlacheckiego polskiego Ogoń- 
czyków - Powałów 24, 50, 97, 
152. 

— herb, ród i proklamacya her- 
bowa imionowa 49, 65, 66, 
123, 125, 183, 218. 

Powit I, U, rycerze polscy z XII 
w. 365. 

Powidz dwie wsie tej nazwy 
365. 

Pozdzień wieś 260. 

Poznań I, założyciel grodu wiel- 
kopolskiego Poznania, prady- 
nasta rodu szczepowego pol- 
skiego szlacheckiego trzydzie- 
stego dziewiątego 23, 139, 195, 
3(55. 

— ir, ojciec ^larcina IV, 295, 
365. 

Poznań grud wielkopolski śród- 
krajowy 15, 16, 18, 23, 195; 
klasztor szpitalnik(nv tamże 
309. 

— wies ó()0. 

Prandocin wieś, gniazdo rodowe 
Prandoty 1 117, 232, 244, 245, 
269; klasztor Cystersów tamże 
2(;9, 293. 

z Prandocina, j)atrz Dobiesław. 

— patrz Wisław. 

Prandota I, rycerz polski 1119/ 
1124, 211, 232, 244, 245, 269, 
280, 283. 

— II, syn Prandoty 1, 1153, 244 
2(;9, 293, 315. 

— iir, IV, rycerze polscy z XII 
w. 365. 



Prandocin wieś 365. 

Prandotów wie^ 365. 

pradynastowie rycerstwa pol- 
skiego wieków średnich 142, 
144, 174, 175, 179. 

— linij młodszych rycerstwa pol- 
skiego 26, 145, 146. 

Prawadostów wieś 257. 

Prawda, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Prawdziców 
98, 169. 

— lub Prawdzie, herb i prokla- 
macya herbowa imionowa 98, 
172, 173. 

Prawdzicówna, nieślubna żona 
Władysława Hermana, matka 
Zbygniewa 217. 

Prawęta I, II» rycerze polscy 
z Xn w. 365. 

Prawęcin wieś 365. 

Prawęcice wieś 365. 

prawoje wodo wie 25. 

Prędocin wieś 269, 365. 

Prędocinek wieś 365. 

priinas 298. 

princeps pala cii 299. 

— tnilicie 205, 301. 

Proboł I, rycerz polski z XU w. 
365. 

Probołowice wieś 365. 

proklamacye herbowe, hasło 21, 
25 ; najstarsze imionowe i pó- 
źniejsze topograficzne 29, 116, 
117, 119, 121, 125, 130, 145, 
179; proklamacyj imionowych 
zmiana w^ razie śmierci ojca 
121. 

Prokuj, syn Zicmomysła 182. 

Promir I, rycerz polski z XII 
w. 365. 

Promirz wieś 365. 

Proporzec herb 98. 

Prosimir rycerz 1170/1180, 288. 



— 427 



Prósz I - IV, rycerze polscy z XII 
w. 365. 

Proszów wieś 365. 

Proszowice dwie miejscowości 
tej nazwy 365. 

Proszówki wieś 365. 

Protwa, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Protwiczów* 
169. 

Prus, Prusak, herb i proklama- 
cya herbowa imionowa 98, 
211. 

— 3" herb 136. 

Przącław I, rycerz polski z XII 
w. 365. 

Przącław wieś 365. 

Przebor rycerz polski 1170/1180, 
288. 

Przeborowice wieś 365. 

Przebąd (Przebęda) I, U, ryce- 
rze polscy z XII w. 365. 

Przebendowo wieś 365. 

Przebendzino wieś 365. 

Przecław I rycerz polski z XII 
w. 273. 

— II, 1170/1180, 287. 
•— m, 1170/1180, 287. 

— IV Jarantowicz 1176, 292. 

— V — VII, rycerze polscy z XII 
w. 366. 

— Bohusławicz 1218, 312. 
Przecław, trzy wsie tej nazwy 

366. 
Przedbor imię 23, 119. 

— I — III, rycerze polscy z Xli 
w. 366. 

Przedborów wieś 366. 
Przedbórz dwie wsie tej nazwy 

366. 
Przedecz, gród kujawski śród- 

krajowy 17, 23, 195, 197, 366. 
Przedek (Przedbor) założyciel 

grodu kujawskiego Przedecza, 



jeden z pradynastów szlachty 
polskiej 23, 196, 197, 366. 
Przedsław imię 23. 

— I rycerz polski z XII w. 366. 
Przesławice wieś 366. 
Przedwój I, II, rycerze polscy 

z XII w. 23, 366. 

— komes 1153, 274. 
Przedwój ewo wieś 366. 
Przedwojowice wieś 366. 
Przeginia proklamacya herbowa 

topograficzna 98, 116, 117. 
Przełaj, brat Budzi woj a 308. 
Przemęt, gród wielkopolski śród- 

krajowy 17, 195. 
Przemysł syn Leszka III, książę 

zgorzelicki 7. 

— I — VI, rycerze polscy z XII 
w. 366. 

Przemyśl miejscowość 366. 

Przemysław, dwie wsie tej na- 
zwy 366. 

Przemysłów wieś 366. 

Przemysłowo wieś 366. 

Przemysławów wieś 366. 

Przerad I, II, rycerze polscy 
z XU w. 366. 

Przeradz wieś 366. 

Przeradowo wieś 366. 

Przerowa proklamacya herbowa 
topograficzna. 98, 116. 

Przewieczany wieś 254. 

Przosna, proklamacya herbowa 
topograficzna 98, 116. 

Rak, praojciec rodu szlacheckie- 
go polskiego Raków-Wamia- 
witów 99, 151. 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa 99. 

Rakiew lub Rakwa, praojciec ro- 
du szlacheckiego polskiego 
Kuczabów-Rakwiczów 99, 150. 

Rakoszyn wieś 259. 



— 428 - 



Raków wieś 259. 

Ilakwicz, proklamacya ł;erbowa 
imionowa 99. 

Ramiiłt, praojciec rodu szlache- 
ckiego Ramułt()w 99. 

— rycerz 1170/1180, 287. 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa 99. 

Rasteza, książę wielkomorawski 
192. 

Ratułd praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Ratułdów 
100, 160. 

— I, II, rycerze polscy z XII 
w. 369. 

Ratulów wieś 369. 
Ratułtów wieś 369. 
Ratymir 1, rycerz polski z XII 
w. 235. 

— n 1149, 266. 

Ratysław I, rycerz polski z XU 

w. 369. 
Raty sławo w wjeś 369. 
Rawa gród mazowiecki śródkn*- 

jowy 17, 196. 

— założyciel grodu l^awy a za- 
razem praojciec rodu szlache- 
ckiego j)olskiego Kawiczów 
1(K), 180, I9(;, 2-47, 255. 

Rawicz ród i proklamacya her- 
bowa imionowa (>9, 100, 180, 
196, 246, 249, 255, 297, 317. 

Raga, praojciec rodu szlacheckie- 
go polskiego Rągów 1(K), 148. 

— j)roklamacya herbowa imio- 
nowa 1(K). 

Ren rzeka 185. 

rekonsolidacya rodów szlache- 
ckich 120, 130, 131, 146, 318. 

Reszyca proklamacya herbowa 
100. 

Rębieszyce wieś 259. 

Rgielsko wieś 252. 

Robert zrazu biskup wrocławski 



następnie biskup krak. 1143, 
235, 309, 310. 
Roch, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Pierzchaiów- 
Rochów 100, 157. 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa i herb 74, 100. 

'Roćmir I, rycerz polski z XII 
w. 369. 

Roćmirowa wieś 369. 

rody szczepowe szlachty polskiej 
22, 52, 128. 

Rogal praojciec rodu szlacheckie- 
go polskiego Rogalów 100, 
148. 

Rogala herb i proklamacya her- 
bowa imionowa 59, 62, 100. 

Rogi proklamacya herbowa 100. 

Rogoźno gród wielkopolski śród- 
krajowy 17, 195. 

Rokemberg proklamacya 100. 

Rola praojciec rodu szlacheckie- 
go polskiego Roliczów 101, 
169. 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa 101. 

Roman książę halicki 299. 

— praojciec rodu szlacheckiego 
polskiego Baranichrogów -Ro- 
manów 100, 169. 

Romany, proklamacya herbowa 

imionowa 100. 
Rosław I, rycerz polski z Xli 

w. 369. 

— brat Alberta de Dysz, rycerz 
1176, 309. 

Rosławowice wieś 369. 

Rostafiński autor 29. 

Rostoki gród słowiański 7. 

Rostygniew z żoną Litobną, ry- 
cerz 1150, 268. 

Rośmir I, rycerz polski z XII 
w. 369. 

Rośmierz wieś 369. 



— 429 



Równia proklamacya herbowa 
101. 

Róża herb szlachecki 101. 

Rożek Dzierżykrajowicz, ziemia- 
nin wielkopolski 1283, 316. 

Rozdał czy Rosław, ojciec Jana 
V, 292. 

Rozmiar praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Rozmiarów 
101. 

— herb i proklamacya herbowa 
imionowa 101, 167. 

Rozprza gród kujawski sródkra- 
jowy 17, 195. 

— proklamacya herbowa topo- 
graficzna 101, 116. 

Róży groch, wiec tamże 301, 312, 

313, 318, 319. 
Rubiech praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Rubieszów 

101. 
Rubiesz proklamacya herbowa 

imionowa 101. 
Ruczaba proklamacya herbowa 

101. 
Ruda gród wielkopolski śród- 

krajowy 17, 195. 
Rudnia wieś 265. 
Ruja wyspa 7. 
Rulikowski autor 124. 
runa i jej części składowe: laska 

i znamię 123, 124; w ogóle 

126, 207. 

— tj^r 20, 25, 26, 30, 38, 49— 
—51, 133, 153, 154, 158. 

- yr 50, 51, 272. 

— logr 133. 

— madr 220. 

Ruś 15, 135, 144, 151. 

Rusibor I, rycerz polski z XII 

w. 369. 
Rusiborz wieś 369. 
Rusin 103. 
Ruszków wieś 238. 



Ruziec gród mazowiecki 196. 

Rużowa wieś 275. 

Rypin gród mazowiecki 196. 

— wieś 275. 
Rzepin wieś 252. 
Rzeplice wieś 299. 
Rzetnia wieś 316. 

Sadłogost I, rycerz polski z XII 
w. 369. 

Sadłogoszcz wieś 369. 

Salomeą księżna 1143, 246, 250, 
251, 252. 

Sała praojciec rodu szlacheckie- 
go polskiego Nawrotników-Sa- 
ławów 101, 102, 169. 

Saława, proklamacya herbowa 
imionowa 101, 102. 

Salawów-Nawrotników ród szla- 
checki polski 160. 

Sambor imię 119. 

— I — IV, rycerze polscy z XU 
w. 369. 

Sambor książę Pomorza gdań- 
skiego 278. 

Samborz, dwie wsie tej nazwy 
369. 

Samborzec wieś 369. 

Samborek wieś 369. 

Samogost I ryeerz połski z Xn 
w. 369. 
— wieś 278. 

Samogoszcz wieś 295, 369. 

Samon (Leszek HE) kupiec fran- 
koński 623, książę Winidów 
7, 8, 9, 13. 

Sam son, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Samsonów- 
Wattów 102, 112, 157. 

— proklamacya herbowa inuo- 
nowa 102. 

Samsonów-Wattów ród szlache- 
cki polski 157, 170. 



— 430 — 



Sandomir, założyciel inałopol- 
skiefco rubieżowego grodu San- 
domirza 189, 192, 198, 370. 

iSandomii-z gród rubieżowy ma- 
łopolski 1(), 18, 189—182, 198, 
370. 

sandomirska dzielnica 300. 

Sanogost I rycerz polski z XII 
w. 370. 

Sanogoszcz 370. 

Santok gród wielkopolski loibie- 
żowy IG, 194. 

santocki kasztelan : komes Pa- 
weł 1124, 221, 222. 

Sas Jula, praojciec rodu szla- 
checkiego polskiego Sasów - 
Drągów 102, 120, 143. 

Sasi lo; 11, 14, 19. 

Sasin I — III rycerze polscy z XII 

— rycerz llGl, 270. 

Sasino, dwie wsie tej nazwy 

3^ .270. 

Sasino wa wola, wieś 270. 

Sąd 1, ojciec Sądka, założyciela 

małopolskiego grodu Sądcza, 

10(j, 181. 

— U rycerz j)olski z XII w. 
227, 370. 

— III rycerz ])olski z Xir w. 
370. 

— Dobiesław icz z Prandocina 
1231, 315. 

vSądowo wieś 370 

Sadek, syn Sąda, założyciel ma- 
łopolskiego grodu Sądcza czyli 
Sącza, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Sądkowiczów 
lOG, 17G, 181, 191, 199. 

Sądkowiczów ród szlachecki pol- 
ski 199. 

Sądecz czyli Sącz, gród rubie- 
żowy małopolski IG, lOG, 17G, 
190, 191. 



Scibor (Siebor) I— A'II, rycerze 

polscy z XII w. 370. 
Sciborz wieś 370. 
Sciborze wieś 370. 
Ściborzyce dwie wsie tej nazwy 

370. 
Scieborzyce wieś 370. 
Sciborowice wieś 370. 
Secema I— II, rycerze polscy 

z XII w. 370. 

— komes 1143, 253, 254. 
Secemin, dwie wsie tej nazwy 

254, 370. 
Sedebąd rycerz 1170/1180, 287. 
senior, seniorat, jako podstawa 

dziedziczenia stolca książęcego 

u Słowian zachodnich 2, 3, 4, 

10, 11, 13, 25, 50, 120, 129, 

145, 171, 179. 
senioracka czyli wojewodzińska 

godność 50; senioracka linia 

145. 
Senlód wieś 2G1. 
Serbia, Serbowie 3, 6, 7, 262. 
Sędowice wieś 241, 370. 
Sędzimir 1, rycerz polski z XII 

w. 370. 
Sędzimirowice wieś 370. 
Sędziwój I, rycerz polski z XII 

w. 370. 

— 1149, 2GG, 267. 

— annalista 23G. 
Sędziwój ewo wieś 267, 370. 
Shupno wieś 278. 

Sibnus (może Sebero) 1154, 274. 

Sidzina wieś 254. 

Sieciech (Sieciej, Sietej, Sietech) 

I — YIT, rycerze polscy z Xli 

w. 371. 

— imię 191. 

— I palatyn Władysława Her- 
mana założyciel małopolskie- 
go grodu Sieciechowa, 13G, 
192, 204, 210, 211, 212, 218, 



— 431 



219, 220, 296; jego stannica 
212. 
Sieciech 1187, 277. 

— II ojciec Smyła II Sieciecho- 
wicza 296, 298. 

Sieciechów, gród małopolski ru- 
bieżowy 16, 190,192; klasztor 
Benedyktynów tamże 261. 

— wieś 371. 

Sieciechowice, dwie wsie tej na- 
zwy 253, 371. 

Sieciejowice wieś 371. 

Sietejów wieś 371. 

Sietesz wieś 371. 

Siekiera, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Siekierzów 
102. 

Siekierz, herb i proklamacya 
herbowa imionowa 102, 124. 

Siembor I, rycerz polski z Xli 
w. 370. 

Siemborze wieś 370. 

Siemian, syn Leszka III książę 
słowiański 7. 

— I, II, III, rycerze polscy z XII 
w. 371. 

— Dziwiszowicz, syn Dziwisza 
1170/1180, 248, 288. 

Siemianów wieś 371. 
Siemianowo wieś 371. 
Siemianowice wieś 371. 
Siemirad I rycerz polski z Xn 

w. 371. 
Siemiradz wieś 371. 
Siemir I, II, rycerze polscy z XII 

w. 371, 
Siemierz wieś 371. 
Siemorad I, rycerz polski z XII 

w. 372. 

— wieś 372. 

Siemowit syn Leszka III, książę 
słowiański 7. 

— syn Piasta 12, 38, 157, 176, 
178. 



Sierad (Swierad) I— R', rycerze 

polscy z XII w. 371 
Sieradz, gród kujawski 195, 197. 
sieradzka ziemia 101. 
Sieradza wieś 371. 
Sieradowice wieś 371. 
Sieradzice wieś 371. 
Sierakowp wieś 256. 
Sieroslaw I— VI, rycerze polscy 

z XII w. 371. 
— trzy wsie tej nazwy, 371. 
Sieroslawice trzy wsie tej nazwy. 



371. 



Sierosz I, U, rycerze polscy 
z XU w. 371. 

Sieroszewo wieś 371. 

Sieroszewice wieś 371. 

Sierpsk, gród mazowiecki 196. 

Sieslaw (Swiesław) I, rycerz pol- 
ski z XU w. 371. 

Sieslawice wieś 371. 

Siestrzeniec praojciec rodu szla- 
checkiego polskiego Siestrzeń- 
ców 102. 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa 102. 

Siestrzewit I, rycerz polski z XII 
w. 372. 

Siestrzewitów wieś 372. 

Skandynawce 22, 123, 132, 139, 
232. 

Skarb, praojciec rodu szczepo- 
wego szlacheckiego polskiego 
piętnastego 22, 132, 148, 224. 

Skarbek praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Skarbków- 
Awdańców 132, 148, 221. 

— Michał Stary z Gór>' 222. 

Skarbków-Awdańców ród szla- 
checki polski 132, 148, 221, 
223, 224, 226, 258; stannica 
tego rodu 225. 

Skarbimir (Skarbek) I— A'I, ry- 
cerze polscy z XII w. 372. 



— 432 — 



Skarbimir I, komes palatyn Bo- 
lesława Krzywoustego, 223, 
226; jego bunt 223. 

— II, 1119/1124, 224, 225, 226. 
Skarbiryż I rycerz polski z XII 

w. 372 

— wieś 372. 

Skarbisław I, rycerz polski z XII 
w. 372. 

Skarbisławice wieś 372. 

Skarbkowa wieś 372. 

Skarbosz I — III, rycerze polscy 
z XII w. 372. 

Sbarboszewo, dwie wsie tej na- 
zwy 372. 

Skarbieszów wieś 372. 

Skaryszów wieś 252. 

Skideński Walenty szlachcic 
szląski 73. 

Skotniki wieś narokowa 18, 259. 

Skowina |)rokla macya herbów 
imionowa 102. 

Skowronno wieś 260, 285. 

Skriowo wieś 242, 283. 

Skrobisz wieś 238. 

Skrzydło herb szlachecki 102. 

Skrzydłów-Kopaczów ród szla- 
checki polski 164. 

Skrzynno prokiamacya herbowa 
topograficzna 102, 106. 

— hrabstwo, dobra 229, 230, 
233. 

ze Skrzynną Piotr Duńczyk ko- 
mes 235. 

— patrz Piotrek Włost. 
Skrzyńscy Duninowie Łabędzie 

230. 

Sk>yirzyn, gród słowiański 7. 

Sleporód (Snieporód) pradyna- 
sta rodu szczepowego szlache- 
ckiego polskiego trzydziestego 
drugiego 102, 138. 

— prokiamacya herbowa imio- 
nowa 102. 



Ślepo wron (Slepygawron) pra- 
ojciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Bujno w-Milanów-Slepo- 
wronów 71, 103, 156. 

— herb, ród i prokiamacya her- 
bowa imionowa 58, 103, 122, 
155. 

Slizień, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Slizieniów 
103. 

— prokiamacya herbowa imio- 
nowa 103. 

Slabomir I, II, rycerze polscy 
z Xn w. 372. 

Słabomirz, dwie wsie tej nazwy 
372. 

Słabosz (Sławosz) I — V, rycerze 
polscy z XII w. 372. 

Słaboszew wieś 372. 

Słaboszów wieś 372. 

Słaboszewice dwie wsie tej na- 
zwy 372. 

Sław, Sława, Sławek I — IX ry- 
cerze polscy z XII w. 372. 

— komes 1154, 274. 
Sławęcice, dwie wsie tej nazwy 

373. 
Sławęcin, dziewięć wsi tej na- 
zwy 373. 

— prokiamacya herbowa imio- 
nowa 103. 

Sławo w wieś 372. 

Sławno, dwie wsie tej nazwy 

372. 
Sławin, dwie wsie tej nazwy 

372. 
Sławice, dwie wsie tej nazwy 

372. 

* 

Sławków, dwie miejscowości tej 
nazwy 372, 373. 

Sławoszyn wieś 372. 

Sławęta, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Sławęcinów 
103, 107, 158. 



- 483 — 



Sławęta II — XIU rycerze polscy 

z Xn w. 373. 
Sławnik syn Zbyhita I, 253. 

— syn Sławnika I Zbyłutowicza 
273. 

— Zbyhitowicz 1153, 272. 

— ojciec Gawła Sławnikowicza 
297. 

Sławno wieś 274, 294. 
-Sławomir syn Dragowita obo- 

tryckiego 817, 3. 
Sławosz I, rycerz polski 1134/ 

1150, 250. 
Sławoszyn wdeś 372. 
Słodziej praojciec rodu szlacłie- 

ckiego polskiego Kjzywosą- 

dów - Niesobiów - Słodziej ów 

103, 152, 153. 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa 103. 

Słońce praojciec rodu szlacłie- 
ckiego polskiego Słońców 150. 

— łierb 103. 

Słońsk gród kujawsko-mazowie- 
cki 195, 196. 

Słowianie, znaczenie tego wy- 
razu 1; zachodnio-północni 2, 
14; zaodrzańscy 7, 137; lecliic- 
cy 11,24; łużycko-serbscy 263. 

Słowiańszczyzna 11. 

Słubica, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Słubiców-Tu- 
rzynów 103, 160. 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa 103. 

Słup Domasławicz, podkomorzy 
Henryka Brodatego 1209, 316. 

Shipia 292, 293. 

Smęgor I rycerz polski z XII 
w. 373. 

Smęgorzów wieś 373. 

Smiara, pradynasta rodu szcze- 
powego szlacheckiego polskie- 
go jedenastego 104, 132. 

Tom II. 



Smiara proklamacya herbowa i- 
mionowa 104. 

Sniiarów ród szczepowy szlache- 
cki polski jedenasty 132, 148, 
160. 

Smił I— XII, rycerze polscy z XII 
w. 373. 

Smiłów, ośm wsi tej nazwy 307, 
373. 

Smiłowo wieś 373. 

Smiłowice, trzy wsie tej nazwy 
373. 

Smogor I — Vin, rycerze polscy 
z XII w. 373. 

Smogorzew, dwie wsie tej na^ 
zwy 373. 

Smogorzewo, dwie wsie tej na- 
zwy 373. 

Smogorzów, cztery wsie tt^j na- 
zwy 373, 374. 

Smora, praojciec rodu szlache- 
ckiego polsłdego Gozdowów- 
Smorów 104, 169. 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa 104. 

Smył I, rycerz polski z Xn w. 
227. 

— n Sieciechowicz, syn S iecie- 
cha n, 296. 

— III Bodzętowicz, syn Bodzę- 
ty n 1166, 259, 270, 285,286, 
307. 

Snowid I, rycerz polski z Xn 
w. 374. 

Snowidowo wieś 374. 

Sobiejuchy proklamacya herbo- 
wa imionowa 115. 

Sobiesław syn Leszka III, ksią- 
żę na Baligrodzie 7. 

Sobór (Wszebor) I rycerz polski 
z XII w. 374. 

Soborzyce wieś 374. 

Sobótka, kościół NP. Maryi tam- 
że 237. 

28 



— 434 



Sobowit I, r)xerz polski z Xri 
w. 374. 

Sobowidz wieś 374. 

Sochaczew, gród mazowiecki 
196. 

Sokola, proklamacya herbowa 
imionowa 24, 104. 

Sokolniki wieś narokowa 17, 
216. 

Sokół praojciec' rodu szlache- 
ckiego polskiego Sokołów 24, 
104, 169. 

Sorkwit I, rycerz polski z XII 
w. 374. 

Sorkwity wieś 374. 

Spicygniew Jakubowicz z Je- 
mielna 1230, 320. 

Spicymir, syn Leszka III, książę 
słowiański 7. 

— założyciel kujawskiego grodu 
Spicymirza 23, 189, 196, 197. 

— (Spytek) II— IV, rycerze pol 
scy z XII w\ 374. 

Spicymirz gród kujawski śród- 
krajowy 17, 23, 189, 195, 197, 
374. 

— miejscowość 374. 
Spicza wieś 261. 
Spitygniew, syn Leszka III, ksią- 
żę słowiański 7. 

— rycerz 1145, 258. 
Spytków wieś 374. 
Spytkowice, dwie wsie lej na- 
zwy 374. 

Sroczychnóg - Wałdawów ród 

szlachecki polski 170. 
Środa, gród wielkopolski śród- 

krajowy 195. 
Stachów wioś 2()(). 
Stadnicki 116. 
Stalmir I, rycerz polski z XII 

w. 374. 
Stalmirz wieś 374. 



Stańcz praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Nabramów- 
Stańczów-Waldorfów 104, 169. 

Stańczowie proklamacya herl)o- 
wa imionowa 104. 

Stanisław bisk. krak. 1072, 211. 

— n — X, rycerze polscy z Xir 
w. 374. 

— dwie wsie tej nazwy 374. 
Stanisławice, pięć wsi tej nazwy 

374. 

Stanisławów ice wieś 374. 

Stanisławowo dwie wsie tej na- 
zwy 374. 

stannica, znak stanniczy chorą- 
giewny 20, 21, 24, 25, 26, 120, 

122, 123, 160; ich formowanie 
26; stannice runiczne 122, 123, 
160; seniorackie 51, 121, 122, 

123, 128, 145: linij młodszych 
28, 121, 122, 123; stannic for- 
ma pierwotna pogańska i u- 
święcona chrześcijańska 128: 
godeł stanniczych odmiany 25, 
207; stannic uszczerbianie 25: 
uherbienie 123; 

— Popielidów 48; starego Kor- 
czy 200; rodu Skarbków 225: 
rodu Łabędziowa 214, 215; 
fundatora klasztoru strzelnień- 
skiego 215 ; Degnona 11 251 : 
Zyrosława bisk. wrocł. 290: 
Werszowców 247 ; Wszebora 
II 246 ; Piotra Wszeborowicza 
305 : Bienia Wojsławicza z Ło- 
sosiny 220; Piastów 466. 

Starogród czyli Staremiasto (Al- 
denburg) 11. 

— gród wielkopolski śródkrajo- 
wy 17, 195. 

Staroma praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Staromów 
104, 169. 



~ 435 — 



Staroma proklamacy^ herbowa 
imionowa 104. 

Starykoń pradynasta rodu szcze- 
powego szlacheckiego polskie- 
go dwudziestego ósmego Sta- 
rzów 22, 104, 136. 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa 104. 

Stary chkoni czyli Zaprzańców 
ród szlachecki polski 109, 114, 
212. 

Starzów ród szczepowy szlache- 
cki polski dwudziesty ósmy 
55, 80, 100, 109, 114, 150, 
156, 160, 210, 212, 219, 220, 
221, 228, 250, 256, 257, 294; 
linia małopolska 253, 296, 297, 
298, 315 ; linia pałucka 253, 
273, 274, 297. 

Starzą proklamacya herbowa i- 
mionowa 104. 

— I, II, rycerze polscy z Xn 
w. 374. 

Starzyn wieś 374. 

Starzyno wieś 374. 

Staszek, syn Sławnika I Zbyłu- 

towicza 273. 
Stefan, arcyb. gnieźń. 1028, 209. 

— bisk. kujaw. 1187, 309. 

— biskup poznań. 1148, 285, 
309. 

— biskup lubuski 1149, 285, 
309. 

-— I komes, stolnik 1161, 280. 

— U, 1177, 292, opiekun synów 
Wszeborall, 246 

— syn księcia Mieszka Starego 
303, 304. 

T— Budziwojowicz 1203, 314. 

— syn Andrzeja, kasztelan bo- 
lesławicki 1223, 311. 

— Dobieszewicz 1231, 316. 
Stembark proklamacya herbowa 

imionowa 105. 



Stępota ojciec Mikołaja II, 292. 
Stojgniew brat Nakona obotry- 
ckiego 955. 

— I poseł Bolesława Chrobrego 
do cesarza 200. 

— II 1134/1150, 250, 375. 
Stojgniewicze Konrad i Mojek 

1177, 293. 
Stogniewice wieś 375. 
Stojsław I komes 1145, 255. 

— II rycerz 1170/1180, 287. 
Stojsławie wieś 255. 
Stomir rycerz 1177, 292. 
Straszewo wieś 252. 

Strąk, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Strączów 105, 
169. 

Strącz, proklamacya herbowa 
imionowa 105. 

Stronczyński autor 201, 203, 212. 

Strzała, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Strzałów 24, 
105. 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa 105. 

Strzalowie szlachta 105. 

strzała widelec i połuwidelec 
154. 

Strzegom gród szląski 137, 138, 
196, 197, 198, 238. 

Strzegomia, proklamacya herbo- 
wa imionowa 105, 318. 

Strzegoń I, pradynasta rodu 
szczepowego ' szlacheckiego 
trzydziestego Strzegoniów 105, 
137. 

— II, założyciel szląskiego grodu 
Strzegomia 196, 197, 198. 

Strzegoniów ród szczepowy szla- 
checki polski trzydziesty 75, 
79, 155, 161, 225, 277; iego 
stannica 126. 

Strzelno, klasztor Prenionstran- 
tek tamże 215, 216, 217, 235, 

•28* 



\ 



— 436 — 



238, 239, 240, 256, 293, 305, 
306, 313, 315. 

Strzelno, kościół św. Krzyża 
i NP. Maryi 235. 

Strzemień praojciec rodu szla- 
checkiego polskiego Ławszo- 
witów - Strzemieni 105, 106, 
160. 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa 105. 

Strzempacz, pradynasta rodu 
szczepowego szlacheckiego 
polskiego piątego 106, 130, 131, 
142. 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa 106. 

Strzempaczów ród szczepowy 
szlachecki polski piąty 160, 
161. 

Strzesz (Strzeszek) I — XI, ryce- 
rze polscy, z XII w. 375. 

Strzesz czyli Strzeżysław komes 
1153, 274. 

— rycerz 1170/1180, 287. 
Strzeszewo, cztery wsie tej na- 
zwy 375. 

Strzeszkowo wieś 375. 

Strzeszkowice, trzy wsie tej na- 
zwy 375. 

Strzeszyce wieś 375. 

Strzeszyn, dwie wsie tej nazwy 
375. 

Studeńka karczma 254. 

Stumberk proklamacya herbowa 
106. 

Sturmary, saskie plemię 10, 11. 

Suchedniów, wiec tamże 313. 

Suchekownaty proklamacya to- 
pograficzna 106, 116. 

Sudkowicz (Sądkowicz), prokla- 
macya herbowa imionowa 106. 

Sudrag 1, II, rycerze polscy 
z XII w. 375. 

Sudragi wieś 375. 



Sudrogi wieś 375. 

sukcesya 121. 

Sulbor rycerz polski z XII w. 
375. 

Sulborowice wieś 375. 

Sulejów, klasztor tamże 239, 241, 
316. 

Suleryż I rycerz polski z XIf 
w. 375. 

Sulerzysz wieś 375. 

Sulgost I, rycerz polski z Xn 
w. 375. 

Sulgostów wieś 375. 

Sulim lub Suła, praojciec rodu 
szlacheckiego polskiego Suli- 
mów 106, 169. 

Sulima , proklamacya herbowa 
imionowa 106. 

Sulimir I, II, III rycerze polscy 
z XII w. 377. 

Sulimirz wieś 377. 

Sulimirzyce dwie wsie tej na- 
zwy 377. 

Sulisław I — V, rycerze polscy 
z XII w. 227, 235, 375. 

— I rycerz 1071, 210. 

— II 1134/1150, 250. 

— III czyli Sułek 1119/1124,227. 

— IV ojciec Więcława II Suli- 
sławicza 296. 

— V Biematowicz 1189, 257, 
297. 

— Chrapowicz 1222, 314. 

— wieś 375. 

Sulisława, żona komesa Janusza 
256. 

Sulisławice, cztery wsie tej na- 
zwy 228, 375. 

Sulistr>'j I, II, rycerze (?) polscy 
z Xn w. 375. 

Sulistrowa wieś 375. 

Sulistrowice wieś 376. 

Sulisz I— IV, rycerzepolscy z XII 
w. 375. 



— 4a7 — 



Suliszew i Suliszów wieś 375. 

Suliszewice wieś 375. 

Suliszowice wieś 375. 

Suł, Sułek I— XV, rycerze pol- 
scy z XII w. 376. 

Sułów, trzy wsie tej nazwy 376. 

Sułków, pięć wsi tej nazwy 376. 

Sułkowa wieś 376. 

Sułkowice, sześć wsi tej nazwy 
376. 

Suława, proklamacya lierbowa 
imionowa 106. 

Sułkowicz Marcin 1119/1124, 249. 

Sunkot, palatyn Bolesława Chro- 
brego 206. 

Świątniki wieś 293. 

Swidgier biskup kruszwicki 235. 

Świdnica gród szląski 196. 

Swiebor rycerz polski z XT1 w. 
227. 

Swieboda praojciec rodu szla- 
clieckiego polskiego Gryfów- 
Swiebodziców 24, 106, 156, 
176. 

— proklamacya łierbowa imio- 
nowa 69, 106. 

— założyciel wielkopolskiego 
grodu Świebodzina 195, 197. 

— U i III rycerze polscy z XII 
w. 376. 

Świebodzin gród wielkopolski 
rubieżowy 1(>, 194, 195, 197, 
376. 

— dwie wsie tej nazwy 376. 
Swiebodziców-Gryfów ród szla- 

cłiecki polski 157, 197, 260. 
Swiekcino wieś 235. 
Swiemir I, rycerz polski z Xri 

w. 376. 
Swiemirowo wieś 376. 



Swierczek czy też Cwierczek, 
praojciec rodu szlacheckie- 
go polskiego Swierczków 147. 



Swierczków ród szlachecki pol- 
ski 131. 

Świerk lub Cwierk prad}Tiasta 
rodu szczepowego szlacheckie- 
go polskiego siódmego 22, 
131. 

Świerków ród szczepowy szla- 
checki polski siódmy 147. 

Swieryż I, rycerz polski z XII 
w. 376. 

Swieryż, wieś 376. 

Swięca (Swięciech) I— VIII ry- 
cerze polscy z XII w. 376. 

— II czyli Swiętosław, pi^aojciec 
rodu szlacheckiego polskiego 
Swieńczyców 107, 147, 158. 

Swięcin proklamacya herbowa 
imionowa 107. 

Swieńczyc proklamacya herbowa 
imionowa 107. 

Swięcin wieś 376. 

Swięcice, trzy wsie tej nazwy 376. 

Swięcany wieś 376. 

Swięciechów, dwie wsie tej na- 
zwy 376. 

Święciechowa wieś 376. 

Swięck, gród mazowiecki 196. 

Swiętobold, książę pomorski 
1121, 6. 

Świętopełk książę morawski 225. 

— książę czeski 246. 

— rycerz 1161, 279. 
Swiętosław imię 189. 

— syn Bodzęty, prawnuk Piotr- 
ka Włosta 230, 271, 312. 

— Bodzętowicz 1212, 312. 

— Bogusia wicz 1218, 312. 

— Leniaitowicz , rycerz z XII 
w. 280, 281, 582. 

— rzekomo ojciec Piotrka Wło- 
sta 230. 

— syn Piotrka Włosta, 228, 23(), 
237, 240, 241, 242, 28(), 281, 
282, 284, 286, 293. 



— 438 



Swiętoslaw pozaprawnuk Piotr- 
ka Wlosta syn Włodzimirza 
wojewody krak. 230, 271. 

— Włodzimirzowicz, rycerz z XII 
w. 280, 281, 282, 293. 

— ojciec Włodzimirza wojewody 
krak. 271. 

— syn Sławnika I Zbyłutowicza 
273. 

Swinesław 1175, 289. 

Świnka i)raojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Mendów- 
Swinków 107, 169. 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa 107. 

Swinków-Mendów ród szlache- 
cki polski 168. 

Synkot, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Synkotów 
107. 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa 107. 

Syrokomla, proklamacya herbo- 
wa topograficzna 107, 116, 208. 

Szachownica herb szlach. 107. 

Szajnocha autor 13. 

Szambor I, IF, rycerze polscy 
z Xli w. 377. 

Szary praojciec rodu szlacheckie- 
go polskiego Ossoryów-Sza- 
rzów 108, 150. 

Szarża, proklamacya herbowa 
imionowa 108. 

Szaszor, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Orlów-Sza- 
szorów 108, 170. 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa 108. 

Szaszorów-Orłów ród 168. 
Szaweł Dobiesławicz z Prando- 

cina 1231, 315. 
Szczedryk książę Winulów 983, 

4. 
Szczepanów wieś 211. 



Szczepanowski Stanisław bisk. 
krak. 211. 

Szczodr Henrykowicz 1228, 319. 

szczytowniki woje (cUpeatl mtli- 
tes) 16. 

Szczytniki wsie narokowe 17, 18. 

Szelejewo wieś 257. 

Szeliga, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Szeligów 108, 
148. 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa 108. 

Szemborowo wieś 377. 

Szemborowice wieś 377. 

szlachectwa polskiego podstawa 
1, jego dynastyczne pochodze- 
nie 1, 2, szlachty polskiej po- 
kolenia 12, pradynastowie i 
praojcowie 21 , szlachty pol- 
skiej pokolenia, patrz, poko- 
lenie. 

Szląsk 74, 100, 192, 213, 223, 243. 

Szrem, gród wielkopolski śród- 
krajowy 195. 

Szreń, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Szreniawów 
26, 27, 108, 149. 

Szreniawa herb i proklamacya 
herbowa imionowa 27, 79, 108. 

Szreniawa rzeka, wiec małopol- 
ski nad nią 311, 315, 317, 318, 
320. 

Szreniawów ród szlachecki pol- 
ski 26, 149. 

Szulbor I, II, rycerze polscy 
z XII w. 377. 

Szulborze wieś 377. 

Szulbory wieś 377. • 

Szymbor I— III rycerze polscy 
z XII w. 377. 

Szymborze wieś 377. 

Szymbomo wieś 377. 

Szymbory wieś 377. 

Szymon bis. płocki 1 1 10, 249, 282. 



439 



vSzymoii syn Degnona II, 1176, 
251, 292. 

— z Wilkowa czyli z Wierzbna 
1285, 208. 

Tabąd I, rycerz polski z XII w. 
377. 

Tabądz wieś 377. 

Tabomysł król Obotrytów 862, 4. 

Tabor I, II, rycerze polscy z XII 
w. 377. 

'l'aborów wieś 377. 

Taborz wieś 377. 

Taczała praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Taczało w 
108, 170. 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa 108. 

'J^ader (de Der) j)roklaraacy£i her- 
bowa i ród szlachecki polski 
74, 108. 

Takomysł I rycerz polski z Xn 
w. 377. 

Takomyśl wieś 377. 

Tanibor 1 rycerz polski z XII 
w. 377. 

Taniborz wieś 377. 

Targost (Targosz, Targosza) I, 
n, III, l\\ V, rycerze polscy 
z XII w. 377. 

Tarn, praojciec rodu szlacheckie- 
go polskiego Tama wów 108,1 19. 

Tarnawa proklamacya herbowa 
imionowa 108, IK;. 119. 

Tarszawa wieś 259. 

Taszów wieś 235, 258. 

Tatarzy 135. 

Tatoszowo wieś 235. 

Tedlew komes 1154, 274. 

Tekela proklamacya herbowa 
109. 

Teodor I komes 1149, 2ijQ, 

Tęgobor I, II, rycerze polscy 
z XII w. 377. 



Tęgoborz wieś 377. 
Tęgoborza wieś 377. 
Tomasz komes 1150, 268. 

— Gierwazowicz 1222, 317. 

— Bogucic 1224, 313. 
Tomisław I, rycerz polski z XII 

w. 377. 

Tomisławice wieś 377. 

Tomyśl I, rycerz polski z XII 
w. 377. 

Tomyśl wieś 377. 

Topacz, patrz Kopacz. 

Topor, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Toporów 
109. 

— herb,' ród i proklamacya her- 
bowa imionowa 109, 114,253. 

Trach proklamacya herbowa 
109. 

'lYąba, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Trąbów-Brze- 
zinów 109, 170. 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa 109. 

Trojan I— X, rycerze polscy z XII 
w. ' 378. 

— I komes, syn Wojsława I 
1145, 221, 256, 278,294, 295. 

— II, brat Giedki bis. krakow. 
syn Trojana 1, wnuk Wojsła- 
wa I, 295. 

— III syn Trojana II, 1222, 295. 

lYopiszów wieś 260. 

'lYzaska, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Lubiewów- 
Trzasków 109, 159. 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa 109. 

Trzasków- Lubiewów ród szla- 
checki polski 159. 

Trząskowa wieś 238. 

Trzebiesław (Trzebiesz) I— IV, 
rycerze polscy z XII w. 378. 



— 440 -^ 



Trzebieslawice, dwie wsie tej 
nazwy 378. 

Trzebieszów wieś 378. 

Trzebieszyce wieś 378. 

Trzebieszewo gród słowiański 7. 

Trzebnica, klasztor żeński tam- 
że 292, 311, 313, 314,315,317, 
319, 321). 

Trzeciech imię 191. 

lYzemeszno, klasztor tamże 242, 
246, 251, 252, 254, 255, 256, 
257, 258, 283, 285, 307; ko- 
ściół Św. Jana ewang. tamże 
256. 

Trzywdar, praojciec rodu szla- 
checkiego ])olskiego Trzywda- 
rów 110. 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa 110. 

Tubąd I, rycerz polski z XII w. 
378. 

Tubądzin wieś 378. 

Tugumir książę Hawelan 940, 
4, 6. 

Tiinglo król Serbów 82G, i\. 

Tiimińskich rodzina 1G7. 

Tiini opat, od niego nazwa gro- 
du Tyńca 193. 

Turobin wieś 242. 

Turowin wieś 283. 

Tura, praojciec rodu szlacheckie- 
go polskiego Turzynów-Slubi- 
ców 110, IGI. 

Turzyna, ])rokhimacya herbowa 
imionowa i herb 110, 211. 

Turzy nów - Shibiców, ród szla- 
checki polski 160, 161. 

Twardoslaw I, rycerz . polski 
z XII w. 378. 

Twardoslawice wieś 378. 

1'wardost praojciec rodu szla- 
checkiego polskiego Twardo 
stów, 110. 



Twardost, proklamacya herbowa 
imionowa 110. 

Tworzymir I, rycerz polski z XII 
w. 227, 378. 

Tworzymierzyce wieś 378. 

Tyniec gród małopołsld rubie- 
żowy 190, 193; opactwo Be- 
nedyktynów tamże 184, 188, 
219, 224, 225, 227, 229, 233, 
244, 247, 248, 249, 297. 

ITbisław rycerz 1170/1180, 287. 

tJchry, proklamacya herbowa 
110. 

Udo rycerz 1161, 278. 

udostojnienie herbów 101, 166. 

Ugost 1, II, III, rycerze polscy 
z XII w. 378. 

Ugószcz, trzy wsie tej nazwy 
378. 

Ujazd wieś 238, 260, 276, 285, 
307. 

Ulanowski autor 215, 216, 217, 
235, 278, 295, 304, 313, 31G, 
319. 

Uła, praojciec rodu szlacheckie- 
go polskiego Ulinów 110, 158. 

Ulina, proklamacya herbowa 
imionowa 110. 

Uniegost rycerz 1134/1150, 250. 

Uniemir Rudziwojowicz 1203, 
314. 

Unisław I, II, rycerze polscy 
z XII w. 378. 

— wieś 378. 

Unisławice wieś 378. 

Uście gród rubieżowy wielko- 
polski 16, 194. 

Uści wierz wieś 261. 

Uściwój rycerz 1185, 298. 

Uto czy Udo syn Mściwa księ- 
cia obotryckiego 1028, 4, 5. 

Wadew czyli Wadwa, praojciec 



441- — 



rodu szlacheckiego polskiego 
Wadwiczów 110, 170. 

Wadwicz proklamacya herbowa 
imionowa 110. 

Waga pradynasta rodu szcze- 
powego szlacheckiego polskie- 
go czternastego Wagów 23, 
112, 132. 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa 112. 

Wagów ród szczepowy szlache- 
cki polski czternasty 98, 101. 

Wagrowie 3, 4, 10, 11. 

Waldorf proklamacya herbowa 
110. 

Waldorfów-Nabramów ród szla- 
checki polski 169. 

Walenty kanonik katedralny kra- 
kowski 1177, 310. 

Walny praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego polskiego Le- 
wartó w- Walnych 112, 151. 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa 112. 

Walter czyli Walcerz Udały, 
książę na Tyńcu 182, 184— 
188. 

— biskup wrocławski 1140, 237, 
242. 

Wałd, praojciec rodu szlache- 
ckiego Sroczychnóg - Wałda- 
wów 112, 170. 

Wałdawa, proklamacya herbowa 
imionowa 112. 

Wanda 178. 

Warcisław książę pomorski, 
1124, 6. 

Waregowie skandynawscy 15. 

Wrona praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego^ Warniawów 
110. 

Wamia i Warniawa, herb i pro- 
klamacya herbowa imionowa 
24, 99, 110. 



Wamiawów-Raków, ród szcze- 
powy szlachecki polski 139. 

Warsz I założyciel mazowieckie- 
go grodu Warszawy 196, 246, 
247. 

— II, syn Męciny 1189, 255, 
297. 

— kasztelan krak. 1278, 247. 
Warszawa gród mazowiecld 196, 

246. 
Warta rzeka 10,, 12— 19, 22, 50, 
1 10, 129, 130, 142, 183, 197. 

— gród laijawski sródkrajowy 
17, 195. 

Waśniów wieś 254. 

Watta, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Samsonów- 
Wattów 112, 157, 170. 

Watta, proklamacya herbowa i- 
mionowa 112. 

Wawrzyniec biskup >^TOcławsld 
290. 

— Bołechowicz 1224, 313. 
Wawrzeńczyce wieś 235, 236, 

259. 

Wągrody (Zwągi*ody) proklama- 
cya herbowa topograficzna 
112, 116. 

Wąż, ojciec Wężyka, praojca ro- 
du szlacheckiego polskiego 
Wężyków 111, 149. 

Wczele (Wszczele) herb i pro- 
klamacya herbowa imionowa 
24, 107, Ul. 

Wczelów-Łębnów, ród szlache- 
cki polski 167, 168. 

Weczerad rycerz 1170/1180, 287. 

Wejowo wieś 235, 248. 

Welmesz proklamacya herbowa 
112. 

Werszowców czyli Rawiczów ród 
szlachecki polski 100, 247, 
255: ich staunica 247. 



— 442 " 



\\'e»oly j)raojciec roilu szlache- 
ckiego polskiego Wesoló w 111. 
We8f)tti, proklHinacja herbowa 



Weclawowiczów herb 13l>. 

Węgry 7, Hi-i,l-*l, 1U,211,245; 
północne 7 

Węgrzce wieś aO(l. 

Wężyk, 8yn^\'tża, praojciec ro- 
du Hzlacheckietiu polskiego 
Wężj-ków-Zachorzów 3(1, 27, 
111. 113, 1111. 

Wężyków nJil nzlacliecki polski 

Wężyk proklniniicya herbowa 

imionowa 1 1 1 
Wil)ert kanon. krak. kat. 11~tf, 

390. 
Wican król Obotrytów lUj, 3. 
Widawa wieś L>74, 308. 
wiuca ludowe 1. 
Wieleń t^d wielko polaki nibie- 

iowy lii, I!t4, iiii. 
Wielislaw Jenizoliuiczyk 1 18i>, 

— Ailhirdowicz 1218, 311. 

wielkoiHorawskie paiistwo 103. 

Wielkopolska -24, 49, 98, 114, 
178, 194, :«>;!, ;«J4, 3*1(1: wiel- 
kopolska 1 1/ i (.'lnica 304. 

Wielobor [, II, ryc«rae polscy 



t XII w 



378. 



m-2. 



Wiel oboro wice wieś 378. 
X WieJowsi Dzierzykr.ij 

317. 
Wieluń gród wielkopolski śróil- 

knijowy 17, l!l,ł; wieluński 

powiat 98. 
M'icń, praojciec rodu szliicheckie- 

f!o polskieyi* Wieniawów 111, 

170 
Wic 



Wieniawów nkl szlachecki pol- 
ski 2G(1. 

Wierusz, praojciec rodu azls- 
eheckie)!o polickiego Wieru- 
szów 111, 170. 

Wieruszowa, proklamacya her- 



Wierzb praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Wierzbowo* 



ł hertw- 



Wierzbowa proklar 

wa 113. 
Wierzba, praojciec rodu szla- 

checki^o polskiego Wierab- 

Wierzbno lub Wierzbna prokla- 
macya herbowa 113, 116, 117. 

7. Wierzbic Otto syn Wszebora 
II -24G. 

Wierzbięta rycerz 117O/1180, 
287. 

W erzb nsk ci z W erzbua, ro 
Iz na zlache ka szląska 311 

z \\ erzbn Szj iion 128o '08 

W rzbno w es 3 

W e-z Iq I w I II rycene pil 
s z MI V J b 

— rycerz iU/lI8ł.i, 28*. 

Wierzchosławice, dwie tej na- 
!wy 378. 



W 



ś 2fi9. 



Wierzynek praojciec rodu szla- 
checkiego polskiego Wierzyn- 
ków 111. 

Wicrzynkowa proklamacya her- 
bowa imionowii 1 . 

Wierzyniciiw-Lnjjodów ród szla- 
checki polski 67 

wieśniacy przypisani do gleby 
•2(14. 

Wietrzychowice dawniej l)zie- 
trzychowice wieś 317. 

Więceslaw czyli Wacław, imię 



— 443 — 



Więcław I rycerz 1170/1180, 287. 

— II Sulisławicz, syn Sulisława 
IV, 1189, 228, 296. 

Wilcy 2, 3. 

Wilczekosy herb i proklaiiiacya 
herbowa 111, 136. 

Wilczychkosów ród 279, 296. 

Wilczyce wieś 112. 

z Wilczyc Franciszek komes, 
ziemianin szląski 1287, 112. 

Wilgost I. rycerz polski z KII 
w. 378. 

Wilgoszcza wieś 378. 

Wilhelm, opat klasztoru św. 
Wincentego we Wrocławiu 
238. 

Wilk I praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Wilczychko- 
sów 112, 160. 

— II rycerz 1170/1180, 287. 

— III ojciec Piotrka V Wilko- 
wicza 296. 

— patrz Ilik. 

z Wilkowa Szymon 1285, 208. 
Wilkowyja, gród wielkopolski 

śródkrajowy 195. 
Wincenty kanon, gnieżń. 1145, 

258. 

— mistrz, patrz Kadłubek Win- 
centy. 

Św. Wincentego relikwie 236. 
Winulowie 4. 

Wiślica gród małopolski śród- 
krajowy 17, 18, 183, 190, 193. 

— księstwo 183. 

Wisła rzeka 10, 15, 16, 177, 178, 
190, 192, 197, 227, 256, 278. 

Wisław książę Wiślicy 182, 183, 
184, 186-188. 

— rycerz 1071, 210. 

— ni syn Prandoty II, dziedzic 
Prandocina 1177, 269, 286, 
292, 379. 

Wislawice wieś 379. 



Wisławicz 182. 
Wit imię 379. 

— I, rycerz 11 34/11 50, 250. 
= II, rycerz 1161, 278. 

— lU rycerz 1170/1180, 288. 

— biskup płocki 1187, 298. 
Witorad I rycerz polski z XII 

w. 379. 
Witoradz wieś 379. 
Witosław I— IV, rycerze polscy 

z XII w. 235, 379. 

— I rycei-z 1149, 267. 

— 11 rycerz 1170/1180, 287. 

— III, 392. 
Witosław wieś 379. 
Witosławice, trzy wsie tej na- 
zwy 379. 

Witów wieś 379. 
Witowice wsie 379. 
Wiza proklamacya herbowa 113. 
Wizna rycerz polski z XII w. 
275. 

— gród mazowiecki 196. 
Wlevilci wieś 258. 
Władysław imię 379. 

— Herman książę polski 136, 
192, 204, 211, 217, 219, 220, 
248. 

— II książę polski 34, 222, 228, 
236, 245, 262. 

— Mieszkowicz, syn Mieszka 
Starego z 2go małżeństwa 300, 
304. 

— Odonicz, książę wielkopolski 
1209, 304,311,315,319,320. 

— Jagiellończyk 113. 

władza książęco- wojewodzińska 
u Słowian zacliodnich 2. 

Właszów albo Boreszowie 270. 

Właz, patrz Piotrek Włost. 

Włocławek czyli Włodzisław, 
gród kujawski 15, 16, 18, 23, 
195. 

Włodzimirz imię 243. 



— 444 



Wlodzimirz I— MI, rzcerze pol- 
scy z XII w. 379. 

— ojciec Piotrka Włosta 228. 

— brat Leonarda 1177, 231, 
293. 

— wojewoda krak. wnuk Bo- 
dzęty 217, 271. 

Włodzimirza sjn Swiętosław 
230. 

Włodzimirzów, sześć wsi tej na- 
zwy 379. 

Włodzimirzewo wieś 379. 

Wlodzisław imię 141. 

— syn Leszka III, książę pół- 
nocnych Węgier 7. 

— pradynasta rodu szlacheckie- 
go polskiego szczepowego 
czterdziestego drugiego, zało- 
życiel grodu Włodzislawia 
czyli Włocławka na Kujawach 
23, 141, 196. 

Włościbor I, II, rycerze polscy 
z XII w. 379. 

AMościborz, dwie wsie tej na- 
zwy 379. 

Włost, Włast, Włostowicz imię 
228. 

— II —KI rycerze polscy z XII 
w. 380. 

— III komes 283, 284. 

— Gosławicz 1218, 318, 319. 

— I ojciec Piotrka Włosta 228, 
230, 23.'), 242, 243, 283, 284. 

— patrz Piotrek Włost. 
AVłostonisa komityssa 235, 242. 
AVłost(')w, dwie wsie tej nazwy 

229, 244, 380. 

AMostowice, trzy wsie tej na- 
zwy 229, 244, 380. 

Wlostowo, dwie wsie tej nazwy 
242, 283, 380. 

Włosty wieś 229, 244. 

Włoszczowa wieś 229, 244, 380. 

Włoszczowice wieś 244, 380. 



Włoszczanów wieś 244. 
Włoszczówka wieś 244. 
Wodzirad I rycerz polski z XII 

w. 380. 
Wodzierady wieś 380. 
Wojbor założyciel kujawskiego 

grodu Wolborza 28, 189, 19i), 

198. 
Św. AVojciech 96, 199. 
Wojciech imię 191. 

— (Albertus) rycerz 1193, 308. 
Wojciechowski autor 229, 302. 
Wojen rycerz 1170/1180, 287. 
woje 18, 19, 222. 

wojewoda -naczelny (princeps mi- 
licie) 204. 

wojewodziiisld charakter godno- 
ści książęcej 1. 

wojskowa organizacya w daw- 
nej Polsce, pułki, 19, 175, 179. 

Wojna I prad>'nasta rodu szcze- 
powego szlacheckiego polskie- 
go trzydziestego piątego Woj- 
niów-Nowinów-Złotogoleńcz)'- 
ków 113, 139, 170. 

— II, ojciec Wojnika, założycie- 
la małopolskiego grodu Woj- 
nicza 181, 198. 

Wojnia, prokłamacya herbowa 
imionowa 113. 

Wojnicz gród małopolski i-ubie- 
żowy 16, 113, 181, 190, 191, 
198, 199, 253. 

Wojnik, syn Wojny, założyciel 
małopolskiego gi*odu Wojni- 
cza 113, 181, 191, 198, 199. 

AVojniów - Nowinów- Złotogoleii- 
czykuw ród szlachecki polski 
170. 

AVojsław imię 219, 220. 

— I stolnik Władysława Her- 
mana, piast Bolesława Krzy- 
woustego 219, 220, 221. 277- 
278, 294, 295. 



— 445 — 



Wojsław II, rycerz polski z XII 
w. 227. 

— III rycerz 1150, 268. 

— IV, brat Giedki biskupa kra- 
kowskiego 1170/1180,220,287, 
294. . 

— V — IX rycerze polscy z XII 
w. 380. 

— Bogusławicz 1224, 312. 

— Wydżdżyc 220. 

— svn Janusza 256. 
Wojsław wieś, gniazdo rodowe 

117, 219, 380. 

Wojsławice ośm wsi tej nazwy 
380. 

Wojtek stolnik 1189, 308. 

Wolawa gród szląski 196. 

Wolborz gród kujawski śród- 
krajowy 17, 18, 189, 195, 198, 
380. 

Wolha proklamacya łierbowa 
113. 

Wołodar Rościsławicz książę 
przemyski 234. 

Wołogoszcz gród słowiański 7. 

Wołotkowicz lierb 139. 

Wołowscy proklamacya herbo- 
wa nazwiskowa 113. 

wręby węgierskie w łierbie Kor- 
czak 166. 

Wręby herb szlachecki 113. 

Wrociryż Faliboźyc 1231, 317. 

Wrocisław syn Leszka III, ksią- 
żę rujski 7. 

Wrocław I, założyciel szląskiego 
grodu Wrocławia 28, 196, 197, 
198, 380. 

— czyłi Wrotysz komes 1149, 
258, 259, 274. 

— gród szląski śródkrajowy 17, 
196, 197, 198, 380. 

— biskupstwo i katedra tamże 
228, 242, 258, 274, 275, 283, 
290. 



— klasztor św. Wincentego tam- 
że 218, 226—228, 231, 235, 
236, 238, 239, 242, 244, 248, 
254-261, 264-268, 279, 282, 
283-284, 293, 294, 308, 309, 
311. 

— klasztor Augustyanów N. P. 
Maryi na Piasku tamże 213, 
229, 236, 237, 239, 240—242, 
246, 276, 293, 297, 316. 

— kościół Św. Michała tamże 
235, 264, 265. 

— kaplica św. Marcina tamże 
236. 

wrocławska prowincya 217, 294. 

Wrona pradynasta rodu szla- 
checkiego polskiego trzydzie- 
stego ósmego 24, 139. 

Wrotysz, patrz Wrocław. 

Wschowa, gród wielkopolski 
śródkrajowy 195. 

Wszebor I, palatyn i princeps 
miltcie Bolesława Chrobrego 
200-207. 

— II princeps milicie 1138, 215 
245, 246, 280, 301. 

— III komornik Kazimirza Spra- 
wiedliwego 215, 216, 217, 245, 
275, 301. 

Wszeborowicz Piotr 240. 
Wszeborowicze 280. 
Wszeborowie 247. 
Wszebory, trzy wsie tej nazwy 

na Mazowszu 246. 
Wszembor I, II, rycerze polscy 

z XU w. 380. 
Wszemborz wieś 380. 
Wszerad I imię dostojne 193. 

— założyciel kujawskiego grodu 
Sieradza 196, 197. 

— II rycerz polski z XII w. 380 
Wszeradowo wieś 380. 
Wukry herb i proklamacya her- 
bowa 59, 67, 110. 



— 446 — 



Wnkrów, ród szlachecki polski 

70, 155. 
Wtirben miejscowość aa Szlą- 

sku 113. 
Wyflźga imię 220, 298. 

— brat Giedki kasztel, sandec. 
220. 

wyprawa woj eona 2. 

Wysmir 1, rycerz polski z XII 
w. 380. 

Wysmerzyce wieś 380. 

Wysz pradynasta rodu szczepo- 
wego szlacheckiego polskiego 
siedmnastego 23, 133. 

Wyszowie herb i ród szlachecki 
szczepowy polski 57, 148. 

Wyszek rycerz 1189, 308. 

Wyszeslaw, rycerz 1185, 298. 

Wyszęta, rycerz 1189, 308. 

Wyszkot, praojciec rodu szla- 
checkiego polskiego Wyszko- 
tów 113, 170. 

Wyszkota, proklamacya herbowa 
imionowa 113. 

"Wyszogród gród mazowiecki 
rubieżowy IG, 190, 2ó(l 

AYyszota, rycerz 1150, 267. 

— Ilugowicz 1230, 319. 
Wyszymir syn Leszka 111, ksią- 
żę na Wyszymirzu 7. 

Wyszymirz księstwo 7. 

Zabawa (Zdziebawa) praojciec 
rodu szlacheckiego polskiego 
Zabawo w 113, 170. 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa 113. 

Zabierzów wieś 2()3. 

Zachor praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Wężyków- 
Zacliorzów 2G, 27, 113, IGI. 

Zachorów ród szlachecki polski 
26. 



Zachorz, Zachorza, Zachorze, 
proklamacya herbowa imiono- 
wa 113. 

Zador praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Płomieniów- 
Zadorów 114, 170. 

Zadora, proklamac\'u herbowa 
imionowa 114. 

Zadorów -Budziszynów-Plomie- 
niów ród szlachecki • polski 
105, 162, 168, 170, 

Zagórzy ce wieś 261. 

Zagość klasztor Szpitalników 
tamże 252, 261, 270, 275, 281, 
380. 

Zagost I, rycerz polski z XII w. 
380. 

Zagroba czy Zagłoba praojciec 
rodu szlacheckiego polskiego 
Zagrobów 114, 157. 

proklamacya herbowa i- 

mionowa 114. 

Zakroczym gród mazowiecki 
196. 

Zakrzewski autor 116. 

Zalachów wieś 257. 

Zaprzaniec praojciec rodu szla- 
checkiego polskiego Zaprzań- 
ców (Starychkoni) 114. 

— ród i proklamacya herbowa 
imionowa 109, 114. 

Zaras Chwościszkowicz, syn Po- 
piela II Chwościszka, praoj- 
ciec rodu szlacheckiego pol- 
skiego Zarasów 48, 114, 126, 
146. 

— Zarasy, proklamacya herbo- 
wa imionowa 1 14. 

Zarczyce wieś 259, 285. 

Zaremba, praojciec rodu szla- 
checkiego polskiego Zarem- 
bów 114. 

— proklamacya herbowa imio- 
nowa 114. 



— 447 — 



Żarno, założyciel małopolskiego 
grodu Żarnowa 193. 

Żarnów, gród małopolski śród- 
krajowy 17, 190, 193. 

Zaroś, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Zarosiów 114, 
160. 

Zarosie, proklamaćya herbowa 
imionowa 114. 

Zasęp wieś 2.^5-, 267. 

Zator gród szląski 196. 

Zawichost gród rubieżowy ma- 
łopolski 13, 16, 190, 192, 199. 

Zawichwost, założyciel małopol- 
skiego grodu Zawichosta 192, 
199. 

Zawór, pradynaśta rodu szla- 
checkiego polskiego szczepo- 
wego dziewiętna8teg'o Zawo- 
rów 23, 26, 115, 133. 

Zaworze proklamaćya herbowa 

• imionowa 115. 

Zaworów ród szczepowy szla- 
checki polski dziewiętnasty 
133, 149, 161. 

Zawotoł, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Czelustów- 
Zawotołów 63, 64, 115, 151. 

— proklamaćya herbowa imio- 
nowa 115. 

Zbąszyń, gród wielkopolski śród- 
krajowy 17, 195. 

Zbiejunty proklamaćya herbowa 
115. 

Zbygniew, syn Leszka III, ksią- 
żę słowiański 7. 

— syn Władysława Hermana 
217. 

Zbyhit I rycerz 1153, 251, 253, 
255, 258, 259, 268, 269, 271, 
272, 273, 274, 297. 

— II komes, syn Sławnika 1 
Zbyhitowicza 273, 308. 

Zbyłutowska góra, wieś 253. 



Zbysława, małżonka Bolesława 

Krzywoustego 234. 
Zdanowice wieś 259. 
Zdarzbóg proklamaćya herbowa 

115. 
Zdewit I, rycerz polski z XII 

w. 227. 
Zdziebor, ojciec Gwalisza Zdzie- 

borycza 296, 297. 
Zdzisław I — III, rycerze polscy 

z Xri w. 380. 

— czyli Zdziesza komes 1145, 
257, 283. 

— III rycerz 1170/1180, 288. 
Zdzisławice wieś 380. 
Zdziesławice wieś 380. 
Zdziwój I, rycerz polski z XII 

w. 380. 

— wieś 380. 

Zebrzydowice (Zyfrydowice, Zyg- 
frydowi ce) wieś 381. 

Zegota I — V, rycerze polscy 

z XII w. 381. 
Żegocin (Rzegocin) cztery wsie 

tej nazwy 381. 
Żegocina (Rzegocina) wieś 381. 
Zelgost I — III, rycerze polscy 

z XII w. 381. 
Zelgoszcz wieś 381. 
Żelibor książę Wągrów 967, 4. 
Żelidrag młodszy syn Luby, ksią- 

cia Wilców 823, 3. 
Żelisław I komes princeps mili- 

cie 1103, 225. 

— II, rycerz polski z XII w. 
226. 

Zerwikaptur, praojciec rodu szla- 
checkiego polskiego Kozich- 
gło wó w - Zerwikapturó w 115,. 
170. 

— proklamaćya herbowa imio- 
nowa 79. 

Zerwikapturów - Kozichgłowów 
ród szlachecki polski 167, 170. 



- 448 - 



Zesie wieś 20i). 

Zesławice wieś 380. 

Zgorzelice (Brandeburg) 7. 

Zgraja, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Zgrajuw 115, 
170. 

— proklamacya herbowa iinio- 
nowa 115. 

Ziemysł, król Serbów 839, 6. 
Ziemomysł, syn J^eszka III ksią- 
żę słowiański 7. 

— syn Leszka, książę polski 12, 
76, 178, 182, 194. 

Złotniki wieś 259. 

Złotogoleńczyk , proklamacya 
herbowa imionowa 115. 

Złoty goleń, praojciec rodu szla- 
checkiego polskiego Nowinów- 
Wojniów - Złotogoleńczyków 
115, 170. 

znaki stannicze 125. 

Żnin, gród wielkopolski śród- 
krajowy 195. 

Źołaków wieś 283. 

Żoń, gród wielkopolski śród- 
krajowy 195. 

Żoraw, praojciec rodu szlache- 
ckiego polskiego Taczałów- 
Żórawiów 115, 170. 



— proklamacya herbowa imio- 
nowa 115. 

Żorawa wieś 227, 235. 

Żórawin wieś 254. 

Żuł albo Żuła, praojciec rodu 

szlacheckiego polskiego Żuła- 

wów 116, 170. 
Żuła, patrz Lambert U. 
Żuława proklamacya herbowa 

imionowa 106, 116, 210. 
Zw^ągrody, patrz Wągrody. 
Zwierzyniec wieś 263, klasztor 

Premonstrantek tamże 263. 
Żyra U albo Żyron palatyn ma- 
zowiecki 1161, 256, 277, 278, 

295. 
Żyrosław biskup wrocławski 

1110, 249. 

— biskup wrocławski 1170,231, 
289, 291 ; jego stannica 29a 

Zyrota albo Ż>Ta I 1150, 268. 
Zjrrzawa proklamacya herbowa 

115. 
Żytna wieś 265. 
Żytosława siostra Jarosta 287. 
żywociarz św. Metodego 182. 
Zyzdek arcyb. gnieźń. 1177,309. 
Zyzema komes 254. 



—- oSDC?o- 



Sprostowania i uzupełnienia. 



Łaskawy Czytelnik zechce przed rozpoczęciem 
czytania niniejszego tomu zaznaczyć sobie w tekście 
niniejsze sprostowania i uzupełnienia, aby podczas 
czytania dzieła wiedzieć, w których miejscach należy 
zaglądnąć do sprostowań, iżby się nie bałamucić zapa- 
trywaniami błędnemi, na zasadzie późniejszych doświad- 
czeń sprostowań emi. 

do str. 15 i 18. Dokonane w tem miejscu obliczenie 
ogólnycti sił zbrojnych Polaków nadłabskich podczas 
najazdu,, oraz wysokości załóg grodowych za czasów 
Bolesława Chrobrego jest mylne i w tej mierze należy 
praeczytać to, co niżej w niniejszem sprostowaniu w no- 
cie do str. 141 jest przedstawione, 
str. 16 wiersz 14 z góry, zamiast „wię", czytaj „więc". 
„16 „ 10 z dołu, opuścić „Sieciechów", gdyż 
gród ten dopiero za czasów Władysława Her- 
mana założony został, a za. czasów Bolesława 
Chrobrego jeszcze nie istniał. 
„ 23 wiersz 4 z dołu, zamiast „możebnem", czytaj 

„tak łatwem, jakbyśmy to pragnęli". 
„ 24 wiersz 5 z dołu, zamiast „poraź", czytaj „po 



raz". 



„ 25 wiersz 13 z dołu, zamiast „za proklamacye", 
czytaj „za proklamacyę". 

Tom II. 29 



— 450 — 

str. 25 wiersz 4 z dołu, zamiast „są tylko linie", cz}i;aj 
^są tylko dwojakie linie". 

„ 26 wiersz 16 z dołu, zamiast „833" czjijaj „834". 

„ 26 „ ^ w » „Drużynów - Zacljo- 

rów, czytaj „Drużyn<)w, Zacłiorów". 

„ 28 wiersz 11 z góry, zamiast „życleli", czytaj „ży- 
cieli". 

„ 41 wiersz 11 z góry, po „Bolesław" dodaj „czyli 
Bolesta". 

„ 42 wiersz 9 z dołu, po „Tępą podkową", dodaj 
„a u niektórycli lieraldyków Tępym Jastrzęb- 
cem". 

„ 45 wiersz 12 z góry, zamiast „forwał'^ czytaj „for- 
mował". 

„ 49 wiersz 10 z dołu, zamiast „Popiel (III) pozo- 
stawił trzecli synów: Powałę, Odrobąda i Nie- 
soba", czytaj Popiel (III) pozostawił pięciu sy- 
nów: Ogona, PowaFę, Odrobąda, Niesoba i Krzy- 
wosąda". 

„ 50 wiersz 2 z góry, zamiast „dynastowie: Powala, 
Odrobąd i Niesob", czytaj „dynastowie: Ogon, Po- 
wała, Odrobąd, Niesob i Krzywosąd". 

„ 50 wiersz 13 z góry, zamiast „Popiel III miał 
trzecli synów : Powalę, Odrobąda i Niesoba" czytaj 
„Popiel III miał pięciu syn()w: Ogona, Pow^alę, 
Odrobąda, Niesoba i Krzywosąda". 
50 wiersz 15 z góry po „Niesobiów" dodaj „i dwoui 
zaginionym: Powałów i Krzywosądów". 
50 wiersz 9 z dołu, dodaj: „46, b. Ogon, 46 c. 
Krzywosąd". 

52 wiersz 16 z góry, po wyrazach „od czterech 
tylko" dodaj „jak wspomnieliśmy". 

53 wiersz 4 z g()ry, po wyrazach „do wieku XIV^ 
dodaj „czyli do pokolenia szesnastego". 

54 wiersz 11 z dołu, po „szlachty polskiej", dodaj 
„a nawet mógłb\' być bratem rodzonym Mądrostka, 



— 451 - 

a w takim razie należałby jeszcze do pokolenia 
pierwszego", 
str. 55 wiersz IS z góry, zamiast „drugiego", czytaj 
„pierwszego". 

„ 55 wiersz 8 z dołu, po wyrazie „pomijam", dodaj : 
„Wskazany tą proklainacyą, praojciec Bolesta piast 
należy do drugiego pokolenia". 

„ 56 wiersz 9 z dołu, zamiast „do trzeciego", czytaj 
do di-ugiego". 

„ 56 wiersz 8 z dołu, po „średnich", dodaj: „ten Bo- 
żawola był prawdopodobnie bratem rodzonym 
Biesa". 

„ 57 wiersz 5 z góry, po wyrazie „należał", dodaj : 
„gdyż lierb tą proklamacyą reprezentowany, nie 
jest runiczny, lecz na modłę zacliodnio-europejską 
uformowany". 

„ 57 wiersz 12 z dołu, zamiast „trzeciego", czytaj 
„drugiego". 

„ 60 wiersz 2 z góry, po wyrazie „Biesów", dodaj : 

„Między stannicą rodu szczepowego Biesów 
„a rodu Chabów czyli Wukrów zachodzi r()żnica 
„w teni, że herbowi Wukry brak jednego prze- 
„wiercia krzyża. Jeśli ten brali jednego przewiercia 
„krzyża nie jest późniejszą odmianą, lecz powstał 
„równocześnie z powstaniem stannicy Wukrów, 
„tedy powstanie tej stannicy odnieść należy do- 
„piero do doby chrześcijańskiej, kiedy krzyże 
„w stannicach już istniały. Jeśli jednak to utrą- 
„cenie jednego przewiercia krzyża jest dopiero p()- 
„źniejszą odmianą, czego stanow^czo dla braku 
„wszelkich danych rozstrzygnąć nie mogę, w ta- 
„kim razie ów Chab mógł być bratem rodzonym 
„Biesa i należeć już do pierwszego pokolenia". 

„ 60 wiersz 17 z góry, po słowie; „średniowiecznego", 
dodaj : 

„Jeśli jednak wzmiankowany przez nas co- 
„dopiero Cłiab należał do pierwszego pokolenia 









— 452 — 

„w takim razie i Chmam, jako brat rodzony Biesa 

„i Chaba należałby do pokolenia pierwszep:o". 
str. 61 wiersz 3 z góry, zamiast „trzeciego" czyta] 

„pierwszego". 
„ 63 wiersz 8 z góry, po „Czelechy", dodaj „albo 

Cielechy". 
„ 63 wiersz 28 z góry, po „Czelele" dodaj „Cielele 

lub Cieleje". 
„ 63 wiersz 9 z dołu, po „Czelepała" dodaj „albo 

Cielepała". 
„ 65 wiersz liz dołu, zamiast „trzeciego pokolenia", 

czytaj „pierwszego pokolenia, jako brat rodzony 

Mądrostka, Białego i Koniowej szyji". 

67 wiersz 18 z góry, po „osękę", dodaj „ogniową". 

67 wiersz 21 z góry, dodaj: 
„Udało mi się później odnaleść ry simek tego 

„herbu i jestto herb na modłę zachodnio-europej- 
„ską uformowany". 

68 wiersz 16 z dołu, po wyrazie „przedstawia", 
dodaj „chociaż być może, że jeden z praojców 
„tego rodu zwał się ftłoworożcem i był wskutek 
„tego powodem do przyjęcia następnie głoworożca 
„za lierb". 

68 wiersz 4 z dołu, po wyrazie „Godziemba" do- 
daj „czy Godziemłję". 

69 wiersz 6 z góry, po wjTazie „średniowiecznego" 
dodaj: „gdyż herb ten jest na modłę zachodnio- 
"europejską uforuiowany". 

„ 70 wiersz 7 z góry, po wyrazie „poznaliśmy" do- 
daj: „a może iż to jest nawet jedna i tażsama 
osoba". 

„ 71 wiersz 1 z góry, zamiast „pradynastów pierw- 
szego pokolenia" czytaj „praojców drugiego poko- 
lenia". 

„ 72 wiersz 9 z góry, po wyrazie „należy", dodaj 
„jeśli nie do pierwszego, tedy co najpóźniej". 

„ 74 wiersz 17 z dołu, dodaj na końcu uwagę: 



r> 



y) 



— 453 — 

;,Rejestra poborowe z XVI w. podają wieś 
„Kocin w pow. lelowskim par. Krzepice i wieś 
paraf. Kocinę w pow. wiślickim", 
str. 75 wiersz 9 z góry, dodaj; 

„Może być jednak, iż ów „Kołmach był bra- 
„tem rodzonym Strzegonia, a w takim razie nale- 
„ żąłby do pierwszego pokolenia. Herb Kołmasz 
„nie przedstawia bowiem żadnych takich znacznych 
„odmian, któreby go od pierwotypu stannicy 
„Strzegoniow bardzo oddalały". 

„ 75 wiersz 14 z góry, dodaj: 

„Jeśli jednak herb Komar, wyobrażający po- 
„łulilię i połukrzyż, jest uherbioną stannicą runi- 
„czną, w takim razie lierb Komar byłby nher- 
„bioną odmianą stannicy runicznej rodu szczepo- 
„wego Mżurów, a pi^aojeiec rodu Komar mógłby 
„być bratem rodzonym Mżury i należeć jeszcze 
„do pierwszego pokolenia". 

„ 77 wiersz 6 z dołu, zamiast „do trzeciego pokole- 
„nia rycerstwa polskiego wieków średnich", czytaj 
„do pierwszego pokolenia rycerstwa polskiego wie- 
„ków średnich i być bratem rodzonym Biesa 
„i Chaba". 

„ 79 wiersz 12 z dołu dodaj: 

„W takim razie ten Krzywaśnia należałby 
„do drugiego pokolenia rycerstwa polskiego wie- 
„ków średnich". 

„ 80 wiersz 9 z dołu, zamiast „kokiec" czytaj „ko- 



7) 



n 



niec". 



86 wiersz 13 z góry, zamiast „trzeciego", czytaj 
„pierwszego". 

86 wiersz 14 z góry, dodaj „jeśli ów Most jest bra- 
tem Czewoja". 

90 wiersz 20 z góry, zamiast „trzeciego", czytaj 
„pierwszego". 

90 wiersz 12 z góry, zamiast „uważamy za i t. d. 
do końca, czytaj „uważamy za brata Popiel^ 









— 454 — 

4 onegoż do pierwszego pokolenia rycerstwa pol- 
,skiego wieków średnich zaliczamy*', 
str. 93 wiersz 6 z g<Sry, zamiast „już do trzeciego", 
czytaj : „jako brat rodzony Mosta i Czewoja już 
do pierwszego". 

„ 95 wiersz 17 z góry, dodaj: 

„Gdy proklamacya Płomień służy rodowi Za- 
„doi'(>w, r()d Zador()vv zaś pierwotnie zwał się „Strza- 
^łami" i zanim przyjął głowę lwa do szczytu, 
używał jako lierbu strzały, która może być tylko 
, odmianą stannicy rodu szczepowego Borów, przeto 
„płomień może być potomkiem linii seniorackiej 
„tego rodu i w takim razie należałby do trzeciego 
„pokolenia rycerstwa polskiego wieków średnicli". 

„ 97 wiersz 2 z dołu, zamiast „za jednego z synów 
„Popiela flll) Cliwościszkowicza", czytają „za jed- 
„nego z braci Popiela (II) Cliwościszka". 

„ 98 wiersz 1 z g(>ry, zamiast „dopiero do pokolenia 
„trzeciego", czytaj „do pokolenia pierwszego". 

„ 101 wiersz 10 z dołu, zamiast „do trzeciego i t. d. 
czytaj : Jako prawdopodobnie brat Kościeclia do 
^pierwszego pokolenia" i t. d. 

„ 103 wiei'sz 3 z g()ry, zamiast „do potomków" i t. d. 
czytaj „do ])radynastów rodu szczepowego" itd. 

„ 103 wiersz 5 z g()r\', zamiast „trzeciego", czytaj 
„pierwszego". 

„ 107 wiersz 13 z g()ry, i>() wyrazie „należy" dodaj 
„ojciec zaś jego Świerk należy do pradynastów 
„pierwszego pokolenia". 

„ 112 wiersz 16 z góry, zamiast „synem", czytaj 
„bratem". 

„ 112 wiersz 18 z giay, zamiast „drugiego", czytaj 
„pierwszego". 

„ 123: na tej stronicy herby Ogończyk, Odrowąż 
i Niesobia są niepotrzebnie rozdzielone, herb Nie- 
sobia bowiem powinien był być zaraz za Odro- 
wążem położony. 



— 455 — 

str. 123 wiersz 19 z g<5ry, dodaj na końcu „a przed 
„uherbieniem". 

„ 129 wiersz 7 z góry, dodaj uwagę: 

„W kwestyi zmiany proklamacyj iniionowych 
„z ojca na syna, niezwykle interesującym jest ród 
„Popielidów. Że pierwotnie musiała istnieć prokla- 
„macya brzmiąca Popiel albo Popielowa, to nie 
„ulega najmniejszej wątpliwości ; a jednak nie do- 
,^chowała się wcale, chociaż się dochowała stan- 
„nica rodu Popiel<)w w herbach Ogończyk, Odro- 
„wąż i Niesobia, w czem dowód, że ród Popielów 
„nie wymarł bezpotomnie. Widocznie, że syn lub 
„może nawet który z dalszych potomków Po- 
dpięła III Chwościszkowicza, nie nosił ojcowskie- 
„go imienia Popiel, lecz jakieś inne, może Ogon lub 
„Powała, i wskutek tego stara proklamacya rodu 
„Popielid()w, która musiała brzmieć Popiel lub 
„Popielowa, wyszła z użycia". 

y, 132. z czterecli figur położonych pod 11, wyrzucić 
pierwsze dwie, gdyż one przedstawiają wywróconą 
stannicę Strzegoniów a tylko trzecia i czwarta 
może się odnosić do rodu Smiarciw. 

„ 139 wiersz 21 z góry, dodaj uwagę: 

„Zważywszy, że lierb Korczali w tej formie, 
„w jakiej jest znany naszym łieraldykom, nie jest 
„dawniejszy nad drugą połowę XIV wieku, że na- 
„tomiast ród Korczaków przedtem musiał używać 
„jakiejś stannicy runicznej , której wygląd zgoła 
„znany nam nie jest, zważywszy, iż herbu Kor- 
„czaka używa także ród Hreczynów, zwany Woj- 
„nami, tedy to połączenie Korczaka z Wojnami 
„mogłoby być wskazówką, że ród Korczaków jest 
„odłamem rodu szczepowego Wojnów, i że zatem 
„runiczna stannica Wojn()w jest zarazem prastarą 
„stannicą rodu Korczaków. Do tego przedmiotu 
„wrócimy jeszcze raz później". 




— 456 — 

str. 139 wiersz 2 od dołu, zamiast „59" czytaj „39". 
„ 141 wiersz 14 z góry, dodaj: 

Prędzej, niż się spodziewałem, udało mi się w he- 
raldyce litewskiej odszukać herb pochodzący niewą- 
tpliwie od stannicy Kostery. Mianowicie w łacińskim 
herbarzu Kojałowicza zwanym Nomenclator (autografie 
użyczonym mi uprzejmie z Muzeum XX. Czartory- 
skich do naukowego użytku), znalazłem 
herb Lwowicza, który wygląda tak: 
Jestto oczywiście odmiana stannicy Ko- 
stery, dokonana po jej uświęceniu i u- 
szczerbieniu w ten sposób, iż łukowate 
znamię rany tyra wywrócono. Ze zaś 
szlachta litewska brała swe lierby tylko 
od szlachty polskiej, przeto w tym herbie Lwowicza 
mamy oczywiście dowód, że stannica Kostery niegdyś 
w heraldyce polskiej istniała. Co jednak jest niezwykle 
interesującem w tej sprawie, to to, że w polskim her- 
barzu Kojałowicza, zwanym „Compendium", który mam 
sobie również z Muzeum XX. Czartoryskich do nau- 
kowego użytku użyczony, herb powyższy, Lwowicza 
zwany jest K ostrowie, a Kostrowic oznacza syna Kostry 
lub Kostery. Wobec czego mój domysł co do Kostery 
i jego stannicy w świetny sposób sprowadzonym został, 
str. 141 wiersz 9 od dołu dodaj : 

„Do powyższycli 42 pradynastów dodać na- 

„leży jeszcze szereg następującycli, później odszu- 

„kanycli pradynast()w, mianowicie : 

a. Biały^ brat rodzony JNlądrostka, pradpiasta 

rodu Bielinów; 

6. Błogi, brat rodzony Cliorąbały i Staregoko- 

nia, pradynasta rodu Błożynów; 

c. Bożawola, brat rodzony Biesa, pradynasta 
rodu Bożycliwolów ; 

d. Bujny, brat rodzony Slepowrona, pradyna- 
sta rodu Bujno W; 



— 457 — 

e. Chah^ brat rodzony Biesa, pradynasta rodu 
Chabów ; 

/. Chmara^ brat rodzony Biesa i Cliaba, pra- 
dynasta rodu Chmarów; 

g, Chorąhał^ brat Błogiego i Staregokonia, 
pradynasta rodu Chorąbalów; 

h Dołęga^ brat Białego i Mądrostka, prady- 
nasta rodu Dołęgów; 

i. Jezioro, brat Mżury, pradynasta rodu Je- 
ziorów ; 

k. Juńcza^ brat Mżury, pradynasta rodu Juń- 
czyków ; 

/. Kołmach^ brat Strzegonia, pradynasta rodu 
Koszmałów ; 

m. Komai\ brat Mżury, pradynasta rodu Ko- 
marów ; 

n. Koniowaszyja^ brat Białego i Mądrostka, 
pradynasta rodu Koniowycłiszyjów , 

o, Korcza^ brat rodzony Wagi czy Wojny, 
pradynasta rodu Korczak* )w; 

p. Kornik, brat Biesa i Cliaba pradynasta 
rodu Korniców; 

q, Krzywosąd^ brat rodzony Niesoba, prady- 
nasta rodu Krzy wosąd()w ; 

r* Most, brat Czewoja i Ostoja, pradynasta 
rodu Mościc()w ; 

s, Niesoba brat rodzony Krzywosąda, prady- 
nasta rodu Niesobiów ; 

^ Odróbąd, brat Ogona, Powały, Niesoba 
i Krzywosąda, pradynasta rodu Odrowążów; 

u, Ostoj, brat Mosta i Czewoja, pradynasta 
rodu Ostojów; 

r. Psiennik, brat Korczy, ])radynasta rodu 
Psienników ; 

it\ Rak, brat Wrony, i)radynasta, rodu Ra- 
ków ; 



— 458 — 

*r. Riibiech^ brat Kościecha, pradynasta rodu 
Rubieszuw ; 

y. Ślepo wro7łyhrvit Strzegonia, pradynasta rodu 
Slep()\vron<)w ; 

z. Walny ^ brat Lewarta, pradynasta rodu 
Walnych". 

„Tym sposobem wzrosła liczba pradyiiast()w 
„szlachty polskiej do 67, a że wedle poprzedniego 
„obliczenia siły zbrojnej Polaków w chwili naja- 
„zdu, potrzebowaliśmy jako pułkowników-wojewo- 
„dów tylko 36, przeto mamy ich o 31 za dużo, co 
„znaczy, że obliczenie powyższe sił zbrojnych Po- 
^lak()w, dokonane przez nas powyżej na str. 15— 
„19, jest zgoła błędne i trzeba przedsięwziąć nowe 
„obliczenie, oparte na podstawie liczby pradyna- 
„stów jako półko wników- wojewodów". 

„Otóż przypuszczając, że podczas wyprawy 
„Polaków z nad Łaby nad Wartę, każdy z tych 
„pradynastów - pułkownik()w- wojewodów dowodził 
„pułkiem po 1000 woj(>w, to ogólna liczba woj()\v 
„dowodzonycłi przez tych pradynastów, wynosić 
„musiała oczywiście conajmniej 67,000 lub około 
„tej cyfry. Ze zaś przez sześć pokoleń, jakie od 
„cłiwili tej wędnAyki do czasów Bolesława Chro- 
„brego u])lynęły, liczba ta przez naturalny przy- 
„rost wzrosnąć musiała conajmniej w dwójnas()b, 
„przeto ogólna siła zbrojna Polaków za czasów 
„Bolesława Chrobrego musiała wynosić około 130 
„tysięcy woj()w. Ze zaś Gall liczbę wojów konsy- 
„stujących w Gnieźnie, Poznaniu, Gieczu i Wło- 
„dzisławiu podaje na około 17,000, przeto około 
„113.000 musiało konsystować jako załogi po gro- 
„dacli rubieżowych i śródkraj owych. Otóż takich 
„grodów było, jak wykazaliśmy, około 60, z któ- 
„rych 10 posiadało znaczniejsze załogi, zaś 50 
„mniej liczne. W takim razie, aby wyczerpać liczbę 



459 



„113,000 wojów, jaką mamy do rozporządzenia, 
„trzeba przyjąć, że większe grody miały załogi po 
„3000 wojów, a mniejsze po' 1500 do 2000. Poprze- 
„dnio wyraziłem zdanie, że załogi grodowe, zwła- 
„szeza rubieżowe, nie potrzebowały być zbyt liczne, 
„tyle tylko ile potrzeba było, aby wytrzymać obro- 
„nę czas krótki, zanimby uwiadomiony o nieprzy- 
„jacielu król, mający do rozporządzenia tak po- 
„kaźne siły skoncentrowane w Gnieźnie, Poznaniu, 
„Gieczu i Włodzisławiu, nie przyszedł oblężonemu 
„grodowi w pomoc z odsieczą. Zdanie to jest nie- 
„wątpliwie trafne, o ile dotyczy zewnętrznego nie- 
„ przyjaciela; nie trzeba jednak zapominać, że Po- 
„lacy znajdowali się jako najazd w nieprzyjaciel- 
„skim kraju, i że więcej, jak przed zewnętrznym 
„wrogiem, musieli się mieć na baczności przed 
„nieprzyjacielem wewnętrznym, uciemiężonymi au- 
„tochtonami, którzy zbuntowawszy się, mogli ka- 
„żdej cłiwili napaść i wysiec załogi grodowe, gdyby 
„były nieliczne. Przeciw temu to wewnętrznemu 
„wi^ogowi grody potrzebowały załóg silniejszycli". 
„W ten więc sposób sprostować należy obli- 
„czenie ogólnej siły zbrojnej Polaków w cliwili 
„najazdu, podane przez nas nastr. 15 — 19 z 37,000 
„na 130,000 woj()w. 
str. 152 wiersze 15 — 17 od góry, oraz 1—5 od dołu, 
opuścić Juńczę i Krzywosąda, jako już przeniesio- 
nych poprawniej do pokolenia pierwszego rycer- 
stwa polskiego wieków średnich. 

„ 153, 154, 155, 156, 164 i 165, opuścić z tych samycli 
co dopiero przy toczony cli powodów Niesoba i Odro- 
bąda. Jezioro i Dołęgę, Bożąwolę, Chaba, Kornika, 
Kołmaclia i Bujnego, Mosta, Ostoja, Ślepowrona, 
Cłiorąbała i Błogiego, wreszcie Haba, Komara, 
K(miowąszyję i Korczę. 

„ 165 wiersz 15 z góry, zamiast „śreenich'', czytaj 
„średnich''. 



- 460 — 

str. 167 wiersz 16 z góry, dodaj: 

„Przeciw takiemu przypuszczeniu przema- 
„wiałby tylko podany przez nas wyżej w sprosto- 
„waniach niniejszych, mianowicie w nocie do str. 
„139 fakt, że ród Hreczynów, używający herbu 
„Korczak, zowie się Wojnami. Wynikałoby bowiem 
„ztąd, że ród Wojnów jest tym prastarym rodem 
„szczepowym, od kt()regó ród Korczaków jako ga- 
„łąź boczna pochodzi, a zatem prastarą stannicą 
„runiczną Korczaków byłaby ta, jaką przy rodzie 
„szczepowym szlacheckim trzydziestym piątym po- 
„daliśmy ; przeciw czemu znowu przemawiałaby 
„bardzo silnie ta okoliczność, że między lierbami 
„szlaclity polskiej, udostojnionemi wrębami Kor- 
„czaka, stannicy rodu szczepowego Wojnów nie 
„ma wcale, a byćby koniecznie powinna. Chyba 
„gdyby się jeszcze kiedyś później pomiędzy pie- 
„częciami szlachty ruskiej znalazła". 

„ 172 wiersz 5 z dołu, zamiast „żzdna", czytaj „ża- 
dna". 

„ 173 wiersz 1 z dołu, zamiast „prokamacye" czytaj 
„proklaniacye"^. 

„ 177 wiersz 2\ z g<)ry, zamiast „mógłbym sobie", 
czytaj „m()głbym o sobie". 

„ 190 wiersz G z dołu, ()))uścić „Sieciechów", gdyż 
gnki ten powstał d()])ier() za czas()w Władysława 
Hermana. 

„ 195 wiersz 12 z dołu, zamiast „jako założycieli: 
Poznana", czytaj „jako założ>'cieli niewątpliwych 
rycerzy Poznana". 

„ 196 wiersze 2 i 7 z g()ry, zamiast „Wolbora", czy- 
taj „Wojbora". 

„ 196 wiersz 16 z g<>ry, po „Warszawy" dodaj „i Go- 
stynia" 

„ 196 wiersz 22 z góry, po „nie mogą", dodaj „tylko 
rycerz Gosta, założyciel Gostynia, może być do 
jednego z wcześniejszych pokoleń zaliczony". 



w 



77 



» 



V 



» 



» 



— 461 — 

197 wiersz 21 z góry, zamiast „pekolenia", czytaj 
„pokolenia". 

198 wiersz 13 z góry dodaj: „309, b. Gosta^ zało- 
życiel mazowieckiego grodu Grostynia". 

199 wiersz 14 z dołu, opuścić „Psiennika", jako 
już powyż w poczet pierwszego pokolenia rycer- 
stwa polskiego wieków średnicli zaliczonego. 

200 wiersz 19 z góry, zamiast „YSEBOR" czytaj : 
„VSESBORX". 

210 wiersz 4 z dołu, zamiast „Wisław", czytaj 

„Wisław II". 

217 wiersz 9 z dołu, dodaj notę: 

„Kwesty a stannicy runicznej Piotrka Włosta 
„da się już obecnie zadowalniająco rozstrzygnąć. 
„Jest nią mianowicie podana przez nas na str. 115 
„stannica Wszeborowa. Przypominamy, iż jeden 
„pomnik z XII wieku zowie Wszebora wyraźnie 
yyCognatus domini Pełri^ to jest powinowatym ko- 
^mesa Piotrka Włosta. Cłiodziłoby o rozwiązanie 
„kwestyi, co rozumieć należy przez w}Taz cogna- 
„tus. W starożytności przez wyraz cognatus rozu- 
„miano pokrewieństwo przez matki, a zatem po 
„kądzieli, ale w wiekacli średnicłi było cokolwiek 
„inaczej. Słownik du Canga cytuje przykłady, 
„wedle który cłi brat męża, a zatem krewny po 
„mieczu, zwany był cognatus. Ze tak było i w Pol- 
„sce dowodzi przywilej mogilski z r. 1222, w któ- 
„rym Iwo biskup krakowski, o bracie swym stry- 
„jecznym Wisławie z Prandocina, wyraża się y^co- 
y^gnatus meus^. Jeśli tedy Wszebor zwany jest co- 
j,gnatus komesa Piotrka Włosta, więc był jego 
„krewnym po mieczu, a w takim razie używałby 
„tejsamej stannicy, co i Wszebor, czyli, że będąc 
„Duńczykiem a zatem cudzoziemcem z rodu, byłby 
„do rodu polskiego Lubowlitów-Ogniwów adopto- 
„wany. Zacłiodziłaby jeszcze tylko do rozwiązania 



— 462 — 

„kwestya, że skoro Piotrek Włost był Duńczykiem 
„a Wszebor jego krewnym, tedyby i tego Wsze- 
„bora za Duńczyka uważać należało. Takiemu 
„atoli przypuszczeniu, iżby Wszebor był rodowi- 
„tym Duńczykiem, stoji na przeszkodzie jego na- 
„wskr()ś polskie imię Wszebor. które nietylko 
„wskazuje, że Wszebor był rodowitym Polakiem, 
„ale że był nadto członkiem potężnego podówczas 
„w Polsce rodu szlacheckiego Wszeborów, który 
Już za czasów Bolesława Chrobrego dostarczył 
„jednego komesa pałacowego, również imieniem 
„Wszebora". 

„Wobec tego, gdy Wszebora musimy uważać 
„jako notorycznego Polaka a Piotrka Włosta jako 
„notorycznego Duńczyka, a mimo tak różnego po- 
„chodzenia jeden j^est cognatas drugiego, to tej 
„kognacyi nie można sobie tłumaczyć inaczej, jak 
„tylko w ten sposób, że Wszebor był właśnie tym 
„seniorem rodu szlacheckiego polskiego Lubowli- 
„tów-Ogniwów, który cudzoziemskiego szlachcica 
„Piotrka Duńczyka, zwyczajem w owych czasach 
„w Polsce pospolicie praktykowanym, do swego, 
„herbu i rodu adoptował". 

„Takiemu przypuszczeniu nie stałby na prze- 
„szkodzie wyraz „cognatus^ ^ 8'dyż wedle słownika 
„du Canga wyraz ^cognatio^ w wiekach średnich 
„nietylko znaczy tyle co j^consanguinitas^^ ale ozna- 
„cza także to, co się zowie ^societas"'^ towarzystwo. 
„Otóż adoptacya jest co najnniiej stowarzyszeniem 
„broni, a zatem dla oznaczenia takiego stosunku 
„wyraz cognatus zupełnie poprawnie użytym być 
„mógł", 
str. 222 wiersz 10 z g()ry, po wyrazie „rycerstwa szla- 
chty" dodaj „czyli pułkownika". 
„ 223 wiersz 3 z g()ry, po wyrazie „dziedzicami", 
dodaj „czyli patronami". 



— 463 — 

str. 225 wiersz 10 z dołu, dodaj notę: 

„W herbarzu szlachty galicyjskiej figuruje 
„szlachecka rodzina Jaszczołdów, która jako herbu 
„używa 3 trąb z tą odmianą, iź pomiędzy trąby po 
„trzy róże kładzie. Otóż jeżeli ten herb jest rze- 
„czywiście odmianą herbu Trąby, tedy ze względu, 
„że główną siedzibą rodu Brzezino w-Trąbó w jest 
„Podgórze karpackie, ów Jaszczołd byłby zatem 
j/aemianinem małopolskim". 

„ 2'26 wiersz 4 z góry, dodaj „jeśli nie jego synem''. 
^ „ 227 wiersz 6 góry, zamiast „Sąd'', czytaj „Sąd 11^ 

„ 227 wiersz 12 z dołu, opuścić ustęp „Jeśli jednak" 
i t. d. 

Jędrzejów bowiem zwał się pierwotnie Brze- 
źnicą i jako wieś Brzeźnica jest już w Xn wieku 
w posiadaniu klasztoru Cystersów tamże ufundo- 
wanego. Zmiana nazwy Brzeźnica na Jędrzejów 
nastąpiła zatem już za rządów opatów klasztoru, 
owym Jędrzejem przeto, kt()ry tę zmianę nazwy 
spowodował, był prawdopodobnie ów opat klasz- 
toru, który uzyskał przywilej na założenie Jędrze- 
jowa jako miasta na prawie niemieckiem i był 
pi*awdopodobnie plebejuszem cudzoziemcem, a nie 
szlachcicem polskim. 

„ 233 wiersz 13 z góry, po wyrazacli „nasz Piotrek" 
dodaj: „lub tegoż ojciec albo dziad". 

„ 251 wiersz 2 od dołu, dodaj: „a w szczególności 
byłby gałęzią Swiebodzic<iw-Gryf()w". 

„ 264 wiersz 15 od dołu, po wyrazie „Jaksy", dodaj 
„lub którego z jego potomków". 

„ 265 wiersz 12 od góry, dodaj notę: 

„Atoli przeciw przypuszczeniu, że Jaksa nie 
„zostawił żadnego potomstwa, przemawia silnie 
„falct, że jest wiele rodzin szlaclieckich polskicli 
„lierbu Gryf, używających przymianku „Jaksa", 
„a kt()ryto przymianek w tem oczywiście ma swoje 



» 



T) 



y) 



•)') 



~ 464 — 

„źr<>dło, iż rodziny te od potomków Jaksy po- 

„cliodzą". 

264 wiersz 20 z góry, po wyi*azie „kasztelana", 

dodaj : 

„Najbardziej atoli prawdopodobnem jest, iż 
„synem Jaksy był Mikołaj III, znany palatyn ma- 
„łopolski, kt<)ry już w Xn wieku klasztorowi mie- 
„cliowskiego nadał wieś Jaksice. Jaksice to gnia- 
„zdo rodowe starego Jaksy; jeśli więc te Jaksice 
„już wnet po śmierci Jaksy posiada palatyn Mi- 
„kołaj, to tego zjawiska wobec faktu, iż pod()vvczas 
„jeszcze nie handlowano dobrami ziemskiemi, w ża- 
„den inny sposób wytłómaczyć sobie nie można, 
„jak że ów palatyn Mikołaj był synem Jaksy, Inb 
„jeśli Jaksa zmarł bezpotomnie, najbliższym jego 
„krewnym". 

273 wiersz 7 z góry, zamiast .„Syn jego", czytaj 
„Jeden z jego synów". 

285 wiersz 3 z góry, ustęp „Jan kanclerz" i t. d. 
opuścić, gdyż ten Jan jest już na str. 283 uwzglę- 
niony. 

286 wiersz 7 z góry dodaj : „Zresztą i słownik dii 
„Canga, jak powyż w nocie do str. 217 wykazali- 
„śmy, przytacza dowody, że w wiekach średnich 
„używano wyrazu cognatus także w tem znaczeniu, 
„co consanguineus^ czyli w znaczeniu pokrewień- 
„stwa po mieczu". 

286 wiersz 13 z dołu, dodaj: ;;Czyli wydzielonym, 
„to jest wy;)osażonym. 

287 wiersz 10 z dołu, dodaj notkę: 

„Fakt, iż album konfraternii klasztoru lubiń- 
„skiego zalicza pomiędzy swych członk<5w także 
„żonę Go wora, dowodzi, że taki rycerz Gowor rze- 
„czywiście istniał, chociaż o jego istnieniu inne 
„źródła historyczne nic nie w^spominają. Skoro zaś 
„nie jest sam zapisany do albumu konfraternii 



— 465 — 

„klasztoru lubińskiego, tylko jego żona, toby wska- 
„zywało, że już podówczas prawdopodobnie nie 
„żył. Jego oczywiście synem jest znany palatyn 
" „sandomirski Leszka Białego, zwany Groworkiem 
„lub Groworyczem". 
str. 288 wiersz 14 z góry, po „pod N." dodaj "381, b." 
299 wiersz 10 z góry, zamiast „potomkiem", czytaj 



r) 



n 



79 



» 



„synem". 






77 



W 



300 wiersz 16 z dołu , zamiast „palałynat", czytaj 

„palatynat". 

302 wiersz 8 z dołu, zamiast „powiędzy", czytaj 

„pomiędzy". 

397 wiersz 7 z góry, dodaj: 

„Jeśli wyraz cgnatus oznacza w naszej śred- 
„nio wiecznej łacinie krewnego (po mieczu), to wlEa- 
„kim razie ten Smył III Bodzętowicz jako krew- 
niak Jana arcybiskupa gnieźnieńskiego należałby 
do rodu szlacłieckiego Lisów". 
307 wiersz 13 z dołu, dodaj: 

„Grdy jednak palatyn Mikołaj jest jeśli nie 
„sjTiem, to w każdym razie najbliższym krewnym 
„Jaksy, Jaksa zaś należał do rodu Swiebodziców- 
„Grryfów, przeto i biskupa Pełkę, jeśli był rodzo- 
„nym bratem Mikołaja palatyna, do rodu Gryf()w- 
„Swiebodziców, a nie do rodu Lisów zaliczyć na- 

,,leży". 

309 wiersz 12 z dołu, po wyrazie „Zyzdka", do- 
daj : „albo Zdzisława". 

311 wiersz 15 z dołu, zamiast „Biezdrów", czytaj 
„Biezdrów III". 

313 wiersz ^3 z dołu, dodaj: „Jestto człcmek rodu 
Rawicz(5w". 

315 wiersz 2 z dołu, zamiast „szlaski" czytaj 
„szląski". 

319 wiersz 8 z dołu, zamiast „Jaksoń", czytaj „Ja- 
ksoń III". 

Tom U. 3^ 



466 



9tr. 319 wiersz 2 z dołu, zamiast „Jakub z Jemielna" 
czytaj „Jakub IV z Jemielna". 
„ 320 wiersz 2 z górj\ zamiast ^^Jan" czytaj „Jan 

vr. 

„ 320 wiersz 13 z góry zamiast „Janusz" czytaj „Ja- 
nusz II". 

„ 320 wiersz 17 z góry zamiast „Jarach" czytaj „Ja- 
rach II". 

„ 320 wiersz 21 z góry zamiast „Jarost," czytaj „Ja- 
rost n". 

„ 320 wiersz 25 z góry zamiast „Miłosław", czytaj 
„Miłosław II". 

„ 331 wiersz 4 z góry, dodaj: 

^ „Będzie to zapewne członek Starzów pałuc- 

kich". 

„ 340 wiersz 3 góry, dodaj: 

„Grdy imię Bolesław, właściwe u nas tylko 
„dynastyi piastowskiej, przez żaden r()d szlachecki 
„polski wieków średnich używane nie jest, przeto 
„owi Bolesławowie I— X, pod NN, 817— 826 przy^ 
„wiedzeni, nie należą do rycerstwa polskiego wie- 
„ków średnich, ale są książętami, a w szczególno- 
„ści Piastowiczami". 

„ 345 wiersz 19 z góry, przed wyrazem „Dziwigor", 
połóż „389, b." 

„ 347 wiersz 15 z dołu, zamiast „GorI— IV", czytaj 
„Gor I— V". 

„ 365 wiersz 6 z góry, zamiast „Serekomla", czytaj 
„Serokomla". ^ ^^ 

„ 383 wiersz 8 z dołu, po „64" dodaj „382". 

„ 387 wiersz 13 z dołu po wieś, połóż „242". 

„ 388 poniżej wiersza 10 z dołu dodaj: 

„Bożej I, II, III, rycerze polscy z XII w: 340. 
„Bożejewo dwie wsie tej nazwy 340. 
„Bożejewice, wieś 340". 

„ 395 wiersz 5 z dołu, ^o 4 dodaj : 



467 



383; źnidloslów imionotwdrczy 382". 

400 wiorsz 10 z i;i''i'y, wyriiz „(Gnitck)" ojmścic. 

400 wii!i'8z 13 t. Kiiry, po — tliuliij „(Grittek)", 



Stannica Piastów na dunarkii Mio- 
knwyiii wygląda tak: 



<Ż^ 



■Hililllll 

3 bios 013 MbS HI? 



■ li 

rr 

H CECIL M. GREEN IIBRARY 

H STANFORD UNIYERSITY IIBRARIES 

H STANFORD, CALIFORNIA 94305-6004 

■^ (650) 723-1493 

^H grncirc@sulmail.jlanford.edu 

^H Ali books ore subjeci to r«call. 

■ ! 



i^ 



MAi'm